De origine, et progressu congregationis oblatorum sanctorum Ambrosii, et Caroli, Mediolani : ab anno congregationis conditæ MDLXXVIII usque ad annum MDCCXXXVII

131쪽

perfusam cruento humore faciem defigere possent. Quinetiam oculorum usi carentes amisium antea lucis beneficium recepere, eliciIer experii quanta luce fulgeret in coelis, cujus imago ipsa miserrima caecitatis tenebras momento uno depelleret . Sed vix ego scribendi finem inveniam si omnia ejusmodi exponere aggrediar;& patent adhuc immane Templum adeuntibus tabellae indices receptae mirabiliter Valetudinis, turpesquo alia humanarum calamitatum exuviae, quas in triumphi speciem victrici coelorum Reginae beneficiorum

memores posuere.

Gliscentes interim fama rerum , nae divini insferent , haud ultra tenuit se se Cardinalis Archiepiscopus quin in adventu suo celebritatem miraculo adderet in simul ipse coelestium donorum parte frueretur. Et primo quidem alienato a sensibus animo stetit aliquandiu meditabundus ante aram , estus ubertim lacrymis , quae Dei parie peremptam Prolem deflentis

aut lenire dolorem postent, aut amorem imitarentur. Mox ubi oblata urge dona in numerum hominum ex finitimis Regionibus confluentium circumspexit agitare animo carpit , quibus maxime modis advenarum frequentiae pleia iique consuleret . Nam neque multitudinem capere Sacelli ambitu poterat,& Aram ipsa in

plus honoris in famae in dies habituram Divina quadam cogitatione prospexerat. Quod nise creditum esset, praesciam aliqua suturi mentem inesIe consiliis sanctissimi Viri, prope erat ut species Templi, quod hodie visiur, non tam magnifice , quam imprudenter

132쪽

excogitata videretur Rudimenta ipsa molis collectas opes longe superabant &, si humanis indiciis res ageretur, operta silvestribus herbis undamenta ludibrio sutura viatoribus erant. Id quidem accidere necesse erat, nisi Divina largitas continuato beneficiorum cursu liberalitatem hominum erga surgentis aedificii majestatem aluiiset Anno quingentesimo octogesimo quarto supra millesimum Carolus Borromaeus sanctissima memoriae Pontifex celeberrimi Templi primum lapidem ponit id veluti solatium proximae Civium orbitati paraturus . Templi curam , quae ad annuos reditus, sive ad sacrorum cultum pertineret, Sibi ac Successoribus suis reservatam pronuntiat; nec ulli fas esse regiminis ejus partem invadere nisi quem Mediolanensis Archiepiscopus jusserit. Iam tum in animo habebat id quoque munus oblatis committere cum primum apposita Templo domus ad fastigium pervenisset. Sed propera mors hujus consilii eventum distulit in tempora asparis Vicecomitis, qui Caroli mentem secutus in eam denique provinciam Oblatos induxit, quemadmodum receptae per Petrum Scottum tabulae declarant. Molestum inde certamen cum Rhaudens Ecclesiae Sacerdotibus exortum , qui translata in alios jura sua querebantur, Wiriennium sere disceptatio tenuit, donec Gregorius XIV. Pontifex Max. confirmato Vicecomitis decreto, cavillis, dissidiisque finem imponeret. Haec uere initia Collegii, angusta illa quidem, vix notatu digna, si quis metiri dignitatem rerum ex aliqua nominis pompa, aut domettieis utilitatibus velit.

133쪽

Velit . Ipsemel libri ampliindo quantamcumque Popu

lorum munificem iam exhauserat, magnaeque tectorum, ac parietum moles magnis sumptibus semper obnoxiae informem domum δε arcta alimenta Sacerdotum mi. nisteriis reliquerant. Tres omnino ex Sodalibus miliebantur, quibus ad tanti Templi custodiam destinari

tota pene servitii merces erat. Verum altiora consilia

sub iis angustiis latebant ' parum spei in humanis

auxiliis relictum esIe oportebat, ut in decus, .celebritatem versa repente omnia Divinae beneficentiae viai apertius indicarent. Sane quae de incrementis hujus Collegii reseram ejusmodi uere, ut, sicut aha, quae mirabiliter eveneront , concesIa potius Dei parae lacrymis, quam ullis hominum opibus absoluta videantur. Georgius Martinellus fuit, praestanti vir ingenio, atque ad pietatem, .lii eras avitis exemplis δε honestate ipsa generis institu ius Pueriles adhuc agentem

