Francisci Philippi Pedimontii Ecphrasis in Horatii Flacci artem poeticam

61쪽

stamus. αγι--adeo quod semper ambigere solemus de iis , quae ab aliis accepimus; quae uero oculis sentiuntur,statim in mente insidunt, animoque infixa manent; qui iraturae impulsu multo magis aspectu, quam auditu delectatur. atque tunc merito Horatius oculos fideles nuncupauit. Quapropter maiorem oblectationem praebere fabulas, quae actu ipso , quam quae sermone exprimuntur, multoque magis rerum spectatores quam audientes assici,omnium iudicio c6probatum est. Eκcipiuntur tamen non nulla ; quae nullo modo Ocillis proponenda sunt, sed intus ac semoto loco gerenda; quippe quae mirum ad modum turpitudine sordescant sua. Exempli causa simulier in fabula a' illume constitpranda induceretur, non seris omniumque ante conspectum turpis illa obscoenitas ostendenda, sed potius occulto scenae loco uim illatam spectatores auribus accipiant. Mulier itidem parturiens uoces tantummodo,ut omnis confessus audiat, Lucina ser opem,emittere debebit; nimis enim esset indecorum, rein eiusmodi turpem atque inhonestam Oculis obiicere . quemadmodum artificiose Terentius Glycerium parientem occulte, intusque in domo opem Lucinae implorantem ita inducit; In .i Iuno Lucina ser opem , serua me Obsecro. a lii l.

Quam quidem muliebrem eiulationem idem alias Pamphilam abdite enitentem edere secit . ubi vox tantum audiebatur . Et hoc est, quod auctor innuit, mea sententia I dum inquit,quae digna simi intus seorsu inque geri, minime in scenam esse pros renda. S V N T praeterea quaedam alia penitus ab oculis, atque omni actu tollenda, ut neque intus neque foris agi sentiant ectatores, sed tantumodo, si libeatyiarranda . praesertim quod Aristoteles praecipit ita fabulam esse conteXenda ; ut et sublato spectaculo,quae coligerint quispia percipiens misereatur, exhorreat ue; quod quidem in Oedipodis fabula deprehendisse sat tur . Esset enim turpe atque indecorum, si Medea coram populo filios trucidans introduceretur; aut Atreus Datri filios edendos appositurus eorum exta torreret; Progne ire in hirundine, aut Cadmus in anguem abire uideretur. quae quidem tanta feritate ac turpitudine referta sunt, ut si conspicienda proponantur, nullo pacto fidem, sed potius odium adipiscantur. Quis

62쪽

ARTEM POETICAM. 3 enim matrem suos filios, quos ardentissiluo amore naturae impulsu prosequitur, iugulare credat aut iugulantem aspiciens eiusmodi inhumanam saeuitiam non aspernetur, abhorreatque ita ut saeuo offensus spectaculo amplius ad theatrum accedere non audeat. Quo circa monstrifica huiuscemodi portentainb humana natura prorsus aliena poete quam breuissime pertractanda suscipiunt; ne si longa uerborum ambage exponeretur ia odiuollensionemque auditorum incurrerent. Nam a Graecis Timoniachus ac Theon poetet minime laudantur; quorum alter M

deae in filios saeuitiam, alterorestis in matre conscripsit. Quid nonne Homerus forsitan nimius suit obscoena enim quoque breviloquiuin postillant in describendo Iouis concubitu cum Iunone in Idet uertice & fortasse nescio quid libidinis redolensrcum inquit, sti H ..., . . i

Et rursus, Contra Alaro noster admodum parce, & sobrie, ut ita di Xerim, Didonis atque

Aeneae uenereum complexum repressit ;Speluncam Dido , dux & Troianus eandeminueniunt. Quo quid breuius in re turpi replicanda , quid concinnius, quid denique modestius dici potuisset

Quintilianus praeterea uir eruditissimus in oratione operienda

esse non nulla monet ne id in poesi tantummodo obseruadum putemus quemadmodum S Apelles imaginem Antigoni latere tantum altero ollandit, ut amissi oculi deformitas lateret. Et quod maius eli, historici quandoque breuibus perstringui, cum turpe quid inliturianum ue dicendum occurrerit . ut eκ Liuio nouro historiae parente liquet. qui breuiter, stricteque Lucretiae stuprum , tanquam rem flagitiosam , ac sumptum de filijs Bruti coram patre supplicium, perinde atque saeuum facinus enarrauit. Fieri quippe non potuit, si pluribus uerbis eκplicare uoluisset, ut filii inter tam horrendum mysterium gemitu,lachrymis, aut uultu denique moesto exanguique patrem ad commiserationem adducere non tentassent; aut uerba quaedam ultro citroque patris ad filios, eorumque ad parentem ante miserrimam poenam non fuerint habita . Quae quidem omnia Liuius prudens tanquam inhumanitatis plena silentio praetermisit.

