Nemesii Philosophi clarissimi de Natura hominis liber utilisssimus. Georgio Valla placentino interprete

71쪽

NEMESIUS PHILOSOPHUstates: terrae quidem cubicam figuram dedit, quo

niam omnium earum immobilissima est: aquae in

tem, reliquarum dissicilime mobilem icosaedron: facilime uerd mobilem pyramidem , igni: octaesdron autem, aeri, quae motu facilior quidem aqua es,dissicilior uerd igne. Ex his figuris demonstrastionem facit, tria inter se inuicem transmutari, teroram solam immobilem permanςre. tria enim pyrasmida octaedron,& icos aedron ex scatenis constare triangulis: cubum uerὰ ex aequilateris triangulis. Quaecunque igitur ex scatenis constiterint triangustis,ea dissolui possunt 8c rursiis coeuntia inter se insuicem transmutari: neque cubus dissolutus in alis quam aliarum trium figurarum potes transmutas ri: ex aequilateris enim triangulis conflatur, ex quisbus aliarum trium nulla potest consistere,ne F porsrd trium figurarum ulla in cubum commutari.Neσcesse est igitur Sc speciem esticientia corpora, 8c has species ita inter se inuicem habere, ut illa habuerui: ueruntamen non impassibilis terra permansit, sed sub minutiorum partium corporibus diuiditur res delementata quidem,ut sic loquar, non tamen traumutata in ipsam diuidentia. Rursus autem colens

in se residet: quod in aqua uideri licet: si enim in

aquam terrae aliquantulum proieceris, ut ipsa persturbetur aqua,terra in aquam quidem distatuetur: at quum resederit,aqua quiestente, terra, ut prius

fuit,subsidet: id in omni terra licet nobis cogno/scere

72쪽

DE NATURA HOΜΙNI S. et scere. nec sane transmutatio haec est, sed mixtorum discretio. Ait autem Plato sub ignis acumine distat, ui terram, & selutam ad ipsum elevari: aut in aeris convexum,quum eam aer distatuerit: aut in aquam ferri, quum ab aqua fuerit distatuta. Ait praeterea& aliter diuidens, trinas unumquod p elementum habere qualitates: ignem quidem, acumen, raritas

tem, motum: alterum autem elementorum eXtres

mum, id est, terram his oppositas qualitates, retussionem,corpulentiam,immobilitatem. Itaque iuxta has qualitates contraria sibi inuicem esse utat: teruram,& ignem,qudd iuxta alias in copulatione quas litates non fuere. Asingu1is de1nde extremis acci piens qualitates, aliis eas accommodat elementis. Nam duae ignis sumuntur qualitates,raritas,& motuSmna autem terrae,qudd sit retusa,& constituitur aer speciei effectrices habens qualitates, retusione, Taritatem,motum. exinde binae qualitates terrae susinuntur,obtusitas,& corpulentia: ignis uerd unica, motus: S fit aqua suam & ipsa speciem inueniens, obtusitate, corpulentia, motu . Est igitur ut acumen ad obtusitatem, ita ignis ad aerem rut autem raristaS ad corpulentiam, ita aer ad aquam: ut motu S ad immobilitatem, ita aqua ad terram: ut igitur ignis ad aerem habet, ita aer ad aquam:& ut aer ad aqua, ita aqua ad terram. hoc pacto eflectum est plana quidem sub una medietate contineri, hoc est, prosportione : solida uero iub duabus medietatibus. k nempe