arinos tradidere parentes Clericorum Seminario eaque res non tam ipsi, quam caeterae juventuti quae inibi versabatur magno adjumento fuit Patientia enim labor una vitae integritate insignis ad ejusdem gloriae studium accendebat aequalium animos, ut quo virtutum amor parum alliceret, eos ad prosequenda Contubernalis vestigia aut compellere pudor, aut imitatio perduceret . de ne fama , incauto illo Mancipiti adolescentiae tempore , inter ObselIa legibus omnia .sem per imminentes censoriam oculos Georgium artanel lum nullius unqnam juvenilis licentiae crimine notatum abiitI , non sine proventu aliquorum, quibus exemplo

134쪽

so parata semper malis ingeniis excusationum effugia

praecluserat. Ita studiorum curricula emensus obla-iorum numero adscribitur, daturus uberrimam me item, cujus hactenus semina capaci mente condiderat. Nec

tamen aggrediar omnem ejus vitae memoriam recolere, quam Benedictus Ma κ olentis Ordinis nostri Sacerdos concinne, graviterque descriptam publici juris fecit. Ex ita rimis autem, maximis coelestis animi testimoniis, quae de hoc Viro traduntur, pauca tantummodo delibare satis erit , ex quibus ea, quae ad rem nostram pertinent , acilius elucescant. Vixdum igitur Sacerdotio initiatus, cum humaniores hieras doceret in Scholis dedit illico signa apostolicae indolis, seque Divino nutu ad sublimiora miniseria delectum ostendit. Nam quoties in explicandis eloquentiae praeceptis occasio se offerret, ad coelestium

rerum meditamenta leniter declinabat, nunquam adeo disertus, quam cum sermo de amore virtutis, aut turpitudine vitiorum incideret Moritur interim Nicolans Valeranus, ille communi hominum opinione in Coeluine latus ob singularem innocentia famam, quae in hunc usque diem nomen ejus,in cineres sequitur. Huic in Seminario majori tarmare pietatis ossicis uvenum

mores, excipere arcana conscientiae munus inerat

idque tam prudenter, sancteque gesIerat, ut tanti Viri jacturam aegre sanari posse vulgo omnes judicarent. Nec tamen diu de successore dubitatum est. In demortui locum Mari inellus sufficitur, assirmantibus cunctis pris inam ii dignitatem rebus restitutam, nec ullam in

135쪽

323m eo munere nis nominis mutationem factam Gratulari mehercule mihi ipsi debeo, quod in hae narra. tionis parte exequenda alienis testimoniis non indigeam exacto nimirum sub ejus Niri praeceptis adolescentiae meae tempore, cujus ego memoriam non sine aliquia delectatione repeterem, nisi conscientia devitatis , neglecta juveniliter disciplinae pudor obstaret memini cum in ipso altaris conspectu de salutis aeternae negotio, ω Sacerdotalis vitae officiis , ut est loci consuetudo, dissereret, inhorruisIe per tape sodalium animos & concionem maesto cum silentio dimissam . defixamque .sbrmidine periculi quam improvida juventuti oratio plena gravitatis incusserat Persuaserat Ibi Mediolanensem Ecclesiam universam humeris suis incumbere, suscepta videlicet eorum cura , quos Ecclesia ips

Pastores sibi , ac Populorum Praesides destinabat. At ubi suggesti decesierat plena omnia suavita iis ,

mansuetudinis erant , ut intermixtae minis blanditiae Patrem aperitus testarentur Undeviginti annos e

cura tenuit.

Incessi deinde animum cupiditas peragrandae Dioecesis, atque opem ferendi quam plurimis , quos procul ab Urbe coelestibus auxiliis indigere ii ni Misa forsitan divinitus luce cognoverat. Eam certe cupiditatem ad superna sapientiae decreta referri par esst, cum .publicae saluti adeo prosuerit , nihil propemodum hominum judicio profutura videretur Vergebat in sentia in aetas, laboresque in jejunia, & nullis contenta tapplicii Pietas conium aces morbos indugerant. Constat asper- rimos

136쪽

rimos montes, quibus alicubi extrema Insubriae clauduntur, ab ipso pedibus superatos, nunc rigido imbre, nunc sudore perfusum pervem si ad hospitum iecta

ibique humaniter exceptum nihilo tamen milius quam inter incommoda itinerum cum senili corpore egisse .