63쪽

.E Cp u RAsis T IN HORATII Nihilominus cum perturbationes, auctore Aristotelean trago dia taptandae sint recensendo terribilia ; utputa si fratrem ira-

si hostis hollem obtruntarit, non ita spectator, audito ae commouebitur qui proinde receptas fabulas haud esse mutatas decreuit, uerbi causa Clytemnestram ab Oreste interfectim, Eriphylem ab Alcmaeone . quaeret aliquis, qua de causa Horatius es tato philosopho diuersus eiusmodi horribilia argumeta aspernetur cui respondenduiu, uetiisti sinuos poetas omnes fabulas sine dele hi suscepisse nam S Euripides Medeam filios necantem indu κit quas posteri ab illorum scriptis acrius adepti iud cium, ac prudentiores facti recusarunt. Fieri enim nescio quo pacto itidemus, ut homines annoriim cursu acutiores ingenio, perspicacioresque evadant. Et ideo non mirum, si cum Aristotele Placcus quandoque non consentit. Quippe ille ab antiqua poesi non discedens artis poeticae normas tradidit; hic autem uates, quod quidem permultam interest, cum maiorum tum iuniorum poemata perpendens quaedam admittit , quaedam uero non probat. Nam S ipse peripateticorum princeps ueterum philosophorum do ala taxans antiquam philosophiam balbutientem nuncupauit. quod si ab eorum opinione in rebus philosophicis quali semper dissentire sibi licuit, cur de auctori nostro in poeticis clim ipso semel non conuenire crimini dabitur 3 An potius ut eos concordia copulemus ) Aristotelem portemta eiusmodi non gestibus aperienda, sed narratione statuisse discamus 3 eo' magis quod ipsius decreto tragoedia nequaquam continere debet nefaria, scelesta, inhumana ie . etsi terrificum miserandumque argumentum requirit, eamque semper ab infelicitate terminari ars postillat. In quo quidem Euripidem a' subsannantium morsu idem uendicat, omniumque poetarum maXimetraoicum sibi uideri asserit. Unde S a' Cicerone tragoediae alias pro admirabilibus rebus , alias pro lacrimosis questu bus, queribundisve luctibus usurpantur.

64쪽

Ne ue minor quinto , neu sit productior actu' ributa ; quae posis uis , ita spectara repol. Nec Deus intersie. msi dygnus vis sce nodus Inciderit; nre quarta loquiperyona laboret. ' M

tudinem circunscripsit; cum ad prosperam fortunam ab aduersa, aut a' prospera in aduersam, rurliis a' commodis ad incommoda mutata fuerit; uel contra. Horatius autem ad partes descendit . ac primum quinque a his in quacunque fabula requiri , nec plures, paucioresue ostendit. Nam secus nullo modo uoluptatem praebebit, semelque spectita amplius non desiderabitur, tanquam indigna quq reponatur . Dij uem,quos cun- Ela inspicere fatetur Stagirita, nunquam introducendi, nisi nodus inciderit diuina manu explicandus; aut difficultas, quae ii res excedens humanas opem deorum postulet. In actibus uero

ipsis quarta interloqui persona quam raro debet .quod si quanaoque admittatur, pauca, uel secum ipsa insusurret . quemadmodum ab omnibus, tum praesertim es Plauto ac Terentio obseritatum videmus. Vnde minime audiendi sunt, qui Horatiuhic decretiisse arbitrantur, nullo pacto quartam personam in scenam esse recipiendam. Dramata enim nonnulla cum g corum,

tum latinorum deprehendutur, in quibus quarta loquitur; paucis tamen uerbis, uel seorsum ab aliis. Quod quidem innuere uoluit auctor, dum inquit; nec quarta loqui persona laboret ; exam laborare, aut assectare prohibens, ut quartam persona udiose interponat; quinetiam quod eius fieri poterit euitare iubens. Quod si omnino res ipsa expostulet, tunc praeceptum illud esse sertiandum; ut scilicet raro & pauca loquatur,ue sola secum murmuret. Quod equidem ciim passim apiid omnes co

