Nemesii Philosophi clarissimi de Natura hominis liber utilisssimus. Georgio Valla placentino interprete

91쪽

NEΜ ESIUS PHILOSOPHvstiones excipiut. autem superius est, ut una quae ν sensitum sedes per similitudurem aliquam, at p affinitatem sitis concilietur sensibilibusnaon ta, men ut in aliis senstrum locis neruum dimisit cere, bro sensibilem, ita etiam ad odorandu: sed in ipsius extremis neruorum usum supplet, & fumigationuexcipit exhalationem. Fumigationum autem genes

ratissima differentia est, suauis, & teter odor, Ac qui

inter utrun medius,qui neque suauis,neque teter odor est. Bonus sane editur odor ab humoribuν in corporibus existentibus, & ex eis acri naturae curaemissis. in his mediocriter mediocris habet assedito: minus uerὀ,aut minime, teter odori DE AES ΤΙΜ ATIONIS SEDE. CAP. XII.

Μ AGINARII igitur 3c uis, &instrumenta, 8c particulae, 8c particulas

rum communicatio,& differentia,ut nobis dicere conuenerat, & breuiter, & sas dicta. Nempe sedis aestimandi generastim quidem sunt iudicia, 8c consultationes, cautiosnes ,&impulsus. Speciatim uero . eorum qus sunt cognitiones,& uirtutes,8c scientiae,Aartium ratiosnes,& consilium,& astensio. hoc est etiam quod nos bis per uisiones diuina profert, sutura , praedicit: quod solum ueram habere diuinationem Pythagos rei Hebraeos secuti serunt. Cuius sane instrumenotis apposite

92쪽

DE NATURA HOHINIS. . tum mediuse cerebri uentriculus, & animalis in eo spirituS. DE LOCΟ Μ EMORIAE.

CAP. XI II.

E Μ Ο R I A E locus , qui a Graecismnemoneuticon appellatur , memoriae&reminiscentiae causa atque penarium

est: quae sane memoria,ut inquit Origesnes,imaginatio est ab sensit aliquo per actionem gnificato expressa, atque in cerebri parte derelicta. ut autem Plato, sensus & intelligentiae salus, atque custodia. anima enim sensibilia per sensuum sedes excipit,unde gignitur opinio: intelligibilia autem, per intellectum, unde intelligentia. Quum igitur eorum que opinata est,& eorum quae nouit formas conseruarit,meminisse dicitur. Visiis autem est Plato in his intelligentiam, neutiquam propriὸ intellis gentiam, sed animaduersionem appellare : sensu

enim utentia,natura suapte meminerunt: intellectistia uerd,per accidens. Verum quum eX praecepta, 8c prius sumpta imaginatione eorum,quae animadsuersa sunt,memoria concepta sit,intelligibilia, quae

quidem didicimus,aut audiuimuS,tenemuS memos ria: sed eorum essentiae memoriam non habemus.

no enim ex proposita imaginatione intelligibilium acceptio est: sed ex doctrina, quae naturalis notiosnis est: si modo dici possumus meminis e,qus prius m 3 uidi

93쪽

. NEMESIUS PHILOSOPHUsuissimus,aut audiuimuS, aut aliter quoquo modo

cognouimus. Illud quod prius dictum es , ad prae,

teritum tempus habet relationem, id manifestum est ex eo,quo d recordationes res sunt factae, & cor, ruptae in tempore cosistentes. 8c est absentium qui dem memoria, non tamen ex absentibus gignitur. Reminiscentia autem dicitur ea Graece anananesis, quum obliuio mediam interceperit memoriam.Est siquidem reminiscentia iam impressae tenuiter me amoriae instauratio. fit autem ex obliuione tenuis. Obliuio sane est memoriae amissio: sed altera quisdem continua est: altera ueris ad quantum cuius est reminiscentia. Altera autem est reminiscentia, quae obliuio non est eorum,quae ex sensu sunt, atque inatelligentiar:sed naturalium notionum. Naturales porrὰ notiones appellamus omnibus sine doctrina cognitas, ut deum esse. hanc Plato idearum remi niscentiam uocat. quid ured idea sit,mox dicemus. Imaginarium itaque existimatiuo tradit quae com a

Paruerunt. existimatiuum aute,aut ratiocinatiuum

id excipiens, atque diiudicans, ad sedem immitit memoriae. Huius porrὰ instrumentum est cerebri in occipite uentriculus, quem parencephalida, Scparencranida uocant,&in ipso animalis spiritus. At quoniam sensuum principia, & radices anterio res esse dicimus cerebri uentriculos, existimationis autem medium uentriculum, denique memoriar sesdem in occipite: an haec ita habeant, expedit des monstrare

