장음표시 사용
181쪽
,. nit: Nolunt, isquis c ut inibitis) isti
is fratres, ita hanc perseverantiam eraediis cari, ut non vel simpliciter emereri, velis amitti contumaciter possit: ubi quid diis cane parum diligenter attendunt. Deilis Iaenim perseverantia loquimur, qua peris severatur usque in finem, quae clim sicri data est, perseveratum est usque in fi-
,, nem: s autem non est perseveratum us-
,, que in finem, non est data, quod & jam is superius satis egimus. Non itaque diis Cant homines, perseverantiam cuiquam
,, datam esse usque in finem, nisi cum ip- is se venerit finis, de perseverasse, cui da- ta est, repertus fuerit in finem. Dicimus,, quip castum, quem novimus castum,ia sive lit, sive non sit in eadem castitateis mansurus, etsi quid aliud divini muneis ris habeat, quod teneri, & amitti po- is test, dicimus eum habere quamdiucum- is que habet, etsi amiserit dicimus habui Dis be. Perseverantiam vero usque in finem, is quoniam non habet quisquam, nisi quiis Derseveraverit usque in finem; multi m
is sunt eam habere, nullus amittere; ne- is que enim metuendum est, ne sorre cilmis perseveraverit homo usque in finem, aliis qua in eo mala voluntas oriatur, ne peris severet usque in finem: Hoc ergo Dei is donum suppliciter emereri potest, sed
is cum datum fuerit amitti contumaciteris non potest; clim enim perseveraveritis quisque usque in finem, neque hoc d ri num potest amittere , neque alia quae is poterat ante finem: quomodo enim p
is test amitti, per quod fit, ut non amitis is latur etiam, quod posset amitti Θ Haecis S. Augustinus. His verbis clarissime docet I. S. Doctor: Donum illud perseverantiae, quod libro de
correptione, & gratia Capitibus II. & Ia.desct inserat , esse ipsam perseverantiam, qua formaliter perleveratur usque in finem : atque adeo aperte significat adjutorium quo, cujus ad hanc quaestionem illustrandam meminit, illud esse quo sor- maliter fit id propter quod daturi quemadmodum beatitudo, quam in exemplum adducit, est id quo formaliter Beati em-
Cimur . Nec restri, quod utatur voce illa
Uit Non enim hic significat causam efficientem, sed dumtaxat sormalem : Nam eodem modo hanc vocem usurpat in sensu sor mali, in Psal. Io . cum ait: Calidus
calore casescit, sinuar frigor frigescit, v lux fit velocitate: quid ealidius ipse ealare, quo calet quidquid sit calidum p quid filia
odum βι ὸ quid ergo verectus ipsa velocitate, qua velox fit, quidquid velociter eumit pQuibus verbis vocem Uit 2 non cientem, sed formalem caulam significare nemini dubium esse potest.
Meet 2. Nullam in ea perseverantia necessitatem antecedentem, sed tantum consequentem reperiri: quia asserit tunc tantum amitti illam contumaciter non posse, cum perseveratum est usque in finem: ergo non arbitratur donum illud erusinodi adjutoriis comparari, quibus humanali larias reluctari non possit: alias enim etiam dum hic vivimus, contumaciter amitti non posset: siquidem illa adjut
ria, ut antecedentem perseverandi necessitatem, ita quoque impossibilitatem non persevcrandi inducerent. Habemus igitur ex S. Augustini mente adjutorium quo , nullam antecedentem, sed tantum consequentem necessitatem involverei quod ut
plenius pateat, Retipondeo a. Ruod etiamsi adjutorium qi οβ sumatur in sensu em cienti; nullam necessitatem antecedentem inferre potest: quippe hac ratione auxilium illud locum habebat in natura integra, quam haeretici nobiscum admittunt fuisse liberrimam, de
omnis antecedentis necessitatis expertem:
Nam si adjutorium quo sumatur pro gratia, quae ipsum velle certo, & emcaciter operatur, negari non potest illud Adamo, & Angelis concessum suiste, ut Deum in ipso creationis articulo diligerent; siquidem S. Augustinus de primo illo Angelorum amore, seu de volitione bona, quam in ipsa creatione susceperunt, ita loquitur lib. ia. de civitate Dei cap.9. Et istam quis fecerat, nisi ille, qui eos cum bona voluntate, iis cum amore eam, quo uti addimenterea vitὸ Quin etiam docet eos ejusmodi
bonam voluntatem, nonnisi operante adiutorio Oeatoris habere potuisse: atque inde concludit de Angelis proinde, ac de
nobis dici posse, quod charitas Dei diffusa sit in eis per Spiritum sanctum, qui datus est eis.
Quod de Angelis sanctis ibi docet, idem
de primo homine sentiendum esse profit
tur lib. I q. cap. II. his verbis: Bona voluπ-tas opus est Dei, eum ea quippe ab eo factus s bomo. Et de correptione, &gratia c. II.
