장음표시 사용
161쪽
uoluptates admirari, neque cultum, neque potentiam, neque in contentionis bus uictorias .habere autem profunditatem animi quandam, er magnitudinem. Est uero magnanimus, neque ιs qui uitam magni aciat, neque qui uiuere exupetat: sed moribus simplex ac generosius: qui iniuriam quidem accipere posit, non etiam ad ulciscendum promptus 1 P. Sequitur poria animi magnitudinem simplicisas, atque etiam ueritu. Liberalis. De liberalitate, inquit, Aria
Liberalitatis est pecuniarum amantem esse, quas in res bonems impendat: mcum inciderit eiusmodi tempus,ad praemndum auxilium paratum essae: σunde non oportet, nihil accipere. Est autem liberalis homo in uenitu, habitati nes mundus atque elegans. Libenters comparat quae eximie pulchra fiunt, mufium habent iucundusii ne utilitate. Animalia sit ea quae uoluptata alia 1abent, aut admiratismi. Sequitur autem liberalimem morum quaedam mollities, em Scilitas, Cr humanitas sum eIe rastricordem, er amicorum, hoast itum, legantis amantem.
In communione autem quae posita pars est,iussistia dicitur: eat erga deos religio,erga parentes Piratas, uulgo autem bonitas, creditis in rebus fides, inmoderatione animaduertendi lenitas, amicitia in beneuolentia nominatur. Atque hae quidem uirtus
TEMPER AN TIA in suas res Cr in communes dilibuta est. In communione, o hominum societate posita pars est, Iunitia nomine. Iudit tu mestiplex. Alia erga deos, quae Religio uocatur. Alia erga pararentes π patrium quae Pisi aut Bonitas appellatur. Alia in creditu rebusae fides comm us, ea Fides est. Alia in moderatione CT temperantia anum errendi, hoc est, maleficis corrigendi, cui Lenitati nomen est. Alia in beneuo
162쪽
beneuolentia cir animorum coniunctione,quae dicitur Amicitia. In his omniabus officium est tribuere cuique suum, atque struare hominum communionem, ac societatem. Haec sunt igitur nomina uirtutum, scientia, prudentia domeasticaer ciuilis, calliditas atque sapientia. Actionis autem sunt, temperantia, continentia abstinentia ortitudo,patienti liberalitas, altitudo anim, iustitis,
iustitiae partes, religio, pietas, fides, lentas, uitia. miasi philosophi cridon cicero aliam secerunt virtutum diuisionem, non ea de caussa haec tradiatio repudianda est. Quid enim uent idem aliter er aliter dici s QA:s unant perpetuo viser anguste persequitur orbi ta unquam breuius aut mea lius Vti partitus hi s Ridere posis inanem Georgiorum gloriam: qui totos Aristotelis locos hue ali ciunt: non ut apertius expatiari, rems circunsteactare liceat, quod aceret bonus interpres, sita ut extincto Iumine consi s mnibus, peregrina Cr Graeca tenere uideantur. Nec arduum est Aristotelis Ethica sumere in minam, Cr inde multa transcribere: nisi aliter Arinotries, aliter cicero tractare uolui pei. Ego quidem existimo ad ciceronis interpreis titionem nihil esse melius, quam dim ciceronis opportune citata. In trade dis uirtutibus naturam secutus cst Quia nulla est sine cognitione virtus, hine austicandum fuit. Cognitio naturae excellentior est prudentia. Haec usiu framari, calliditas. Perma CT omnibus numeras absoluta cognitio, Sapientia est. QAod autem uirtus actione perficitur, alter fui locus de uirtutibus arictionis. Temperantiam,ut animi quandam moderatricem in componendis asas ctibus,uisummum genus constituit, ut quae Asa esset per omnia sicut CT deis eorum,quod genus ante fecerant ij qui dixere, Optimum esse modum: Cr, Nishil nimis: Cr, Adodum summam ese uirtutem. Ex eo fonte deriuauit sistituadinem, que se, non alium spectat: seduxit iustitiam, quae uirtus est ad compa rata: subiecit illis steries, ut prima quaes uidebatur, propriumq; singularum declarandi caussa, dedit. secuerunt alij minutius: sed profisus est hune Io, eum uirtutum latifime patentem,in angψtim quandam reuocaturum dist
Iustitia dicitur. De iustitia quos egregie Ariuotclas,inquit, Amuro ras a.
