Problemata ex omnibus prope scientiis sumpta, quae a Francisco Pontio patritio veneto Aloisij F. Patauij, ac Venetiis publice disputanda proponuntur

71쪽

H v N e autem elementorum quaternarium numerum , ex simplici elementorum motu, tu graui, tum leui, tum simpliciter, tum secundum quid, in libris de caelo demonstrauit Aristoteles; ex qualitatum aute primarum combinationibus, scilicet caliditate, frigiditate, humiditate, & siccbrat in libris de generatione,& corruptione. IO NEQvEvNT enim primae qualitates, si in sing

hs elementis duae sim nisi quatuor tantum eleme- tta essicere, alioquin in eodem duo contraria r perirentur. II FAC Tu M autem hoc esse in uniuerse a natura prouida crediderim , ut singulis elementis duae oapplicarentur qualitates, ut ex maxima elemen torum inimicitia maximam affinitate.partesunt.. uersi Consequeretur. aer enim, ut est calidus, si

finis est igni; ut humidus, assinis est aquae . aqua in frigiditate cum terra conuenit; in humiditate pcum aere:terra couenit in frigiditate cum aqua;in siccitate cum igne, ita ut ex iis contrariarum qualitatum connexibus,stabilis & permanens euadat uniuersi ordo, id quod per litem & amicitiam imnuit EmpedocleS.I 2 QvAE quidem elementa, ut in aequali etia pro portione secundum quantitatem persisterent, ne si alterum excederet, omnia absumeret: aestatem quae igni, uer quod aeri, hyemem quae aquae, am

Diuitia

72쪽

tumnunt qui terra respondet, statuit natura; lix quibus anni temporibus ad debitam quantitatis

proportionem ueniunt.

i n. i. si otii autem elementorum quesi Vtes non sunt substantiales formae,ut sensit Alexa der , sed formam consequuntur. formae uero illorum innominatae quaedam sunt substantiar, quae: ob imperfectionem, mediam quandam naturam

sapiunt inter substantiam, & accidens; &ob id ut inquit Averrois suscipiunt intensionem, &

I)F' INTER qualitates nobilissima est caliditas, cuius proprium est homogeneas naturas in unum com gregare, heterogeneas autem segregare; tametsi disputationis gratia calorem heterogenea comgregare defendam. OIF FRIGOR is est proprium quaecunq; uel sint ii mogenea, uel heterogenea in unum congregare. siccitas proprio termino facillime terminatur, di fficile alieno: humiditas uero facile alieno, dis ficile proprio, I 6 Hvivs CEMODI autem qualitates, non ea ratione distinguntur, ut duae activae sint, duae uero palsiuar; sed omnes activas esse,simuli duas acti-uas, duasq; passivas defendo: II E R R A s s a tamen Philoponum crediderim, qui in elementaum generatione, omnes has qualit

73쪽

tes activas esse arbitratus est ; ut autem ad misti nem ueniunt, duas esse activas, duasque passiuas: quod quidem falsum est; dum enim admistione

ueniunt, si mul omnes agunt, & patiuntur. 18 ELEMENTIs non ea ratione qualitates liqprimet insunt, ut altera sit intensior, altera sit remissior,

id quod opinatus est Alexander ; neque quod in

extremis elementis, hoc est, terra & igne, sint i tensiores, in mediis uero, nempe aere,& aqua,remissiores, ut Albertus: sed omnes sunt aequalium graduum, aequalisq; ambitus, ita ut tantum aer, quantum ignis sit calidus.19 NEQVEvNT tamen hae qualitates in aliquo elemento reperiri syncerae, ut optime opinatus suit Galenus; non ualere tamen argumentum Galeni crediderim, quod si syncera reperiretur aqua,cO- glaciata semper esset. 2o RATIONE harum qualitatum elementa modo symbola,modo contraria dicuntur.symbolae qualitates eiusdem esse speciei existimo, non anal

gi , sed univocae, & specialissimae, licet aliter senserit SimpliciuS. 2I IN elementis symboleitate habentibus facilior est transitus, quam sit in contrariis; tametsi nem

uelociorem, neque faciliorem esse motum dese dere possumuS .aa PRAETER has qualitates siquis in elementis uim d 1 tuales

