De origine, et progressu congregationis oblatorum sanctorum Ambrosii, et Caroli, Mediolani : ab anno congregationis conditæ MDLXXVIII usque ad annum MDCCXXXVII

121쪽

De Collegio Nobilium Mediolani.

ollegium Nobilium , de quo antea dixi

mus, . Carolus excitaverat cum adhuc Romae consiliorum omnium particeps, ac

veluti Collega in Pontificatu, apud Avunculum moraretur Quinto deinde anno in Patriam remisIus, postea quam Urbis statum, MCivium suorum necessitates in os pectu habuit , tum denique animadvertit , curam illam, quam de educanda illustrium Familiarum prole susceperat, longe pluribus auxiliis indigere. Nam δε illa, utcumque magni- se ampla Ticini moles, impar numero videbatur δε procul a parentibus in aliena Urbe commorari nonnulli ortasse inter exilii incommoda numerabant. Simul itaq; multitudini consulendum crat δε delicatis istorum ingeniis qui paternae domus parietes magis quam gloriam amant, abductique ab domesticoru oculis, velut avulsa nutricum uberibus insanies, nota ora & pristinos amplexus implacabiliter repetunt. Haec apud Parentem optimum pervicere, ut Collegium aliud Mediolanensium Nobilitati in ipso prope domorum vestibulo collocaret. Sedes aptissimo loco empta, Waucta aedificiis, lectique Patres ex ornatiis ma Societat Iesu. qui instituti primordia temporario munere administrarent. Nundum scilicet erat sacra haec Societas ho

minum,

122쪽

minum, quos paulo post ad Collegii curam induxit.

perpetuo, ut ipse rebatur, beneficio Centum sere annos tenuere hanc provinciam Oblati donec inversa rerum vicissitudine documenium posteris darent, ne quis in summa quan vis iranquillitate lutum aliquid, aut fidum existimet. Mihi quidem expeditius erat hanc narrationis partem omittere, ne vel notam aliquam alienis moribus inurerem, vel senescentem infortunii memoriam renovarem. Sed praeterquam quod Historia fidem ne absilentio quidem laborare oportet, illud etiam cavendum erat, ne ex silentio ipso deterius aliquid de Majoribus nostris ventura aetas suspicaretur. Nulla tam felix sacrorum hominum Societas fuit,

cui perpetua quies in tanta morum , ac lem Poriam a rietate contingeret. Huius autem calamitatis exempla,

quorum plurima a scriptoribus reseruntur, multur a prodesIe omnibus debent ad despicientiam rerum humanarum, quippe cum videant nullam earum partem molestiis, perturbatione vacare. Verum, Ut sacros

homines aperia vi , aut insidiis sollicitari miserabile dictu est, ii insectationes, damna ab sacris hominibus e oriri longe miserabilius. Id quoque malum an Sanctiora domicilia invexit ambitio nullis unquas . contenta limilibus, sibique ereptum existimans quidquid aliis honoris impenditur. Iam pridem igitur ab ipsis Congregationis exordio ejusmodi hominum calumniis

tentam res nostrae caeperant, noscebanturque Mediolani

laudatores paupertatis modestiae magistri qui oblatorum alimenta invadere, ac primariam eorum sedem

123쪽

occupare conarentur. Sed haec pudenda aliis nobis laeta enarrandi alibi locus erit. Postquam nihil oppugnatio processerat, insidiis, circuitione agi carptum Helvetiorum Legati Romae petebant , ut Asconense, &Helveticum Mediolani Collegium dimissis inde Obla.

tis, alterius nominis hominibus traderentur. Quod ubi nunciatum est , non fuit inutilis clamor, vana qui auritatio, qualis esse aliquorum solet, qui dum Saguntum in ' expugnatur suppetiarum tempora inanibus sententiis, sui objurgationibus terunt. Depromptum illico quidquid auxilii esse poterat dataeque in primis literae ad