νω ἡ Migam ρri Iustitiae est, quod quenque deceat, tribuere: Iura, infiitin, patriae seruare: Ieges iam scriptu tueri: ueritatem, ubi quid ambigitur, sequium, pactis conuentis. Est autem ianitia princeps ea, quae ad Dum pertinet. proxima quae ad patriam, parentes que. tum qua erga mortuos est. in quia
163쪽
1όo n. TVLLII CICERONI stas consistit er religio. Ad ianitiam pertinent,sanctim,veritas, fides,π pra utam odium. Animaduertendi. Id est, ulascendi. Lenitas. De qua
Lenitatis est erre pose mediocria crimina, Cr contumesias indiscres: non ad ulciscendam impelli celeriter, non facile in iram commoueri. Vacare autem omni morum acerbitate,non ese contentiosiu ,haberec, animi sedatione quanotam, er costatiam. Dialectice.
Sunt autem aliae quasi ministrae comitesq; sapientiae, quaru altera quae sint in disputando uera, at
falla, quibusl positis quid sequatur distinguit, Est
iudicat. quae uirtus omnis in ratione, scientiat di Rheso ieri sputandi sita cli: altera autem oratoria. Nihil enim
est aliud eloquentia, nisi copiose loquens sapientia. quae ex eodem hausta gelacre, quo illa quae in dispu
tando uberior est atque latior, & ad motus animos verecuncti rum,uulgiq3 sensus accommodatior. Custos ured uirtutum omnium,dedecus fugiens,laudem p in Nime consequens uerecundia est.
MINISTRAE comitisq; sapientiae, Dialectice, Cr Rritorice.' τ η Dialectice uera dininguit is Hyla, quid i rebus positis uere colligi posit, ut ius logismo indicat. ius proprium est ratione Cr scientia dilutare. Rhetorice ex eodem bariti genere ueluti si inaris,disserendi uberior s atq; larior, CGnt Zeno dicebat,nnquam manus aperta. Ad motus animorum, quos stequenter adnascet,CT ad uulgi siensus accommodarior. Cur,inquies, hae dicuntur misi prae cometres sapientiae, ion item caeterae disciplinae s arbitror hane ese e sissim. Reliquae dociplinae uersantur in cognitione rerum, sunt sapientiae quaeadam particulae. Ratio di serendi er eloquentia, cognitione rerum poneri res sunt,quoniam ante rem animo cogi GCr cognouise oporteat, quam ore Cr uerbia enuntietur. N ec una quid proprium prelant ed omnium sunt comunes artium: quod afirmat Aristoteles R hetoricora 1.E a de causa comitcs sunt
164쪽
animi eonceptis, ut visi a sapientiae condita uirtute dicendi ad alios per re tur. Quid igitur eloquentiam sapientiam, facit eundems verba sunt eius lubro tertio de Oratore: Huic cogitandi pronunciandis rationem uimp dicenadhueteres Graeci sapientiam nominabant. Et paulo post, Stoicis, inquit,habeo vatium, quod soli ex omnibus, eloquentiam uirtutem ae sapientiam ese dixerirunt. Fateor eloquentiam cognitioni omnium rerum coniunctam, dis uirtuti. sapientiam eje. Tamen semper hoc manebit eloquentiae vim elocutione eractione moestari, cuius olfcq rarione dicitur ministra, conicis sapientiae. Mostendit illius oratio: Nihil est, inquit, aliud eloquentia, nisi copiose loquens sapientia. Hoc modo sapientia non est eloquentia, nisi quum loquitur Cr eoapiose dicit. Hoc etiam quaeri pote:LPutet ne diale licen siue rationem dissearenti, G eloquentium eth uirtutes. Certe multis locis allima eloquentiaminum esse de fumi s uirtutibusaer id Qgintilianus argumentatione confirmat, xx I. capit.libro tr. ubi censet reliquas artes esse medias, quae neque laudari per se,neque uituperari possunt, sed utiles aut secus,secundum mores utentium sunt. Rhetoricen autem Cr illam dialecticen Albintricem uirtutes esse demonis prat,Cr autorinte philosophorim,er argumentorum probatione: quam optunionem concepise uersimile est ex eo,quod cicero duas artes in uirtutibus ba Hret,propterea quod opera dicentis praestatiora sunt de hominum societati magis expetenda. Addamus π hoc, quamobrem initio sapientiam propoαsuit,ut quaescientia continereturi CT -en alio comites eius tran iis causte L aliae uirtutes per se sunt expetendae, proprias hoc nomine dicuntur . sapientiae comites nisi cum uirtute coniunctae, nullam vim retinere possunt,Cr nomen mittunt,ideos sapientiam er virtutes natura sequuntur sicut uerecundia poα prema collocatur, quia virtutis est omnium c os: cuius est natura, decus fugere audemq; maxime consectari.
