De origine, et progressu congregationis oblatorum sanctorum Ambrosii, et Caroli, Mediolani : ab anno congregationis conditæ MDLXXVIII usque ad annum MDCCXXXVII

161쪽

I49 Barbariae sinu videret. Interim ille contemptor divitiarum animus a litora me dilari coeperat, quam ea, quae

tunc homines mirabantur . Delectos ex Seminariensi Gymnas juvenes diligentissime erudiri jubebat, magistros inde habiturus, qui in suturas aetates ex tanta illa librorum varietate praeclarum aliquid, ac Reipublicae profuturum depromerent. Hos postquam congruentia muneri experimenta dederant , aureo numismate, aliisque titulis insignitos, prosequente Senatu, ac primoribus Civitatis in Bibliothecam induxit quam, sive religione erga Patronum Urbis sive modestia studio, posthabito Familia sua nomine , Ambrosa nam oppellavit. Eadem appes latio mansit Collegio Doctorum , quos ibi Archiepiscopus collocavit. Fuere autem Antonius Olgiaius, Antonius Salmatius Ioseph Ripa- montius , Antonius Gigaeus , rassiciscus Bernardinus Ferrarius, Benedictus Sociacus, Franciscus Collius, Antonius Rusca Joseph Vicecomes ex Oblatorum numero aliqui , at certe omnes Oblatorum Alumni Mihi tamen Sodales tantummodo nostros in hane lucem educere propositum est , atque ostendere posteris quam sorte gloriae partem laboribus suis, scriptisque meruere. Sed prius immortales gratiae Conditori munificentissimo habendae sunt, quod cum ejus Collegii

institui describeret , tam benevolo erga nos animo agere voluerit Lex est Six iis Pontificis Max Apost lico diplomate confirmata Bibliothecae Ambrosianae μα- fctus ex Oblatorum Sodalitio semper so.

Primus igitur omnium igia tua universae rei prae-

162쪽

ponitur L idque datum non modo hominis ingenio,

verum etiam auctorii ali , quod Collegas fere omnes, cum in Seminario majori Praeceptoris ossici fungeretur , tanti scilicet nominis Viros auditores habuiiset. Graece, ac Latine doctus, multiplici cruditione , Civibus harus amicitias etiam cum exieris, ac praecipue cum Marco Vel sero per epistolas junxerat , a quo uno diligi magnum praestantis ingenii argumentua . erat. Fuit enim Vellerus doGtrinae, prudenta aeque fama inter primos iaculi illius , Augustae Vindelicorum Duumvir ea lege praefectus, ut vivo nunquam abrogaretur imperium . Porro ejus viri benevolentia nonia. jucundissime tantum Olgiatus, verum etiam utilissime est usus. Cum enim assiduis itineribus post caeter Belgarum emporia Augustam denique pervenisset, exquisitissimos codices illius ductu δε auctoritate collegit, quos cum multa alia ejusdem generis supelle et ile ad hanc Urbem praemisit Germanica deinde, Gallica

expeditione absolutis, Mediolanum reversus, docendoque, peregrinando senex factus reliquum vita spatium componendis Bibliothecae initiis absumpsit. Id in causa est, cur ex illa dicendi ubertate, promptissimoque ad excogitandum ingenio nihil tamen ad posteros, praeter famam pervenerit. Tot enim librorum millibus diligenter recognitis , atq; in loculos apte distributis, cum vitae finem adesse sentiret, Luganum rediit, ibi reliquias corporis relicturus, unde primordia lucis, studiorum acce Perat.

Suffcitur ei Antonius Salmatius, qui permultos

163쪽

II Graecanica doctrinae thesauros eodem prope labore ii Insubriam adduxerat, quo aureum vellus ex Colchide allatum Poetae fabulantur Lusiato omni Adriatico

sinu, ad Ionii maris extrema proram obverterat librariae rarda inhians, quam fama erat circuiri ea littora pretiosissimam asservari. Sed huic quoque aureo velleri, praeter horribiles procellariun minas, circumdata erant monstra seu Graecae perfidiae, seu Turcica seritatis, quorum alia prudenter eludere, alia lenire pecviniis non leve homini negotium fuit Atrocissima poenarum δε mortis genera Barbari meditabantur nisi quam primum inde facesseret, ac injuriosa illa, ut je-bant , Regionibus suis negotiatione abstineret. Is te ror, etsi diutius morari prohibebat , non tamen obstitit quominus ex Corcyra ,- Chio finitimisque Insulis uberem peregrinationis suae fructum referret . Haec foris a Salinatio gesta, cui parta deinceps domi decora