182쪽
' ne erra, inquit , dederat iamini Deus b nam viauntatem; in illa quippe eum fecerat, qui fererat rectam. Ex his itaque patet haereticos turpiter hallucinari, & toto ostio ab Augustini principiis aberrare, dum asserunt adjutorium quo sive emcax non fuisse col- Iatum Angelis ι Se primis Parentibus in statu innocentiae: & quod Alsustinus docet de
Dei auxilio Adamo concello ad perseverandum squod utique non suit emcax, sed tantum sum ciens, ut lugendus, & instelix eventus nimium demonstrat ad omnia gratiae auxilia ipsi con si a volunt extendi. Unde his ita praemissis ad argumentati nem in sorma: RU'deonivi, distinguendo majorem: Auxilium quo non fuit concessum Adamo innocenti, si sumatur formaliter, seu pro causa sormali, concedo; sic enim non habuit illud auxilium quo, seu donum perseverantiae quo Praedestinati sor- maliter in finem usque perseverant: si sumatur emcienter, & pro causa operante,&eflectiva, nego, sic enim Adamus habuit
auxilium emcax ad formandam bonam vo-Iuntatem, & producendum amorem casum , cum quo creatus est. Minorem similiter distinguo; Auxilium quo necessitatem infert, antecedentem, &quaelibertatem perimat, nego: consequentem, quae hominem sui ipsius arbitrum, & compotem relinquat, concedo. Non est igitur, cur tantopere haeretici ex hac S. Augustini auctoritare, de doctrina patrocinium sibi an fulgere jactitent pro astruenda gratiae MN
dicinalis summa necessitante virtute , ex qua a gratia sanitatis censeatur discrepare,
quippe longe a Iiud per auxilium fine quo ,
Ze auxilium quo, quam haeretici comminiscuntur, intellexit S. Augussinus; subindeque frustra sui erroris ex huius duplici auxilii distinctione tutelam usurpant. Praes quare S. Augustinus hujus duplicis adjutorii, Mequo, uno dumtaxat linco, & solum post )ebellatam Pelagii haeresim meminerit. Enimvero in diuturno cum Pelagianis conflictu, numquam ad eos debellandos hanc distinctionem adhibuit. Re)μηdeo, hoc idcirco factum, quod ei
cum Pclagianis bellum non esset de necessitate gratiae ad perseverandum : sed de auxilio adsolute necessario ad quodlibet opus bonum meritorium exercendum: quod utique negabant Pelagiani, admittentes dumtaxat adjutorium possibilitatis una cum caetaria adouxoriis externis, de quibus saepe me
minimus: Nolebant autem aliquod auxilium absolute desiderari ex parte voluntatis ad bonum absolute faciendum, sed tantum ad facilitis illud exercendum, quod utique pessimum dogma a Pelagio invectum acerrimc oppugnavit S. Augustinus , de n- strans adiutorium absolutὰ esse necessarium ex parte voluntatis, sine quo nullum bonum opus nec esse, nec velle posset.
Ubi autem explicandum habuit donum perseverantiae in libris de correptione, &gratia, oens fuit ipsi distinguere auxilium 'me quo, an auxiliori aliquid fit, ut nempe significaret discrimen inter gratiam Adamo
concessam ad perseverandum cum qua non perseveraverit,&eam, qliae conceditur Saninistis, ac Praedellinatis in statu naturae lapsae rillius enim doctrinae in libris de correpti ne . & gratia, haec summa est , ut demonstret qualiter Deus cum Sanctis agat circa eorum perseverentiam stabiliendam. Nam eapit. 8. demonstrat ad Dei dona eertinere perseverantiam Sanctorum: sive otiosam illam qua finit homo vitam istam, antequam ex bono mutetur in malum; sive actuosam alteram actualis gratiae auxiliis, voluntati ut perseveret delectabilem perpetuitatem,& inseparabilem fortitudinem tribuentibus
comparatam: Tum capit. Io. agit de dono
perseverantiae primo homini concesso, d monstratque ipsum habere quidem potuisse
perseverantiam, si voluisset, quia ad perseverandum suffcientes vires habebat; cum enim ejus voluntas esset sana, ei opus nouetat caelesti delectatione, qua Deus in nobis cum ipsa perseverandi voluntate activam illam perseverantiam emcit: sed eum potuisse cum adjutorio, quod in ipsa creatione acceperat, ita sibi perseverantiam comparare, ut haec libertati potius, quam divinae gratiae videretur tribuenda, ut fuse,
explicat cv. H. postque cap. Iru adjutorium perseverantiae Adamo concessum comparat
cum ipsa perseverantia, quae modo Sanctis omnibus, sive per improvisam mortem, sive Per gratiam voluntatis, quae ipsum velle in eis efficit, tribuitur. Itaque ut rem pland definiat ilo adjutoriorum genera distinguit: alterum me quo, aliquod non fit, & alteis rum quo aliquid fit. Tum docet Adamum accepisse tantum adjutorium, sine quo non; quia non ipsam perseverantiam, sed id dumtaxat sine quo perseverare non poterat, a cepit: Sanctos vero in hoc statu accipere adiutoIium quo perseverant, quia ipsa per
183쪽
I 6 Trach. III. Disp. II. Art. III. Seta. II.
s verantia illis donatur; sive cum inopina Morre, dum justi sunt, opirimuntur: sive
cum ad extremum usque spiritum moti nem voluntatis accipiunt, quae ipsum vexla in illis operatur: Tandem ubi probavit Adamum, non indiguisse motione voluntatis ad perseverandum active, ita coaecludit: Ut ergo non aeeiperet hoc donum Dei, ivis, in bono perseverantiam primus bomo, sed persemerare via non perseverare in ejus rean-qveretuM arbitrio. , tales vires babebat rivi M. Iunias , qua sine ulla fuerat instituta pereaso, Θ, mbil ex seipsa concupiscentialiter remebat, ut digne tanta bonitati, bene vivendi faci- orati perseveranssi rammiseeretur actisrium.
mam voluntatem bonam auxilium babituale
eum i stratisne intellectus; sed praeterea
opus erat auxilio quo mmeretur voluntas ad eliciendum illam actum amoris casti, per quem, bomines ad rerent Deo.
Ρ Rob t hanc veritatem laculanter S.
Augustinus a simili de SS. Angelis capit.9. ubi quaerens, an II. Angeli, auem ba- .ent Creatorem naturae, in eodem babeant bona Toluntatis auctorem per spirisum sanctumiae eis obaritate diffusa. Proponit duas opiniones quarum altera Angelos amore ca-RO numquam caruisse a altera line eo aliquandiu extitisse defendit: Tum ex utraque certum esse demonstrat voluntatem illam bonam nonnisi a Deo potuisse concedi: nam primo pertractans priorem sente viam asserentem Angelium amore casto nun quam caruisse, ait: Poννα, quia nacta est voluntas bona Angelorum SS utrum cum
ius facta es, an Me icta fuerant prius p sed 'cum ipsis, non dubium est, quod ab illo fami, in quo is, ipsi; simulque at facti sunt, ei a
quo facti sunt, amme cum quo facti μηt αὐ- erunt, eaque sunt in boni . ab illorum ι malorum Deietate discreti, quod bi in ea.