73쪽

nempeWalio modo elementa aiunt habere qualita tes: terram quidem-aquam grauitate, per quam deorsum natura seruntur. Aiunt praeterea Stoici elementorum alia quidem esse efficientia, alia uerdpassiua: efiicientia quidem,aerem,& ignem: pasiis

uauerd,terram,& aquam. Aristoteles autem quin tum etiam inducit corpus aetherium, Sc circuniatu, coelum, nolenS genitum eX quatuor elementiS. cocum sese serens ait quintum corpus, quὀd ipsum in circulum circunferatur : Platone propalam rese srente ipsum ex igne, terra. constare. ita enim ita, quit: Corporeum, & aspectabile, item tractabisti esse necessarium, quod natum est: nihil porrdigni uacuum uideri potest, nec uerd tangi, quod careat selido: selidum autem nihil, quod terrae sit expers. quamobre mundum essicere moliens deus, terram primum, ignem. iungebat. omnia autem duo ad cohaerendum tertium aliquod requirunt,&quasi nodum uinculum. desiderant. sed uinculos rum id est aptissimum atque pulcherrimum, quod ex se atque aeque de his, quae astringit, quam maxis me unum esticit: id optime assequitur proportio. uinculum utiqp uocans media duo elementa, quae ex praedicta proportione sumpta sunt. At Hesbraei in coeli terrae. assertione a caeteris ita dissiesrunt, ut alsi prope omnes aliter dicant: ex nulla si, quidem prius subiecta sylva aiunt coelum & terramesie procreata. nam Moyses inquit: In principio socii deus

74쪽

Di E N A T V R A H Θ H I N I S. τcit deus coelum terra. Apollinarius autem deum ex abysso coelum, Sc terram fecisse censuit. Verum Moyses in mundi generatione abyssi tanquam geunitae non meminit: licet in Iob secundo dicatur, Fa . ciens abyssiam. Ex hac igitur utpote ex sylva cuncta

alia procreata esse contendit: non tamen ingenitam, tametsi productam esse asserat ante omnia corpora

a creatore dissipatam, & distatutam, ad aliorum substantiam propositam esse. quod . infinita sylvasit, abyssi nomen ostendit. At hoc utcun. habeat, nihil refert: ita enim rerum omnium creator deus ex eis quae non simi, cuncta fecisse demonstratur. 1 Aduersum autem illos, qui unicum elementum esse putauerui, id , aut ignem, aut aerem,aut aqua, quae ab Hippocrate dicta sunt, susticiant. Si unum homo fuisset, minime unquam languisset: neque enim si unum fuisset, er i unde langor ei excitare

tur. in transmutatione autem sensus membrum do

lere opus est: qudd si unum solum sit elementum, non erit, in quod transmutetur. quod si non transa mutetur,sed in se resideat, non uti dolebit : quan quam sub sensum cadat. atqui necesse est quod ab Rliquo patitur praeter unius elementi, sub quo anis mal patiatur, et lentia, aliud esse. quod si nec ν transimulari, ne pati potest, quomodo igitur dolet. Id itaque impossibile esse ostendens, farexi cogit, si do ileat, unum esse cum eo quod dolorem incutiat. at i qui unum non est,sed multa,non ergo unum homo k a esse

75쪽

νε NEMESIUS PHILOSOPHvs esse potest. Verum enimuero ex quibus singuli sua potissimum tentaverunt astruere opinionem : ex iisdem quatuor etiam es se elemeta, ostendunt. Nam quum Thales aquam solam elementum esse dicat, alia tria ab illo genita esse, nititur demonstrare. eius nanque secem terram esse ait: partem uerὰ tenuissis mam aerem: aeris porrd tenuissimum, ignem facit. Anaximenes autem solum aerem elementu putans pariter alia nititur elementa ex aere progenita esse demonstrare. Heraclitus uerὀ, 8c Hipparchus Motapontinus ignem arbitrati, hisdem prope demonsserationibus utuntur. Quicunqν igitur ignem relis qua putant gignere elemeta,& qui hoc aquae,qui ueaeri deputant, facile indicant cuncta elementa inter se inuice transmutari. quod si inter se inuicem transmutantur, omnia elementa esse necesse est. quodscun p enim ex quatuor tibi sumpseris,comperies 8c

ipsum ab altero gigni. Quὀd quum animae instrus

mentum corpus iit,iure in animales etiam diuiditur potentias,quibus ita expeditum,& accinctum coma paratur, ut nulla animae potentia a corpore supprili matur: unamquanque enim animae potentiam adactum aliquem obeundum suae corporis partes sorstitae sunt,uelut sequens ostendet oratio. Anima quisdem ordinem obtinet artificis:corpus autem instrui

menti. Sylva porrὰ circa ea est, circa quae δι actio ipsa. uerbi causa: Sylva quidem subiacet ut mulier, circa quam ess omnis actio: at actio adulterium est,