perpetuam nominis memoriam peperere Ioannis Zonara libros in Canones veteria in Conciliorum primus

omnium latinitate donavit, paschales ii em S. Cyrilli Orationes, quas cum Andreas Schortua e Societate Jesu vir doeli stimus eodem interpretationis genere illi astraias publici juris facere cogitaret, admirabili modestia exemplo typographorum pene manibus subduxit , ut integram jus operis gloriam Salinatio relinqueret. Illud etiam notatu dignum est quod D. Ennodii carmina, alias' lucubrationes eidem Salmali nuncupa gae trivit, multa honorifice praes alus de Ambrosiani Collegii iuris ad

Doctoribus , in quorum Coeiu libentius, quam ulla alia A c,

164쪽

terrarum parte victurum se se a Trinabat, si per aetatem ac Sodalitii sal instituta licuisset. Capessit subinde Collegii Praefecturam FrancisDcus Bernardinus errarius locupletandae Bibliothecae cura scribendi studio nemini illorum secundus, quos collegas in eo munere habuit. Hispania illi in

partitione provinciarum obtigerat , cum Borromaeus Mecaenas ad comparandam librorum copiam in omnia Asiae , atque Europae regna respiceret . Complutum, Toletum , ad ritum, aliaeque iterarum cultu celebratae Urbes ditiorem ad Insubres Ferrarium remisere, non modo opulentia mercium, quarum desiderio abierat, verum etiam contubernio,& familiaritate sapientissimorum hominum, ex quorum alloqui nunquam sine proventu nata scientiis ingenia discedunt. Redeuntem eo majore gaudio excepit edericus , quod gravibus morbis in itinere conflictatum audierat . At ille, viribus ex diuturna adlatione resectis, literariae rei, quam hamnus peregrinis opibus auxerat, nova ornamenta ingenio suo addere instituit. Librum unum edidit de Veterum acclamationibus, & plausu altero edocuit quo praesertim stylo, ac formula in conscribendis Ecclesiasticis epistolis antiqui Patres uterentur. Nec parum illi ad famam profuit volumen aliud ii quo de sacris Catholicae Ecclesiae concionibus tam acurate, eruditeque disseruit, ut ii erum Parisiensibus typis laborandum uerit, ne exemplarium paucitas jejuna Literatorum desideria relinqueret. Haec fuere primaeva

Oblaiorum studia postquam Ambrosianam hanc Bibli

165쪽

333 thecam Interant. Institere deinde alii vestigiis itidem,

quorum notnina non ante arbitror memorari debere .

quam des ipso Insiliuiore Collegii pauca repetam.

Excels illo, quo erat animo nobiliores linguas quibus Oriens loquitur in Collegium inducere conabatur, in lentis in omnem parie in oculis, si quos alicubi earum inierpretes inveniret. Huic autem consilio sublimior alia causa , quam eruditionis 4 eloquentiae inerat. Descripta quidem nativis earum gentium literis Christianae Religionis elementa in Asiam transmittere parabat, ut delapsam Coelo sapientiam ex patrio quilibet charactere iactio quodam sono loquentem audiret. Id Fidei nostra gloriosum fore assirmabant gravissimi Viri, Carmelitae praesertim excalceati, qui Per ea tempori praedicandi Evangelii causa in Persidem mittebantur. Sterni ita poli quam plurimis ad salutem iter religiose ominabantur, sacrosque oratores in propaganda Davinae Fidei luce minus negotii habituros, si obcaecalis idolorum superstitione mentibus nevius aliquis fulgor per legendi occasionem illucesceret. Egre lamen consilia procedebant, cum rari admodum praeceptores ex iam longinquis Provinciis haberi posIent , nonnulli etiam ad capiandum minerva inconditis, absurdisque vocibus idio malis scientiam me mirentur. Id in causa fuit, cur ederico mortuo, cujus sollicitudine , opibus stetera , totius rei moles inter ipsa initia concideret , deploratoque in posterum proventu balbutientes adhuc Orientis linguae Mediolani obmutescerent.