em voluntare bona manserunt, illi ab ea δε- friendo mutati sunt, mala selucet voluntase . Quibus verbis aperte significat charitatem non ha, tualem, sed actualem, perquam Angeli boni distreti sunt a malis. Postquam autem ex priori opinione, qua
Angelos sine amore casto numquam extitisse decernitur, ita disputavit, alteram senis tentiam sic expendaL: aupem, stquit, boni Angeli fuerunt prilis sine bona cvoluntate, eamque in seipsis Deo non is operante fecerunte ergo meliores a seip- ista, quam ab illo facti fune: absit. Quid ,,
enim erant fine bona voluntate, nisi ma- ,, Ii, aut si propterea non mali, quia nec ,, mala voluntas eis inerat, neque enim ex Mea, quam nondum eperam habere, de- is fecerant ρ recte nondum tales, nondum istam boni, quam esse cum voluntate b - , , na coeperunt, aut si potuerunt seipsos sa- iscere meliores, quam eos ille secerat, quo is nemo melius quidquam facit, yrosecto , , de bonam voluntatem, qua mel ores es- ,,
sent, nisi operante adjutorio Creatoris, is habere non possent Sc. Unde sic pro- ,, bata utraque illa parte, tandem concludit, primam illam bonam voluntatem fui Gse in Angelis per Spiritum sanctum diffusam: GUtendum es igitur, inquit, eum de bita laude Creatoris, non ad bomiser pertianere; verum etiam de Ss. avelis posse diei,
quia eburitas Dei diffusa est in eis pere spiritum sanctum , qui Otatus est eis. Quod autem de Angelis docuit S. Augustinus, eos primam bonam voluntatem actualem non habuisse, nisi juvante divino gratiae auxilio, hoc etiam de primis parentibus statuendum esse, saepius declarat. maxime vero lib. Iq. de Civit. Dei cap. II.
ubi scribit: Ferit Deus, inquit, sicut scrimum es, iaminem rectum, ac per boc voluntatis bonas non enim rectar esset horam non babens voluntatem: bona igitur voluntas opus essmi ; cum ea quippe ab eo factus est bomo. Et
lib. de Corrept. & Cratia cap. I . Tun e Φdedriat bonunt Deus boaam voluntatem : in illa quippe eum fecerat, qui 'erat rectum. Quibus verbis non solum significat charitatem habitualem, sed etiam actualem, qua ab ortu primus homo Deo adhaesit, ausubinde quod in statu naturae integrae gratiam Adamo, & Angelis ad amorem castum concipiendum collata, motionem voluntatis complectebatur; adeoque persimilis erae illi, quae nobis in hoc statu miseriae nostrae subvenit, dg consequenter per id gratia sanitatis a medicinali non discrepat, quoahaec requiratur ad primam bonam voluntatem exercendam; illa vero non ita. Coormasvν ex altera ejusdem S. Doctoris sententia petita ex libro 8. de Geneti ad. Litteram cap. Io. II. Ia. ubi expendens iuruverba cap.2. Tulit erro Dominus Deus iam
nem, posuit cum is Paradiba voluptatia
184쪽
ut estera tu , 'diset illam , dicit illius divini oraculi duplicem posse proserri se sam, nempe hominem ideo positum in paradiso: vel ut ille hortum illum deliciarum
excoleret, &custodiret: vel ut Deus hominem ipsum virtutibus ac gratia sanctificante illustraret, & exornaret: sua sicutione, inquit, dieitur bomo operari terram quae iam terra erat , ut ornata , is, fecunda fit ; ea loeutiise iacituν Deus operari bominem , qui
iam Mino erat , ut pius sapiensque fit : Et paucis interpositis r summa Deus hominem quem ferit, is, Iusuis eum in parari' operari, etiam ut iustus esset .... Cujus utique a Lsertionis veritatem confirmat ex illis Scri-
murae locis qui de bomine lapso maximuloquuntur . Ipsius enim , inquit, Amentum sumus , nam o, an us eum Melous ab .mpietate conversis , gratiam , qua salvi facti fumu1, commendaret; gratia enim inquit satvi facti δis. in fidem, edi, hec non ex vobis , sed Dei ianum est. Quae verba clim S. Doctor adhibeat ad probandum idcirco hominem fuisse a Deo positum in paradiso erari eum ut iustus esset, satis indicat Αdami justitiam perinde ac nostram esse ab
eadem gratia quae ad primam bonam voluntatem eniciendam concurrat: quapropter addit: Et alibi eum dixisti : Cum timore , i , tremore vestram salutem operamini, ne mi putarent tribuendUm tanquam ipsi hescerent honos ; emtinuo subierit . Deus ex es qui operatur in vobis . Fumpsit ergo Dominus Deus hominem quem fecit, posuis is paradibo v erari eum . Vides ergo sanctum Augustinum eisdem verbis ac textibus uti ad probandam gratiam sanitatis Adamo suisse necessariam ut bonam voluntatem haberet, quam S. Apostolus in homine lapso commendat 3 ac proinde gratia sanitatis a medicinali in eo non discrepat quod haec ad primam bonam voluntatem exercendam homini Iapso sit necessaria , non ita homini innocenti . Haec constabunt evidentius exsequenti paragrapho . s. III. In quo tandem eo at disierimen Gratiae Sa
GEnuinum discrimen inter gratiam sanitatis, & medicinalem, in eo maxime positum esse videtur , quod Adam
Eraspen raeol. Tom. I ccum sola habituali gratia, & adiutorio conitionis potuerit perseverare : Sanctis vero oc in statu naturae lapsae, praeter illa duo, etiam motio voluntatis necessaria sit. Probatur ex S. Augustino , qui pluribi edocet discrimen utriuisue status circa v luntatis adjutorium versari, in eo quod Α-
damus, & Angeli habituali gratia, & adjutorio cognitionis instructi non egerent ad perseverandum motione voluntatis, seu delectatione coelesti ad bonum sis pernat rate pelliciente: homines vero hoc in statu naturae vitiatae , praeter habitualem gratiam, & cςlestem illam incitationem , ulterius ad perseverandum requirant gratiam actualem ipsi voluntati impressam , eamque interiori suavitate demulcentem . Posterior pars hujus doctrinae toties a LAugustino traditur , quoties adversus Pelagianos contendit, in hoc naturae corta piae statu , satis non esse ad bene agendum , ut mens coelitus illuminetur ι sed requiri insuper , ut Spiritus sanctus delectationem seu internam motionem, & inspirationem charitatis voluntati imprimat. Sic lib. de Spiritu, & Littera cap. Ne que liberum arbitrium, inquit , quidquam , nisi ad merandum, valet, s lateat veritatis via : cum id quod agendum , quia vitandum est , caeperit non latere , nisi delectet, is, ametur, non agitur, non suscipitur, non bene vivitur: νι autem Hligatur , ebari tas Dei diffunditur in eordibur nostris , nam per tiberum arbitriam quod surgis ex nobis ,
sed per spiritum sanctum qui datus est nobi ι.
