De origine, et progressu congregationis oblatorum sanctorum Ambrosii, et Caroli, Mediolani : ab anno congregationis conditæ MDLXXVIII usque ad annum MDCCXXXVII

111쪽

De Collegiis ' obilium ac Primum de Collegio Ticinens.

CAP. V.

Sin Irmata in perpetuum scut antea retuli Sacerdotii dignitate , munitisque ad Vera si sus Haereticorum insidias Insubria confiniis, curam aliam haud sane minores resiliarior ille bonorum omnium Carolus sui ceperat, ut Nobilium mores, quibus maxime Pollet remediis efformaret . Respiciem equidem mihi temporum oriat calamitates suspicari licet , eos , qui generis splendore eminerent, nihil tamen caeteris Prauriate vitae futile dissimiles , atque adeo caville Cardinalis antinum . ut hanc Patriam suam tanto dedecore liberaret. Est enim vere turpisii muti inter Heroum stemmata vilissimas quandoque libidines en nitari, ibi quia, improbis voluptaribus locum esse, ubi omnia illustribus titulis vii a virtutis recordatione resplendeant. Hinc Reipublicae clades commune Religionis exitium dum peccandi licentiam ex Optimatum exemplissacile homines arripiunt , nec digna tam severo exilio flagrii arbitrantur quibus Patere primaria DomOS, ornata tecta dignitatum insignibus vident. Erit autem semper hoc io Republica malum quandiu nobiles Viri crudelissimo illo benevolentiae genere, quo pluri a , o mi

112쪽

mi uiuntur, liberos suos inter ancillarum obsequia Mihinulorum adulationes educari patientur . iterarumque, disciplina nomina velut lethisera delicatae prolis cruciamenia respicient.

Ac nescio quo fato a piad aliquos aedissima opinio invaluerit, scientiarum videlicet studia hil ad illustres familias pertinere , atque adeo plebejis hominibus relinquenda , quibus necesse sit generis labem in inopiam domestici e re laboriosissima illa gloriae parte depellere . Nam qui ita de nobilitate sua judicant

Majorum suorum memoriam aperte condemnant, qui liberalium disciplinarum cultu splendorem hunc nominis, quo tantopere gloriantur, posteris peperere . Id vero longe funestius, quod, cum suprema omnium fere Civitatum ossicia occupare consueverint, haud aliter deinde Rempublicam quam se ipsis colunt , eam qu mentem ad Patriae necessitates asserunt, quam ex luxu, .conviviis expectari oportebat Volvebat haec animo Carolus , expertus insuper ipse quanta Procerum liberis ex hoc ass duo deliciarum apparatu pericula immineant. Quanquam enim honestus mus Parentibus in ea Domo genitus, quae coelestium animorum procreatrix antea fuerat,& sutura in posterum erat, vix tamen Aulicorum insidias effugerat, quibus persaepe ex corruptis eri cupiditatibus ingena quaestus opulentior servilii merces accedit. Igitur, cum jubente Pio IV. Avunculo suo Romam profectus esset , utendum auctoritate alus, quam Cardinalis, sororis filius apud Pontificem obtinebat, salubriter destina la

113쪽

nata exeqni pergit. Inter avita Familiae jura aeder . salis amplam Ticini habebat, eamque ipse incoluerat, cum in et Urbe ob Doctorum famam, inclyta

Gymnasia moraretur . Simul notaverat tempore

crebra insortunia juventutis, quae missa illuc ad excolenda scientiarum studii sterilem cepe lauream , peregrina sub inanibus titulis vitia domum reseri. Cumque calamitatem hanc depelli non posIe animadverte ret, nisi periculos, aetati vagandi licentiam adimeret. statuerat secum ipse gentilitias aedes in Collegium vertere, eoque includere ingenuos adolescentes, ut procula parentum oculis paterna tamen cura per idoneos