Unus ex Sodalnio nostro prodiit Antonius Gigaeus,

166쪽

I 4 qui tot antea in eam rem impens laboribus pretium. secisse videri potuit Persici in Arabici sermonis adeo peritus fuit , ut ejus ultro addiscendi faciliorem modum posterii ali tradiderit Chaldaice insuper Hebraice, ac Syriace doctus , tribus Rabbinorum commentariis

lata ne redditis proverbia Salomonis, permultaque alia Divinae Scripturae loca ad fidem eiustissimorum codicum explicavit. His aliisque probatum experimentis Urbanus VIII. Pontifex Max Romam evocaverat,

ut Collegium propaganda Catholicae Fidei paulo antea conditum multiplici hac peregrini sermonis scientia nobilitaret. Hanc sibi viam ad sublimiores gradus ingenii fama aperuerat, nisi immatura mors magnifica

vota, spem de illo bene conceptam fefellislet. Feliciorem exitum habuit Consbdalis alter Octa. vius errarius, qui sive perculius Mecarnatis interitu sive, ut est hominum mens, splendidioris fortunae cupidus Mediolano discedere , suaeque sortis periculum facere apud exteros latuit. Venetias prosectus, & commendatione literarum Senatui cognitus Patavium mittitur, ut in celeberrima illa scientiarum omnium sede confluentem undique juventutem Rhaetoricae praeceptis exerceat. Quo ubi pervenit, facile sibi Civitatem omnem conciliavit suavitate morum 4 dignitate eloquentiae, quo nexu nihil hominum animos arctius obstringit. Adeo certe fama virtutum ejus,ineruditionis invaluit.

at sapientiis mi Patres de conservanda Gymnasii gloria

selliei ii proposita auri mercede retinendum censuerint, quantam vix antea quisquaa ex eo munere retulisset.

Huic

167쪽

II Ηui antem liberalitati gratiam abunde referre visus est

impressis Patavii io ingenii monumentis, quae ubique gentium celeberrimae Urbis nomen exornant. Tenebat eo tempore Galliarum Regnum Ludovicus XIV. notus terrarum Orbi magnitudine animi, qua belli , pacisque aries velut in Regni societatem assumpserat . Is cum multa de Viri laudibus , ingenio accepisset annuum vectigal ex aegia pecunia iidem persolvi jussit, exemplo illo testatus quid sperare in Galli praeclari homines posIeni sub illo Principe, cujus liberalitas etiam ad exteros perveniret Christina quoque Suecorum Regina, cum sub tutela Summi Pontificis

Romae morare iur, eximium hunc Oratorem aureo torque donasse traditur, certa scilicet magnificum iis, ac regium aliquid lati Viro savere postquam id egerat Ludovic Us.

Sub Ferrarii discessum paulatim decrescere Collegium coeperat, Doctoribus aliis morte ereptis, aliis in diversa loca , sive munera dilapsis Ad haec sussicere

aerarium non poterat tot hominum alimentis , quos

hactenus Conditoris munificentia vel spe ingenti uir a praemiorum, vel privatis opibus detinebat. Speraverat equidem edericus , non defuturos in opulenta praese tim, Mamica literarum Civitate liberales animos, qui rem publici boni causa unice constitutam retro sublabi non sinerent. Sed eam spem irritam fecit improbitas temporum, dum plerique divitum gulae magis,&oculorum delicias, quam scientiam studia sectantur, neque severe litera possunt, quas nunquam agnoVere.

168쪽

13s Stetit tamen' manet adhuc sua loco dignitas ut nihil in illa paucitate praeter suoru in vitia damnar Civitas possit. Tulit enim recentior aetas ejusmodi viros, qui patientia laboris ingenii fama priorum temporum

decora aemularentur. Sane cum haec ipsa literis traderem Obversabatur anie oculos Petrus Paulus Boscha

ex cujus libris , quos de Ambrosanae Bibliothecae origine .statu elegantissime conscripsit, multa ad rem exequendam mutuatum me esse libens profiteor. Ejus est opus Mediolanense Martyrologium, in quo collecta, suis quaeque diebus distii buta cernuntur Acta .