76쪽

DE NATURA HOMINIS. γγ

aut incestus,aut legitima per nuptias copula. Oeniisque animae uires diuiduntur in uim imaginandi, uim aestimandi,& uim memoria continendi. DE ΙΜ AGINARIO.C A P. V I. Μ AGINARI Vm est irrationalis animae uis sese per sensus exercens . Imasginatum quod imaginationi subiicituri sicut sensus dic sensibile. Imaginatio est

animae irrationalis passio de aliquo eruta imagina qto. Imago est inanis passio in animae partibus irrastionalibus ab nulla imaginaria agitatione produs csta.Sane Stoici haec quatuor este uoluerunt, imagis nationem,inaaginatum, imaginarium, imaginem, quae Graeci phantasian, phantaston, phantasticon, Phantasima uocant. Imaginationem quidem dicenstes animae passionem intra se demonstratam,qu imaginatum essiciat. Quum enim album aliquod intuemur,ex eius in anima acceptione passio aliqua gignitur. nam ut quum sentitur, ipsis in senilibus passio oritur: ita & in anima,quum intellexerit.rei quippe intellectae intra se suscipit simulachru. Imaoginatum autem, est imaginationem eniciens sensi bilem,ut albu aliquod,S prorsus omne quod mos uere animam potest. Imaginarium est inanis sine imaginato distractio. Imago est uelut abstractum Per imaginarium inanis attractio: ut in furentibus,

77쪽

nominum mutatione. huius uti instrumenta sun praecedentes cerebri uentriculi, 'Sc in ipsis spiritus animalis,&nerui ex ipsis animali spiritu humecti:& earuis qus in his genitae sunt passionum per seia istis assecutio. sane te, restrissim6, & omnium semsuum corporatissimo tactu, quodcunque terrestris naturae est, sentitur quae autem perspicua sunt, ab omnium perspicuissimo uisu: sicut:ab actoso actis passiones est enim aer uocis essentia,aut actis plaussus) a spongioso,& aquoso gustu saporeS eXcipiungtur. Quod libet enim sensibile ita productum est,ut

a naturae suae peculiari dignosci queat. Hac itaque Tatione, quoniam elementa sunt quatuor, senius quoque quatuor esse oportuit. At quoniam fumi gario, quodque odorum genus inter actem Scaquam interiectam natur in habet: actem quidem; qudd tenuium partium sit: aquam ueris,quod paratium sit pinguium . quod plane hita habere uel ex

emungedi passione certu est: emungentes enim per res,irationem aciem trahimus, quem attrahendo fumigationes non e*cipiuntur. propter Oppilatiosnem enim pingue suis partibus ad sensum non pex suenit. Hac de causa quintus tensus odoratus a naiatura comparatus est: qud nulla animae potentia ad cognitionem perueniat , quae sensum estugiat. Est autem sensus non alteratio, sed alterationis dispiscientia, alterantur quidem sensitum sedes: at alte

rationem

78쪽

Π Ε N A T V R A Η Ο Μ INI S. γ, rationem sensus ipse discernit. Vocamur nimirunt& saepenumero sensus sensuum receptacula, stades: sed propriὸ sensus est sensuum deprehensio. Haec autem definit1o non ipsius sensus esse uidetur, sed actuum eius. quamobrem Zc sensum definiunt, spiritum intellectilem a principali duce ad instruis menta protensum uterum Sc hoc pacto, animae uim sensibilium deprehenseriam. Sedes autem sensus, quae a Graecis aestheterion appellatur, instrume tum est ad sensibilia deprehendenda. Plato sensum ait ad ea nimirum quae forinsecus obiiciuntur desprehendenda, animae conciliationem esse: uis enim animae, instrumentum uerd corporis est. utraque per imaginationem eorum sunt deprehensoria,qus extrinsecus ueniunt.Sub animam autem cadetium,

quaedam sumministratoria sunt, Sc satellitis locum obtinentia: quaedam principalia , 8c antecedentia. principalia quidem intelle si iuum,& scietiale: stimuministratoria uero sensibilia, 8c per impulsum motus,& proclamatio: nam motus, & uox celerrima sunt,& nullo ferme temporis interuallo rationis obedit uoluntati.pariter siquidem & per idem tem,

