장음표시 사용
71쪽
m , quod graeci πανημρων dicunt; ut per totum diem celebrata c5uiuia innuisse dicamus Videtur pHterea Flaccus posterio libus uerbis sua tempora taxare, cum AuS.Caesar Rempublicam regendam susceperat; per quem conlirmata cum gentibus plac clissima pace, discedelitesque ab armis Romani langori, desidiaeque se dediderut . Nam cum liberi ab omni labore S tumul a tu bellico lasciuire, otioque marcescere coepissent,ludorum lu- Num, inque peragendis fabulis splendidum apparatum affect runt ; quinimo ambitionis igne accensi cum theatrorum magnificentia numeris quoque ac modis lutauriem addiderunt. Laudienim dabatur maXimae, si quis spe iaculorum uaria genera edidisset; tantoque pollea in honore fuit ars histrionum, quod Nero Claudius in priuatis spectaculis operam inter scenicos dare non dubitauit. Cui prosecto immoderatae licentiae accessit &hominum inscitia , arrogantiaque; qua indocti obccocati sapien . tibus minime cedebant; rusticique cum urbanis conisi, cum no libilibus ignobiles, boni cum prauis, cumque honestis inhonesti permisit,in antiquum Chaos , ut i a loquar, reciderunt. Vnde prisco intercanendi artificio', quod antea tenuis tantum tibiae paucis sonaminibus absoluebatur, addita fuit luκuriosa quaeda' saltatio; atque tibicen toga indutus ueste modo huc modo illuc se se uagus per pulpita circumferebat . Ad haec non tantum tibia maiorem libertatem accepit , ueni metiam & cithara. Quae quidem ut prius una, uel tribus ad summunt chordis interstrepebat, cumque soni grauitate eiuste aetatis seueritatem aequiperabat ; ita posterorum intemperantia cri septcm, aut,non nullorum sententia, decem fidibus contea ta maiorem fabulis luxum apportauit. Quod uero praeter tibias, citharas lyrasile fabulis adhibuerint ueteres, probat Tranquillus, qui eundem Neronem tragoedias cithara catasse aisseuerauit; S praecipue Canacem patturientem, Orestem matricidam , Oedipodem x-matrum,Hei
culeriique insanum; imo Neapoli ad id inuniis primum prodijs
se ; ac ne concusso quidem repente motu terrae theatro ante ci
nere destitisse , quam inchoatum absoluisset resis. Sed ut melius au toris uerba cXplicentur, cum inquit, Accessit numerisque
modisque licentia maior; pro numeris carminum rhythmos ac
cipiemus . qui prius quemadmodum re senarijs costibant, iam-
72쪽
boque pede cito , tantummodo absoluebantur, sic postea spondeos, ut tarditate sua nimiam illam pedum celeritatem temperrarent, sibi uendicarunt. pro modis autem cantus&,ut aiunt, tonos intelligemus; unde illud in Terentianis comoediis, modos secit Flaccus tibiis paribus dextris S sinistris.quibus equidem Tibiae Citharae te soniis amplificiatus luxuriam
quandam adhibuit. Praetcrea deprauata consuetudo non tantum carminum numeris, Canendi modis, musicisque instrumen: tis luXum, uerumetiam S stilo dicendi opifici ubertatem, insolitam'ite eloquentiam apportauit. Nam fabulis, quq a' ueteribus siniplici, ieiuna, incondita uephrasi conscribebantur,posteritas orationis ornamenta, artificia, sucum, redundant em que facundiam adiunxit . quam praecipitem uocauit Horatius,ut quidam arbitrantur, factam ob luxum, aut in luxuriem praecipita tam; uel, ut alii sentiunt, uelocem , celerem . quippe nimia hou minum selli nationem fabulas properauit; eloquiumque intulit insolitum, nouum, ac maioribus incognitum . An potius ad oratores quosdam, eloquentes ue respeκit ; qui lingua celeri, ct cXercitata, tanquam praecipites torrentes, in causis dicendisi rapiebantur. At quonia emolumeti parum ornata copiosaque oratio attulisset , si dignam materiam , quς tractaretur, non habuisset; elique uerborum sonus, ut inquit Cicero, inanis nulla subiecta nec sententia, nec scientia . cucata quippe oratio, at que redundans absque rerum dignitate , sententiarumque gra*uitate homini turpissimo iure assimilaretur; qui preciolis uestibus, corporisque clegantiori cultu magnam deformitatem dissimularet. Idcirco poetae tabularum ma eltatem, dignitatemquea' phi sophia mutuare consentanemn durierunt ἱ ea inquam , in qua de bonis rebus S malis, deque hominum ii ita ac mori , bus disputatur .igraecis ἐM A nucupata . quae tragicsuis commdiasque gratii si unis sententiis, S ad recte uiuenmuni appositis repleuit. Atque hinc iure auctor ea philosophiae partem scia tentiam uocat utilium rerum sagacem. Nam cum philosophia
