장음표시 사용
41쪽
s ' Trach. III. Disp. I. Art. I. Quaest. I.
Integritate, & justitia originali, quam acceperat in Adamo ad omnes ipsnas posteros, si ille non peccasset, continua propagatione transmittendam. Guamquam autem teterrimus hic status omnino lugendus sit,
ct execrandus, utpote cum omnium malo.
rum , quae in universum genus humanum derivantur, sit profluvium, &lerna; nihi- Icminus praecellentem hominis dotem dei non strat, libertatem nempe, qua suae ip-lius sortunς arbitrarius, honorariusque psaltes, &fctor, in quam maluerit partem, &sortem manus deitcrit. Quintus tandem status est naturae, per Christi Domini gratiam restitutae, ac reparatae. Hic autem dumtaxat movetur quaestio de statu naturae lapsae: num videlicet gratia nobis sit necessalia ad verum detegendum. Cum autem verum sit triplex, aliud quidem naturale , & speculativum ;aliud morale, &practicum; aliud donique& divinum, resolvendum erit tribus in sequentibus quaestionibus, an & qualiter gratia desideretur ad illius veri notitiam.
An possit bomo is statu naturae lanae, absque
speciali divinae gratiae avxilm , omnex Peritates naturales speculativas cogηoscere.
Notavom primo, nomine gratiae, noS hie soli im intelligere gratiam actualem, & auxiliantcm, non vero habitualem, de sanctificantem ν quippe certum est gratiam habitualem ad veritates naturales cognoscendas non esse necessariam; plurimi
namque infideles, & Gentiles Philosophi ea
gratia destituti, ut Plato, Socrates, Aristoteles, multas veritates etiam ad Deum spectantes, puta ejus existentiam, veritatem, aliaque illius attributa ex creaturis agnoverunt. Quapropter S. Augustinus cum libro primo boli loquiorum cap. I. dixisset, Deus qui non Ut mundos verum scire miluisti, hanc asse itioncm revocavit libro Primo Retractationum his verbis, Respondera enimi potes , inquit, multos etiam non mundos mul-ra kire: solum igitur movetur difficultas de gratia actuali, seu operativa, quae hominem reddit ab intriniuco potentem ad
aliquos actus exercendos, quos solius naturae viribus clicere non poslci.
Nola um secuηdo, veritatem aliquam dici naturalem triplici ex capite: nimirum vel ex parte luminis, & medii, quo cognoscitur tantum : vel dumtaxat ex parte
obiecti, & rei quae cognoscitur, vel ex parte rei, & luminis simul. Ex parte quidem luminis tantiim : sic Dei existentia, & illius divina attributa, licti sint ordinis divini ,
ac proinde praeternaturalis, tamen cognΟ-scuntur per lumen naturale: Nam, inquit Apostolus ad Roman. I. Invisibilia ipsius a creatura mundi, per ea quae facta Iunt, i tellecta conspirauntur I sempiterna quoque eius virtus , divinitas. Ex parte obiectι tantum, quod nimirum ex te est ordinis, &entitatis naturalis, sed per medium aliquod naturale, & sensibile non potest cognosci, neque ex rebus sensibilibus sufficienter deduci. Tales sunt liberae cordium
cogitationes , quamdiu non manifestamur exterius per voces, aut nutus, aut alias-gna. Tertio denique ex parte objecti, &medii simul qualia sunt ea omnia, quae non solum sunt ordinis, & entitatis naturali S, sed praeterea sui speciem sensibus ingerunt; sicque mediante cognitione sensitiva percipi possunt ab intellectu, cujusmodi sunt omnia elementa, necnon & corpora multa, quae nostris oculis obstryantur. De huiusmodi autem triplici veritate praesens movetur quaestio, utrum absque
speciali gratiae actualis beneficio nobis possit innotescere. Natandum tertio, omnem veritatem naturalem distribui, vel in speculativam , vel practicam. Speculativa est, in cujus sola
cognitione conquiescit intellectus, puta cς-lum esse incorruptibile, terram esse immobilem &c. Praelica vero ea est, quae prae ter intellectus cognitionem, etiam ordinatur, & con notat aliquid faciendum, vel omittendum respereve ad assecutionem finis. Porro hac in praesenti quaestione dumtaxat suturus est sermo de veritate speculativa: in sequenti vero movcbitur Controversa de veritate praetica, utrum videlicet ad illius notitiam assequendam , opus sit aliquo speciali gratiae auxilio. Haec autem utraque veritas sumi potest vel distributive , vel collecti vc. Collectiete sumitur, climaccipitur tota collectio omnium prorsus veritatum naturalium, sive cum omnes verita tes simul accipiuntur: Distributive autem, quando una, aut plures carum sumuntur seorsim, de sine aliis: quemadmodum enim
aliquis habens unicum denarium, potest
42쪽
De neeessitate Gratiae ad verum cognosc. δ s
illum omnibus pauperibus distributivc erogare, quia nulliis est, cui non possit illii miribuere non potest autem eum dare omnibus simul collectivo, ita ut singuli denarium integrum accipiant: Sic quaeri potest, an possimus pro hac mortali vita omnes veritates naturales absque gratiae laeneficio cognoscere distributive; ita quod ex eis nulla sit, quae naturaliter non possit innote-icere; an vero omnes etiam collective saedetegere possimus. Circa quod triplex potimi munii est Auctorum sententia: Prima est Henrici, quam refert, & refellit I actor in I. dist. qu a. n. a. docentis nos nullatenus a si qui posse notitiam certam ullius veritatis naturalis ab Dque speciali illustratione gratiae. Muam utique sententiam ex parte videtur instaurasse Vasqueγ disp. I 88. cap. 2. ubi docet, notitiam cujus lue veritatis naturalis moventis assectum ad recte vivendum non posse haberi sine auxilio gratiae per Christum: quae vero ad virtutem non movet, posse quidem habet i sine ulla gratia christi, non tamen sine aliquo auxilio gratiae Dei. secunda sententia eorum est, qui docent intellectum homini lapsi posse cum solo