Sapientiae. Id est, philosophiae: quae sapientia primo dicta, postea a Pγ' in v A A. tbagora philosophiae nomen sibi uendicauit. In disputando uera. Diu
lecticam,id est,artem disserendi dicit,cui haec attribuuntur omnia. Oratoria. e Graeco nomine Rhetorica nominatur. hcc eadem prope qua Crdialectica
prosequitur: niti quod prefius di dectica, eloquentia copiosius omnia tractat, motusq; animi disti ditioni adiungit.
Atq; hi sunt quidem sere quasi quidam habitus .esia
animi sic assessiti, Zc constituti, ut sint singuli inter se tum. proprio uirtutis genere distincti, a quibus ut .scpres gesta est, ita sit honesta necesse est, summech laus
165쪽
mbifra artium, dabilis. Sunt autem ali j quidam persecti animi hase si 't l,itus ad uirtute quasi praeculti, 8c praeparati rectis studiis,& artibus, ut in suis rebus, studia literarum,
ut numerorum,ac sonorum, ut mensurae, ut sydes rum,ut equorum, ut uenandi, ut armorum. In cosmunibus propensiora studia in aliquo genere uiro tutis colendo, aut diuinis rebus deseruiendo,aut parentibus, amicis, hospitibus,praecipue atq; insigni, ter diligendis.
STR. n. TRIA numero omni uirtuti conueniunt. Nam uirtus omnis est habitu tanimi Habet aliquid proprium. Honesti est si mes laudabilis. Virtus habitus animi dicitur,ut quaedam qualitas,Cr constitutis,er affictu quo iis animus hisbet, si quid asticiatur, sic ad aliquid bonestum mouetur. Vulgus habitum cupitaliter,ut actuum cocursationem. Virtutem habiturascit Arintcles Ethicorum secundo: Ἀν - . - fit ἔν meo a no, G ασγ ῆMaiuli di Orfiunm k os . Id est,uirtus est habitus uolantisius in eo me dio connitutus quod humanae uitae ratio prudenss definiat. Habitus illi sunt inter se proprio uirtutu gencre distincti. Aliter constituitur animus ad liber liter agendis. Aliter habet sie ad pericula capessenda. Aliter asticitur ad pi, tuis osticis . Nam pro uirtutum dictincta varietate, animum varie comparari necesse esti Alij sunt habitus animi Cr constitutiones eius,in cognoscendis aratibus. Etenim artium cognitio qualitas est animi,sicut m virtus. Cicero in Ac demicis Scientiam nusquam ese censebat,nili in enim motionibus atque ruticant. Habitus illi perficti uidentur,quod animum excolando perficiunt,quodq; rectis studijs Cr honestis artibus ad uirtutem praeparantur. 1i fiunt duplices. Alij uersantur in suis rebus hoc est, proprijs,non communibus. alij vero in coma munibus. I n proprijs sunt haec .ut studia liter are,quae grammatice est: ut si
diu numerorum,arithmetice rut sonori , lice ut men ur geometria ut1 Mearum, astrologia: ut equorum, μνά, ars equorum domandorum: venandi, O, saura: ut amor . Irocinium de quo Plato in I achete, WA - ἱηM2ν
Haec studia nonnunquam confruntur in comine. Tamen ex eo propria dicuntitur,quod haberi syne communicatione queunt. Nec sis aliorum commoda stractant, ut studia iustitiae. Ex ijs autem capit incrementum prudentia atque sapientia. quamobrem pro virtutibus habentur: quia ad vi rem quas praeco,
166쪽