Et cap. sequenti docet mentis illustrati nem , nihil ad bene agendum prodesse , ubi S. non adiuvat Spiritus , impirans pro neupiscentia mala rancupiscenIiam bonam , hoc est charitatem diffundens in cordibu qnostris: quapropter lib. q. ad Bonifaciuna cap. s. Pelagianos reprehendit quod vellent nos. mmino Deo a utorium eunιtionis babere quo ea quae facienda sunt noverimus , non inspirationem dilectioris, ut cognita sancto
Illud ipsum sie inculcat I. de Gratia Christi c. is. IIaee gratia si doctrina dicenda est , eertὶ se leatur, ut atrius , interias eam Deus cum inestabili suavitate raedatur infundere, non solum per eos qui plantant, is, rigant extrinsecus; sed etiam per seipsum, qui
inerementum suum miniinat eccultus, ita ut non se at tantummori veritatem, verum etiam ira
pertiat ciaritatem. Frustra pluribus ejusdem
185쪽
a 8 vact. III. Disp. IL Art. III. SQ. V.
sancti Doctoris textibus haec veritas probaretur; quippe eam tam saepe tradit, ut vix in ejus adversus Pelagianos Iocuora. tionibus aliqua pagina occurrat, in qua praeter adjutorium cognitionis , necessariam quoque ad bene agendum delectationem caelestem non contendat 3 neque huic veritati refragantur etiam haeretici, sed non ita consentiunt priori parti . Prelatur igitur prior illa pars asser u , nempe quod Adamus cum sola habituali gratia, de adjutorio cognitionis potuerit perseverare, nec ad id ei necessaria fuerit pia motio voluntatis. Probatur, inquam, primo ex eo quod S. Au3ustinus nusquam Adamo, & Angelis gratiam concessam ad perseveranaum , appellet his nominibus, quibus motiones voluntatis exprimit: quamvis autem haec plurima tat, ac pr Demodum innumera, tamen docte ac dilucide ad duodecim praecipua revocat Antoηius M. sebamps lib. 3. disp.3. cap. Io. quorum primra sex, inquit, amorem, nempe indeliberatum manifestius exprimunt: redi qua vero totidem delectationem apertius significant. Privi a charitate eam appellat spiritumebaritatis lib. I. ad Simplicianum qu. I. vel inspirationem cbaritatis, ut Epist. Iq7. ve nis finem: vel iUι rem ebaritatis, ut lib. I. ad Bonifacium cap. 8. vel denique grariam ,-ebaritas Dei diffunditis in eoia bus ne ris , ut in omnibus passim operibus; maxime lib. de gratia Christi cap.as. Meunia a dilectisne nomen illi imponit, nam lib. de Spiritu, & Littera cap. 3. UO-cat delectatisnem, dilectionemque summi boni. Et lib. q. ad Bonifacium cap. s. inspirati nem dilectionis. Terrῶ, eam nuncupat amoris divini inspirationem , ut in disp. contra Frirtunatum; atque alia id genus nomina ab amore derivata frequenter illi attribuit. martὸ bonam eoncupiscentiam nominat. I tDib. de Spiritu, & Littera cap. q. ait: Ubι sanctus non adiuvabat Spiritus is i-rans pro concupiscentia mala cαncupissem
svimὸ cupiditatem boni eam dicit lib.
Sextὸ bonam voluntatem appellat lib. de gratia Christi cap. V. Pari ratione totidem nominibus ex delectatione caelesti eam voluntatis motionem significat. . Primὀ namque illam appellat
suavitatem pluribi, sed maxime in Psal. . ubi fusissime illam Davidis sententiam ἰDominus dabis suavitatem, de gratia ipsi
voluntati impressa exponit: Seevnia eam nuncupat dulcedium lib. I. ad Bonifacium cap. 9. dicens; Eet' benedictio Gleedinis est gratia Dei. Tensi saepissime delectationis nomen fili imponit omnibus pene in libris,
quos in divinae gratiae defensionem elucubravit suartὸ eam nuncupat candelectati nem. Sic lib. I. de Nuptiis, & Concupiscentia cap. 3o. ait; Gratiam Dei esse senes lectationem ora Dei secandum interiorem iamianem. Ivisto Donitatem nominat in Psal. 8s. Semὸ denique voluptatem appellat trach. 26. in Ioan . dicens; Holuptate traberis: suis est trabi voluptate λ delectari in Domino, ise. Est quaedam voluptas eorris, i e. Haec sunt nomina, quibus S. Doctor motionem voluntatis ab intellectus illuminatione distinis
ctam exprimit; sed ex tot nominibus, quiabus S. Doctor piam illam voluntatis motionem exprimere solet, & quae semper usurrat, & quasi acervatim congerit, qu ties de gratia medicinali verbum facit, ex tot, inquam, nominibus, ne unum quidem, vel semel adhibet cum de gratia Adamo, & Angelis ad perseverandum concessa disserit. Igitur signum est eum censuisse Adamum, & Angelos non eguisse illa gratia , quae voluntatem movet, ut in bono sibi in creatione concesto perseverarent. Confirmatur ex eo, quod idem S. Doctor
lib. a. de peccatorum meritiS Cap. 19. intellectus, & voluntatis gratias accurate distinguens, illam appellat lucem, ac lumen ralteram vero suavhatem, & delectationem; ait enim : Intelligamus fi possumus Dominummum boum ideo etiam sanctis suis alicuitas operis 1um non tribuere, vel eertam selemtiam, vel victricem dele tionem, ut cognoscant non a seipsis, sed ab illo sibi esse lucem, qua illuminantur tenebrae eorum; is suavitatem, qua at fructum terra rarum.