S. Onuphri Cardinalem enixe rogantes , ut pro ea qua pollebat auctoritate imminentem nobis , immo

Sanctissimi Viri institutis injuriam averteret. Ita inimicorum disjecta consilia 6 Helvetiorum Legati, cum alieno magis instinctu, quam suis desideriis agerentur. Dcile quievere Vacua iunc erat Archiepiscopi Sedes, eoque charior victoria visa Majoribus nostris , quo Parente destituti propiores periculo fuerant. Verum eo. dem, quo haec acciderant, iaculo, adeo agendi ordo est inversus, ut illa ipsa , quae tam periculosa videbantur. orbitatis tempora optabiliora faceret. Federicus Vicecomes praeclarissimae alioquin memoriae Archiepiscopus cogitationem hanc ex Romana Aula attulerat, ut Sodalitium oblatorum ex ejus Collegii posIessione detraheret. Id qua ratione sit assecutus reseram verbis ipsis quae descripta in annalibus reliquit Nicolaus Rubinus Sodali iii Praepositus, cujus maxime intererat Archiepiscopi factum speciosus me inter-

124쪽

praetari, ne quid temere actum aut ipso consentiente, aut Principe imperante videretur. Is die quadam una Vicecomitem adiisset , adductis severe superciliis , lagraviore quodam sisno ita locutum tradit. Statu tua

sibi esse Collegium Nobilium Societatis Iesu Patribus

tradere , idque jam Romae esse impetratum Se vero ad ea respondis e non Collegium modo, sed res Oblatorum omnes in ejus manu esse postas quidquid ipse decerneret id recte pro auctoritate su facturum . Sed altius Principis animo consiliun illud insederat, quam ut ab eo dimoveri tam molli rel- pons posset. Ex colloquio digressus, cum novitatem

consilii in Seniorum conventu exposuisIet, facile intelligi potest quos animorum motus concitarit. Maesti, stupentibus similes alii alios rogitabant, quae tanti ponderis ratio Vicecomiti succurrere potuisset , ut non oblatos modo rebus suis exueret, verumetiam Mediolanensibus Archiepiscopis perpetuam hanc auctoritatis Partem abrogaret. Societatem Jesu eximiis haud dubie splendere virtutibus is abundare clarissimis Viris

S. Carolum optime novisse , quem tamen nemo accusaverit, quod Collegia omnia sumptibus suis, & laboribus condita alterius instituti hominibus committere voluisset. Quatuor post Carolum amplissimos Praesules, dignitate δε prudentia Vicecomiti pares a Majoribus in eo Collegio gesta probasse & si quid sorte ex regiminis sorma novo Praesuli displicebat, summam apudii sti in reformandi, corrigendique potestatem esse. Quod si crimen aliquod ea nota dignum quod nemo unquam

dicero s

125쪽

dicere ausus esset subesse cognoverat, vel dari defensioni locum oportere, vel crimen ipsum proserri, multoque decentius fore reos puniri, quam insontes indicta causa spoliari honoribus, quos saeculi spatio tenuissent. Cum his serme sermonibus consilia traheremur, Percrebuerat rumor, porrectas Innocentio XI. Pontifici Maximo supplices iteras, quae rei novitatem expostularent. Tunc fremitus is indignatio Archiepiscopi qualis esse Principum solet ubi adversum aliquid eorum desideriis inciderit. Vocat illico Sodalitii Prie positum,

violatam obsequii fidem conqueritur, ac severe denunciat, velle se se, ut Praepositus ipse, caeterique solemni scripto sareantur, nullas ejusmodi querelas consciis ipsis ad Summum Pontificem misIas. At quid isto apparata Opus erat ad ea consequenda , quae impetrata jam Romae affirmaverati Sed ibi demum necesse est labare Ren publicam ubi sua quisque commoda in consilio habeat.