94쪽

DE NATURA HOMINIS. monstrare,ne dictis credere sine ratione, ac temere uideantur. Atqui aptissima illa demum est demon stratio, quae ex ipsa portionum actione sumpta est. anterioribus enim uentriculis quoquo modo laesis,

sensius euestigid impediuntur, & existimationis locus manet incolumis. medio autem laborante uenstriculo existimatio delirat: at sensuum sedes manet, sensim secundum naturam suam custodietes.quddsi cum anterioribus medius laboret uentriculuS,rastiocinatio cum sensibus ostenditur. occipite autem laborante, sola obtunditur memoria: nulla in parte

ob hoc sensu, & existimatione laesis. Non dubium est,quin nobis nunc de motu per impulsiim non sit sermo. Quὰd si cum anterioribus,& medius, Zc posseremus aliquid patiatur laesionis, tunc & sensus, &existimatio,& memoria pariter afflictantur: Zc cum hoc consequitur totum pariter animal aboleri. Hoc sanὸ certissimum,quum per multas passiones Sc casus, tum uel in primis ex dementia. Insanientium enim multi sensus habent incolumes, sola ratiocis nandi parte ostensa. Huiusmodi enim Galenus des scribit insanientem, ut sacerdote apud se operanteeXurgeret, uas uitrea sibi sumendo,ad ianuam ipprocurrendo interrogaret praetereuntes, singulOS nomine compellando, an uellent vasa iactari: illis

uerd uelle respondentibus, primum uasa singula confregisse. deinde adhuc, inquit, praesentes is perecunctabatur,sacerdotem ne uellent delici: illis id tu. sum

95쪽

s NEΜESIUS PHILOSOPHUssum re exist1mantibus,& uelle respondentibus, hinc sublimem rapit sacerdote , & eum ex superios re loco agit praecipitem. Is itaque sanos quidem sen1us habuit: nam quod haec uasa essetat, nouerat, ac quod ille sacerdos: at existimatione afflictabatur. Aliqui inanem ducunt imaginationem, dum se uti

dere putant, quae minime uident: in caeteris uerdratiose sapiunt. hi primores solos ostendere uenistriculos, medio prorsus illaeso, ac sine passione: ab passionibus enim singulas comitantibus particulas singulae earum impediuntur actiones. in ea siquis dem ostenditur animal actione, cuius laesa particusta est,quae actioni genita erat accommodata. ueluti pede laese,quo minus deambulemus, impediamur necesse est et quandoquidem haec pedi sibi innata fuit actio. DE RATIOCINATIONE, E T P R O L A Τ I O N E.

N I Μ A E igitur una haec potentiae dis uisio est,quae corporis aliquas una diui, dii partes. At altera diuisito alio pacto animae rationalis est,in eam partem, qus O, 8c eam, quae prolatio nominatur. Est

autem ratiocinatio animae commotio ex rationali

parte sit scitata absque prolocutione aliqua: unde tapenumero totam apud nos taciti rationem alis quam

96쪽

DE NATURA HOHINIS. quam percurrimus, & in somnis disputamus, & ob hoc rationales cuncti in primis habemur: nec tam ob prolatam rationem, quam ob hoc. Nam& quinati sunt stolidi, 8c qui ab assectu aliquo, aut lango,

re uocem amiserunt, nihilominus sunt rationales. Rationis sane prolaxio in uoce,& linguarum uariestate habet actionem.Vocis autem instrumenta sunt multa. intra media siquidem latera, musculi, Sc tosrax, & pulmo, salebrosa , arteria, oc guttur, Sc hos

rumpotissimum chondrodes,& recurrentes nerui,

& glottis, & has omnes mouetes particulas muscus ii efflationis sunt instrumenta: loquendi autem uas rietatis, os. in hoc ipso nancy fingitur formatur,&ferὸ habitum stimit linguae diuersa prolatio: litasgua quidem,& gurgulione plectri rationem habens tibus: palato autem, uocis refractionis: dentibus porrὀ, 8c quali oris rictu, ut in lyra chordis usum stippientibus, & naso pariter nonnihil perficiente

ad uocalitatem, seu uocis uenustatem: ueluti ex casnentibus uideri certum est. Diuidui autem & aliter animam,in potentias,aut specieS,aut partes, in naturale, quod & nutritorium N passivum uocatur, S in sensile, atqν in rationale. Cuiuslibet autem hos Tum instrumenta alia quidem dicta sint, aliauerdita sequentibus dicentur. Zeno autem Stoicus antimam Octo costare partibus uoluit,ipsam in id quod priacipale est diuidens,&in quin sensus,& in uo cale,qui per impulsum motuS animae quo partemn esse

97쪽

,3 NEMESIUS PHILOSOPHus esse vult: rectissimὸ dicens: Seminalem uerὰ non animae, sed naturae partem. At Aristoteles in Phy, sicis quidem quin animae partes facit, vegetativa,&sensitivam,& mobilem per locum, & appetitiua, 8c intellectivam: uegetatiuam appellans,nutrire, &augere, generare faciens, R informans corpora, at confingens. hoc sane vegetatiuam uocat,& nustritorium uniuersum, a potentissima parte nutriete nominas,& unde caeterae partes uegetatius eXtitere.

atque in Physicis ita ferme diuisit. In Ethicis autem

in duo prima, ac generalissima diuisit animam, in partem rationalem, 8c rationis expertem. Diuidit porro rationis expertem, in id quod obtemperat, 8c in id quod minime obtemperat rationi. Sed de rationali hactenus dictum. nunc reliquum est,ut de irrationali disputemus. DE IRRATIONALI ANI mae parte,siue specie,quae passiua

8c nutritiua uocatur. C A P. X V.