Quibus significat utramque gratiam i eis, ac delectationis necessariam esse hominibus in flatu naturae lapsae: at cum de illa gratia disserit, quam Adamus, & Αngeli ad perseverandum acceperunt, plerumque lucem, ac lumen eam appellat, nusquam vero delectationem, aut suavitatem : Censet igitur Angelis, & Adamo satis fuisse ad perseverandum gratia habituali animam insormante, & adluali in istellectum irradiante I non vero volunta4tem stimulante, & movente.
186쪽
Probatur 2. Ex eo, quod idem S. Doctor auxilium illud voluntatem ad bonum pelliciens, &movens, censeat idcirco necessarium es, homini gratia habituali instructo, quia concupiscentiae stimulis agitur in malum, & a bono sectando revocatur: Unde sic argumentari licet: Docet S. Doctor idcirco hominem gratia habituali instructum, & divina luce irradiatum, egere caelesti delectatione voluntatem ab num pel-
Iiciente, propter vincendos concupiscentiae motus, ab ejusmodi boni prosecutione removentes: sed Adamus innocens nullo amoris proprii appetitu , seu deIectatione
noxia antecedente consensum stimulabatur: igitur ei non opus erat illa motione,& delectatione voluntatis ad bonum sectandum. Majorem simul, & minorem aperte tradit S. Augustinus lib. de Correptione, ct Gratia cae. II. ubi de Adamo innocenis te ita scribit: Ille non opus habebat eois adjutorio, quod implorant isti, cum dj-
,, cunt: Video aliam legem in membris,, meis repugnantem legi mentis meae, &ri captivantem me in lege peccati, quae est ,, in membris meis. Inscelix ego homo lis quis me liberabit de corpore mortis hu-- jus Z gratia Dei per Iesum Christum Do-
is minum. Quoniam in eis caro concupiis scit adversus spiritum, & spiritus adveris sus carnem; atque in tali certamine la- borantes, ac periclitantes, dari libi pu- ,, gnandi, vincendique virtutem 3 per Cnriis sit gratiam poscunt, ille vero nulla taliis rixa a seipso, adversus seipsum tentatus, is atque turbatus, in illo beatitiidinis loco is sua secum pace fruebatur. Haec S. D eior. Adjutorium autem illud, quod adversus corporis, atque animi concupiscentiam hoc in statu Sancti postulant, est delectatio caelestis, ut infinitis propemodum in locis S. Augustinus docet : Ita hom. I9. dum quaerit: suomodo te a te liberar Deus e Respondet: Dando tibi vires pugnandi adversus eση piscentias tuas insipirando virtu.
rem, dando menti tua caelestem deleRationem. Et lib. de Continent. cap. 3. Contra sumitatem noxiam, qua vincebat concupiscentia,
Dominus dat suavitatem bene eam. Ex quibus inserre Iicet, quod adjutorium, quod sancti in hoc statu adversus concupiscentiam postulant, est delectatio caelestis; atrimus hocmo, & Angeli opus non habe.ant eo adjutorio, quod bancti adverbii,
concupiscentiam postulant: igitur primus
homo, & Αngeli opus non habebant delectatione caelestio nec proinde ulla m
Probanιν 3. Eis omnibus textibus, quibus S. Doctor affirmat primum hominem per liberum arbitrium potuisse bonum operari, & sectari. Disertissime id docet lib. de
Natura, & Gratia cap.43. cum de Pelagio ita loquitur: Ρrum est, quia ait, quod Deus tam bonus, quam justus talem iaminem βα-rit, quo peccati mali earere suseerei, sed si v luisset. Iuli enim eum nescit μηum, O, ruineulpabilem factum, o, libero a irris, atquο ad iustὶ vivendum potestate libera constitutum psed nune de illo agitur, quem semivrvum iam nes reliquerunt. Quibus verbis significat, quod de homine lapso Pelagius affirmabat, eum per vires naturae bene agere posse, si vellet ι hoc de Adamo verum este S. A gustinus pronuntiat. Atque hoc sensu i
quitur, cum ait: Agitur is issus mentis qua dam valentia, usuque rationis, quo praeceptum Dei, legemque mandati, is, Gellis adam ca
peret, V facio posset eo is e si vellet. Sed
non alia ratione S. Augustinus docet hominem per liberum arbitrium potuisse bonum sectari, quam quia praeter fratiam habitualem, & intellectus illustrationem nullo egetata laali auxilio voluntatem ad bonum stimulante: sed ipsa voluntas habituali gratia elevata per se poterat bonum ab intellectu manifestatum prosequi, & amplecti, quod idem homini lapis non accidit; igitur gratia sanitatis in hoc a medicinali differt, quod haec necessario requirat actuale auxilium movens voIuntatem: illa vero non ita. Probatur minor. S. Augustinus docet Pelagianum dogma sore verum, si quod de homine lapso docebant, solum de sano asseruissent: at Pelagiani docebant hominem lapsum indigere sola doctrina caelitus infusa, per quam voluntas aῆendi potestatem non acciperet, sed tantum ut eam exereret, quam a natura habet
quasi via demonstrata, qua ambulare de beat: igitur in statu naturae sanae praeter gratiam habitualem, & intellectus illuminationem , qua cognosceret homo innocens quid agendum, quidve fugiendum esset, ulteri ri auxilio non egebat. Dices I. S. Augustinus, ut notatum est m . I. dicit gratiam Medicinalem a gratia
Sanitatis disci epare dumtaxat, quod illa sit altera maior, & potentior: censet illas gratias non distingui secundum entitatem,
187쪽
18o Trin. III. Disip. II. Art. III. Sect. II.
sed tantum penes majus, & minus, &su, inde praefatum discrimen a nobis assignatum est nullum. Ne eo equentiam: Nam si consequentia haec foret legitima, sequeretur pariter gratiam creationis a gratia Christi, de intellectus illuminationem a delectatione caelesti voluntatem demulcente secundum substantiam non distingui. Nam, ut S. Augustinus ser. II. de verbis Apostoli cap. s. ait uemeepta illa gratia , qua condita est bumana natura, Me enim Cisistianis, Paganisque
eommunis est 3 Lee es mρ r gratia, non quia per Verbum bomines creati sumus, sed quia per Verbum earnem factum Meles facti su.