llantur, ut sint animi praeclarae quaedam Scultates. I n communibus autem reabus, hoe nt, ud iustitiam communionis hominum servatricem pertinentιbus, erusiam sunt ludia propen iora. t i sunt tabitus antlia tanto praejtatiores uir tute populari, quanto libreuitam artium cognitio communi sensu maior eg
Ea sunt studia morum,quae in philosophia uersantur, praecipue studia iustitiae,
religionis, pietatis,a citis, mehbeneuolentiae. Hsc enim reterre debemus ad iustitiam,quoniam paulo ante dixit eam virtutem in communione uersari: coterus in sitis rebus ese. Studia propensiora dicuntur,quia non modo posita sunt in uulgari opinione, communis omnium sensu, sed etiam institutione de Dis Irinu magistri percoluntur,quo sint in commune bonum propensiora. Ergo studia philosophiae moralis er in svis rebxs,Cr in communibus collocuntur. I dex actione cognosces. Vivit aliquis jugi, Suo contentus est, Suo se pede metiatur: haec uirtus,er studiam uirtutis huiuscin suis est rebus. Propulsat aliqua a quibus debet ex potest muriam, Deos colit, parentes oscio pietatu adiuuat, solatur amicos,benignὶ tractat hostiles: haec studia Cr ex studus actiones incommunionem condi runtur.
Habitus. utpote uirtutes, π in actione uersati. Praeculti. Qui prora a. v ALLA.pter uirtutem amplectendam nos praemuniunt, exornanis. Studia liter rum. inse Graco uocabulo grammatices nomen adepta sunt. V t nume. rorum, Vc. Hoc est,mathematicae omnes discipline, quarum dux Arit raticu est: quod ut ostendam, Nicomachi, Cr nihil amplius,uerba apponam: qui
in primo Arithmetic.inquit, O nu μ-
167쪽
. Existente Geometria, nec Ie o etiam Arithmeticam ese : mulenim trigonum aut tetragonva aut o medri , t duplum,aut triplum, aut
omplum,aut sescuplum,aut aliquid aliud eorum quibws geometria utitur: desne ijs numeris, qui una compositi apparent, cogitari isti non possimi. ago enim modo triplam aliquid esse dici posset,si non tria numerus subsisterres autoctuplam, si non octos Quin contra potius, CT tria esse possunt, er quatruor, π eaetera deinceps, etsi cognomines ijs figurae nullae subsint. Sublata igitur Arithmetica simia Geometriam perima: non etiam ab ea perimitur. Et haec ab illa simul subinfrtur: non etiam ipsum sub instri. R sum autem em in mactea eodem modo: non ob id tantum,quod quae per se constant, priora sunt ijs quae ad aliud relationem babent, sed quod ipsae etiam musicae modulationes.
diatessaron,diapente,diapason,numerorum nominibuε similiter notratur: eo dem modo σ barmonicas proportiones,arithmeticas omnino babent. Diaressaron, sesquitertiam. Diapente, si cupiam. Diapason, piam Tripis,Dida pason simul er Diapente. Quadraptim denique,permis, quae Disdiapason est. Nani ius autem Sphaerica suas omnes considerationes per Arithmetis eum consequitur: non ideo tantum, quod Geometria posterior sis motus enim natura post quietem est neque quod barmonicis modulationibus motus celeabretur astroris: sed etiam quod per numerorum circuitus ac quantitates, oram,occasius y, CT mgresiones egreseonesque constituuntur. Ut numero. rum. Hoc est,Arithmetices.,Sonorum. Hoc est, Musices. Mensurae. Id est, Geometriae. Syderum. Id est, Astrologiae. Proposiora studia. Hoe est, in quibus scientys magis se exercrat is, quem tuu mus. Diuinis. Operam dando religioni.