moralis uirtutum , officiorum, ac bene uiuendi disciplinam con. tineat, cumque oniniunx benefictoruari , auctore Cicerone, b neque dictorum mater sis , no nisi honelia ac perutilia inquirit,
73쪽
Ec PHRASIS I N H D R A G I Itentiam consulto nuncupauit quippe ea sutura coni jcimus, cucipiemis proprium sit munus prori,icere ac prouidcre rerum euentus. itaque non discreparea' desphico oraculo iure dicitur, praenuncians uentura, non secus atque Apollo Pythius uaticinabatur. Atqui philosophiam tantummodo moralem hic Fla cum inmiisse ut arbitrer inpulit Aristoteles. Qui ijsdem seneribus Epopoeiam, quibus tragoedia, constare asseverans nanc uel simplicem, uel implicitam, uel moralem, uel patheticam esse oportere decreuit . quocirca corum opinionem no sequor; qui sententiam ab oraculo non discrepantem philosophiam naturalem interpretantur; quod phy sicorum dogmata ipsius A- pollinis aenigmaticis resposs sint obscuriora. quae enim circa mores, beneque uiuendi praecepta uersat ur,obscuritate minime, ac tenebris inuoluitur; imo perspicua, secilis, tanquam materiam pertractans communem, Omnibus patet, in promptuque est. -Nam et si in fabulis mysteria quaedam a naturae penetralibus d prompta occurrunt, ct quandoque diuinae matheseos arcana ;nihilominus tragoedia atque comoedia ad humanae uitae exemplum emis cum moribus, recteque uiuendi norma magis conuenire quis ambiget praesertim quod auctor ipse paulopoli a Socraticis materiam sumendam csse praecipiet.
Carmine qui tragico vilem certost ob hircum , Mox etiam agrialessores nudost,' er Incola grauitate focum tentauit; es quod illecebris erat, grata nouitate morandus
Opera pretium erit, antequam ad eXplicationem transeamus, pauca ad rem necessaria disserere . ac primo repetendum quod supra scriptum est. Horatium scilicet leges, ac Praecepta nonnulla
74쪽
nulla mista tradere, quippe quae ad plura poematum genera attineant, omnes enim ipsius poesis partes, tanquam unius corporis membra , quandam habent inter se conuenientiam; adeo ut heroica plerunque cum Elegiaca, tragica, comicaque re conuinnire uideatur. Atque hinc nemo miretur , si quandoque a tragoedia ad comoediam digressus iterum ad eam reuertatur; ac permixte de utraque praecepta tradat. nam amissimis conluctionis uinculis astrictae sorores quodamodo germanae itidentur. Cum itaque pauloante abunde de actibus, choro , tibiisque praecepisset, aliud nuc fabularum membrum subdit; unde uidelicet satyros in tragoediam introducendi mos originem duxerit. Ac primum quis inuentor fuerit, nusqtiam obseruasse memini. quantum uero eX Flacci uerbis suspicari possumus; dicendii, priscos
illos tragoediarum auctores, qui hirco donabantur, unde aliud nominis etymon habemus ) ne tunc, cum ab actoribus ad cantores fabula transibat, chorusque intercinebat, spectatores canendi forsitan satietate π αν-ὶ μι α αντον defessi ibirent, nudos satyros induxisse . qui cum essent semiseri , agrestes, petulantes , secie & corpore ridiculi, risum concitabant, consessumque incompositis saltationibus detinebant, eo quidem magis quod perfuncti sacris Bacchanalibus ij, qui spectatum consuebant,uino repleti, nulla que adhuc lege luxuriem inhibente, nouis uoluptatum illecebras erant oblectandi. Atque hinc non nulli in chori locum satyros successisse opinantur. Ego tamen satyroruaduentu sublatum fuisse chorum nequaquam censeo ; sed una
cum canentium cocentu nudos salientesque motus corporis dedisse aeltimo ; ut non tantum aures, quartim sensus fastidiosissimus, uerum etiam oculi suiun oblectamentum haberent; praesertim quod graeci satyron ταν χορόνἀν interpretantur, nomen quidem o. o. deductum; hoc est choream ducere, uel tri
η ἡδονῆς. Quapropter ratioui consona mihi uidetur eorum sententia, qui virorum proprie saltantiuin canentiumque coetum esse statuerunt. Licet quandoque suspicer ueteres ab initio, cutragoedia sine iocis non multum oblectasset, saltantes satyros in cogitasse; ut iocis asperam, seueramque esus grauitatem leniret.