mur. Eodem modo loquitur de gratia v Iuntatis, & intellectus inter se comparatis: nam cum dixisset de gratia Christic.M. Cogitationem, o, dilecti-em esse isternendas, addit utramque esse ratiam, O um Dei:
sed unum minus, alteram maius. Quemadmodum igitur affirmari non retest cogitationem, & dilectionem non distingui secundum stinantiam : quia S. Augustinus ait
hanc esse ma μι donum Dei 3 ita neque concludi potest gratiam sanitatis a medicinali non distingui substantialiter , quia dixis
distabis: Ex S. Fulgentio , it Ia ipsa gratia, quae hominem erexit, Angelum stantem a casia de se it: Una est, inquit, lib. a. ad Trasimundum, in utroque gratia operata, in θω ut surgeret, m illo ne caderet. At illa non solum motionem intel Iectus, sed etiam voluntatis includit; ergo & haec utrumque auxilium complecti debet. Distin is malarem: Una ct eadem gratia generice sumpta, quatenus videlicet significat auxilium supernaturale naturae merutis indebitum, operata est, tum in Ang Io, tum in homine, quia tuerque Opus
huit illo caelesti auxilio, hic ut surgeret alapsu, ille ne praeceps rueret in reatum, concedo : eadem gratia specifice summa , quatenus significat auxilium non soli linintellectus, sed etiam voluntatis, in utroque operata est, neSO. Dices et. S. Augustinus lib. I i. de Civit. Dei cap. I 3. aperte docet, Adamo concessum fuisse duplex auxilium , nempe quo intellectus illustraretur, de volunta S accenderetur : ait enim ; Si voluntas c Adami in amore superioris immutabilit boni, a quo illustrabatur ut virixet, O accendeb
rar ut amaret, stabilia permanetret: non inde ad sibi Marendum averteretur, on ex lacistexebresceret, es, frigesceret. Quae voces accensionem voluntatis ab intellectus illustratione distinitam fuisse in Adamo, haud
obscure significant. Reh deo primὀ, quod si vox illa arcear sis signis caret amorem in deliberatum, seu praeviam delectationem in Adamo, seque retur eum necessario perseverasse , quia nulla esset in eo delectatio mala, 9uae vim istius ad perseverantiam inclinantis frangeret quod tamen apparet sal in. Q
gustini sententiam ab ea, quam praetendunt adversarii: ibi namque contendit S. Augustinus primum Evae peccatum fuisse superbiam, qua fecit, ut illa serpentis insidias
non viderit: Adamus vero peccaverit uxorem perverse diligendo, quem tamen perversum amorem ant gressa est superbia; Porro, inquit, malae voluntatis initium,
quod potuit esse nisi superbia pAtque ut clarius ostendat externam illam primorum parentum praevaricationem non potuim ante contingere, quam per
superbiam interius a Deo desecissent, subdit: si voluntas in amore superisis immur bilis boni, a quo Erustrabatur, ut et erra. Omaccendebasu ut amaret, stab stir permaneret, non inde ad sibi placendum a verteretur, O ex boc intenebresceret, c=stigesceνet, ut vet i verum crederet dixis Irepentem, vel ille Dei
mandato tiraris praepaneret voluntatem, put
reique se venialiter transgressorem esse praecopii, si vitae suae seriam non desererra etiam imbae foetetate mecati non ergo bonum opus f ctum es, ides, illa transgressio, ut cibo probia biso vesceremuν, nil abeis, qui mali iam eram. Non agit igitur 1. Augustinus ibi de ill
stratione, de accensione, quae amorem Dei praecedant, & ad eum provocent: sed de ipso potius amore Dei, a quo primi parentes illustrabantur, & accendebantur ut caetera viderent, & recte amarent, subindeque ex hoc contextu nullum affulget adversariorum destrinae patrocinium , nec minimum quidem nostrae sententiae praejudicium.. Dices 3. I llustratio inteIlectus non dat pota se voluntati, sed ad hoc ut possit voluntas. id, quod ante non poterat, debet dari aliquis influxus in illam: atqui gratia, qua habuit Adamus innocens, conserebat posse voluntati; per eam siquidem perseveraret
potarat si voluisset ι ergo praeter illustratio
188쪽
nem intellectus opus erat etiam auxilio v Iuntatem movente , & adjuvante . DOQuo maiorem : Illustratio intellectus non dat poste voluntati ad ordinem supernaturalem , per gratiam sanctificantem non sublimatae , concedo: ita erectae , &sbblimatae , nego i talis enim erat Adami innocentis voluntas; siquidem habebat gratiam sanctificantem, per quam ejus anima cum suis facultatibus ad ordinem supernaturalem promovebatur 3 ac proinde illius voluntas cum repugnantem Concupiscentiam non haberet, alio non egebat auxilio ad bonum sectandum, quam ut ipsi per illustrationem intellectus monstraretur. Dices denique: Actus supernaturalis entitative non potest proficisci, nisi a potentia ad ordinem supernaturalem elevata :atqui per solam illustrationem intellectus,
voluntas minime elevatur ad talem ordi-ncm : ergo speciali ad id auxilio Adami
Musto majorem : Non potest proficisci, nisi a potentia ad ordinem supernatu- Talem elevata, vel per commune , vel per speciale auxilium , concedo : per speciale dumtaxat, nego : Voluntas autem Adami elevabatur ad actum supernaturalem , per commune auxilium, nempe per habitum gratiae sanctificantis in insa voluntate tanquam in subjecto immediato praecipuὰ residentem : igitur nullo ad id speciali auxilio opus habebat.