65쪽

xcpRRAsis r N ii o R DTi i,αζ. Quidam alij legem sit pra latam de inducendis dijs adiit mortalium implorationes Musarim ue inuocationes referunt; quibus poetς proprijs ingenij uiribus dissi si utuntur, non tantuin poematum primordijs, veru etiam quotiescunque res ardii , ac dissicillim , quς deorum ope indigeant, eXplicandae occiti-runt. Quod secit Homerus,

cuius aemulatione inquit & blaro, :Pandite nunc Helicona deae,cantusque mouete. & rursus Nunc age qui reges Erato , quae tempora rerum. Vel cum res magna, quae humanam eXccdere facultatem uidea- tur, ab aliquo perscitur, tunc numinis interuentu pcra tam esse fingunt. Vnde idem Ataro Turno per mediam Iroianoruurbem caedem facienti Iunonem animos uiresque ministrasse asserint; cum alioqui tauquam incolumis euasstri. Homerus quorue tum Graecis tum 1roianis, si quando pricclara ac mirabilia cinora obibant, semper dcos adluisse finxit. Neque obstat, quod locus hic nullam de heroico poemate mentionem continens tragoediae tanquam proprius, atque comoediae tribuatur. Nam leges toto hoc opere miXtas quodammodo tradit ; adeo ut multa supra Preceperit, cum de heroico disseruit, ous ad tragicam comicamque rem attinere uidentur, & nonnulla hic qui

ad heroicam. quod quidem iure quodam fieri quis nesciat ξ quipζe omnia poematum genera qliandam inter se cognationem haent; multaque prςcepta communia aeque participant. D muna quorundam sententis occurrendum. Qui Horatium,cude introducendis dijs leges sanxeritiad tragoediam tantum respexisse autumant; quippe comica humilitas deorum maiestatem non requirit; ac Cicero tragicos poetas , cum eXplicare argumeti exitum non possitiat, ad deos confligere assirmat. Deque animaduertunt Plautum indu iusse Iouem,literciarium, Larem, Arcturum, atque Silenum. Quod si rursus obi jcient, ideo Amphitrionem deos accepisse, quoniam tragoediam participat; nam Lar, Arctimis, ac bilenus coelestium nomine nequaquam digni,& quamuis Dij essent non in actibus loquuntur πολογιζοum; uoluant graecas comoedias, & quandoque immortales admissos

66쪽

Aoris partes chorus , of fumi virile

Defendat; neu quia mei, intercinae actus , sed a ora a. Quod non proposito conducat , haereat apte.

sitio fieret, commodius detinerentur. ne mora illa , α tallacio β' τquasi quodam abaliarentur. Qui quidem nomen liabuArunt, auctore Platone, α ο τλ , hoc ella gaudio S uoluptate, quam praebebant. Quidam alij non choros post unumqtunque mactum admitti solitos hic intelligunt, sed coetus plurium perlo- ῶnarum atque conuentus, quos Graeci cum alijs interloqui facie o Pabant , ut plurium multitudo uuius person uice iungrictur. P. Cuiusmodi apud Aristophanem rusticorim senumque chori . Vnde S i corona non nulli id nomen deducunt . Vtcunque sit, tradito Paul ante de actibus praecepto , inepto nunc Horatius de choro , altera fibularum parte, ad disserendum transit . Ac primo iubet eum defendere oportere illius partes, qui fabulam agit; hoc cst, non nullorum sententia, defendat chorus quas partes quisque egerit actor, aut personam sumpserit; nam si uirilem,tunc uirorum debet esse chorus; si muliebrem, mulierum. Quippe utrunque cocedunt. imo, quod notatione dignius est, Ariuophanes nebularum ranarumque choros induxit; eo quidem artificio ; ut ab interloquentibus accersite personis,quae prius de eis meminerint , aduentasse uideantur . Socrati enim iachularum chorus adsuit, Charontique ranarum ; qui eas Prouocarunt. adeo ut nunquam choriis ab actore discedens eius quoda-

modo partes defendere iure dicatur. S id fortasse innuit Aristoteles; cum inquit, chorum esse toti is fabulae Particulam quandam, iιρα σὐ--l Nou. quod Midein concertate uertunt; unamum cum actore certare uidetur, dc tanquam milu-Disitir

67쪽

gnam descendere, cum ambo ad eundem scopum tendant; alijuiffragari, quippe fauet actori easdem partes suscipiens, quas ille prius sumpserit. Alii locii in hunc secus interpretantur; ut sit sensus, actoris partes defendat, id est unum commendet hi- b ilrionem , sescipiatque, non omnes simul ; quippe, ut in hiit