posteaque sublatis satyris, qui in nimiam petulantiam decides by Coos
75쪽
Ec PHRASIs IN HORATI Irant, choros inuenis. . Et ut facile credam satyros antiquioressuisse choris,ea ratione adducor, quod tragoediam cum satyris nullam habemus ne quidem apud graecos, tanquam rem nimis uetullam, atque obsoletam. Rursiis ut satyros non chori sedem poli unumquenque actum occupasse, neque cum eo societatemnabuisse opiner,cogit Euripides. qui in Cyclope satyrorum coetum interloquentem indu&it ; quemadmodum dc apud Aristophanem rusticorum choriis nescio quid satyricum redolere ii detur. praesertim quod Aristoteles tragoediam ab exiguis sabulis,& ridicula dictione, satyris exclusis, grauitatem, iambicumque metrum uel senarium eκ tetrametro A octonario; quo prius utebantur, nam satyrica, &, ut gi sco utar verbo, poesis erat; adeptam tandem quieuisse asseuerauit. C terum plerique hic Flaccum non de satyris in tragoediam inducendis loqui arbitratur, sed potius unde satyra aliud poesis genus ortum dii Nerit . quamuis alij quidam paulo ab hac diuersam ipsius origine
tradant. more quippe mi Te aiunt uetustissimorum hominum , qui Attitam regionem incolebant, tempore, quo per agros fusi ac dispersi agriculturae studio detinebantur, quando ab opere rustico ac labore soluti erant, iocosas quasdam cauillationes inter se se uicissim fundere. quod hodie quoque rustici Obseruant. id deinde institutum adeo creuit, ut plaultris insilientes in ob
uium quenque scommata, atque ex tempore iocularia carmina
effutisse aifirment. quae postea probris ac maIedictis omnibus inspersa uenenatum sibi nomen asciuerunt. Apud Romanos priterea satyra aliud initiu habuisse Liuius Patauinus his uerbis i statur. Cum Roniis T. Sulpitio Petico, & C. Licinio Stolone
Coss.tanta uis pestilentiς esset ut nec humanis consiliis, nec ope diuina leuaretur, uiciis superstitione animis ludi scenici, noua res bellicoso populo , inter alia coesestis irae placamina instituti dicuntur . Sed parua, ut ferme principia omnia,& peregrinati res fuit, sine carmine ullo, sine imita dorum carminum actu. Ludiones ex Hetruria acciti ad tibicinis modos saltates haud indecoros motus, morethusco, dabant. Quos deinde iuuentus in conditis uersibus inter se iacularia fundetes imitari coepere; nec absonia uoce motus erant. Accepta itaque res, saepiusque usurpando e tacitata uernaculis artificium; quia liliter thusco uer
76쪽
bo ludio uocabatur, nomen histrionibus inditum . qui non sicut ante incompositum& rudem uersum iaciebant, sed impletas modis satyras descripto iam ad tibicinem cantu, motu e cogmenti peragebant. Liuius post aliquot atinos, qui ab satyris
ausus est primus argumento tabulam serere, suorum carminum actor fuisse dicitur. Postqua uero ab risu & soluto ioco res auocabatur, ludusque paulatim in artem uenerat, iuuentus histrionibus fabellarum actu relicto ipsa inter se,more antiquo , ridicula intexta uersibus iactitare coepit ; quae inde exodia postea appellata , consertaque fabellis potishmum atellanis lunt. quod genus ludomin ab Oscis acceptum tenuit iuuentus. Verum ad id, unde digressi sumus, redeamus. ac satyros in tragoediam admissos ea moderatione arbitremur; quod suis petulantibus iocis tragicae grauitati non omnino offeceriint; tantoque artificio ueteres illos seria cum ludicris miscuisse dicamus; quod decori sum
Verum ita risores 'sta commendare Scaces
Convenisest ros, ita vertree feria ludo , ' Ne quicunque Deus, quicunque acti belatur heros' Agag c spectis mauro nuper, er Orim , gret ni obscuras humilisermone tabernus:
' ut dum uitat humum, nubes er maria captet.