homines regerentur. Facile erat Summo Pontifici 5 Piorem sanctitatis,in sapientiae plenam suaderi. Itaque laudato Cardinalis consilio, qui in ips magnae oriuna tyrocinio nihil nisi praeclarum, ac salutare Reipublicae moliretur, latifundia, annuos reddi ius ex Ecclesiastico patrimonio novo operi assignat , quae simul benevolus erga sororis filium, sinu munificum erga pietatem literas animum comprobarent. Jacta subinde fundamenta molis, cujus amplitudo Conditoris mentem referret, ac Veius Urbis illius nomen aemulare iur, quae Longobardici Dominatus Regia sedes suerat. Frons ipsa aedificii, circumducta quadrati lapidis firmamenta , sustultae columnis porticus , spatiosa conclavia picturis, & mulio aere fulgentia regium aliquid sane praeseserunt ut facile Loci majestas indicare advenis possit aut inibi domicilia Principum esse, aut aries coli Principibus dignas. Subjecta moli, qua in Austrum

114쪽

Austrum vergit, hortorum planities domestici ruris speciem , --ena spatia ambulantibus praebei nec perennes aquae desunt , quae ubi ad oculorun delicias ex fictilio specu in subjectum craterem decidere, multiplici ac vario ductu pererrantes lata Mirutices riganta Haec ornamenta Collegii , seu potius invitamenta . erant, ut nimirum impatiens disciplinae Nobilitas parendi neces statem inter ea majestatis insignia lenius seseret , nec grave cuiquam videretur tam splendide educari. Acceisere paulo post honores in privilegia quorum alia Summi Pontifices , aha Senatus Mediolanensis, caeterique Regii Magistratus sive ad Loci dignitatem sive ad immunitales praediorum atque o in mum addidere. Tum absoluto aedificio rem ista pensiones, quae ob quotidiana alimenta solvebantur, Praereptumque nobilium juventui pauperis iis ignobile patrocinium, quo se se nonnulli adversus inscitiae pudorem

tuent Ur.

Sed nihil ad rem illustrandam utilius unius Adolescentis exemplo fuit . edericus Borro maeus pliaries antea productus ludebat eo tempore liberalibus disciplinis excolebatq; aetatem illam , quae semel neglecta. inculta totius vitae sordes, ignominiam trahit Hunc Carolus Patruelis ex Bononiens Academia revocatum succedere Ticinensi Collegio jusserat susceptoque familiae regimine , publicis curis, tra Glandis qu

horninui ingenus paulatim siluescere Excivit ea res muliorum ex primaria Nobilitate animos, ut ultro in

Collegium recipi, apertasque inibi ad Sapientiam vias per

115쪽

per vestigia clarissimi Iuvenis ingredi vellent. Et cuin

summa apud ipsum auctorita eilet, discrimen om n modestia sustulerat, nec poterat taeteris major nisi virtutibus 4 ingenio videri . Mensa illi quae omnibus, solitudinis & vigiliarum patientia eadem vestitus modestior, auri deliciarumque contemptus Administratoris &Domini titulos texerant oculis, aut certe Administratorem ipsum supra omnes titulos extollebant.

His ille moribus bonarum artium studia in Collegium

inducere conabatur; neque irriti conatu erant, Una .

ipsa scientiarum species nobiles animos caperet, ingenuum quemque puderet eam Vitae severi laterr .nveriari, cujus ducem, ac socium haberet edericum. Religionis praesertim ingens cura habebatur; eratque

magnum Iuveni incitamentum D. Instinc intra Collegii ambitum dicata Edes, ex cujus Virginis patre ii alliano Patavii Rege nonnulli Borromaeo Gentis originem duxere. Itaque memoriam hanc, amamque rei ad se praecipue pertinere interpretatus, nihil nisi coeleste, ac sanctum meditabariir irahebatque illuc omnia, ut se stirpe illa progenitum ostenderet, quae in fragili etiam sexu Christianae brtitudinis miracula edidisIet Decesierat interim D. Carolus neque satis composito Collegii statu , neque absolutis institutionibus; eoque fortasse minor cura fuerat, quod Patruelis hujus exempla institutionum omnium vim habitura viderentur. Tum edericus perficere cuncta, expolire ad Conditoris mentem aggressus statuta primum & regulas firmat, adhibito in consilium , praeter alios gravis simos