'. - quoque uirile defendat. Sit licet inquam chorus taminarum a Q ,. aut si quid leuius est, sermonein semper grauem S uirilem reti A . nere debet. Nam quid nebulis inanius , uentosiusque eisias T i. , potuisset & tamen uerboriana maiestatem, sententiarumque grati italciri earum chorum seruare unusqliisque deprehendet apud eundem Aristophanem. Nam cu chorus grailitatem quandam, severitatem, 'atque censuram postulet, uirtutem ac probitarern hollaudare debebit , minimeque intercinere quae cum pro posta materie halid c5uetiire uidebuntur. 3c hoc eli, quod Flaccus ; Actoris, iiei ut in alio eXemplari legitur auctoris partes chorus defendat; id eli sibi tanquam propria sumat, recipiat ire, quae, ubi ipse interponitur, aguntur I demitque ea cantet, quae ad actibus, ac re ipsa nullatenus discrepabunt. Itaque mat riae, quae tractatur congruentia suscipiens, aue oris, actoris ie partes defendere ni re dicetiir, S tanquam tisae patroinis seni per adesse. Quam sentetitiam ut maXime probem,cogunt iuriba, quae se lunata ir; Neu quid medios intercinat actus, i . . Quod non proposito conduciit, S haereat apte. Quibys equidem perspicuum reddit Horatius, quod bretiissime ac nimis obscure dixerit. Nam quod officium uirile defendere itidem iussit, clarius S magis abunde explices his' carminibus ;quae statim' subi jcit. Ille bonis faueatcnis, S concistetitu a re p i in iis Et regat iratos idc amet peccare timentes Ille dapes laudet mensae breuis, ille salubrem tit' Iustitiam, legesque, & apertis ocia portis . Ille tegat commissa ; deosque precetur, Sc oret, Vt redeat miseris , abeat fortuna sit perbis. i orus praetcrea uirili officio fiuigi debet, perinde ac irtinum defensor quidam acerrimus ; bonis inquam fauere, integros -

si a

68쪽

ARTEM POETICAM. 34 tollere, eorumque beneuolentiam captare; iratos compescere,& moderari; probos diligere,ut qui uirtutis amore es peccatis abhorreant; frugalitatem, ac temperantiam approbare; parsimoniam, quae coquisiuissimos respuit cibos apparatumque regium, aspernari. fallibrem quoque uistitiam, quippe quae uirtutum omni u regina ius suu cuique distribuat,c5mendare;ac leges ipsas illius ministras, quae supDlicio improbos afficiut, tuenturque bonos, sumimis laudibus cmene; necnon tranquillae paci suum priconium tribuere ea enim urbium portas tuto patere, hominesque nimio otio affluentes securam , ac placidissimam uitam de ere sinit )dccultare praeterea debet elao rus arcana, quae sibi credita suerint; fidoque lilentio danda , quae alicuius fidei committuntur, minimeque propalauda esse demonstret, cum uiri pectus sepulchrum quoddam secretorum omnium reconditum esse deceat. Demum si calamitate afflictum quenquam fabula susceperit, tum chorus deos precabitur immortales; ut miseris bonam sortunam, superbis uero malam reddant. i DE TIBIIS AC FABULA RVM INCREMENTO. mi aia119 3:lsi s uom a frit u is ci pira Baianil Ii γ mi

' Tibia non, ut nunc , orichalco rincta, tubaeb mula ,sed tenuis ,simplexi seramine pauco' Dirare, ex adesse choris erat viilis; atque

Nondum 'issa nimis complere fessilia faetu.

Quo sane populus numerabilis , utpote parvus , Et frugi , caIlasp, uerecundusi coibat. Do quam coepit agros extendere uictor; urbem Latior amplecti murus , Hus p Hurno, Macari genius fio lis impune diebus; G ccesse numerisp modis p licentia maior. 'Indoctus quid enim seperet , libers laborum,

alii m

Antiquitas unicuique statim nato duos nios tribuebat, bonu. graecis N ac

69쪽

nuncupatos. unde et nomen habueriit, uel

niti, uel l .dd patim nos genuos suscipist.

Qinbus ueteres no ho

bunt,iuxta illud, sen

de merum genio.

