Nemesii Philosophi clarissimi de Natura hominis liber utilisssimus. Georgio Valla placentino interprete

81쪽

ga NEMESIUS PHILOSOPHUS aut argenteo: qudd suo illato splendore,& micante lucis disserentia aer alteratur. Porphyrius in eo,que de Sensu inscripsit, neque conum, neque simulas chrum,nech aliud huiusmodi quicquam ait uidendi causam esse: sed animam ipsam uisibilia assequens tem cognoscendo : quod , anima idem sit quod uis sibilia, quum omnia,quae sunt, ipsa contineat:& omnia animam esse differentia inter se corpora

continentem. Vnam enim rerum cunctarum anima

esse uolens rationalem, eam non iniuria ait se in o. mnibus,quae sunt,cognoscere. Per rectas autem uis det uisus Iliaeas: at iuxta primam colorum sentit rastionem, cum ipsis p coloratu spectat corpus, eius magnitudinem adcp figuram,& ubi esst regionem, Ninteruallum, & numerum, motum. 8c statum, &scabrum &leue, 8c aequale 8c inaequale, & acutum 8c obtusum: Sc consistentiam, siue id aquaticum,ue terrestre sit, sicut humidum 8c aridum. Suum igitur eius sensibile est color. solo siquidem uisu in

lecto colores deprehendimus. Cum corpore autem euestigiὰ 8c esse coloratum corpus,& locum,in quo es ,quod cernitur, interuallum p quod inter uisum 8c uidens interiacet,uidemus. Quotvncun y autem sensibus corpus ob acitur,& comparet, tantum eue

Rigid cum loco comprehenditur, sicut tactu & gussiu: sed hi quidem tum solum, quum ad corpuS Pros

XIme accesserint, persentiscent: exceptis his, qui a nobis deinceps definientur. at uisus, uel etiam emi

82쪽

DE NATURA HOΜINIS. 83nus. at quum eminus sua excipit sensibilia, necessa rid sequitur sola inspectio eorum & interualli. Vesruntamen magnitudine tum solum discernit,quum apparens euoluitur, si una repercussione comprestiendi non queat. In quibus enim uisibile maius est, quam ut una possit repercussione comprehendi, in his ad rem uitam memoria,& intelligentia opus est. Per partes enim ipsam cernentes, & non ab una tostum ab altera ad alteram necessario peruenimuS: ac

quod per transitionem incidit, id 1emper sensibile est: quod uexd prius uisum est, id custodit memos ria: utrunCp autem cogit,& componit intelligentia,& quod uisu perceptum est, B quod memoria cussioditum. Visus itaque magnitudinem dupliciter excipit, aliquando quidem solus, aliquando autem cum memoria, & intelligesia. nec enim potest quinoque, &fex,& septem, S plura abis memoria colli gere: ita neque sexangularem, & octangularem,

multorum angulorum figuras. At motus per trala,

sitionem factus, alius primum, alius secundum hasbet locum: ubi porrὰ primum,& secundum,& teratium est,id sola custodit memoria.Sursum autem &deorsum,aequale 8c inaequale, itidem. a erum lcleue,& acutum Sc obtusum, tactui S uisui cominusnia sunt. At quoniam soli locum discernunt,intellis

gentia quo indigent. illud enim solum quod una in sensum procidit percussione , solius est sensias operatio : quod autem pluribus, solius non est, sedi a memo

83쪽

s NEHESIUS PHILOSOPHUS memoriae cum intelligentia: ueluti ante demonstra, tum est. In perspicuis ad passionem usi uisus uti perueniet, praeiertim quidem ac primd per aerem: totum siquidem apsum transigit: secundo loco per aquam tranquillam atque desecatam, ut pisces tum demum intueamur natantes: minus uerὰ per uitria, R id genus alia. ex quibus nilnir dira perspicuis ac luminatis certum est id uisus esse proprium. Nec itiiud quenquam fallat, qudd 8c calida uisus quoque