PuS uolumus,& movemur,nullo uoluntatis &motus carentes interuallo: ueluti in digito rum motu est uideri. Proinde natura

lia nonnulla sub intelligentiae ductu sunt, sicu t quae perturbatio ines appellantur.

79쪽

NEMESIUS PHILOSOPHUsD E VI S V. C A P. VII.

I S V S aequivoce dicitur Sc sedes ipsius

sensus,&uissentiendi. Hipparchus ait

radios ab oculis exeuntes ad suos termi i

ra in nos, sicuon manuum tactibus ad tactu

peruenire tangibilia : ita exteriora corpora depres hensa uisui reddere. Geometrae conos quosdam scribunt ex radiorum concidentia factos, qui ex oculis emittantur. Emittere quidem dextrum ocus tum radios putant sinistrorsum: sinistrum autem, dextrorsum. dein ab ipsorum concidentia conum

absolui,unde multa simul visibilia circunquaΦ uissiis comprehendat: sed illa demum diligenter per spici, ubi radii conciderint. Ita saepe in pauimens

tum despicietes iacentem in ipse nummum non uis demus pluribus intenti, quoad radiorum contesctiones ed demittantur, ubi iaceat numinus:& tum in ipsum irruimus uisum: utpote tum primum uis sit assequi incipientes. Epicurei rerum comparen tium simulachra in oculos aiunt illabi. Aristoteles

ueris corporatum simulachrum putat, sed qualitastem per aeris circunfusii alterationem uisibilibus ad uisum usque pertendere. Plato per luminis ex oculis emissi conspicuum ad aliquem quantum fluentis similis generis aciem, & a corporibus quii dem reuerberati: actem porrὰ medium apte assiesctum,& accommodatum, facit uertibilem parister ad uisus igneam uim pertendere. GalenuS cum Platone

80쪽

DE NATURA HOMINI S. si Platone de uisu conueniens, in Consenantiae septi. mo inquit,ita ferme sparsim scribens: Si ad oculum

particula aliqua peruenerit,aut uis, aut simulachru, aut uisorum corporum qualitas, haud continud rei uisae magnitudinem cognoscimus, ut montis, si modὰ etia maximus occurrerit. Tam immesum autem oculis nostris simulachrum incurrere,omnino caret

ratione. Caeterum 8c spectandi spiritum ad tantam molem secernendam sumere, impossibile est: ita ut totum spectabile concipiat. Reliquum igitur est,cirocunfusiam aera tale nobis gignere instrumentum,

tantisper quoad uideamus. Ac profectὀ qualis in

corpore ad spectandum neruus existit, tale aliquid nos ambiens aer pati uidetur. Lux enim selis supe.

Tiorem terminantem aerem attingens in uim oculi

distributionem totam immittit. at lux per neruoS delata uisibiles, quos opticos uocant, essentiam ha bet spiritalem in circum cohibentem incidens, &prima iniectione alterationem essiciens, ad plurismum distributionis deueniens,se , continens, quos usque in repercutiens corpus inciderit. Comparat enim se aer instrumentum oculo, ad eorum quae uis dentur discretionem alch iudicium tale nimirdm, qualis in cerebro est neruus. Ideo quam ad neruum

habet cerebrum rationem, talem ad aerem oculus

solari luce illustratu. Quod autem aer proximis sos leat natura suapte corporibus assimilari, id certe manifestum ex flavo corpore aliquo, aut caeruleo, I aut arg