Paucis in adversum nitentibus vicit eorum sententia, qui omnia Archiepiscopo deferebant . Extat attesulionis exemplar subscriptis eorum nominibus, quorum teneris

ingeniis durius erat spes simul suas in tanti Praesulis desideria decipere. Ita reverentiae titulo discussus omnia jacturae dolor Rubinus quidem splendido Sacerdotio donatus obsequentissimi erga Principem animi praemium tulit.

Haec ut ipsus Rubini literis tradita sunt aperte, ac fideliter retuli, omissis interim vanis de tota causa disputationibus nec ullo quaesii colore ad sucanda vitia Majorum , si quem adulatio, aut nimius privat

126쪽

utilitatis amor in eo negotio locum habuerit Nee certe aliud in hujus rei narratione mihi propositum erat, quam ut salubre aliquod documentum , inde posteri

caperent, quo inter adversa temporum, rerumque vicis- studines uterentur Non enim adeo tranquillo mari pergimus, ut in alias tempestates incidere navigatio nostra non possit. Sed illud in primis cavendum erit, ne quis nocendi opportunitatem ex moribus nostris arripiat, ut si quid incommodi acciderit, in tam judicii perverstas, quam delicti poena videri possit. Institu a

quo accepimus, accinare rueamur , tum illud denique meminerimus conscientiam rectae voluntatis maximam consolationem cicer esse rerum incommodarum , nec esse Milum magnum malum tib. 6. si prater NUom, o quo quando tantum absumus, ut etiam opinq. me senserimur, eventusque magis nostri consilii, quam consilium reprehendatur quando praesitimus, quod debuimur, moderate quod evenit feramus.

Caeterum Archiepiscopo Vicecomiti utcumque erga res nostras flecto occulta fortasse conscientia vis bilicitudinem aliam inculIerat, ne hanc addictam Mediolanensibus Archiepiscopis Sacerdotum familiam, postquam in arctiorem locum redegerat, numero quoque imminutam relinqueret Seminarienses Helvetiorum Alumni, quorum commissa nobis cura est, postquam humaniores hieras domi didicerant, ad Braydense Gymnasium eo tempore mittebantur, ut Philolb-phos, Theologosque celeberrimae illius Societatis audirent. Hanc di vagandi licentiam juveni uti periculosam arbitratus domesticis scholis ex Sodalitio nostro magistros

127쪽

stros adjungere decrevit, qui claustris inclusos in eo quoque studiorum genere detinerent . Hac honoris accessione spem solarii, quam benignissimis verbis antea fecerat vel elusit , vel implevit nobisque, .nomini suo satis consulium putavit si quos nobilissimi Domiei-lii possessione dejecerat , his nobilissimarum facultatum interpretes adderet. Quaecumque tamen ea beneficentia fuerit, aequiora solatia Divino munere parabantur , ut nihil ex pristina dignitate praeter ambitios nomina, superbosque titulos amissum putaremus Equidem ea, quae infra reseram, fidem faciunt, Conditorem sanctissimum coelo donatum paterno adhuc essi nos animo agere, nec ulla hominum injuria labefactari velle haereditates, quas terris decedens Ecclesiae suae reliquerit.

128쪽

De Collegis N Arudenis.

CAP. VIL

Clavo ab Urbe lapide Occidentem versus Rhaudum es , eiustate magis .antiquarum rerum memoria , quam ullo praesenti illulo insigne oppidum. Celeberri. mos viros inde originem habuisse constat qui non modo Patriae suae nomen , Verum Ellam Mediolanens s Populi gloriam remotissimis terris intulerint. In eo quidem bello, quod Christiani Princi- 'ρη- pes Gothis redo ullonio duce ad Hierosblymam liber ire 'cat randam Saracenis indixerant. Anselmus de Rhaude ebus lib. I. Urbis nostrae Archiepiscopus cum suorum exercitu inta Orientem prosectus magna pars rei feliciter gesta fuisse traditur, multisque editis imperatoriae prudentiae experimentis apud Bigantium lethali morbo correptus simillimam triumpho mortem obiisse Ioannem item de: in P Rhaud cum eodem exercitu visse serunt, murali dein- tu, potius, de corona insignitum , quod in Sacra Urbe oppugnan- da Mediolanense exillum summa propugnaculi parte primus omnium extuli iIet. In eo exillo purpuream Crucem, vetus Civitatis insigne, cum agmini praeferret Crucejum a P Pella si caeptum, atque inde celebre nomen familiae relictum. Sed nos ab antiquis Oppidi laudibus monumenta alia longe diversa repetamus.