Ru lacus urbano consit is , turpis hone

Si priscae motumlo luxuriam adiit arti 'Tibicen , traxus vagus per pulpita velem . Set etiam JUibus voces creuere severis , Et tulit eloquium insolitum uncta praeceps ;

rilivmp sagax rerum , diuina futuri Sortilegis non discrepuit Antentia Delphis.

Quenladmodum Graeci choros diuidundis actibiis adhibuerunt, ita Latini tibias excogitarunt; in graui comoedia dextras, quae grauem sonum , in leui sinistras, quae acutum emittebant ; ut congruenti cantu cum fabularum leuitate, aut grauitate conuenirent . atqui ambae adhibebatur, cum mista H genere utroque erat comoedia . Quamuis alij priscos in omni fabula utrisque usos contendant, M. Varronis uerbis,etsi perobscuris, adducti. Qui inquit. Dextra tibia alia est quam sinistra, ita tamen sit quodammodo coniuncta ; quod est altera eiusdem carminis modorum incentiva, altera succentiva. Et paulopost idem tibiam sinistrii a dextrae foraminibus succinere asseuerauit. Vnde coiiij ciunt

etsi Varro ibi de pastoralibus tibi js loqui uideatur )a dextra cantum inchoari solitum, quae quidem pleniori sono perstrepebat, posteaque s nil tra moderari , quae summissiori uoce resp5debat. sed utcunque fueritiad austorem nostrum reuertamur. qui cum pauloante de choro, quem Graeci inuenerunt, praeceptiones tradiderit, merito nunc continuato ordine de tibijs meminit; quae apud latinos uice chori habebantur. ac per digressonem quasi quandam suorum temporiim tu riem subsannas antiquorum modestiam, ac temperantiam dignis laudibus prosequitur. Tibia quippe uetustis temporibus non m aurichalco compacta, qualem posteri habuerunt, tantaque uocis magnitudine intonans , ut tubam imitaretur , sed renuis, simpleX, pati .cis ue , aut ad summum quatuor terebrata foraminibus chori locum occupabat; ac tenui sonitu sedilia complebat, nondum

70쪽

spissa I rariis quippe erat populi co sessiis; adeo quod facile pro

pter hominum paucitatem numerari poterat. Modestus tame, castus, uerecundus, ac denique frugi, iustus, sortis, dc tempe-.'rans ; nam , ut inquit Cicero, seu litas sertitudinem, iustitia , ct temperantiam complectitur. Postquam uero Romani inimicos populos debellariint, imperiumque propagarunt, unaque cum triumphis creuit hominum multitudo, urbis moenia dilatari oportuit,ut frequentiorem populum, uictoremque gentium caperent. Itaque paulatim citin urbis incremento in morum nimiam licentiam prolapsi, libertatemque uiuendi, a prisca illa continentia omnino degenerariint . adeo quod festis diebus,nulla leSe, nullaque censoria nota prohibente, lautis lariisque conuiuiis per totum diem uino se replentes incumbebant. Nam Genio indulgere dicuntur, qui animi appetitibus obsequuntur; dapibusque, uino, ac sinano, prout illi iubent, se se addicunt. hinc genialem diem, laetum, hilarem, uoluptarium nuncupant,& genialem techim Veneris uoluptatibus dicatum . Contra uero Genium deseaudare dicitur, qui naturae, animique appetitionibus nequaquam satistacit. At quae de Genijs prisci auctores tradiderint, recensere , ad hunc locum, nostrumque institutu in minime pertinet. praesertim quod in lucubrationibus de poetiaca obscuritate abunde rem hanc pertractauimus. Ineptam tamequorundam eX politionem silentio non praetermittam ; qui uinum diurnum ad diem perduchim interpretantur, contenden

tes Horatium immoderata conuiuia, atque inhonesta significasese . quippe quae uesperi inchoata per totam noctem ad solis reditum protrahebantur. sequunturque uulgi atque indoctorum hominum opinionem; priscos uidelicet singulis diebus non nisi

semel, adueniente nocte, comedisse; quae coena nuncupabatur nullo modo prandere solitos. Quae quidem sentetia ianduduineruditoriun omnium consensu explosa est. Veteres enim non solum coenabatit, uerumetiam prandebant I S non nulli quoque tentabant . Quapropter pro uino diurno compotationes, comessationes , aut,ut quidam malunt, conco nationes, quas Graeci truso obiae, uel συνψμπια uocant, intelligo ; quamuis alii genialia sacrificia quet interdiu non noctu celebrabantur . diurnus enim proprie nocturno opponitur . An diurnum accepit pro