conctirsu generali Dei onme verum naturale speculabile deprehendere, non solum divisim, sed & conjunctim. Sic sentire videtur Durandus in a. dist. 28. qu. I. Tertia sententia est Theologorum utriusque scholae, Angelicae, & Subtilis, amrmantium hominem lapsum posis quidem cognoscere virtutes naturales divisim, absque speciali gratiae beneficio, &subsidio, non vero conjunctim. Quapropter sit
Potest bomo etiam instatu naturae lapse eum solo generali Dei concussu, is absque Deciali gratiae submis, i illustratisne aliquas veritates speculatιvas naturalis ordinis certὸ -gηoscere. Haec est communior, & certior sententia apud Theologos 3 probaturque plurimis Scripturae textibus, quibus constat homines posse non soli im rerum creatarum, sed etiam Dei, ut auctoris, & administratoris naturae certam notitiam habere: Sic Sapientiae I L A magnitudine Γpeciei,c , creaturae eum cibiliter poterit Creator e rum videri. Psal. I 8. Caeli enarrant gloriam Dei, Ox opera manuum ejus annuntiat firmamentum . bimiliter S. Paulus ad Rom. I. Perspicud docet posse de Deo cognosci multa naturaliter, cum ait: suod notum est Dri, manissum est in illis, Deus enim illis maniafflavit: invisibilia eηim i us . creatura mum di per ea, quae facta sunt intellecta Gny eiuntur ; sempiterna quoque eIur virtus, is
Divinitas ; itaui sint inexeus abiter nempe Gentiles Philosophi, de quibus ibi sermo est quia eum et ovissent Deum, ηοη sieut
Quibus Apostolus duo maxime significat, primum quidem aliquid esse in Deo ita conspicuum, ut vel ipso solo lumine naturali agnosci possit. quod idcirco appellat notum Dei; alioquin enim certum est in Deo nihil esse tam abstrusum, tamque humanis mentibus impervium , quod per gratiam, & specialem revelationem non possit apprehendit Sic enim personarum Trinitas, & aequalitas in unitate essentiae, quae naturaliter latet, per revelationem,& gratiam patet, & innotescit. Significat praetero, his verbis: Per ea, quae facta sunt intellecta eo piciuntur, Gentiles Philosophos
per naturalem discursum ex creaturis, tamquam ex divinis effectibus aliquam Dei notitiam fuisse assecutos, & quidem tantam, ut idcirco fuerint inexcusabiles, quod cum Deum cognovissent, non sicut Deum glorificaverun .
Nee obest, quod ibidem dicat Apostolus
Deus enim illis manis alit , intelligit enim , manifestasse non Deciali revelationis, aut gratiae substidio, sed per creaturas a se C ditas, ut significant sequentia verba, per ea, quae facta sunt intellecta conjiciuntur. Hic revocanda sunt, quae diximus in priori volumine ad demonstrandum Dei notitiam nais turali lumine nobis esse insitam. Probatur insuper haec assertio auctoritate SS. Patrum, Augustini, libro de spiritu,& littera cap. II. ubi eos, de quibus loquitur Apostolus Roman. r. sui veritatem Dei in in ilia detinent, dicit, per invistbialia creaturae pervenisse ad intelligentiam invi-Milis Creatoris. Et paulo post eos appellat cognitores Creatoris per creaturam. Inures eiusdem Auctoritates ex Doctore subjiciemus infra.
Ipsi subscribit fidelissimus ejus discipulus
S. Prosper lib. contra Collatorem, Cap. 22 ubi Cassianum affirmantem posse nos per naturalem notitiam ad salutem reparari, sic carpit. Muid ad renovationem nubera vetusta
43쪽
nuditatem p suasi ista telantia, vel ex araturae
opibus residua, vel ex rialis doctrinae ervvitisne quae , possit sui pereeptioηe praestare, tiιqvod facunaum ne verimus, etiam facere ZELgamus. Quibus verbis fatetur in nobis superesse quamdam scientiam, & certam veritatis deprehensionem ex reliquiis naturae a Deo conditae. Probat etiam hanc veritatem subtilis Doctor in I. dist. 3. qu. . . contra Academicos, S Henricum, qui contendebant, nullam a nobis comparari posse naturae viribus certam cognitioncm : Primo quidem ex Aristotcla 2. Metaph. Prima mincipia sunt omnibus tota, sicut Janua in domo, quia janua nemincm latet, licet interiora domus lateant, inquit Doctor; unde sic arguit: QuUConvenit omnibus alicujus speciei, sequitur naturam specificam: igitur cum quisque habeat certitudinem infallibilem de principiis primis, &insii per, cuilibet lit naturaliter evidens forma syllogismi persccti, sicut patet ex ejus definitione; cumque scientia conclusionis non de penaeat nisi ex evidentia principiorum, & ex evidentia syl-Iosisticae illationis; consequens est, quod cuilibet naturaliter scita potest esse quaecumque conclusio demonstrabilis ex praemissis per se notis.