Haud irocul ab oppido Sacellum sui duabus

129쪽

interiectum viis, quarum altera Seronum, Verbanum altera pluresque Vicos,& obversa alia in occidentem loca adeuntibus patet. Dei parae imago exanimem . Filium gremio sustinentis in eo Sacello jam inde antiquitus colebatur .fama erat, cumulatos coeles ibus donis ab eo cultu quam plurimos rediisse. Nonnulla etiam mirabiliter fieri interiore quodam sensu incolae credebant; idque ipsum portenti simile erat , pro certissimis haberi , quorum nulla certa ratio asserebatur. Praesagia postmodum haec, non ludibria animorum fuisse,

satis apparuit, tot inde effusa miraculorum multitudine, ut vix miraculi nomen apud homines retinerent. Anno millesimo quingentesmo octogesimo tertio, octavo calendas Maj Hieronymus Ferrus, WAlexander Ghioldus ejusdem Oppidi incota , cum precabundi

ante aram in genua procumberent, notavere unanimes

laevum Dei parae oculum tumescere simul ac rubor suffundi , qualis tumor , ruborque inesses lugentium oculis ble . Genis etiam vetustus color exciderat, Omnemque oris suavitatem index maestitiae pallor repente subduxerat. Aspersam extrinsecus picturae labe in . cum intra se crederent, detergere aggressi manantes ex oculo sanguineas lacrymas vident & maculae veritatis testes linteolo inhaeserant, quo ad tergendum utebantur. Fit subito clamor, atque ex eo concursus, trepidatio hominum, quos incondi iis vocibus repetitum miraculi nomen ex privatis domibus in publicam viam coegerat. Delata ad archiepiscopum re, missi

illico gravissimi Viri qui diligenter inspicerent nequa

130쪽

fraus, aut error incolarum fidei per speciem pietatis Ex illuderet . Trajanus pandrius haudens Ecelesae

alii, quos sue religio, sive admiratio ad videnduli

exciverat jurali omnes non congruentia modo de lacrymis retulere, verum etiam uno ore sermabant,

vitam sibi postero die Virginis faciem vividiore, quam antea suisset, colore exardescere. Humanis hisce judiciis coelestia statim documenta supervenere, quae satis ostenderent, delectam hanc a Dei para sedem, ut maternae benevolentiae pompam fidelium oculis explicaret. Haud unquam alias manifestius apparuit quam caeca sint mortalium ingenia ubi ad investiganda Divinae sapientia consilia attolere oculos audeant . Nam cunae

ex illo sanguineo fletu, Qturbatione oris nihil nisi luctuosum , ac triste nonnulli minarentur , tanta inde vis bonorum omnium effugit, ut satis constaret, lacrymas illas pretia suisse gaudiorum, quae incolis, finitimisque in futuras aetates parabantur . Et absurdum plane erat funesti quidquam timeri ex ploratu ipso amantissima Matris, quae semper dolorem omnem suum ad humani generis solatium contulislat Horror equidem, ac trepidatio major apud Inseros erat, pul-sque ex humanis corporibus daemones, quae antea crudeliter insederant, praecipiti fuga, maestisque ululatibus fatebantur, nihil illo Dei para luctu continger fibi acerbius potuisse. Ad haec variis, ac veteribus moris

bis assecti undique confluebant nihil sibi ad salutem deesse rati si modo obtutum in materna illa ora, persu