Paraphrasis Des. Erasmi Roterod. in Acta apostolorum

151쪽

sbilis est ingenijs humanis,corporum mole gravatis,constituit homines ratione praeditos,ut aliud ex alio postae colligere,ex visibilibus inuisibilia ex singularib M uniuersalia,ex temporariis aeterna:ex hu quae scoib M percipiisvntur,ea quae non nisi intellectu comprehenduntur, in medio rerum omnium theatro,ut ex rebus conditu, quae prespicerent oculis, contreelarent manibus,sentirent utilitari te,nestigarent ac scrutarentur conditore: er quemadmoradum caecutientes,palpando undcm reperiunt id, quod uideri non potest,ita illi ex consideratione roin admirabiliter conditarum, peruenircnt ad aliquam dei cogniti nem, quem uπe cognouisse summa filicitia est. Qiaquam non est necesse, deum in rebus extrarys quaerere, quu eum in nobis ipsis liceat inuenire,si modo se ipsium unusquisuque contempletur , Cr in sese confideret opificis viri tem , sapientium ac bonitatem. Quam enim dem in orbitabus ealestibus,in terra, in muri, in omnibus animantibus

prodidreit uestigia quaedam με diuinitatis, dime in nullo mirabilior est, quam in ipso homine. Quod si quis fit hebetiore ingenio,quam ut astrorum motus,maris aestus, 'nutium scatebras, amnium preennes cursus, de caeterarum rπum abditus causas queat assequi, n5 procul abest dem ab unoquoque nostram. Per Upum enim omnes uiuimus, movemur Cr sumus. Nec enim alij debemus quod si maliquid, quam ei, qui mundum hunc condidit ex nihilo: nee alterius beneficium est quod stiramus,ilico morituri,s nos ille destituat: nee ali 1 debemus, quod uiui corporis

membra suo quaes ossicio fungutur, ut ocuIi prospiciit,

pedes ambulent, manus operetur. Est igitur in unoquos nostrum deus, qui per nos operatur,velut opifex per omganm ab ipso compo tum . Rcstri autem homo deum, nos

152쪽

PARA PHR. cI P. XVI Lirin solum ut opus opificem, verum etiam ut filius poenatem, fi litudine quadi ex cognatione naturae. Sic enim nobis proditum est sacris uoluminibus,quod deus Adamo hu mani generis principi corpus finxerit ex uda argilla, qua parte cognatione haberet cum cieteris animantibu et sed ore suo ius trauit huic latro simulacro particulum aurae coelestis, qua deum ipsum paretem propius restrae mM,Cr propter naturae Amtitudine faciliuου et cognosceremu3:quod caeteris animatibus datu non est. Hoc voabis abburdum uideri non debet, quum quod mγnicis literis proditrum est d quidam etiam uestratium poetaru draxerunt: quorwm est Aratus, cuius hoc est hcnustichium in Phaenomenis: Nam huius progenies etia sumus. Non rem fert enim quod ille de Ioue loquitur, certe hoe quod Ioue appella summum de , Cr omniam iniam parente esse putauit , sed praecipue generis humani. Proinde quum simus genus dei iuxta mentis inditae militudine,parvam recte sentimus de parente nostro , ct quum ipsi poli 'imu maestimemur homines ob inuisibilem nostri partem,quae ei,

ratio,credimus illum milem auro, tacitio, ligno aut lopidi hominis artestu to. Quid enim aDurdius, quam quum homo tametsi nonnullam cognitionem habeat cuam deo parente,nnie logistae absit a cognomine decim manibus fui Angere possestitua, quae nine habeat Dembet aute esse multo prohintius quod pro deo colitur, eo qui colit. Iam homo quot nominibus praestintior mul cro, cui honores diuini tribuuntur Primum hanc ipsameorporis specie adeo accepit, deinde stira uiuit, moueis tur er agit.Postremo mentis uigore militudine quanda habet cum deo parente. Nihil horrum institua. Quod sist impi ,hominem pro deo colere, quanto Egius abs