Se ηdo cum Henricus maxime suam tuea- ur sententiam auctoritate sancti Augustini; probat Doctor eumdem sanctum Doctorem concedere nos posse naturaliter assequi certam cognitionem per experientiam sensuum; uod utique demonstrat primo, ex. lib.IS. e Trinitat. cap. I a. ubi ait: absit a nobis,
ut ea, qua didicimus pre sensus corporis ve-νa esse dubitemus I Wν eos quippe didicimus caelum, terram, O, ea qua in eis naea sunt vobis, quantum ille, qainor, iri a randust ἐληουίαν e nobis voluit. Ex quibus sic infert Doctor: Si igitur non dubitamus de verus, late eorum, & non fallimur: Ergo certies sumus de cognitis per viam sinius; nam ,, certitudo habetur , quando excluditur si dubitatio, & deceptio. Insuper S. Augustinus concedit ibidem certitudinem de actibus nostis: sive quis da misi, inquit, sive videι, vivit; quia etiam dormire, is in somnias videre , vιventis est. Nec valet dicere, inquit Dinor, vivere non esse actum secundum, scd primum; quia subdit ibidem Augustinus. si ahquis dieat, scio me vivere; falli non potes, etiam
ium. Et ibidem: si qui iam osseat, risi Ase beatur, quomodo non impudenter reumaed
tur, Forte fasieris p Et si duat, Seio ma Me veLis, Me me scire seis , iam bis duobus e tertium potest addere, quod Me δεο seiat 3 is quartum, quod Me duo se seire sciat; fimiliter in infinitum numerum pregere: Et ibidem: sed qui iam dicat, errare nolo, non ne sive erret, Ris non erret, eum errare nolinis verum eris p Et alia, inquit, reperiuntur, quae contra Academicos valent, qui nihil
sciri posse ab homine contendunt: Et smquitur ibidem : Sunt inde libri tres nostri, mimo nostrae eonverβηis tempore serimi, quo qui poterit, is, voluerit legere, te is inretilexerit, nibit eum pincto ab eir, quae contra
perceptisum veritatis argumenta musta inventa sunt, prem vetant. Item eodem I . C. s. IIIa quae seiuηtur, ut numquam etiam excide
re poni, quoηiam praeseηtia sunt, is, ad π turam ipsius animae pertinent, euiusmodi est illud, quod nos vivere stimus. Constat igitur ex sancto Augustino haberi posse certam rerum naturalium notitiam, idque solis vel ingeniti, vel comparati luminis viribus, quo quisque experitur dum agit, se actum habere, & dum vivit se vita eL
se donatum. Probatur inseveν emes oratiora: Homo ex
natura sua habet principia sufficiemia ad
comparandam notitiam speculativam rerum
naturalium: Ergo ad id non est opus gratiae subsidio. Sequela manifesta est 3 nota
enim alia ratione gratia censetur esse necessaria ad rerum fide divina credibilium notitiam assequendam, quam quia ad id
naturae vires deficiunt. Antecedens vero probatur I constat enim hominem per sen-lus internos, & externos naturaliter percupere objecta sensibilia, ex quibus veritates naturales deducuntur: Deinde, per intelleiactum agen rem fabricare potest species imtelligibiles, quae talam sensuum apprehensionem exprimant 3 ac demum eamdem formatam ab intellectu agente rerum per sensus perceptarum excussam imaginem in i
tellectu possibili percipere, sicque persectam habere sermalem illarum rerum n litiam: habet uitur homo ex natura sua sufficientem virtutem ad cognoscendam quamlibet veritatem naturalem; neque ad id ei opus est gratiae auxilio.
Ieeundo, si gratia seret homini necesi
ria ad cogno1cendas veritates naturales,
maxime ut principium physicum, vel ut
44쪽
De neeessitate Gratiae ad Verum cognost. 37
principium morale talis cognitionis: at neutrum rei te potest asseri. Non quidem primum, quia intellectus est suffciens principium activum , ad eliciendam cognitionem, dummodo sit informatus cie intelligibili ι
quam ut mox diximus J asIequi potest natiirae viribus . Non eiurari ut priηcipium mo.
rate; nam hujusmodi principium dupliciter
censeri potest esse necessarium ad cogniti nem formandam, Puta velintrinsece lumen ingerendo, aut phantasmata dirigendor vel extrinsece ob: ista videlicet convenientia applicando, aut immimenta auferendo: sed neutro modo gratia videtur esse necessaria ad cognitionem veritatum naturalium di
junctive, & in speciali sumptarum; interna enim illuminatio, quae an objectis fieri
nequit, quaeque idcirco supernaturalis esse debet, non spectat ad moaum cognoscendi veritates naturales , qui homini debet esse connaturalis: objecta vero Riucienter Proponuntur sensibus ex vi ordinis naturalis , quem Deus inter causas Universi constituit, modo ipse suum concursum generalem eis non deneget: neque ad tollenda impedimenta opus est speciali providentia Dei: quia quae reperiuntur in rei alicujus indagatione , ea facile humana industria , & labore superari possunt . Nulla
igitur ratione necessarium videtur gratiae subsidium, ad veritatum naturalium divisim sumptarum notitiam assequendam .
Confirmatis. Non potuisset absque aliqua imperfectionis nota, & naturaliter debitae Providentiae defectu, talis rerum ordo insilui, ut nullus hominum veritatem ali-Τuam naturaliter cognosceret: igitur ita actum esse non est judicandum 3 Deus si-uidem sagaci proviὸentia, ac sapientia ciri natissime cuncta constituit, ac disposuit.
Patet antecedens . Quemadmodum enim manca esset providentia, si talem instituisset Oidinem, ut omnes homines vel coeci, vel surdi, vel elingues nascerentur: Ita, di multo magis si omnes essent amentes, & usu rationis perpetuo destituti : posito autem usu rationis, di oblectis naturaliter oc- Currentibus, cum generali Dei concursu , Non possunt non cognosci veritates multae, maxime illae, quae adeo manis 'ae sunt, ut
nullus si rationis compos, qui non statimeas sine ulla difficultate percipiat 3 cujusmindi sunt ignem esse calidum, hominem esse risibilem, totum esse majus sua parte: Ibi uir ad id non videtur gratia esic necessaria. OHicies primo nonnullos Scripturae textus , quibus probari videtur gratiam esse
necessariam ad veritatem detegendam: maxime vero illud Cenes o. Cuncta evitatis eorris intenta es ad malum . Item illud 2. ad Cor. r. Non quod Annιι s lauηtes eo tare aliquiis a nobis tarquam ex Mbis: sed suffrientia nora ex Deo est . Ergo S. Paulus
censet nos nullam certam cogitationem
formare posse absque divino auxilio . Nev Ueqveηtiam, i , ad primum textum dico: Cuncta cogitatio intenta est ad malum, ut plurimilm, concedo: semper, nego: sic enim ibidem dicitur , quod
caro eorruperat viam suam, & tamen ibidem legimus Noe invenit vatiam coram Domino:
ad secundum dico, ex textu sufficienter a parere S. Apostolum loqui non de qualibet cogitatione , & cognitione veritatis , sed de cognitione sancta, id est, ad veram sanctitatem, & justitiam conserente I necnon valente ad salutem , & ad fiduciam illam excitandam, de qua immediat E ssix rat : Fiduciam talem babe si per Cissam
ad Deum: ut etiam interpretatur S. Augustinus, lib. de bono perseverantiae cap. I 3.
ubi ait: suis attinet ad pietatis viam , is,
verum Dra euhvm, non sumus s euntes e gitare aliquid ex nobis: tales autem cogit
tiones fatemur haberi non posse absque speciali gratiae beneficio.