percipiat: quandoquidem igne uiso, continud calis dum eum eue cognoscimus. Nam si ad primum uissum rationem reduxeris, comperies ut tunc, quum primum spectauit ignem, solum colorem, &figura eius accepisse : at tactu accedente 8c calidum esse cognoscimus, quod a tactu accipiens memoria consseruauit. Nunc igitur, quum ignem spectabimus, nihil aliud cernemus quam figuram, & colorem ignis. at intelligentia cum his rebus,quas uidet, castiditatem quo per memoriam concipit. Eadem &de pomo ratio est: siquidem non il colore solo,ac fisgura speciem pomum esticit, sed & odoris,& gustus qualitate :-ne quidem haec praeueniens uisus posmum esse potuit cognostere. Caeterum memoriam, quae ex odoratu & gustu excitata est, anima conserauat:haec una cum figura 8c colore intelligit. Quum ergo pomum cereum, uerum esse pomum arbitraomur, non uisus utich salsus est, sed intelligentia. uiosus entili suis insensibilibus nequaqua fallitur: nam

84쪽

DE NATURA HOMINIS. 8stum 8c colorem,& figuram uouit. Hi tres igitur sensiis,uises,auditus, & odoratus forinsecus, Sc mini me a proximὸ accedentibus, atque contingentibus per aera medium per sentistunt. At gustus non ali ter sentit quam si sensibili copuletur. tactus autem inter utrunque serὸ medius : nam & corporibus adhaeret,& medio aliquando bacillo sensum explos ratum habet. Est etiam uideri,quum uisus sensuum aliorum utitur testimonio, quum proposita ad spesctandum res est,ut uisum arte fallat: ut in pictura: picturs siquidem est situm uisum fallere: quum nutilae existunt eminentiar 8c cauitates, si res huiusmodi naturam habet, ut ad eam discernendam opus sit praesertim quidem tactu: est etiam ubi gustu, aut

odoratu, ueluti in cereo pomo. Quandoque autem euidenter quae apparent, confirmat, quum eminus non cernat: quum turrim quadrangularem emisnus rotundam ferme uidet, sed fallitur: 8c quum per nebula,aut fumum spectamus, aut per aliqua, quae etia cominus uisum perturbent. itidem quum per aquam perturbata 8c remixtam . quin & in masri fractam videmur palmulam nobis intueri. sis militer quum in materiam perspicuam iecerimus oculos, sicut in speculo, in uitrum, & huiusmodi

alia: aut quum res uisa uelociter mouetur : uelox siquidem motus uisum perturbat, ut quae rotunda sunt, nequaquam rotunda uideantur: & consistere, quae moueantur: aut quum mens aliis rebus stu

85쪽

N E ME SI US PHILOSO PH Vsdet,ut obiecto quidem amico, eum quaerimus, aut conuentum praeterimus: quod aliis sit rebus mens intenta.sed ne hic quidem uisus est error,at mentis: uisus siquidem nouit, & retulit: mens ured relatis neutiquam adhaesit. Ad peragendam potissimum discretionem quatuor uisus eget adminiculis,illaesa sensus sede, motu mediocri,spatio, aere purgato, ac lucido. DE T A C T V. CAP. VI II. M N C T O R V Μ sensuum prstero quam tactus sedem creator duplice cos stituit, & loco aliquo, 8c corporis porstione circunscripsit. Nam & oculos bis nos, binas , aures, & eius ain naso est sensus mea tus binos secit. Linguas autem Oibus ferme anima ilibus binas genuit: sed diremit eas quidem, ut sera

pentibus: coniunxit autem, ut hominibus: ob hoc&binos anteriores solos cerebri constituit uentri culos, ut eX utroque uentriculo dimissi sensibiles nerui binas sensus sedes efficiant. Binas autem eas fecit, propter redundantem, & insignem curam,

quis laborante una,altera salutem defendat. Quan squam pluribus sensuum sedibus extinctis, nullum tamen ad uitae exitium ob id animal adducitur. attactu internecto, animal pariter aboletur. solus sis quidem tactus prae caeteris omnibus est communis animalibus. Omne enim animal tactum habet: licet alios