153쪽

rsi IN ACTA APos Totia uera pietate, eo lare signu artificis arbitrio ex materiae cofectu, unde si libuisbet, poterat cr scamnu facere: quoaudeo nullum babet cum deo similitudine,qui est incorporem, ut praeter summum Cr imaginariam quadam specie corporis, nihil habeat cum homine simile, ne mica quide habens rivi partis, qua homo dei gerit imagine.Haec contumelia quum sit atrox in deu, tamen pro sua erga genus hamanum charitate no vhM est, sed uelut disimulauit hactenvi ignorantium hominum, donec veniret tempus,quo decreuerat omnibMinnotescere,omniins caligine errorirsi disicutere. Hoc tempus nunc adest,quo denuciat omnis

bus,ut ab errore pristino resipiscat. Resipiscetibus enim vult esse paratam ueniam, quae posthac no erit parata coratumacibM,eὸ quod costituit diem, quo iudicaturin est universim orbem iusto exactos iudicio, quod nemini licebit effugere. Et ideo praemittit denunciationem, ne quis praerirexere posit ignoratia ,σ osteri resipiscBibM venia, nequis in deo desideret musericordia. Ad utrunq; deIegit uirum eximium Iesu Nazaraenu, quem ideo milit in mindum, ut omnes per hunc ad ueri dei cultum conuerterenatur:per eudem iudicaturus incredulos er huius doctrinae rebelles. Huc p prophetas suos multis retro seculis pro is miserat seruatorem criudicem. Et hactenus praehitie

bona fide, quicquid pronustrat. Sic natus cst, sic docuit, seu lictus croccibus est:denis,sic resurrexit i mortuis,

queadmodu praedictu erat oraculis prophetaru. Nec duribiu est, quin Dilifide sit praestiturus cir alia quae restat.

Haec orate Paulo, nonulli ex circunstatibus, quu caetera satis aequis auribus accepissent, posteaqua audiset metiritisnon resurrectionis, irridebant ueluti rem absurda erincredibilem, quod nullus philosophoru hunc opinioncm

154쪽

PAR APTI R. CAP. XVIII. prodidisset:times cssent nonnulli,qui dicerret, intesὰ

morte corporum esse seuperstites: quidam etiam praedic rent m demigrare de corpore in corpM. Alij vero minus praecipitis iudicibiacebant, Audi vi te alias hae ipsa de re denuo. sic Paulus dimisit illum coetum. Erunt tamen iis eo numero, qui persiuasi adiungerent se Paulo: in quibus erat DionUm Areopagita, qui post Athenis episcopi egit,ὰ Paulo institutus, ac mulier quaedam nomine Damaris,c-s bis aIJ nonnulli.

CAPUT XVIII.

Hoc qgalicunq; lucro profectus euagelici parato Aathenis,ut in ciuitate lange corruptifim PauIM inode profectus cotulit sese corinthum. Id est celaberrimam totius Graecia emporium,ut opuletum,ita luxu,libidine, fastu longe corruptifim .Hic forte reperit quendΞ noamine Aquilam, Iudaeum religione, patria Ponticam. Ea pars est Actiae minoris ad plagam septentrionalem. commodiim auton nuper eo uenerat ex I talia,simul cura conis iugesua Priscilla. Propterea quod claudius Caesar Iudaeoos omnes, quorum illic magna uis erat, exegisset ex urbe. His igitur adiunxit sese Paulus, ne solis set, Cr quoniaerant eiusdem opifi,diuersabatur in ijsdem aedibus, manibuε Iaborans apud eos,ne cuiqua gravis esset.Erat auratem illorum ars,e pellibus co uere tabernacula.Qruma modum non puduit Petrum ad piscationcm redire, quam urgeret inopia,ita nec Paulum tantu apostolum, tantis, rebus pro christo gestis,puduit ad intermissas ob Euagelium pelles reuerti.Nec tamen interea cessabat ab euangelico munere, singulis sabbatis dilputans cara Iudaeis puriter ac gentibus in isnagoga. Interea vcnerunt ex Nacem donia Silas Er Timotheus , quos Paulus sequi iusserat iuk K I Atticam.