Vel aliter Uintuo antecedens: Non sumus sufficientes cogitare aliquid ex nobis tanquam ex nobis, quod proficiat ad salutem,& conserat ad fidem persuadendam, concedo: simpliciter, & abssilute, nego. POL
sumus enim asserere eam esse mentem Apo stoli, ut patet ex textu, siquidem gratulatus fuerat Corinthiis , quod esset epoto CBsti scripta, non atramenta, sed spiritu Dei Piis: gratulatus etiam fuerat sibi , quod haec epistola ministeris suo fuisset scripta.
Ne ergo tantae rei ministerium videretur
sibi arrogantii, adscripsisse, illud totum
ad gratiam sui Domini refert, & in doni Authorem refundit . Unde subditi Fiduciam avtem talem habemus per Cisfium MDeum , non pιώ sudimentes fimus Nisam aliquid ex nobis, quo ex nobis, sed suscie
ria nostra ex Deo es, qui e , idonem nos f eit ministras Novi Mamenti. Ex quibus ainparet Apostoli mentem dumtaxat em , ut profiteatur se non esse sufficientem cogitare aliquid ex se , quod pertineat ad fi dem persuadendam .
45쪽
38 Traia. III. Disp. I. Art. I. Quaest. I.
myries seeunia Concilium Mileuitanum,
seu Carthaginense decernens Canone q. Utrumque Dei donum est, is, scire quid agere debeamus , O, di Mere , ut faciamus . Item illud Arausicani Canone 9. Divini est muneris cum reri cogitamus . Nega consequentiam : Loquuntur enim
dumtaxat Concilia de cogitationibus, &veritatibus ad assecutionem aeternae vitae spectantibus, ut colligere licet , tum ex eo, quod eadem concilia aperto profitentur se contra Pelagia norum , & Semipe- Iagianorum errorem , Catholicum dogma in suis Canonibus statuere I subindeque agere de cognitione veritatis ad salutem spinantis : dum ex eo , quod Concilium Arausicanum praefatam limitationem explicet Canone 7. dicens : Si quis per naturae ligorem bonum aliquod, quod ad salutem pertinet Pitae aeternae, cogitare , aut eligere posse coormat, absque illuminatione, O, inspiratione Spiritus sancti, haereticὸ fallitur .
Instabis: Idem Concilium Can. 22. amrmat, quod nemo babet de suo, nisimendacium, peccarum: Ergo non potest quis de se , de propriis viribus verum cognoscere . Distinguo antecedens: Si de suo , accipiatur de ignorantia, & concupiscentia, quarum homo est author, quibus hominis sa- cultates pessundamur, & in deterius ruunt, concedo: Si, de suo, interpreteris, de natura, & facultatibus hominis, quibus potest verum deprehendere, & bonum sectari, nego. Nam omnia , quae sunt in homine, duplicis sunt generis, quaedam namque bona sunt, & a Deo bonorum omnium Conditore , ac largitore conceduntur: quaedam vero mala, & hominem authorem habent, ut docet S. Augustinus , lib. de natura, & gratia cap. dicens . Omnia bona, quae habet bomo in formatione , vita, sensibus , mente , a summo Deo babet Creatore, is, artifice suo: vitium vero , quod i a naturalia contenebrat , infirmat , ut
ab inculpabiti Artifice contractum est , sed ex originati peccato , quia commissum est libera arbitrio. Et lib. I. de gratia Christi . Cap.
Io. Cupiditas hominum, quae vitium est, hominem babet auth rem , vel bominis decept
Vel dico, Concilium dumtaxat loqui de cogitatione supernaturali , & ad salutem Conserente ; nam ait ι Si quid autem habet homo veritatis, atque i intiae, ab illo sonte est, quem debemus sitire in bae memo , ut ex eo quasi guttis quibusdam irrorati non deficiamus
in via : Hanc autem salutarem notitiam
ultro satemur haberi non posse absque speciali divinae gratiae subsidio .