Atque haec quidem uirtutum: uitiorum autem sunt genera contraria. Cernenda aute sunt diligenister, ne fallant ea nos uitia, quae uirtutem uidentur vitia uirtutibus imitari. Nam 8c prudentiam malitia, & temperans p tiam immanitas in uoluptatibus aspernassis,& ma
gnitudinem animi superbia in animis extollendis,& despicientia in contemnendis honoribus & liboralitatem estusto,& sortitudincm audacia imitatur,& patientiam duritia immanis, & iustitiam acerbis
168쪽
tas, & religionem superstitio, & lenitatem mollitia animi,& uerecundiam timiditas,& illam disputans
di prudentiam concertatio, captatio uerborum,
5c hanc oratoriam uim inanis quaedam profluentia loquendi. Studiis autem bonis similia uidentur ea, quae sunt in eodem genere nimia.
s i coNTRARI ORVM disciplina per ulis est, ex uinat
diuisitone cognoscimus uitiorum genera contraria, qualia sunt imprudentis,imperitia, stulistis,intemperanti libido,diraenata cupiditas,incontinenti intoalerantia, nauiu, fidia,impietas nertia. Vitia quae uirtut uidentur imit ri, trahunt nos in errorem Cr ad praua deducunt, turpium rerum lauem seisquamin, quod uir bonus evitabit Orator is communi utilitate ducetur. Tu mltam putant malis rebus nomina bona imponere. de quo Quintiliamri in teratio. idem Aridotcles praeripit. Id quos quod mox cornelius celses prope si pra modum inuasit. Quia sit quaedam uirtutibus ac uiti s uicinitas, utendum proxima derivatione turborum, ut pro temerario fortem, pro prodigo liber
lam,pro avaro parcum uocemus,q- ea m etiam contra uulant,quod quid
orator, id est, uir bonus nunquam Arici, nisi 'ria communi utilitate ducatur. Prudentiam imitari ui tur malitis,quam desinit de Natura Deorum lib. ii i. til malitia uer uta er lax ratio nocensi Et Tusculanu quarta: Malisia,ina quit,etrii cuiusdam uitis nomen est, uitiositas omnium cicero malitiam, tam maceni natum I .vulgus autem uitiositas capit. Immanitas est fritas quaeda, albericisci morum in uoluptatibus semandis, qualis est in nimia, er prorsus inhumana uiuendi seueritate. Magnitudo animi est inter superbiam,quae praeater modum extollit animos, Cr deficientiam,quae destiae bonores. Effusio, est prodiga largitio. Audacia,est inconsulta in periculum propensio. Duaritia immanis,s indigna ac bellaina toleratio malorum. Acerbius vi eximiado iure acrior Cr immanior seueritas. Superstitio,vana, importuna,inepta, idolosa religio. Mollitia animi, remisior est indulgentia. Distulandi prudentium: id est,dialecticen imitatur concertatio, captatios uerborum, quaosophimrum contentiosa garrulitas. Eodem modo oratoriam uim Cr Eoaquentium asectatur inanis quaedam profluentia loquendi, hoc est, immoderauia uerborum redundantia, sine v o pondere sententiarim. Studiis autem bonis, ut grammaticae, aristactis geometriae similia uidentur ea, quae sunt in eodem genere nimia, ut superuacuae rerum subtilium inuestigationes, Cr inautus ita diligenti quae o GDs appellarur: dae qua cicero quinto lib. de Fis
169쪽
uero maiorum rerum contri lati e cd cupiantem scientiae, summorum uita roram o putandum. d. . ιι A. Vitiorum. Poste qum Mirtutes omnes amplexus est, earum nune ad uiatuperationis materiam suggerit contrarissi Nam M prudentiam. Pri dentiae contraria enumerans Arinotescs,inquit, A Nonn δε- τὸ κρῖνε ν --
dentiae autem est perperam de rebus iudicare, male consulere, male congredi, praesentibus bonis male uti,corrupte existimare de bonis,mullas ad uidim per tinentibus. Sequitur porro imprudentiam impcritia, inexperientia, intempe runtia, finisteriorum ac deteriorum driems, oblivio. Et temperantiam Hoe dicit, sunt qui dum temperantes uideri uolunt ac voluptates asternari, immanes uni, truces, immites. Et magnitudinem. Hoc est, Alis dam misgnanimi uideri uolunt, dum animos extollunt, elatι nimum animo, super
Si, er intolerabiles sunt. quod saia genus homulam odit Deus. quare crAugustinus in psalmo quinquagesimo octauo David: illud est vitiaem,inquit, rapinis, quod cum quia bene prost rit, superbia tentatur, ut perdat totum, quod projicit. Denique omnia vitia in mic ictu timenda sunt: superbia in benesectu pira metuenda est. Et dest Penua. Sunt enim qui dum bon
res contemnere uidentur, Cr nimἐ ambitiosi uideri volunt, in aliud maias uitium deuoluuntur, dum omnes hora es contemnunt. Et liberalitatem.