155쪽

men tesstifcans apud Iudaeos Iesum Naeturaenum, qucm

ipse praedicaret esse Nefiam a prophetis promissum,nec

per actum fore salutem. caeterum quin illi reclamarent, adeo ut nec bIasthemias vererentur euomere in I 6- σPaulu: Paulus memor euangelici praeeepti,excusis uestimbus suis, velut exprobrans quod gratis attulisset ad ipsosopcibile nuncium salutis,dixit ad illos: si mauuetis perire quam seruari,ueniat sanguis vester in caput uesbum, qui vobis ipsis estis mortis autores: mihi certe, qui meo olfario junctus sint,ae proinde mundus,n5 poterit imputari.

Posthae igitur costrῶ me ad gentes, quemadmodu nobis praecepit domnus. Inq; -bducens sese a contubernio Iuridaeorum,demigrauit in aedes Titi cuiusda,cognomine I sti, bonanis religione dediti, cuius domus adhaerebat onagogae. CrispMs Inagogae princeps ex occasione uicinis, credidit domino cin tota sua Ainilia: curas hoc complurires corinthq audito Paulo credebant er baptizabantur. Vbi uero nec hic profectus rest oderet auiditati Pauli, Isdeis uehementer oblatrantibus, coepisset, cogi ederciis quenda corintho, dominus per uisum in somnis confirmauit illius unimum dicens: Ne terreat te I udaeoru pensi

cacia , neq; propter illos supprimas sermone euangelicuenes enim ob paucorum inuincibilem malicium, destituenda est multorum salus:perge constinter loqui sermonem

euangelicum,me stetus,quem habes protectorem adgerissus quamlibet multos satri idoneu . ne protegente,teneamo mortalu adorietur ut afligat. Itaque ne quo discedas, quoniam in hac ciuitate,quitumuis corrupta, populim es

copio M,quem ego ad salutem aeternam bilinavi. His aga

156쪽

PARA PHR. CAP. XVIII. iii ditis Paulus uertit consilium humanam, Cr obtemperans aer consilio dei,commoram est corinthi annu unum Cr mea ira ses sex, fortiter ac libere praedicas sermoncm euangelicu. Quam autem id temporis Gallio procon=ul nomine caeam farta administraret Achaiam,in qua est corinthus, costite ratis animis coorti sunt Iudaei aduersus Pausu,ae tumultu' fcto pertraxerunt ad tribunal proconsulis, accusantes , eum, ae dicentes:ine contra legem N -ipcrsuadet homim nibus ut colant deum,nouos invehens ritus. Ad hoc crimequum Paulus aperiens os suam iam appararet restodere, Gallio ex proposito crimine sentiens esse controuersiam ei inter eos de religione Iudaica,quaerebat occasiioncm ut liti feraretum a cognitione cause,praeuenires, Pauli definis, sonen dixit Iudaeis: Ego nomine caesaris hie procon*Iela ago uiri,ut rem civilem administrem, ne quid praeter Iratu ges publicas admittatu .Proindesi quis esset affictus iniui , rias quod facinus malum perpetratum esset, quod oporis

teret legibus uindicari,merito ej meo oscio uosaudire. r. Talium enim causarum cognitio ad me pertinet. Quod β, nihil est istius gemmis, sed peculiaris est inter uos contron uersia de nominibus sectarim,ratsermone religionis Iuri' daicae, des lege uestrate: quoniaim no pertinet ad murini nus quod gero, nec apud me iudice recte discuti possunt. E qui uestrae religionis Aura ignarus, ipsi melius inter vos a transegetis.Ego iudex sulmodi causarum esse nola. His, dictis proconpul abegit eos . tribunali. Sosthene aute Di, nagogae principe, quia desertis IuMisadluxeratρPaulo, cu tota anulis,per fiebat ante tribunaI: magis huic inis