Urgebis: Eadem Concilia constanter edocent hominem ex se habere non posse aliquod initium suae justis rationis: sed si pos
sit naturae viribus veritatem assequi , Acerrorem detegere, aliquatenus posset sese ad conversionem , & justificationem praeparare; cognoscendo siquidem virtutis prς cellantiam , Ae vi ii laeditatem , absque negotio posset virtutem sectari, Sc vitium abhorrere: Ergo, 6 C.' Nego maiorem, cium enim bona naturalia non sint proportionata gratiae , & justificationi, quae supernaturale beneficium est,
etiam ad cam disponere, vel eam comparare, aut promereri nequeunt e sed dumtaxat valent ad impetrandum, aut prome
rendum aliqua bona naturalia , sibi proportipnata , & convenientia . . ob tries tertio varias S. Augustini sententias, quibus insinuare videtur nos nullam curto veritatem cognoscere posse , nisi in regulis aeternis, quae cuin in luce increata
existant, humanae meritis captum transcendunt. Sic tib. p. de Trinitate cap. 6. sed intueamur , inquit , inviolabilem veritatem ,
ex qua persecte quantum possumus , definiamus, non qualis sis uniuscuiusque mens bω'inis, sed qualis esse sempiternis rationibus a beat . Et ibidem : Ahis omnino regutis supra
mentem nostram incommutabitre manentibus ,
re convincemur, cum aliquid recte opproba- .mus, vel improbamus . Et ibidem : Arrem inestabiliter pulebram talium figurarum sum
aciem mentis implici intelligentia capientes Et ibidem Cap. . In illa agitur aeterna veritate, ex qua temporalia omnia facta sunt , formam, secundum quam sumus
cimus, atque inde conceptam rerum veracem notitiam tanquam verbum apud nos babemur
Item lib. II. Cap. I. & 3. Sed sublimioris ratioηis es iudicare de sis ereporalibus secundum rationes incorporales, O, sempiterηar: Item eodem lib. cap. Iq. Non autem solum
rerum sensibilium in loris positarum , sine sp
tiis localibus , manent intelligibiles , in m ratesque rationes. Item lis Iq. cap. IS. lo-uens de injusto , qui redic multa Iauat, & vitu-rat in moribus hominum , ait: suibus ea laadem regulis iudicant : cir
46쪽
De necessitate Gratiae ad Verum cognosc. 39
ca snc ni subdit, Ubi ergo seriptae sunt, nisian libro illo lucis illius , quae veritas , dieitur Θ d andem lib. II. Confessionum , cap. 25. ait: si ambo videmus verum, nec tu is me, nec ego in te: sed ambo in ea, quae supra mentem ebi incommutabili veritate. Ergo censet S. Augustinus nullius veritatis haberi posse notitiam , absque speciali lucis increatae illustratione , sudindeque absque divinae gratiae subsidio . Negat eqventiam Doctor , in dist. 3.qν i. q. num. 18. ubi explicat praefatas authoritates, resolvitque veritates necessarias videri in regulis aeternis alterutro ex his quatuor modis: Primo quid cm, ut in Objecto proximo , quia Divinus intellectus dat esse intelligibile creaturis ab aeterno ,
in quo veritates necessariae relucent immutabiliter; sicque intellectus omnis, qui casveritates deprehendit, dici potest eas videre in lyce aetcrna , hoc est in. objecto secundario intellectus divini , quod est v
xitas, vel lux aeterna. secundo, ut in continente 'bjectum proximum 3 quia intelle-qus divinus continet illas veritates, quasi liber. Graio , sicut in aliquo , virtute Cujus movet objectum; quia sicut intellectus divinus producit alia a se in esse intelligibili; ita dat rationem directc, quia moevet, dc circa hoc Doctor profert quaedam subtilia. Euarto, ut in objecto rem' to cognis' , quia EsIentia divina est primum principium specu Iabilium , & ultimus finis practicabilium , & sic cognitio per principia desumpta ab ea cst purior ,
Crediderim igitur cuni subtili Doctore,
S. Augustinum per regulas aeternas rerum
necessariarum, intelligere ideas quas dicit exi fiere in luce increata , tum quia Deus continet in se hujusmodi ideas; tum quia produxit illas ab aeterno, producendo nimirum C rcaturas in esse intelligibili: tum quia denique Deus cst mensura omnium speculabilium , & partium inter speculabilia: Philosophi ergo cognoscunt veritates necessarias in regulis aeternis, hoc est, in suis ideis , non quas vident in Verbo, scd quas participant ex Verbo, omnes enim ideae, quas hab mus de veritatibus necessat iis, sunt participationes idearum divinarum .
Et haec responsio confirmari potest ex eodem S. Augustino lib. de I rinitate C. Io. tibi contendit Philosophos non cognoscere contingentia in regulis aeternis; si enim pirregulas aeternas intelligeret speciale auxilium gratiae , non negaret contingentia posse cognosci in regulis aeternis, quia non minori auxilio clus est ad cognoscenda contingentia , quam necessaria: ergo ex eo , quod ne3et contingentia cognosci in regu lis aeternis, oportet per illas intelligamus ideas immutabiles, & aeternas, in quibus representari non possint contingentia .
IUabis Idem S. Augustinus, lib.83. qu.
requirit maximam puritatem in illis. qui velitatem capescere cupiunt : Nonnisi purae aηimae , inquit , ad eam pertingunt et
sed illa puritas haberi nequit absque graistia : ergo haec necessaria est ad veritatis
D inguit majorem Doctor ibidem nu.22. N. Augustinus requirit puritatem physicam, seu Platonicam. quae est depuratio, de se-ccnus a sentibilibus, tum externis , tum internis , seu a phantasmatibus, concedit: requirit puritatem moralem , seu depurationem , & separationem a vitiis , quae
dumtaxat per gratiam potest obtineri, negat. Nam idem Augustinus supra laudatus lib. I . de Trinit. cap. IS. Concedit, quod injustus videt in regulis aeternis . Obseriss quaνto: Deus est exorandus , ut scientiam, & notitiam concedat, qua veritas deprehendatur: ergo haec notitia comparari nequit naturae viribus. Patet antecedens ex illo S. Jacobi, cap. I. Si quis autem vestrum indiget sapientia, 'stulet a Deo, qui dat omnibus affluenter , 6n non improperat,on dabitur ei. Psuist autem in Dd moil M-sitans. Consequentia similitcr est evidens ;nam inquit S. Augustinus epist. 9s. Oratio est clarissima gratiae testificatis . Et Epistola ID. dicit , Gratiarum actio est certissimum signum bene ii gratuiti.
Respondeo cqncesso antecedente , negando consequentiam; possiimus enim pro auxilio generali Deum orare, Δ de eo obtento icti gratias agere, quando habet aliquid contingentiae, & fallibilitatis 3 nam ob talem contingentiam habet rationem beneficii, non specialis , quia debitum est , sed generalis quia contingens est , & ex parte eventus fallibilitatem habet : quapropter
oramus Deum pro pluvia, serenitate, frugibus terrae, & illis obtentis, gratias agi inus illi, quia licet pertineant ad providentiam generalem, tamen contingentiam , ocfallibilitatem habent ex parte gyentus.