De Divisione gratiae actualis in operamem , γ, Cooperantem et Praevenientem , γ, subsi*Mηtem : Excitanis
rem , is a iuvantem. I. I. De Gratia operante, e , Cooperante. GRatiam actualem in Operantem , &Coopremum merito distribuit S. Αuis gustinus lib. de gratia , & libero arbi-
,, trio CaP. I7. his verbis ue Deus cmperan- ,, do perficit , quod operando incipit ueri quoniam ipse, ut velimus, operatur in- cipiens, qui volentibus cooperatur per- ,, ficiens. Propter quod ait Apostolus adri Philip. I. Certus sum, quoniam qui oeeri ratur in nobis opus bonum , perficiet usque in diem Christi Iesu . Ut ergo v
limus sine nobis operatur : Cum autem volumus, & sic volumus ut faciamus . 'nobiscum cooperatur e tamen sine illo ,, vel operante , ut velimus, vel co rante cum volumus , ad bona pietatis is opera nihil valemus. De operante illo, is
ut velimus dictum est ad Philip.2. Deus is es enim , qui operatur in ηοbis, , velle . -- perficere : Et de cooperante illo cum is
jam volumus, & volendo facimus; DL ,, mus, inquit, Hom.8. quoniam diligentibus ,, Deum omnia eo rantur in bonum . Ex quibus licet inferre : μι-- , quidem gratiam recte dividi in operantem ,& cooperantem; haec enim divisio fundamentum habet in Scriptura sacra, quae gratiam sub utraque appellatione operationis,& cooperationis commendat. Gratia enim operans commendatur Isaiae 26. his verbis : Omnia opera nostra operatus es in ammira ι Et Philip. 2. Deus est, qui operatur in nobis velle, em perferae . Et I. ad C
rinth. I a. nec autem omnia operatur unus ,
atque idem Spiritus . Cooperans vero laudatur Rom. 8. Scimus quoriam diligentibus Deum Omnia cooperantur in bonum. Et Ma ci ultimo : Domino cooperante, sermonem confirmote, i . Et I. ad Cor. I s. Abam dantius illis omnibus laboravi, non ego , sed gratia Dei mecum . Utramque etiam gratiam insinuat Concilium Arausicanum n. 9. his verbis . svoties bona agimus , Deus in nobis, atque nobiscum, ut operemur opera tis . Et Tridentinum sessi. 6. cap. o. ait , Deum sua gratia nos praevenire , & excitare , deinde nobiscum ut ad eum convertamur operari , quorum prius ad gratiam operantem , posterius ad cooperantem pertinet. Cottigitis a. Utriusque gratiae definitio tnam gratia operans ex S. Augustino est eo , per quam Deus ut velimus operatur incipiens: qualis. vero sit ille motus, quem Deus operatur incipiens , declarat paulo post , dum ait 3 in velimus , inquit , fine nobis operatis 3 hinc enim concludere licet gratiam operantem esse motum primum , & indeliberatum , vel intellectus, vel volunt iis, quem Deus in nobis line nobis efficit , ut scilicet & bene velimus, & agamus. Iste autem motus in nobis sine nobis dicitur fieri; non quod intellectus, & voluntas in hunc motum nullatenus influant ι
189쪽
182 Dact. m. Disp. II. Art. III. Sect. III.
nam ut diximus in praeludiis : nullus
actus vitalis in potentia vitali producitur de via ordinaria sine physico illius potentiae influxu: sed is motus dicitur fieri in no- his sine nobis, quia libere ad eum non con currimus , eo scilicet sensu , quo malum concupiscentiae , quod patiebatur nolens Rpostolus, dixit non se , sed quod habitabat in illo peccatum operatum fuisse. Gratia vero cooperans definitur ab eodem S. Augustino: Per quam Deus volentibus -- peratur perficiens: sive per quam Deus climvolumus, &sic volumus, ut faciamus, nin hiscum cooperatur. Unde sequitur gratiam cooperantem esse concursum Dei supernaturalem , quo ad omnes actus supernatura Ies, & liberos concurrit: sve illi sint a voluntate, vel imperante, vel exequente sive ab aliis potentiis ex imperio voluntatis supernaturaliter agentibus: sive adhuc sit infirma voluntas, sive sortis, & firma.
Colligitur 3. Quod quamvis haec divitio
gratiae in operantem, & cooperantem extendi possit ad gratiam sabitualem ; magis tamen proprie, & communiter tribuitur gratiae ad uali . Cujus quidem astertionis Prior pars suadetur ε nempe quod illa dia viso adaptari possit pratiae habituali , ratione videlicet duplicis illius esse tus, qu xum alter est assicere subjectum , illudque
reddere formaliter gratum Deo I alter vero est esse causam efficicntem operis meri torti . Ratione prioris gratia habitualis dici potest operans et Ratione vero posterioris dici potest cooperans; quia priorem effectum sola ipsa gratia operatur 3 non quidem effective, sed formaliter , eo modo quo albedo dicitur facere superficiem albam : Ratione vero postreiaris dici potest cooperans, sive simul cum homine ope-Tans, quia gratia non producis opus meritorium se sola, sed cum libero arbitrio,& liberae voluntatis concursu, quae respectu illius operis meritorii non se habet Lamum per modum moti , sed etiam per modum moventis, de efficientis. Magis tamen proprie, magisque Cominmuniter haec divisio tribuitur gratiae actu
ii 3 quia tam sanctus Augustinus ex quo divisio illa desumitur J quam Scriptura sacra in qua sundamentum habet , omnino videntur loqui de gratia actuali uesiquidem S. Augustinus de ea Fratia sermonem instituit , de qua ipsi lis erat cum inlagianis : at haec non eIat alis ab actuali; quia de habituaIi conveniebant .