Rrationalitatem si mihi ita loqui liceat sunt qui a ratione seponant, & ita per se

dicant consistere, sicut 8c irrationalem amma, nec rationalis partem esse putent animae. Primum quidem, qudd 8c per se in ratione carentibus inuenitur animalibus , unde persecta quaedam indicatur anima,& non pars alterius: seu

quod

98쪽

DE NATURA HOMINI S. squod maxime alienum est, rationaliS pars est irra tionalis. Aristoteles autem eam Sc partem ,&potens tiam rationalis animae dicit: 8c in duo, ut diximus, diuidit. Vocatur porro haec communiter etiam apo petitiua: cuius est&per impulsum motus. si quidem appetitus motus es initium. Appetentia enim antis malia impulsu ad motum proruunt. Caeterum, irorationalis rationi pars una obedit, altera uerὰ non

Obedit. Rursus,obtemperans rationi in duo diuidi tur,in concupiscibile, & irascibile. Instrumenta sunt concupiscibilis quidem eius quod per sensum est hepar: irascibilis autem cor, pars dura, & accomomodati motus capax ad duriciem suggerendam, consonum impulsiim instituendum : quemadmos dum hepar intestinum molle mollis est cupiditatis instrumentum. Dicuntur autem haec rationi obtemperantia: quod nata sint idonea obedire rationi, &iubrjci,& moueri perinde ac ius erit ratio in his, qu sper naturam homines habuerint. & hae passiones essentiam animalem constituunt, ut sine eis uita esse ulla non queat. At quoniam passio aequivoce dici. tur, explicanda primum ipsa est aequivocatio. apa pellatur nan. passio & corporalis,ut morbi, & ul. cera: 8c passio animalis nominatur, de qua nunc habetur oratio,concupiscentia,& furor. Est sane comis muniter 8c generaliter animantis Passio,quam conssequitur uoluptas, aut aegrimonia. Comitatur austem passionem aegrimonia, nec ipsa passio aegrimos

99쪽

ioo NEMESIUS PHILOSOPHusma est. Nam si hoc detur, omne patiens doleat nescesse es . atqui insensilia patiutur quidem, sed tamen non dolent. non ergo passio est dolor,sed passionis sensus: uerum hunc insignem esse oportet,ut sensui subiiciatur. Caeterdiu animae passionum haec defis nitio esto: Passio est motus appetitiuae potentiae seni sibilis in boni, aut mali imaginatione. & aliter: Pasisio est animae motus irrationalis ex boni, aut mali opinione excitatus. At generalis passio ita definitur: Passio est in altero motus ex alterius commotione. Actio autem est motus effectivus. Effectiuu autem

dicitur, quod per sese motum est. Ita igitur & furor

actio est furiata: passio autem duarum animae paretium, & item totius corporis nostri, quum a furore ad agendum uiolenter agitatur: tum enim eX altero

in alterum fit motus , quam dicebamus passionem. Et alio modo actio,passio dicitur,quum fuerit praester naturam. Actio enim motus secundum naturam est: passio autem contra naturam. Hac igitur de causa actio, quum non secundum naturam moueo tur, passio nominatur: quum autem ex sese moves bitur, seu quum ex altero,ueluti ex corde per uenas pulsatiles motus fuerit, actio est: per tremores austem febriles, passio. ex se siquidem est, & per febri.

1es tremores motus, at non a natura. ex se porrὀ 8c pulsatilium uenarum est, sed a natura. Non ergo mirandum uideatur unam atqν eandem rem & passionem, & actionem nominari. Per quod enim mosi

100쪽

DE NATURA HO 'INIS. Ioitus ex sese sunt passiuae partis animae, per id quae,

dam sunt actiones et quatenus autem mediocrita. tem excedunt, nec a natura sunt, eatenus actio,

nes non sunt, sed passiones. Ita igitur irrationalis partis habet motus,& secundum binas significatio nes est passio. Nec sane omnis passiuae partis mosius passio uocatur, sed qui uehementes sunt, & adsensum usque perueniunt. pusilli enim,& insensi, biles necdum sunt passiones:passionem enim & in signem magnitudine habere oportet. quamobrem passionis definitioni adhaesit motus sensibilis: exi igui siquidem motus, sensum , fugientes, passio

nem,ut iam dictum est,non faciunt. DE CONCUPISCIBILI. CAP. XVI. I v I D I T V R itaque, ut diximus, animae irrationale rationi obediens induo,in concupissibila,&irascibile. Conjcupiscibile rursiis in duo etia diuiditur, in uoluptates,& aegrimonias. Adueniens enim cupiditas uoluptatem parit: subtracta uerὰ, fgrimos niam. Rursum&alio modo diuisa cupiditas quas tuor secum omnes adducit species: quoniam eorum quae sunt, quaedam sunt bona, quaedam mala: 8c singulorum quaedam adsunt,quaedam eXpectatur. 8c per hos modos singulis in bina multiplicatis, quae concupiscentiae sunt, in quatuor diuiduntur.