86쪽

DE N A T V R A H O Μ Ι N I S. 8ν alios sensiis, non omnia omnes habeat, sed aliquos aliqua: omnes plane habeat cosummatiora. Quum igitur in hoc sit periclitatum,animal aut esse, aut noesse, non unam tactum in corporis parte sortiri ani mal creator uoluit,sed totum prope corpus animasiis:nam praeter os ,8c ungues,& cornua,nodos ,& pilos, & quaedam id genus alia, omnis corporiSportio sub tactum cadit. Accidit igitur cuilibet senssuum sedi duplices habere sensus , unum qui sitos rum sensibilium: alterum uerὰ tactus,ut uisiit: nam 8c is colores discernit, & calida & frigida depres

hendit: sed haec quidem ut corpus: colores uerΘ, ut uisus. eodem modo & gus us,& odoratus, & ausditus. Verumenimuero quonam pacto totius coroporis est tactus, si ab anterioribus cerebri uentricus

lis sensiis esse dicimuset ob id scilicet, qudd ὸ cerebro

demissus neruus,&in omnem corporis partem diu spersus tactus senim gignit. Quum enim,ut saepe, sente pes compunctus est,statim capitis pilis exhor rescimus. Hac de causa existimarunt quidam passisionem, aut passionis sensum ad cerebrum remitti.Qudd si haec ratio sit uera, non secta uidelicet pars doluerit, sed cerebrum . illud igitur potius, quod neruuS cerebrum est. Enimuero cerebri pars quaesdam est, quae per ipsim totum animalem fundit spiritum: sicut ignitum continet ferrum ignem: 8c ob hoc hinc neruus exit sensum deprehendens: unde

pars illa sentiens capit sensum, &sensus fit capax.

Atqui

87쪽

ss NEMESIUS PHILOSOPHUs Atqui non alienum forte sit dicere, in neruorum principio cerebrum immittere non passionem, sed consensum quendam,& passionis denutiationem.

Caeterum situm tactus sensibile est calidum, & fri, gidum: molle,& durum: lubricum, Zc consistens:

graue,5 leue. ab uno enim ac solo tactu haec digno 1cuntur. Communia uerὰ tactui 8c uisiti sunt, acu. tum,& obtusum:salebrosum, & levigatu: aridum,&humidum: crassiim, & gracile: sursum, & deorssum. Nam & locus, Zc magnitudo sunt eiusmodi,

ut una repercussione tactus deprehendatur: ita &densum, & rarum, & rotundum, quum fuerit extiguum,ut aliae quoque quaedam figurae. similiter motu propius ad corpus accedete sentitur una cum memoria, atque intelligentia: itidem & numero,

sed ad duo usque aut tria, Zc ea exigua,& quae facilὸ deprehendi queant. At magis quam tactus haec uissus accipit, sicut aequale & inaequale, quod , in te. uis 8c scabri genere est: duricies enim inaequalitati

mixta asperitatem creat: planicies uerd densitati,

leuitatem facit. Non dubium ex his , quae dicta fiant, quin multam inter se inuicem sensus habeantastinitatem: siquidem errores alterius alter expliscat,ac eXcutit. Nam ecce in pictura uisiis excedemtia ac prominentia quaedam uidet, nasicy& id gesnus aliorum: ad quae tactus accedens ob ea erroriScoarguit. Quemadmodum autem uisiis semper omnia per medium aera intuetur: ita tactus Permedium