157쪽

IN ACTA APOs Tot

onum enim esset inuictum Romanis Iudaeoru nomen distinguerent adhue inter Iudaeam Cr christiani , non eurabat Romanus proco fui, quid Iudaeus ficeret Iudaeo, sciens tu is nationem eam silere rixosam esse.Paulus auistem memor admonitionis diuinae, tames vidcret Iudaeotarum rabiem in dies gliscere, tamen complures adhue dies sustinuit.Tandem animaduertens illic satis feliciter adisticulum Euangeliu tauit ad tempus cedere furori Iudaeorurum. Itas dicto uale statribus, instituit nauigationcm in Sγriam, comitante firmi Aquila cum uxorepua Priscilla. Quoniam autem Paulus intellexit Iudaeos ob hoc potfiamum tu multuari,quod videretur negligere ritus legis homo nutus in Iudaismo priusqua solueret cenchreis, is est corinthi portus, totondit ibi caput, suscepto uoto iuxta morem Iudaicu. Erat hic non fraudulenta mulatio, sed obsequiuebaritatis. Cupiebat enim omnes adiungi Euana gelio, Cr ideo semet omniu affictibus quoad licuit attemperavit, ut omnes christo lucrifaceret: Iudaeis Actus I uis deus,in circuncilis incircuncictus. Datum est hoc ad lepus inuincibili quorunda superstitioni, donee se clarius proaferret euangelica veritas.Nes enim tondere caput ex voto,per se malum est,sed huiusmodi Iudaicis in Onih fidere,malam est. Quemadmota nec circucisio Ddiffidentem in chrilto,nec praeputium,in quibus nonnunqu; obosequi charitatis est,sed ad tempus,sed ubicuns datur opaportunitas reclamando. In alijs quae per se mala fiunt, nooportet obsequi cuiusqui imbecissitati. Neq; enim in scorrationibus aut cultu iamlacrorum Paulin unquam obsea quutus est gentibus: in comercio,in negligendo ciboru delectu, in citandis illorum poetis, nonnunqua est obsequiratus. Primum itas perventu est Ephesum.Ea ciuitas est ma

158쪽

PARA PII R. CAP. XVIII. vitima Asiae minoris in ea parte, quae proprie nulloj a ditamento uocarisolet Asia. Ibi reliquit Aquilam Cr Priscillam, cupieres Ephesi sed figere. Ipsie uero instessus est infγnagogam Iudaeorum,qui illis habitabant, distutabat cum illis. A' quibus quum rogaretur, ut diutius secum commoraretur,excusauitsed dixit illis uale,1 ej maturi ad ipsos reditus consoIutin est animos illorum,dicens: a portet omnino βstu quod instit agere Hierosolγmis, sed

denuo reuertar ad vos,si deus ita voluerit. Haec loquutus soluit E pheso,nauigaturus Hiero obma: quum s appuulisset ad caesaream Palaninae,ascedit Hierosiolamam, σsalutauit congregationem. Hinc princtus est Antiochias riae. Hic aliquandiu commoratus, peregit iter quod cocp'at,perambulans deinceps Galatica regione,ac Phosgi , ubiq; confirmans discipulos, ubicunq;sese offerret aliqua congregatio. Tanta solicitudo tenebat animu Pauli erga gregem,quem christo lacrificerat. Interea quida nomine Apollos,religione Iudaea patria Alexandrinus, uir eruditu ,σdiuitiaram scripturarum peritia non uul. gariter pollens,deuenit Ephes , ubi Paulus reliquerae Priscillam cr Aquila. Hic Apollor erat semichristianus. Didiserat enim a christianis rudimenta doctrinae euangelicae,struentis studio quod didicerat,alijs comunicabat, ae diligenter docebat,quae cognouerat de Iesu, quu nona

dura esset baptizatus baptismo christi, quo cUrebatur uberior gratia,sed tantum nouerat baptismu Ioinis, quo docebatur poenitentia.Id existimabat suffcm,nondum ad plenum edoctus de his quae tradiderat christus. Quequum audissent Prisci a Cr Aquila magno spiritu laquEatem de I Uu,sed nondu perceptis omnibus euhesicae phialosophiae mUerijs, d iunxerat hominem ibi,qssem pem