47쪽
tiam alicuius veritatis assequi, quin illio tecta sentibilia ita convenienter proponantur, ut eum in veram cognitionem , non
in errorem, inducant: sed id non est in hominis potestate, ut taliter ab objectis excitetur, & ad cognitionem disponatur , siquidem pendet ex peculiari providentia Dei rerum ordinem ita statvcntis: Ergo speciale Dei beneficium est, quod h9mo verum
aliquod cognoscere possit. Major Constat. Minor probatur, Potuit Deus res creatas ita disponere, ut ex earum cursu, & Operatione, homo, qui aliquan 'o verum asse-uitur, semper in eriorem impingeret: une quod reipsa res ita disponantur, ut hominem in veri cognitionem aliquando deducant, non provenit ex geno ali Dei providentia , qua potuit res aliter disponere:
sed ad specialem ejus providentiam , &ordinationem spectat, subindeque ad gratiam peculiarem a creationis beneficio distinctam: ergo potuit homo salva Dei creatione , & providentia generali cujusque
Nego minorem: Licet enim Deus de potentia ausoluta sic potuisset universum institu re, ut objecta hinc inde occurrentia hominem in errorcm inducerent; quod tamen
aliter res disposuerit, non est proprie beneficium gratiae, de qua hic est sermo sed beneficium ipsiusmet creationis , licet priori quae institui poterat θ dispositione favorabilius. Unde quidquid via ordinaria per communem causarum fluxum , & concursum generalcm Dei ex tali ordinatione sequitur, ad idcm creationis beneficium spectat: ali qui certὰ, quod homo sit sanus corpole , membris integer, & cum aeta sensuum dispositione nascatur, peculiari gratiae, & non beneficio creationis adscribendum esset , quia secus potuisset contingere , si nimirum Deus aIlum in rebus ordinem statuisset, quod tamen nemo sanae mentis dixerit.
sibilia perpetuo mutantur ι ergo non possunt species ab ipsis desumptae sufficere ad
crinitionem certam . Misae , Non potest
quis habere certam, & infallibilem veritatis notitiam, nisi habeat aliquid per quod possit verum a verssimili discernere : sed illud aliud esse non potest, quam gratiae beneficium: ergo illud ad veritatem detegendam requiritur. Probatur minor: Si quid aliud sum rei, maximc species accepta ab obje-
ctis i sed illa ad id est insuffciens , quia
quandoque seipsum repraesentat, uuand que vero se repraesentat tanquam Oojectum
quod exprimit: ubi vero seipsum dumtaxat repraesentat, cognitio est vera: ubi vero repraesentat se tanquam objectum, est falsa tergo illa species non sufficit, ut quis discernere possit, an sua cognitio sit salsa, aut verisimilis, aut vera. Denique, Anima est
de se mutabilis , Se subjecta errori r ergo non potest ab errore liberari per aliquid , quod sit ipsa mutabilius: sed species creatς
sunt mutabiliores ipsa anima: ergo per ipsis non potest anima ab errore liberari. Negat consequentiam Doctor in I. U. 3. u.q. nu. II. dc ad primum quidem responet de re mutabili comparari posse immutabilem notitiam, sicut & de contingenti necessariam , quia quamvis objectum esset mutabile, tamen posset causare speciem , quae repraesentaret ipsum sub ratione immutabili ; nam mutabilitas non est ratio
gignendi speciem, sed ipsa natura objecti, quae secundum se, Ac praedicata sua intrinseca non est mutabilis, sed eodem modo semper se habet . Addit insuper , quod
quamvis species a re mutabili accepta es set mutabilis , posset tamen repraesentarerem sub ratione immutabili : sicut Deus licet sit immutabilis , repraesentatur tamen
per aliquid in se mutabile , puta per speciem insulam, aut acquisitam.
Ad secundum dicit Doctor, rationem dumtaxat valere contra negantes species intelligibiles, ut distinctas a phantasmatibus, reas irmantes sola phantasmata deservire ad determinandum intellectum : nam qui admittunt species intelligibiles , negare possunt , quod illae aliquando repraesentent se, ut seipsas, aliquando vem, ut Objectum:
nam semper se repraesentant, ut seipsas , nec unquam quis eis utitur, ὸum dormit. ad tertium respondet: Revera anima est mutabilis ab ignorantia ad scientiam, Ac a negatione intellectionis ad intellectionem , concedit: est mutabilis a recta cognition ad cognitionem erroneam , maxime circa Objecta, quae nata sunt causare evidentiam, quando debite applicantur , qualia sunt , v. gr. prima principia, de conclusiones ex eis deductae, negat.
Obiliens sexiὀ. luurimae sunt veritates nam turales hactenus ignotae Philosophis, puta
causa accestus , dc recesIus maris, aliaque
multa: igitur non potest homo eas omne
48쪽
De necessitite Gratiae ad Verum cognosc. ΑΙ
cognoscere distributive. Deinde, si singulae
eiusmodi veritates naturalis ordinis & distributive sumptae cognosci possent fine gratia , cum solo concursu generali , quem
Deus conseri intra naturae ordinem, possenta quolibet homine cognosci 3 cujus tamen
rei contrarium experimur . Denique, ad habendam cognitionem veritatum pure naturalium, Deum oramus; inde Salomon Sa-ientiae o. ita Deum supplexa flatur: Da mi-ι Domine sedium tuarum assistricem sapientiam, OQ. igitur ad cognitionem eiusmodi vcritatum, opus est divina liberalitate, ac subinde gratiae beneficio . Ner' Uequentiam, & ad primum dico,
istas veritates esse naturales ratione objecti tantum; non vero ratione objecti , &medii simul: Vel si lint naturales etiam ratione medii , earum ignorantia non provenit ex desectu virtutis in intellectu, sed vel ex desectu studii, applicationis, & experientiae, vel ex alio aliquo desectu ue unde factum est , ut plurimae veritates prioribus iaculis incognitae , tandem posterioribus innotuerint . Ad secundum, nego sequelam antecedentis, cujus ratio est, quod intellectus cit jus-
Iliat hominis considerari possit duobus modis ; Primo quidem secundi im ea , quae ipsi
conveniunt per se, essentialiter, & ex natura sua specifica: Secundo, penes particulares quasdam rationes, & conditiones accidentales , quas habet ex diversitate temperamenti, & qualitatum corporis. Priori modo intellectus hominis, quantum est de se, habet suffcientem virtutem Physcam
ad cognoscendam quamlibct veritatem pure naturalem, ratione objecti, de medii simul : sed quia intellectus in sua operatione pendet a corpore, & ejus temperamento , inde fit, quod ratione complexionis ejusmodi, illa virtus, & susticientia physica non possit reduci ad actum in aliquibus, quos constat hoc posteriori modo esse minus aptos ad scientiam comparandam. Conclusio autem nostra intelligitur de virtute naturali priori modo spectata, non vero posteriori. Ad testium distingvs antecedens et Deum oramus, ad ejusmodi cognitionem facilius obtinendam, vel ut ipsa utamur, quemadmodum expedit ad salutem, concedo; ad eam habendam simpliciter, quasi hunc in finem necessaria sit absolute quaedam gratia , nego : nec enim aliter intelligenda
est balomonis deprecatio, si ad solas veritates naturalis ordinis restringatur ue illa enim etiam ad veritates supernaturalis ordinis extendi potest.