88쪽

medium bacillum dura,& mollia, 8c humida sentit:

sed hoc ratiocinando cum aestimatione: quem sen sum homo habet explicatissimum. Hoc sane sensit, ut etiam gustu, plus caeteris homo habet animali ibus: quanquam in tribus aliis superaturi animal si quidem aliud horum alio trium sensu hominem excellit. at canis in tribus pariter: acutius nanque &audit, & uidet,'odorat, ut ex ipsis animalia sera certum est indagantibus. Et totum nempe corpus

tangendi est sensus sedes,ut antὸ a nobis dictum: 8c Praesertim interiores manuum partes: & in his ipsis

adhuc magis tactu uigent digitorum extrema: ea enim tanquam accuratas tactus explorationes hasbemus: ut manu S non acceptorium modὰ creator

homini comparauit instrumentum : sed etiam ad tangendum accommodatissimum : 8c ob hoc eis pellem substrauit tenuiorem , 8c musculum toris sibiecit, pilorum expertes fecit, quo magis tactum complectantur. qu .d autem pilos non fructificent, substratus fuit in causa musculus. Sane manus duorae ad aliquid accipiendum sunt etiam ualidiores: molliores autem,ad tangendi uim explicatiores,ues Iut & in neruis est uideri: duri enim ad motum,molles uerd ad sensum sunt accommodatioreS: quam doquidem sunt hi tactus instrumenta, quod ob hostangendi sensus exortus sit. DE G V S T V. CAP. IX.

in Visum

89쪽

NEMESIUS PHILOSOPHUsI S V Μ supra per rectas spectare lineas

memoravimus. at olfactus,et auditus noper rectam modὰ h neam,sed omnifaria. tactus autem & gustus nech per rectas lisneas, ne undecun cognoscunt: sed tum solum, quum suis adlisserint sensibilibus,praeter eos, quos iam definiuimus. Est sane gustus saporum receptio: eius autem instrumentum lingua, & linguae potissismum extremum: item cum his palatus, ad quae ex cerebro defluunt nerui late explicati,& factam acceptionem ad suum referentes principium. Saporum autem gustabiles uocatae qualitates hae serme sunt,

dulcedo, acor, acror, acerbitas,austeritas, amaritus

do, salser, pinguitudo. haec gustus discernit. At ius xta has qualitates qualitatis expers aqua dicitur, nullam harum inter gustandum demonstrado quas litatem: licet iuxta alias uelut frigiditatem,& humis

ditatem,sibi naturalem habeat qualitatem. acerbistas enim,& austeritas stringendo, 8c obstipando inή uicem inter se disserunt. simplices igitur gustus qua litates hae serme selae sitnt: compositae autem infiniutae. In unaqua. enim specie animalis, ac plantae sua habentes naturae proprietatem sunt qualitates. aliasiquidem porcina, si ita acciderit, uescimur qualitas te: alia caprina. quamobrem & nescientes cuiusmos di sit prolata nobis caro,inter gustandum dignoscismus. quod neutiquam erit,nisi cuiuslibet sua in gui stu a caeteris disterens fuerit qualitas. Ideo generasstim

90쪽

DE NATURA HOΜINIS. . tim ipsas, quum sint infinitae, & inter se inuicem di, stinctae, comprehenderit nemo . Enimuero ubi sim, plicium qualitatum una denominatur, ibi qualitas cognoscitur: quae gustabilium speciei tenuit disse,

Tentiam. caricae nimirum,& uuae, 8c palmae una

qualitas dominatur,quae sane a dulcedine est: veru, tamen gustus speciei differentias diiudicat.

DE A V D I T V. C A P. X. D I Τ V S uocum, senorum senssus est censer . cognoscit autem eorum Acumen,&grauitatem, lenitatem & aspei in tritatem, & magnitudinem. Instrumenta

uerὰ ipsius molles ex cerebro sunt nerui, & aurium comparatio, atque assectio, praesertim earum cartis laginosum genus: id chondrodes uocant Graeci. ad sonos nanque & fragores accommodatus est chonis drus. Caeterum solus homo Sc simia auriculis non micant: aliorum uerd omnium quae auriculas halbeant animalium, illa ipsis micant. DE O D O R A Τ V. O A P. XI. D O R A T V S per nares genitus uim

stram ostendit. terminatur autem ad anuteriorum cerebri uentriculorum extres

ma: nam quum ipsi ne minima quidem fumigandae speciei naturam habeant, facilὸ fumigaum a tiones