74쪽

tuales illas ponere uoluerit, quas excogitauerunt Scotus, & plusquam commentator, peripatetice ueritati restagari crediderim. 23,PER illas uero agunt, & patiuntur elementa, simulq; corrumpuntur, & generantur, non selum extrema immediate cum medijs, sed etiam extrema simul, & media simul ; quanuis Themistius ab terius fuerit sententiar. ' ti 2 NEQv EvNT tamen elementa simul agere, & simul pati a se inuicem, neque corruptiue, neque persective. quare si aqua manens aqua calefieret, a se ipsa frigefieri nunquam posset. 23 AB extrinseco igitur corpore patiuntur, quod illis approximatum sit . quaelibet enim actio pta supponit contactum. 26 CONTACTus in iis , quae positionem tantum habent, reperiuntur; habent positionem sela compora ; in corporibus igitur uerus tantum conta .ctus reperietur. 27 DvPLEx uero est in corporibus contactus; mathematicus quidam, alter physicus. mathematica corpora se contangere dicuntur, quq extrema habent simul ; physica, quae non solum extrema habent simul, sed simul agunt & patiuntur. 28 VTRv M uero quicunq; corpora physica in comtactu agant, de patiantur; disputationis gratia utrant opinionem sustinere tentabo.

75쪽

29 FIT actio ratione contrarietatis, pastio ratione communitatis in materia: in qua actione semper reactionem dari dicimus, non priuatiuam, ut Suessanus, & Calculator, sed tum possitiuam, tum . in eisdem qualitatibus. 3O Qv AELIBET autem actio praesupponit physicuContactum. quapropter neq; intelligentiae in haec inseriora immediate agere possunt, neque anima nostra in externum aliud corpus, ut sensit Aui-

3I. EA quae agunt,& patiuntur,partim sunt similia, partim sunt contraria.in principio enim sunt comtraria , in fine uero silmilia. finis enim est agentis,

ut passum sibi simile reddat.

32 Ex hac autem actione, & passione elementa admistionem ueniunt. est autem mistio miscibilium alteratorum unio, ex cuius mistionis diuersitate, diuersis mistorum naturae consurgunt. 33 PORRO in mistione elementorum formi non remanent illaesae, ut Democritus & Avicenna ar-

bitrati sunt;neq; secundum totum & qualitates &formae corrumpuntur, ut sensit Alexander, Sc tus, & Thomas; sed intenduntur, & remittuntur, ut perbelle sensit Averrois. 3 AD faciliorem autem, & celeriorem efficiendamistionem coducit diuisio. in minimas enim pamuculas diuisa mistibilia, & undique se inuicem

76쪽

contingentia celerius agunt,& patiuntur. 3 1 I N quorum elementorum mistione non aequa- γ litas quo ad podus,seu quo ad gradus et quales, sed sufficit aequalitas quo ad iustitiam, ut cuilibet so mar misti, tanta sit elementorum proportio,qua tam postulat Arma misti. : .

Ex libris Meteororum.

I x N Meteorologica scientia, non ea quae in se, I limi producuntur, aqua etymologia decepti fuere Olympiodorus, & Philoponus sed ut latini & Averrois, mista tum perfecta, tum imperse- micta subiectum esse opinamur: a QUI A E licet raro eueniant, & fortuita quaedamentia in natura uideanturinon ob id a scientiarum consortio seiungenda sunt; neque de iis scientia habetur secundum suppositionem, ut dicunt LM tatini, sed simpliciter. 3 HAB ετ quodlibet mistum duplicem parentem;

caelum enim uicem patris,elementa uicem matris gerunt. quare haud immerito huic inseriori mundo annectitur caelestis superior,ut uirtus inde omnis gubernetur. 4 EMANAT autem haec uirtus ex lumine, & motu, arithmetica in rebus naturalibus proportione seruata; qua deficiente uniuersalis entium corrupi, bilium

77쪽

bilium natura ad nihilum redigeretur e t Qv A M proportionem si decuplam in elememtis, aduersius Aristotelem non reperiri defendam,

quaeso,ne quis me arrogantiae accuset,sed me mugis ueritati, quam Aristoteli addictum esse di

ε NE QUv g tantum elementa proportione seruant, sed inter siphaeras caelestes, & elementa reperitur proportio, ut afferunt Astronomi, neque aduersantur philosephi; disputationis tamen gratia,nullam reperiri proportionem in caelestibus & caducis corporibus defendere conabor. 7 PORRO cum ex continuo caeli motu, &lumine elementa alterentur: evaporationes quaedam ab

aqua, & terra sursum tolluntur, quae duplicis sunt generis ; altera calida & siccaue altera calida & humida: 8 Qv Ast v v quia leuior illa est , quae magis ad naturam ignis accedit: ideo, ad aeris superiorem partem commigrabit; illa uero, quae humida &calida est, iuxta maiorem, & minorem leuitatem modo ad mediam, modo ad inseriorem aeris regionem astendet. 9 IvxTA has igitur uaporum, & exhalationum siluationes aer in tres distinguitur regiones : in supremam, quae hippocauma dicitur, & calida est,& sicca, & circulari motu uertitur, ut illorum S.