Homo is statu naturae lanae usu potes
omnes, is, siquias veritates naturalestam risiunctive , quam coductive depreMM re, absque metali divinae gratiae auxilio. Pr batur primo. Licet ad eas omnes veritates naturales collemve percipiendas , liabeat homo potentiam physicam, quia illae continentur intra lineam entis sensibilis , seu cognoscibilis per species a sensibus acceptas , quod est onjectum proportionatum nostro intelle tui: non tamen ad id habet potentiam moralem absque speciali gratiae subsidio : Ergo eo opus habet. Consequentia patet. Antecedens pariter , siquidein ad agendum requiritur non sollim potentia physica , sed etiam moralis , dc expcdita , seu ab omnibus impedimentis libera . In hoc autem statu naturae lapsae intellectiva facultas hominis plurimis impe dimentis irretitur , Ac ligatur , ne possit in totum suum objectum collective sumptum sine errore, & desectu prorumpere:
Primo namque ab eo revocat vitae brevitas, longissimo enim , ac diuturno tempore opus est ad veritates omnes cognoscendas, utpotὰ quae sint innumerae , de inter eas quaedam intellectu dissicillimae . adeo ut maxima vitae pars insumenda sit in alicujus ex illis veritatibus deprehen
seeunia. Longe impersectum est sensuum ministerium, quorum beneficio veritas deprchendi debet ι magna siquidem eorum gravitas, de operationis tarditas ι magna pariter organorum , in quibus resident , debilitas, de in dies ingravescens infirmitas , propter nimiam in iteratis sepius corum actionibus spirituum animalium consumptionem . Tertia , obstaculum est ipsa corporis mortalis hebetudo, fle corruptibilitas; Unde Galenus Aphoris a. ars longa, vita brevis , Occasio praereps , experimentum
periculosum , Judicium difficile.
His adde passionum insultus, sensuumque ludibria, &exiguos limites, cum circa sensibilia tantum versentur, ex quibus alia per analogiam, de discursum sunt eruenda non sine magno, & frequenti periculo satalitatis . adde pariter frequentem sollicit
49쪽
41 Tract. III. Disp. I. Art. I. Quaest. II.
dinem,& oecupationem circa temporalia, di necessaria ad victum, vestitum, incolatum &C. Quae omnia tempus ad veritatem deprehendendam aliunde assumunt . Haec omnia impedimenta luculenter an. notavit , & exaravit Sapiens, cap. 9. dicens: Corpus quod e rumpituν , aggramat animam, o, terrexa inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem. Nam vitae brevitas, & infirmitas corporis sensuumque hebetudo significantur per corpus, quod corrumpitur; tarditas, & pigritia addiscendi, judiciique dis
ficultas per animam aggravatam I Occupatio vero in rebus externis , & ad victum necessariis, per habitationem terrenam: diversi tandem passionum motus animum conturbantes, & hinc inde pertrahentes , per sensum multa cogitantem. Urmatur praefata probatio . Ouod hactenus factum non est, merito judicatur fieri non posse naturae viribus: at nullus h minum hactenus inventus est , qui omnes veritates speculativas comparaverit: quin i mo quotquot extitere inter Philosophos veteres, in his erraverunt unde Aristoteles, I. Prificorum multos veterum errores notavit circa naturae principia: & ipsemet aeternitatem mundi asseruit, atque de immortalitate animae valde anceps fuit ι vixque veterum Sapientum unus fuit , qui Deum unicum mundi rectorem asseruerit, & c Iuerit , adeoque nullus hactenus inventus est, qui veritates omnes naturales sive divi- sim, sive conjunctim fuerit assecutus. Dices primὸ . Appetitus naturalis non debet esse frustraneus 3 sed in aliquo saltem individuo assi quitur id, in quod tendit: at nobis insitus est naturalis appetitus ad c snoscendam quamlibet veritatem naturalem; igitur appetitus ille in aliquo saltem individuo humanae naturae expleri debet per assecutioncm cognitionis omnium veritatum .
in aliquo saltem individuo id , in quod
rendit , tam intensive , quam extensivc , nego; intensive saltem, concedo: Ad minorem dico appetitum ad cognosccndas velitates non expleri quidem extensive, quantum videlicet ad cognitioncm singularum Carum ἶ quia non omnes sub sensum cadunt, nec ad intellectum perveniunt: sed expletur saltem intensivc 1 quia videlicet agnoscit omnium rerum principia generalia, ex quibus peculiares conclusiones, &veritates deduci possunt. Dices secundo : Intellectus noster capax est omnium prorsus veritatum naturalium: ergo potest quaslibet cognoscere . Distinguo antecedens : Si debite sensibus applicentur, concedo: secus, nego. Non possumus autem omnes ejusmodi veritates nostris sensibus applicare ue tum propter quarumdam exilitatem: sunt enim res aliquae exiliores, quam ut possint nostris sensibus patere , qualia sunt invisibilia : tum propter ingentem earum numerum , quis enim stellas coeli, arenam maris, arborum solia, &c. numero tenere potest Z . Petes , an saltem ejusmodi cognitio rerum omnium naturalium haberi possit per ad utorium, & beneficium Dei extraordi
'mo , tum quia nulla afferri potest
repugnantiae ratio : tum quia de facio ad posse valet consequentia ἔ fatentur autem
rheologi , sicut de Philosophi Christiani .