Cura Omnis erat cogere Sacerdotum coetus, flendereministerii dignitatem , luxuriam cor rapere , detestari segnitiem reliqua demum viii , quae nec legi lubs.cris insignibus, nec tolerari possint. Hinc sceleria Virginum sive abdita agrestibus locis, seu montibus inclusa ciebantur, ui nimirum ad fragile illud virginalis pudicitiae decus, praeter sol nudinis custodiam . Divini

Verbi praesidium accederet. Inter haec, cum uberior in dies provenius fieret , suborta cogitatio quaerendi idoneos homines, qui privatae rei utilitate postposina esse ad idem vitae genus aggregarent. Reputabat identidem hanc elle provinciam , quam discipulis sibi Christus Dominus commisisIet paulo antequam gloriosbad Coelos ascensi de humani generis hoste triumpharet. Mulios in Urbe esIe sanctita iis cultores, innocentiae magistros;

dissi is in locis rara pers,pe elle religionis auxilia , omnique versa in agros cura , incultos hominum mores remanere . Miserabilium agorum incolas, ne animi uni Pastoribus suis aperiant, aliquoties contemplum saepe etiam importuno pudore prohiberi nec velle habere conscientiae testes, quos assidue in oculis habeant . Fuisse hanc D. Caroli mentem cum sacris oblatorum missonibus documenta , legesque describeret , inutili certe studio nisi futuros putaret, qui legibus uterentur. Haec

atque

137쪽

atque alia cum secum ipse meditaretur, in Rhaud ensem

illam domu in conjecerat oculos, tiae uno tantum alere assurgens nequicquam reliquas aries ultra unius .eculi spatium expectarat . At ubi meditamenia ista depro. mere, ac proferre in publicum caepit, incredibile dictu est quot ille contentiones, ac pene jurgia excitaverit.

Hominem a Jebant vixdum e latebris suis in Coelia Peria prodeuntem jam inanibus desideriis in subli-rne serri, nec satis scire quanium inter res ipsas, rerum cogitationes intersi. Non eidem omnia e Coelo dari qui facilem ad pietatis ossicia indolem sortiantur . eos plerumque ad civilia negotia ineptos atque hebetes inveniri. Ubi enim opes taedia .

qmbus aedificia augeret, seque, Collegas hones lealereo Cumque ille spem omnem in Divino anxilio repositam sibi esse assirmare silentium AE admiratio pro responso erant, tanquam ad ea, quae uinanae prudentiae vires exuperant, faciliorem sibi aditum fingeret.

Et ea sane tempora inciderant, quibus in hominum anxiliis nihil spei relictum videbatur. Vixdum quieverant bella, horrida hiems insolii gelu vineta segetesque vastaverat, armenta agricolis pestilentia subduxerat , gravissimae liberalibus etiam Viris negandi causae. si quis ad opem petendam accederet . Enimvero Vix quisquam invenerit, sanctissimarum rerum in ilia caruisse dissicultatibus; atque haec omnia quibus terrarum Orbis securitas, .solatia continentur priemin sere certa mi

num & doloris fuere. Porro quae singulari Dei benignitate

138쪽

I ets

gnitate proveniunt ab humana prudentia consilii Ionge distare oportet, ne liberalitatem beneficii mortalium

mens in argumentum superbia vertat. Stetit itaque inter advers, fortunae minas impavidus Viri animus, simul cerius de prospero eventu, paratus alacriter ferre, si secus eveniret Rogat igitur, ut quoniam nova

displiceant pro Veteri consuetudine sibi Rhaudum adire cum duobus sociis liceat, atque ibi expectare quidquid super ea re Coelestis Sapientia decerneret . at simul Cardinali Archiepiscopo supplices iteras queis, postquam utilitatem consilii diserte ostenderat , necessitatem auxilii tacite significabat. Regebat hoc tempore Mediolanensem Euclesiam Benedictus Herba descalcias, paterna vere in Rempublicam cura, cujus etiam