78쪽

cerdotum exemplo patet,qui semel in anno super cuiusdam eminentissimi montis cacumen characteres quosdam delineantes in puluere, quotamnis eosdem reperiebant: Io IN mediam, quae frigida & humida est, tu quia calorem essicientia ab illa remouentur, tum quae . Iactu frigefaciunt ei applicantur: ibi autem incupit, ubi spatium reflexionis radiorum Solis terminatur. iii Eτ quanuis radij Solis per illam transeant

dius incidentiae non calefacit, sed reflexionis. ac inter radios reflexos, eos maiorem calorem cau- lsare asserimus, qui cum incidentibus radiis uniu-tur, rectum angulum essicientes, caeteros autem magis aut minus, quato magis ad illos accediit. Ia IN postremam tandem regionem aer distinguitur, ex radiorum Solis reflexorum calefactione:

est autem & ipsa, ut superiosicalida,& sicca,tametsi magis impura, & crassa. 13 C v M igitur exhalatio, quae calida & sicca dici- . t usi sua leuitate ad supremam aeris partem ascendit: ab illius regionis agitatione acceditur, diue fasque flammas producit; hinc stipulae, hinc dath. hinc stellae discurrentes, hinc caprae saltanteS. . I A E inter se non specie, non genere, sed sola'. materis positione distinguutur . quare Albertus, di Seneca omnia flammarii genera connumeran'

79쪽

T . res in re satis leuinimium operosi fuerunt . l l di I Mo res harum flammarum non uerus, ut uidetur rudibus hominibus, sed apparens existit: non enim, quae stella cadens dicitur, mouetur , sed successive noua generatur flamma., cI 6 Si uero a mediae regionis frigiditate exhalationes huiusmodi expellantur, & in ea impulsione inflammentur : tunc illae orientur flammae, quae a ueteribus Castor, & Pollux dictae fiunt, a nostratibus autem sanctus Nicolaus, & sanctus HermeS, quae serenitatis potissimum sunt indicia. IlI . 17 P ο κ κ o si huiusmodi exhalatio crastior, ten ciorq; extiterit, ab eadem supremae regioniS cir-.cuntatione accensia, cometam efficiet. I 8 Nos est cometa una errantiu stellarum, ut Pythagoreorum fuit opinio; neq; plures simul coa- rceruate stellae, ut Democritus, & Anaxagorassenserunt: sed exhalatio calida & sicca,crassa magis, in suprema aeris regione consistens, ab illius motu inflammata. I9 COMETARvM duae sunt species: altera, quae insuperiori supremae regionis aeris particula, ita ad uerso alicuius astri consistit ad illius motu circumlata, paululumq; ab illo motu deficit:

zo ALTgRA est,quae in aduerso alicuius astri non 3. ν

collocatur, sed uel in postrema, uel in media parte , regi0nis supremae, quaelibet enim regio aer

Diuitia hy

80쪽

ris latitudinem amplam habet, secundum quam diuidi potest & nullius stellae motum imitatur,

sed ad circularem illius regionis motum circumfertur.

21 COMETAM modo crinitum, modo caudatum, modo alia praeditum figura conspicimus ex mat riae positione ; eademque ratione,modo rubeum, si ex uapore non ita crasse producatur, modo nigru, si nimia fuerit uaporis terrestris crassities: 22 HIC raro euenit; non enim simplicem Solis actionem requirit, ut caeterae ignitae exhalationes; sed Solis actionem, planetarumq; coniunctionem . in debita ad terram appropinquatione: 23 INDE cometam,siccam anni constitutionem n bis ostendere,ium etiam uentos, procellas, inundationes nobis indicare, tum portendere incendia, populorum discordias, ciuitatumque euersiones defendimus. 26 IIs accedit mala aeris temperies, ex qua nobiliora , delicatioraque corpora laeduntur. quapropter tametsi omnium interitum portendat cometa: regibus tamen, & principibus mortem min,

tur ; nisi sorte id acciderit, quo d regum mors ab

hominibus obseruatur. 23 Ex hac eadem xenaciori & lentiori materia GDiniam, hoc est circulum lacteum, constare ops

natus est Philosephus, in qua opinione quia ho.