Postquam iocos satyricos tragoediam recepisse dissit auctor, comrectionem quasi quandam subijcit, normamque obseruandam; ne uidelicet dum quispiam ludibria assectet, penitus a grauitate discedat; aut dum satyros derisores, dicaces, altariimque uitam carpentes alludere enim uolunt ad propriam satyrae naturam in tragoediam inducere tentet, interloquentibus personis suam dignitatem nequaquam tribuat. quo quid turpius absurdius uedicit poterit Exempli causa si immortalis, aut heros resali ue- Dipi
77쪽
ste, splendidaque purpura conspiciendus in scenis adesset ; qui
post modum tragica grauitate cum satyrica lasciuia consula, in uilem, abiectum, humilemque sermonem incideret, qualem tabernariae comoediae continebant; ac pro Deo uel semideo obscurus ignobilisque appareret, perinde atque ij, qui in tabernis sordidum quaestu faciunt; quos tabernarios Cicero, ciuitatumque
secem iure nuncupauit. Contra uero magnopere cauendum,ne
humilitatem alius euitans in coelum se erigat. nam sapientum omnium decreto a' mediocritatis linea nullo pacto est discedendum. Sunt praeterea grammaticorum non nulli, qui Flacca hic innuere arbitrantur; ne personae ii agiri, quales Dij heroesue, in comoediam admittantur; ac rursus ne infimas ac sordidissimas, quales tabernariae comoediae postulabant, tragoedia recipiat . Effutire leues indigna tragoedia uersiis , Ut sestis matrona moueri iussa diebus, Intererit satyris paulum pudibunda protervis. Nunc demum apposita matronet comparatione confirmat quod iam Praecepit; Tragoediam scilicet,q grauis,atque seuera indignatur ridiculos uersus effutire, cum modestia quadam ac pudore la . sciuientes satyros accipere oportere . non enim adeo iocis oblectari debet, ut omnino suam dignitatem amittat; non secus at- 'que matrona saltare coacta diebus sestis, & quodammodo gestire, quod quidem magis attinet ad puellas, ea tamen uerecundia saltationem moderatur, ut matronale decus grauitatemque in 're etiam ludicra retinere uideatur. QUO D uero non nulli. leges hasce pero b sicuras non de satyris in tragoediam introducendis ab Horatio conditas esse autumant; cum nulla mentio apud auctores habeatur ue imo de satyraru origine, atque decoro I quq quidem a' satyris, quos uetustissimis temporibus admisisse dica, tur, nomen adeptae paulatim suam formam acceperunt; neque affirmare temere, neque negare audeo; praesertim cum eiusmodi res nimis antiqua sit, penitusque ab'iominum memoria su lata . Certo tamen scio, quod unusquisque iudicio praeditus accurate uerba Flacci examinans, quam magis coniecturam sequi
oporteat, iacile dij udicabit.
78쪽
Non ego inornara , . dominantia nomina solim , merbap DF effetororum Icriptor amas ;- Nec sic enitar tragico disserre colori , - Me nihil intersu Dauus ne loquarur, an odo. Dubias emunim lucrata Simone talentum, ucus Dei Silenus alumni.
, Cum de satyris tragoediae admiscendis, satyrarum ue , ut alij ce sent, iiiiiijs locuti,inodum, quo eorum petulantes ioci temperandi sint, ne penitus tragica maiestas minuatur, ostenderimus; locus admonet,ut de Lityrico sermone,& quibus uerbis uti oporteat,pauca differamus. Ac primo cuipiam fortasse rationi cosentaneum uidetur, ut agricolarum,pastorum, multoque magis silvicolarum Caly rorum locutio rudis sit,& incodita, uerbisque inornatis ac proprijs redundans. quae quidem dominantia iure dicuntur, quippe a ae proprietatis possessione non decedunt;
idque signincantia , ut inquit Quintilianus, in quod primo denominata fuerint, dominari quodamodo uidentur . Nam translata alium natura intellectum, alium loco praebentia pluribus significationibus, nedum suae , inseruire constat. rustici enim, atque indocti rem quanque propria uoce nuncupantes simplici
sermone, minimeque secato utuntur; neque metaphoras, aliaue orationis ornamenta noscunt. Vnde Ariphades tragoedos
subsannabat, quod ijs dicendi tropis usi fuerint, qui a' communi sermone discrepabant; ut pro νοῶ, & νίν, pro orta. atque id locutionis discrimen filisse asserunt inter eruditos, imperitorumque uulgus ea tempestate, qua sermonem latinum cum lacte sugebant. Erqcis enim literis ac disciplinis exculti elegantiori ac perpolita lingua loquebantur; inaochi uero neque uerborum delectum, neque conteruum habebant. Quod quidem hodie uiuuenire patet; ut literati uiri lingua materna, quam uer- v
79쪽
r E c p H si A s I s f M o R A T I Inaculam & uulgarem nuncupant, melius elegantius ile, quam idiotae aut rustici, utantur . adeo quod illorum oratio concinna,
ornataque ab horum inculta S subhorrida plurimum dissere. Nihilominus cum tragoedia grandiloquium requirat i cumque Aristoteles dictionis perspicuitatem,nsi tamen humilitatem probans sermonem contextum re proDHjs nominibus perspicuum atque humilem esse, qualem Cleopnontis, Sthelenique, de senat ; merito inquit auctor se non solum satyrorum incondita uerba inornataqtie eΚPetere, nec ita satyricis blanditiis illectumi tragico decoro discedere, ut nullam interloquentium Personarum rationem seruet. nam etsi rullicana ct inculta uerba satyris conueniunt, tamen non usqueadeo assectanda sunt,ut penitus tragicae grauitatis obliviscantur . quinimo satyris s lus d cor , S locutio tribueda ea quidem moderatione, ut tragoediani reminiscantur . cui ueneranda potius, quam lasciua oratio tribuenda , grauis, penitusque a' plebe abhorrens, ut quae peregrinis referta sit uocabulis. nam perefrinu, quodcunque pertranselationem dicitur , uel a proprio est alienum, Aristoteles sumit.