munificentiae Pontificatus opes ampla Sacerdotia aegre sussicerent. Sed neque par necessitata subsidium inde expectari nebat exhausta diuturnis sumptibus Principis liberalitas , , quo effusius in omnes ferebatur , eo erga singulos Parcior Martinellus interim apud Rhaudum haud secus agebat , quam si auri in

rerum omnium copia abunde suppeteret Funda metria moliri conducere artifices, necessaria in futurum architectari δε vacuo miserabiliter aerario plenam aedificio, rum apparatibus domum habere. Proxima monstris haec in similia fabulis videbuntur &, nisi gravissimi testes rem sibi visam ab omni dubitalione cximerent vix ea literis tradere auderem. Tum demunt Divino assia tu hominem agi, cogitationem Omnem de coelo millam credidere, quibus inanis timor,& fallax huma

139쪽

I 27 nae prudentiae lumen illuserat . Nam quoties ad extrema ventum erat, pecuniae ea insperato aderant, quas ille diuturnis ad Deum precibus, caesisque flagellis corpore ex suis veluti venis hauriebat . eperat subnasci aliquibus novi operis desiderium, atquc interiore quodam sensu monebantur, ne semina haec publicis alui is exarescere per socordiam, aut avaritia snerent. Cintera, quae pauperum precibus iri 'amur, unius copii is vel familiae utilitate terminari quae vero in hanc partem erogarentur itura in omne Insubrua nomen, an

to majore beneficio, quartio aeterna selicitas fluxa haec, caduca mortali vitae solatia antecedat Archiepiscorus , lem summa repente crura perficere incaepta est aggressus, ut non ncipiti benignitate verborum, speciosisque promissis, per que ferme allacias petentium necessitati Principes blandiuntur, sed ingenii pecuniarvi, ω pene ultrρ preces geret. Comperium habeo, praeter aliquot millia nummum struendis, apparandis. que aedibus impensa magnam partem domestica supellectilis ab eo misIam & nobiles viros auctoritate, consiliisq; ejus a ductos, ut nascenti Collegio piis largitionibus subvenirent. Quin etiam, ne praesentis beneficii voluptatem timor aliquis interciperet opem boni eventus in s mura quoque tempora confirmabat, obligata in tensionem annuam fide , alque ultro pollicitus, novi. Ecclesiae id ministris numquam laesu iura vitaestimenta quandiu sibi vita ipsa maneret Ferebatur

occulto quodam impetu ut moras omnes Obrumperet,samiliaeque recens in lucem prodeunti Collegii nomen,

140쪽

wformam daret. Id evenit anno post Virginis a tum Vicesimo primo supra millesimum septingenie simum, prout Omnia pridie nonas Aprili scio Carolus Ioan nola publicis tabulis consgnavit . Institui summa Sacras missiones per Civitatem, o Dioecesim obire spirituales exercitationes domi irisque tradere .

Nec fallebat Archiepiscopum quaniae rei moles sub pauculis hisce verbis lateret Libertas , quies.& auri , deliciarumque cupiditas denuntiatione illa ex aedibus pellebantur semel ad mitias non ahi, studiis detineri fas erat, quam quae in mortalis Vitae

contemptu, rerum aeternarum meditatione versan-

ur. Haec per se ardua mentibus, & hominum auribus injucunda leniebat ipse suavissimo paterni amoris exemisplo, referebatque oculis beatum illud, & Sodalitii nostri natale tempus , quo Conditorem Carolum familiari convictu inter oblatos degere consuevisse primaevi annales memorant. Haud absimili charitate des- calcus, quoties Rhandens hoc Collegium adiret, dimit tebat illico memoriam Purpurae, gravitatem supercilii , quam subditorum oculi dum palam revereri coguntur, occulte fastidiunt. Et fuit aliquando cum eo latenter adveniens , atque humili cella inclusus, piis meditationibus octi dui spatium impenderet , ut

quae Praecepta caeteris imposuerat , implendo pita leviora faceret. Praesagiebat animo futuram calamitatem δε quo propior pernicies erat, eo celeri Us parabat auxilia , quae rei acerbitatem quoquo modo solarentur. In ipso enim pulcherrimarum rerum conatu