Sanctorum quorum celebritatem anniversario ritu Ambrosiana Ecclesia prosequitur. Et cum memoriam Gaspari Vicecomitas , qui vacuum D. Caroli morte Pontificatum inierat, ex proxima tanti Viri comparatione velut in tenebris acentem aspiceret , productis ex omni vita clarissimis virtutum testimoniis ostendit,

nihil illi ad nominis gloriam obstitisse, nisi quod optimo successisset. Disputavit etiam de Serpente aeneo, quem convoluto in orbem corpore vetusti operia columnae insidentem in antiquissimo D. Ambrosii Templo velut Mediolanensis historiae mysterium Cives admirantur Modoetiae deinde summum inter sacros homines locum adeptus si quid otii Pastoralibus ossiciis supererat id omne recolendis Ecclesiae suae monumen iis impendit, Regiaeque Basilicae originem ab Theodotindo temporibus repetendo , praeclarum aliud opus explevisIe dicitur , cujus vulgandi curam Iacobo Durin ejusder .

Oppidi

169쪽

IJ7Oppidi Comarcho, irrito hactenus consilio, commenda. vii . inde, denique illustrandae antiquitatis studiosus

fuit, ut dum Coronae Ferreae sanctitatem ingravescente jam corpore, contra quam alii sentire videbantur, propugnandam suscepisIet nopina mors prope scribentem

invenerit Iam vero extremam narrationis hujus partem metito sibi vindicat Ioseph Antonius Saxius, de cujus moribus, Wingenio quo plura, majora dicere possim,

eo parcius mihi loquendum existimo, ne amicitiae Otius, quam veritati servire videar. Itaq; vulgata solummodo, celebrata aliorum sermonibus referam , privatisque laudibus praetermissis , simul modestiam ejus, fidem meam omni periculo absolvam. Danielena Papebrochium e Societate Jesu eruditissimum Virum cum in tradendis Sanctorum actis admirabilem illam Ioannis Bollandi mentem exequeretur, sive vulgat Germanorum opinio, sive conficta antiquitus documenta eo demum adduxerant, ut S S. Gervasit, ac Proia si corpora Brissaci asservari diserte affirmaret Antiquus error veri loco invaluerat, Sacros Martyrum cineres, quo tempore edericus Enobarbus Urbem hanc nostram unditus evertendam militibus tradidit , Coloniensi Archiepiscopo vel ui pariem praedae obtigiis , mox ab eo, cum in Germaniam reverteretur, Brittacensibus dono datos Sententiam hanc Pape brochi auctoritate firmari aegre ut par erat , tulere Mediolanenses, perinde ac Sepulcra Sanctissimorum hominum, quibus irati Caesaria uror pepercerat Scriptorum manibus

170쪽

138 3nibus infringi ae spoliari viderent. Verum hanc publici moeroris materiem illico abstersit edita in publicum dissertatio, quae vetustissimam Ambrosante Eecles e fidem ab omni adversae famae ludibrio vindicaret.

Porro dissertationem ipsam tanta argumentorum Vi, testimoniis, conjecturis Saxius instruxerat, ut Papebrochius idem palinodiam canere non dubitarit, laudabili apud Literatos exemplo, ne quis in posterum opinionis suae, quam Veritatis defensor haberi mallet. Ab eo certamine victor, cum ad majora contenderet, opportunam in ipso Patriae sinu amplificanda gloriae occasionem invenit. Nobilissimis aliquot Civium hujus serme saeculi initio in mentem incidit, ut monumenta rerum Italicarum a quingentesimo salutis anno ad millesimum quingentesimum a probatis Scriptoribus edita, atque in unum collecta in conspectum a darent . Rem mole sua gravem sollicitudine insuper alia onerabant Principum favor Caesaris patrocinium, ne quid videlicet in ulla operis parte tantis auspiciis indignum prodiret. In eam curam conspiravere Literatorum praecipui , quorum laudibus immorari non est

hujus loci, Winstituti. Certe constat Iosephum Antonium Saxium ad incaepti selicitatem plurimum contulisse, sive in eiustissimos codices inquirendo, v chirographis tabulis ex penitiore loco depromptis, quae

caeterarum rerum antiquitati speciem aliquam novitatis

aspergerent. Quin etiam Carolum Sigonium de Italiae Regno loquentem diligentissime prosecutus, si quid difficile . vel incertum in historiam obrepserat, adjectis

notis