Qui itidem tragoedos ab Ariphadas morsu defendit; quod pura
loquendi proprietatem euitantes plebeiam locutionem cMg rint . Nimis priterea indecorum esset satyrorum petulantia ipsius tragoediae soteritatem opprimi; aut nullum seruari discrime Personarum, quas fabula admittat. cum non parum intersit seruus loquatur humilis, an audaX pedissequa, an semideus,qualis
Bacchi custos Silenus habebatur. Quod si de satyra proprie locum hunc interpretari uolumus, eam dicamus medium iter inter tragoediam Oc comoediam retinere; stilumque proprium, &characterem requirere; ne in comicam humilitatem decidat, aut contra in tragicam altitudinem eNtollatur. itaque pro Davo comoediam, pro Pithia tragoediam; quippe ab Lucilio fraudolenta ancilla inducta, uti asserunt, Simonem herum talento emunxit; pro Sileno uero satyram ipsam intelligamus. Et quamuis
alii de uerbis, quae satyris conueniant, Horatium hic agere arbitrentur, ut scilicet aspera sint, & media , quae tragoediam aeque
participent atque comoediam et ego tamen libenter diκerim notantum inculta uerba at lcudenda , Uerum etiam di Personarum , quae interloquuntuD; habendam ella rationem . respexisse cnim
80쪽
ARTEM POETICA M. MFlaccum ad priscas L ras opinor; quae non secias ac tragoediae comaediaeue diuersias personas, non nullorum sententia,admittebant. a quibus postea hanc perpetua carminum serie uitia i xantem emanasse uolunt; in qua equidem auctor ipse,Iuuena iis, ac Persius elaborarunt. Praeterea si uera est opinio; ntequachorus fabulis adesset, aut in chori locum, aut una cum eo antiquam tragoediam sityros accepisse; consentaneu iudico, quod hic moneat; ne, dum satyri spectatores obleclandi gratia incondita uerba, scurriles ue iocos emitivi, penitus a tragoedia,reque ipsa discedant. Nam, ut abunde silpra disseruimus, chorus P fabulae materia aberrare nequaquam debet, minimeque i personarum statu dissentire. Nam si iratus quispiam induceretur,chorus ut corrigat eum necesse est; si miser aerumnosus , diuos precetur, ut meliorem fortunam consequi sinant Sed utcunque sit, eruditioribus rem hanc dijudicandam relinquo .
UNDE COMICUM s ATTRICU M, E A ROGUMENTUM DEPROMIopo RTEAT.
Ex noto lum carmen sequar, uesbi Pruis i i' Speret idem ; sudet multum ,friras laboret fuses idem. tantumseries, i ctural posset a i Tantum de medio sumptis accessit honoris., Quidam haud indocti uiri eo ordine permixto, de quo paulo 'te monuimus, comicorum sontem riuulorum nunc placcum ottendere censent; unde inquam comoediae argumentum depromi oporteat. Quae quoniam e imitatio uitae, speculum cosuetudinis , veritatisque imago materiam i rebus notis, communI bus, ipsaque nita, & moribus accipere debet. adeo ut unusquisve comicus fabulam suam eκ cognitis S peruulgatis rebus esengat. Cuiusinodi sunt iuuenum amores, comesationes stupra Sut coirithresae; patrum lite in filios acerbae obiurgationes; in seruos doinua am contumeliae, minae, Sc uerbera; seruo et sanubii: EO