Nec refert quod S. Augustinus lib. de natura, 3c gratia c. I 3. gratiam cooperantem
appellet gratiam sanautem , quos videtur esse proprium gratiae habituali: nam sanare non solum gratiae habituali , sed etiam actuali convenit saltem inchoative . Colligitur . . omissis variis Recentiorum sententiis, gratiam operantem apud S. Augustinum , ut recte colligit Vellarminus lib. I. de gratia, de libero arbitrio cap. Iq. eam dici, quae primam bonam voluntatem deliberatam sola operatur in homine, qualis est conversio stye ab infidelitate ad fidem , sive ab aliis peccatis ad poenitentiam : cooperantem vero eam esse , quae ho mini jam volenti conantique cooperaturaisendo , roborandoque voluntatem , ut
emciat, & perficiat, quod vult atque conatur : Ita quod gratia operans sit ea , quae sola bonam voluntatem in hominibus operatur , seu quam Deus operatur in nobis sine nobis: Cooperans vel O , quae operatur aliquid in nobis, non sola , sed nobis simul cooperantibus . Gratiam autem operantem suam in GHis operari, nihil est aliud quam operari, nulla praevia nostra voluntate , qua Petamus, quaeramus, desideremus, pulsenius , atqu
adeo nihil boni meriti, ad illam bonam
voluntatem tanquam mercedem a merendo:
non vero quasi homo non simul in illam bonam volui talem influat; nam actus vitalis ordinarie non fit , nisi cum influxu vitalis potentiae . Gratiam autem cooperam rem non solam in nobis operari, idem est, ac non operari, nisi supposito praevio influxu voluntatis, quo pulsaverimus , demderaverimus, aut aliquid simile fecerimus. Uno verbo gratia dicitur operans , quae includit praevium influxum voluntatis, nota simultaneum 3 gratia vero cooperans quae incIudit simultaneum , & supponit pra vium voluntatis influxum . Itaque omnes illi motus supernaturales, quos Deus in nobis sine nobis li re concurrentibus efficit, ad gratiam operantem pertinent, sive per eos ad primam bonam voluntatem, per quam incipimus converinti, excitemur; sive provocemur ad bonam voluntatem, per quam in gratia jam accepta , vel perseverare volumus , vel acta
Neque enim audiendi sunt Recentiores
190쪽
De Gratia operante, α cooperante. 183
nonnulli, qui gratiam operantem restringunt ad solam gratiam actualem, quae primam bonam voluntatem in homine operatur : Tum quia definitio allata a S. Au- fustino convenit etiam his motibus, qui isus Deus hominem justum ad opera pietatis invitat 3 hi enim motus fiunt in nobis etiam dum justi sumus : Tum quia eodem capite S. Augustinus ait, sine Deo , vel
operante ut velimus, vel cooperante cum volumus, ad bona opera pietatis nihil valemus : ergo nullum pietatis opus ab homine justo fieri potest, nisi Deus Ueretur
ut velit, & volenti cooperetur . Tum denique , quia idem S. Augustiniis lib. de Corre p. 8c gratia cap. II. ait: Esse in nobis μν Dane Dei gratiam operantem scili-cci in bοηο reeipiendo , c, perseveranter tenenda , non suum posse quod inumus, wνum etiam velle quod possumus. Petes, an gratia Operam a cooperante realiter distinguatur .
Respondeo id probabilius videri: Primo , uia gratia operans nihil est aliud , quam
ubi tus, & indeliberatus motus intellectus,& voluntatis, quo homo excitatur ad bonum I cooperans vero est motus divinus per 'uem voluntas priori motui libere acquiescit: atqui motus isti sunt actus realiter distincti. Secundo, quia operans interdum separatur a cooperante, puta cum inspirationi Dei homo resistit, sicut ostendemus insta : crgo gratia operans realiter distinguitur a cooperante. Tertis, quia gratia cooperans in potestate nostra est 3 Op
s. II. De divisione gratiae in Praevenientem, Subsequentem . ΗΑnc divisionem commendat David Psal. 8. dicens: Misericordia ses praeveniet me. Et ibidem: Misericordia eius subsequetur me. Utriusque etiam meminit Ecclesia in Collecta Dominicae Io. post Pentecosten, his verbis : Tua ποι quaesumus , Domine, gratia sem re praeveniat, O, fissum rur, ac bonis operius iugiter miser esse intentos . Eandem tradit S. Augustinus in Enchiridio cap.32. ubi ait: Praevenit ut sanemur , subsequvuν ut sanati veteremur: praevenit ut vocemur , subsequitur, ut glor cemur.
Et lib. 2. ad Bonifacium cap.9. Si enim A
ne illo vibit possumui farere, inquit, prostam
nee farcipere, nec Ursicere ι quia ut incipimmus dicium es, misericordia ejus praeveniet me ι ut perficiamus dictum es, mi lateordia ejus subpequetur me. Notandum est autem ut jam praemonuumus in praeludiis nu. II. gratiam praevenientem, Ze subsequentem a S. Augustino considerari posse, vel per respectum advoluntatem, vel rer res et um ad seipsas. Per respectum quidem ad voluntatem , sive ad liberum hominis consensum, idque iterum duobus modis: Primo quidem ita ut gratia praeveniens ea dicatur, quae liberam hominis voluntatem, & praecedit, & comitatur 3 subsequens vero quae eandem hominis voluntatem sequitur. De gratia praeveniente, & subsequente eo sensu loquitur san-bus Augustinus pluribus in locis; sed clarissime in Enchiridio c.3. Praecedit, inquit, bolla voluntas bomisis multa Dei bona, stanos omnia: quae autem non praecedit ipsa, in eis est ipsa, nam utrumque stratur in s erit eloquiis , mistricordia ejus praeveniet me , misericordia elus subsequetur mernolentem praevenis ut velit, volentem sequitur ne frustra velit . Sic pariter utramque gratiam usurpat S. Fulgentius lib. I. ad Mo- is nimum; Ipse , inquit, gratis donat in- is digno gratiam , ut praeveniente miseri- is
cordia b num velle incipiat, & subse- isquente misericordia , bonum quod vult is
iacere valeat. HSecundo, respective ad eandem voluntatem utraque gratia sumitur alio modo I ita quod praeveniens dicatur, quae antecedit voluntatem bonam, nec dum tamen si ipsa voluntas bona : sic eam usurpavit Concitalium Tridentinum sessi. o. cap. Io. ubi ait ,
virtutem bonam , quam Chiistus Iesus injustificatos jugiter influit, bona eorum op ra semper antecedere, comitari , & subsisqui 3 hinc gratia antecedens sive praeveniens non soli im dicitur respectu primae bonae voluntatis , qua peccatores incipiunt ad Deum converti s ut volunt aliqui Recentiores; sed etiam respectu primae bonς v luntatis , quam justificati concipiunt de operibus bonis faciendis r unde S. Augustinus lib. 2. contra a. Epistolam Pelagii, ait:. ave
tat Deus hane amentiam, ut in donis eius normis es faciamus , posteriorem ipsum ; quoniam misericordia Hur provolet me, O, ipse es cui