Deum ejusmodi rerum omnium notitiam Adamo , necnon & Salomoni concessisse 3 quidni igitur idem beneficium alteri largiri posset prius iterum , an istud beneficium foret
ordinis naturalis, vel supernaturalis . Res Meo fore supernaturale per accidens . & ratione modi, quia scilicet nat rae viribus comparari non hosset, seret autem naturale ratione objecti , quia nempe cognitio ejusmodi objectorum esset ejus dem speciei cum nostra notitia, sicut oculi , quos Christus Dominus dedit coeconato , suerunt ejusdem speciei cum lis, quos natura produxisset.
an . qualiter gratia fit necesseria ad verum Morale daetegendiam .
Notardam 'imὸ, veritates practicas esia se in duplici disserentia: nam aliς sunt
de operibus artis, & vorantur meciameae, de quibus eadem est ratio, ac de speculatia vis: aliae vero dicuntur morales, quae vid licet hominum mores probe, justeque instituendos spectant. Rursus veritates morales, vel spectantur vi uni versaos , qualia sunt
principia generalia morum, puta, quod tibi non vis fieri , asteri ne sereris; Deus est euendus; parentes μηt MMνaηdi, OQ. VeI partiaculares, ut quod hic, & nunc sit honorandus parens, eleemosyna huic, vel illi pau- Peri
50쪽
De necessitate Gratiae ad Verum cognost. 43
peri eroganda est . Hic autem non est sermo de veritatibus universalibus , quia earum notitia eadem est cum cognitione veritatum speculativarum i sed tota dissicultas versatur maxime circa veritates particulares, quatenus videlicet spectantur cum
omnibus circumstantiis requisitis ad bene
Notandum secunia , veritatem practicam dupliciter posse cognosci naturaliter: videlicet, vel per lumen singulis hominibus i - πηitum , quo quisque natura duce, ac docente, & absque ullo ratiocinio, vel emendicato aliunde lumine, novit hoc, Ae illud esse bonum, aut malum, sequendum , vel fugiendum: Vel per lumen comparatum, de
acquiliciam beneficio ratiocinii , aut studii, quo quisque potest deprehendere, quid re-
rationi conveniat, aut disconveniat, ne
dum in genere, sed etiam in particulari. Hic autem non est sermo de notitia ingenita 3 certum est enim illam naturae sortem sequi, ita quod ubi vegetior est intellectus, etiam praestantius astulget ingenitum lumen, quo Clarius appareat, quid sequendum sit, quidve fugiendum secundum internum conscientiae dictamen: proindeque sola dissicultas solvenda rectat, an quisque per Comparatum naturale lumen possit quaslibet veritates practicas in speciali detegere, absque ullo gratiae actualis subsidio .
tantam tertio, veritates practicas quasdam esse tantae perfectionis , ac sublimita- ais, ut nonnisi Deo revelante possint agnosci, quales sunt illae omnes, quae hominem Christianum, & Evangelicum insormant, ac illustram; dicunturque veritates, & virtutes Evangesicae , ut abnegatio sui-iplius , voluntaria pauperias. Aliae vero sunt inserioris gradus , & ordinis, quae ad hominem spectant intra solam naturae, & rationis lineam consistentem, quaeque , ut diximus, innotescere possunt per lumen ingenitum, vel comparatum . Hic non est dissicultas
de veritatibus primi ordinis, sed dumtaxat de veritatibus practicis posterioris ordinis, de quibus quaeritur , an absque speciali gratiae excitantis , & adjuvantis beneficio Tint deprehendi
re vervates aliquas morales , absque speciali gratiae submis. Probatur primo ex Ap stolo ad Roman. i. dicente, Gentiles I hilosophos fuisse inexcusabiles in sua idol
latria , & morum depravatione, quia cum Deum euηovissem, ηοη sicut Deum gloris verunt: censet ergo Philosophos naturali lumine novisse Deum esse glorificandum ,
alias non peccassent, ipsi gloriam, & je-
bitum honorem non rependendo; sicut enim peccatum quodlibet voluntarium est , ita
supponit judicium , & notitiam de re facienda. Insuper idem Apostolus, cap.2. ait, Genter, quae te em non babent, naturauter ea.
uae teras sunt Delum; ejusmodi legem non ba- ρηtes ipsi sibi sunt lex , qui ostendunt opus legis sensitum in eordibus suis, testimonium reddente utis conscientia ipsorum, id est ostendunt se naturae viribus , & per ingenitum lumen cognoscere quid agendum, quidque sustendum sit dictante naturali lumine et
Igitur quemadmodum lumen naturale intellectus speculativi adhuc etiam in statu naturae Iapsae viget, & lassicit ad deprehendendas veritates laeculativas 3 sic etiam viget, & adhuc uibsistit lumen naturale synderesis, sive inici lectus practi ei al
cognoscendas veritates morum . Nec re
fert, quod S. Augustinus cap. 27. lib. de iniritu , & littera reserat hunc locum ad Gentiles pertinentes ad gratiam Mediatoris : Non enim ibidem improbat sententiam eorum . qui illum reserunt aclEthnicos infideles . Probant eandem Veritatem SS. Patres , nam S. Chrysostomus, hom. o. in Geneia ait: In natura nostra i ta es scientia boni , O, mali, nullas igitur praetexat , quὸd ignorans vir tutem n eat, Et homil. s sesteientem, inquit, magistrum babemus conscientiam, feri non potest, ut quis uti ad umento rivetur; nam finia cum formationabomini, insita est scientia faciendorum , O, non facιendorum. Ipsi concinit sancius Augustinus lib. I. Consessi cap. . Lex tua, inquit, seripta es in cordibus. bominum , quam noui a quidem aries iniquitas e suis enim fur aequo arimo furem patitur λ Quam utique
sententiam mirum in modum explicat S. Prosper, carmine de providentia Dei, versus medium, ita canens.
De Usi in vestrae penetralia mentis , O