116쪽

smo, Viros Iulio Cesare Bonomio Antistite oblatorum,

penes quos regularum earundem sutura custodia erat. Zibro I. Ita enim fieri . Carolum voluisse ex ins itutionibus So-V 'dalitio nostro traditis apparebat, huic ipse voluntati reverenter obleculurcis, ut adhuc summa rerum . intentias in Collegio degeret , nonnullos ex eodem γd me Sacerdotes in societatem curarum aiIumpserat. Romam deinde amicorum precibus evocatus nihil antiquius habuit, quam ut eorum, quae ad regimen juventutis excogitata Privatis consiliis erant Summus Ponit- sex auctor fieret. Id facile a Sixio V. impetratum , penes quem eo tempore Romanariam rerum arbitrium erat adeoque hi sine cura dignitatis es a tuu , ut exterior quoque vestium cultus, quo nunc Alumni ut unis tu , inier supremae illius auctoritatis decreta locum

habuerit. Nam quoties in publicum prodeunt punicei coloris togam ad talos demissam deserre ubentur, susti ensi ex humeris gentillii Borromaeorum insigni, quo Auctorem Collegii sui, perpetuam ejus Familiae potestatem in administrandis Collegii rebus declarant. Ac ne aliquando contentiones, wrixae in ipsa Familia orirentur si sorie singuli ex pluribus consanguineis administrandi facultatem ad se ipsbs traherent, res in hunc modum ab eodem Pontifice constituta, ut primo Cardinalis, qui in familia reperiretur, dein sacra toga insignis, post Conditori consanguinitate propinquior, postremo inter aequales major si in eo negotio praestaret . Si quis religioso cuiquam ordini nomen dedissei, huic nihil juris ex ibani VIII senientia relictum. Ita

117쪽

Io Ita composito rerum ordine edericus , Stephanum Raynonum ex Oblaiis delectum Ticinens Collegio prie ponii , missis ab Urbe institutionibus, quaruna

usum in juventutis mores diligenter induceret Ex eo tempore mansit Sodalitio ejus regiminis honos , tanta Borro maeorum Procerum benignitate, ut nisi ex D. Caroli instituto fieret , idem tamen facturi ex ingenita . quadam erga res nostras benevolentia viderentur. Id salis ostendunt humanissimae litera , quas Majores nostri in annalibus ast ervandas ex sui nominis dignitate censuerunt. Federico mortuo Gibertus Borromaeus ilia

hoc Ticinense Collegium ad deflendam magni Patrui

jacturam cum Carolo patre secesserat, acceperatque

conscriptam in Sancti Sepulcri Praeposto epistolam simul doloris indicem ob amissi Archiepiscopi calamitatem, simul estem obsequii, quo se se ad omnia de Collegii rebus mandata paralissimum exhibebat. Ad eam igitur epistolam Giberius in haec verba rescripst. Nota sibi esse Congregationis universae merita, cujus proinde ossicia in perspicuas obsequi significationes benevolo, libentique animo accipiat Postquam administrandi Collegii munus cum sacra toga susceperit statutum sibi eiI sanctissimi Conditoris mentem in eo negotio sectari, quemadmodum Divino auxilio fretus ejusdem virtutes imitari cin animo habeat. Placere interim

sibi . Petro Greggio ex Sodalibus alteri , qui Rectoris ossici, hactenus sic desunctus provinciar . prorogari. Nanifestum omnibus velle, quantum ipse oblatos diligat Mea, quae nunc verbis assirmet, g

o ipsa

118쪽

ipsa quoties occasio se dederit, probaturum. His smilia, vel fortasse graviora Comitis Caroli literae asserebant , qui tum Giberti adolescentiam paternis consiliis auctoritate regebat Pauca siquidem de acer. bissimo dolore, quem ex Patrui morte conceperat pie, sapienterque praefatus humanissime testabatur , podad se se attineret, cum oblatorum Sodalitio benevole,