Nij dum liberales esse cupiunt, ef i sunt Cr prodigi. Et Brtitudinem. Alij existimant se fries uisum iri, si audaces extiterint. Duritia imma nis. Ah dum nimis patientes videri volunt, incidunt in daritiam quan dum immanem. Et iustitiam acerbitas. viij dum nimium ad unguem iusti ese uideri cupiunt, agrestes, duri, barbaris ejiciuntur, inde, ut inquit cicero, si imam ius, smina iniuria, sectam iam tritam sermone proveraebium t. Et religionem. Seruius Sulpitius religionem e se dictam trodit, quae propter sanctitatem aliquam remota ac sic o sita a nobis Ili, quasi drelinquendo dicta: ut a carendo ceremonia. Lactantius autem in quarto:
Nimirum, inquit, religio, ueri cultus est: supersitio, fessi. Superstitiosi duistem uocantur, non qui filios supernites optant omnes enim optamus sed aut hi qui superstitem memoriam de*nctorum colant: aut qui parentibus suis supernitibus colabant imagines eorum domi, tanquam Deos penates. naim qui nouos sibi ritus asumebant, ut Deorum vice mortuos honorarent, quos ex hominibus in coclum reccptos putabant: hos puperstitio os vocabant. eos
170쪽
uia qui publicos, er antiquos Deos colerent, religiosos nominabant. unde Uergilius: vana superstitio,ueteraras ignara Deorum. Idem quoque Lam lius rursus de religione locutus,Hunc equum inquit,hoc vinculo pietatis obast, icti Deo, er religati simus, unde ipsa religio nomen accepit, non ut cicero interpretatus est,a relegendo qui in libro de Nutura Deorum serendo ita dicit, Non enim philosophi solum, uerunt etiam maiores muri superstitionem a re ligione separauerunt. nam qui totos dies precabantur, er inmolabant, ut sui
bi flij superstites essent: superstitiosi sunt appellati qui autem omnia, quae ad
cultum Deorum pertinerent,diligenter retra ent, em tanquam relegerent.bi
sunt dicti religiosi a Megendo,ut eligentes ex eligendo, tanquam a diligendo diligentes.his enim in uerbis omnibus, inest uis legendi eadem quae in religiosio. ita Actum est in superstitioso, Religioso,alterum viiij nomen, alterum lauadis. Et lenitatem. Vt qui lenis haberi uult,plerunque nimium remollescit. Et uerecundiam. Ut qui uerecundi sunt in proximum uitium delabutiatur,tlanditatem. Et illam disputandi prudentiam. Hoc est, qui didractici esse uolunt, sophistae sint, Cr captiuncidis sermones aucupentur, π ita rei soli studeant. Et hanc Oratoriam. Hoc est, Fit etiam,ut qui Oratoares victri cupiant, inani uerborum tinnitu, er loquaci utantur, de inutili oratatione. Studiis autem bonis. In omni, inquit, studio, quicquid est nisma carpi potest.
Quamobrem omnis tris laudandi, uituperans d p ex his suinctur uirtutum,uitiorum Partibus. sed in toto quasi contextu orationis haec erunt illus stranda maxime, quemadmodum quisque generastus, quemadmodum educatus,quemadmodum in
sit tu tus moratusq; suerit, Sc si quid cui magnum, aut incredibile acciderit, maximeΦ si id diuinitus accidis te potuerit uideri: tum quod quisque sense
rit,dixerit,gesseris, ad ea, tuae proposita lunt, uir. tutum genera accommodabuntur,ex illiscp hideminueniendi locis caussae rerum,& euentus,& consesquentia requirentur.