ac confidenter acturum, semperque fore, ut O Omnes, cum propter ipsbrum merita , ium veluti prolem

magna illa consanguinei Conditoris mente progenitam pro conjunctissimis habeat Giberium filium vix decimum septimum aetatis annum agentem in eadem sententia suis consiliis confirmari; quoniam de mutuo ossiciorum consensu non dubitet, de iis, quae postremis literis signincata sibi, ac proposita sint libentissime al- sentiri. Petere igitur , ut Praepositus ipse Congregationis suae nomine Ticinense Collegium adeat , ac destinatam ab Sanctissimo Conditore provinciam accipiat. Anno insequent , qui sui humanae salutis trigesimus secundus supra millesimum sexcentesimum, Io Antonium Bussolam Oblatorum Praepositum ad ea cognoscenda , quae in hoc Collegio agerentur cum duobus gravissimis Viris a Giberto Comite Borromaeo delectis prosectum invenio. Inspecta inibi diligenter omnia , rem domesticam , annuos proventus , studia juventutis & quae in eo conventu acta sunt publicis tabulis

consignata. Utinam vero mihi evenisset , ut ejus temporis laude in nostram usque aetatem pari semper narratione

119쪽

o ne perducerem Non ea tune erat Ticinens Gymna. si blitudo, quam sive negligentia hominum, sive illa

semper inconstans rerum humanarum vicissitudo invexit. Collegiorum, quae multa inibi numerantur, magna celebritas erat; Borro maeum praesertim multitudo Nobilium, fama ipsa sui nominis commendabat Nee tamen delinimenta , blandaeque aries in ulu erant, quibus ad frequentanda ejusmodi domicilia juventus alticitur. Non ibi concinna ad numerum saltationes, non ludibria cenariam, non fidium, tibiarumque concentus,

non alia, quae dum Loci disciplinam lenire dicunturi inutilem reddunt. Longe alia mensi Caroli fuerat,

quam ut juvenum animos suapte natura ad levia Tec, .molliora tendentes additis ultro illecebris a pietatis cura, literarumque ludiis avocaret . Temperata quaedam δε gravis vivendi ratio invaluerat , ut neque nimio labore fatigarentur ingenia , neque a suscepto virtutum itinere per voluptatum irritamenta defe

rent. Extant Apostoliciae literae bilicitudinis in vigiliarum testes, quibus eo tempore res agebatur. Nam cum exordia studiorum omnium a religionis cultu sumi oporteret , potestatem Summus Pontifex secerat, ut in domestico Sacesso ante praestitutum aurorae tem Pus res Divina fieret. Atque illa sui maximorum hominum nutrix severitas, quorum hodie nomina inter Urbium laudes, wornamenta Reipublicae reseruntur. 1ientatio quaedam gloriae fuerit si Cardinales omnes recensere voluero quos hujus Collegii diiciplina in speri . magni cuju5hbet honoris instruserat . Non enim unumina aut

120쪽

Iosa ut alierum, quod satis tamen ad dignitatem videri

poterat e continens veluti Purpuratorum agmen pro-lerunt monumenta , quae adhuc ad praeterilae aetatis decus et potius ad contumeliam nostri tempori S asIervantur . Major haud dubie numerus eorum, qui ab

illo Humilitatis insigni , quod Ticini ges Ierant, duxere exordia Senatoriae potestatis aliorumque Magistratuum, quos inter civilis agaificentiae vocabula recensemus. Non est itaque cur Nobilium ingeniis adulari. firmatas perpetuis experimentis sapientissimorum hominum sententias evertere conemur Magni viri nons ne magnis laboribus iant , adtamque inter oblectamenta δε vanas studiorum imagines juventutem turpis plerumque vita in ignobilis senecta consequitur. Sed vitia virtutesque, sicut humana pleraque, alternis inter se vicibus agunt, .mutuo quodam imperio temporum intervalla partiuntur. Dilexere alia Majores, odere posteri , donec variante fortuna, in gratiana redeant, quae antea displicebam. De