159쪽

shiriebat eis modi dosibiu la' uctum, ut uideretur egregitu christi praeco futum,de priuatim exestivi illi tradiderunt indisteria religionis misellem quelmadmodu ipsi a Paulo didicerunt. Non repulerunt illi doctorem, seduIuquidem illum sed imperfecturnee hie uir alioqui praestins dedignatus est a quouis admoneri. Ab illis praebitu est exepsu, eos, in quibus refulget bonastes melioris princtus, civiliter adiuuandos. In hoe data est yma ibeter a quomuis esse distendum, quod non citra salutis distendiu ignoretur.Tinctus est Apollos in nomine Iesu, er accepit lyriritum sanctum. Porro postquam Euangelij praedita di Iliadio euperet adire Achaiam, in qua est corinthus ratres eo propensum ultro etiam extimularui, ae literis ad Aiaebaicos scriptis emendarunt illa dis pulis, ut exciperee eum. Q gi quam eo uenisset, rudia utilitate attulit bis qui crediderant, trenuam propugnatorem agens euangelici negocij. Nam eloquentiam eum eruditione sacra eoniunαctim adiuuabdispiritus eoelastis. ibus armis instructus aeriter reuincebat Iudaeos lae fine belligerates deuersus

subolescentem EuangeIJ-ge,pulum de publice demonstrans Dipturarum testimonijs,qiad Iesus esset ille Mesosias, quem Iudaei tot se Iis expectarant, quods in hunc copeteret omnia quae ueratὰ prophetis ante praedicta.

Aeteram quemadmodum Priscilla er Aquila in Au pollo correxerant imperfictum christiani't , ita Paulus idem in alijs aliquot deprehensum eorrexit. Intrarim enim dsi Apollos uersaretur corinthi, quae metropostis est Aebaiae,aecidit ut Paulus peragratis eaeteris minoris Asiae regionibus, quae magis vergunt ad septetrione Cr Orientem, rediret Ephes . illic reperit quosdum e

160쪽

div ARA PHR. CAP. XIX. Id eipulis imperficte chri'anos, caetero gregi fratra ad Brixtos.Hos igitur ut corrigeret,percontatin est Paulus,nwmspiritin accepissent, posteaquam credidi ent. Illi, quoniam non malicia, sed simpliciter errabant, ingenue confitentur id quod erat,dicentes: Imo ne auditum quideest nobis ungui, an sit aliquis spiritus sanctus, qui constratur GedentibM. Tvim Paulin Quo igitur baptifimo baptietati estis,quandoquidem habemini pro chrinianiss Hie illi: Ioannis inquiun baptismatead nobis sufficere credebamus. Tu Paulus: Nihil quide admisu est piaculi, quodo Ita ante prodit Euangelij lucem decepistis baptismuIoannis Verum is non suscit ad salute aeternam. Quem admota enim doctrina Ioannis non erat absoluta,sed tantu testificibatur de Iesu uero salutis autore, qui erat ipsὶ successurishpraeparans animos illori , ut uenienti crederent: ita baptismus Ioannis non conferebat perfectam iuis spieiam,sed tantu hortabatur homines,ut paritentia uitae superioris praepararent animos suos medico mox ventu ro, risuo baptismo perfide abolaret uniuersa pecca qui per ut 4 ritura coelestibin dotibus locupladiret animos credenti. Tradidit hoe fuis apostoIis dominus Iesus, ut qui ereidissent evagelico sermon eos baptizaree in nomine patris er fisi erstiiritus sancti. Hunc in modudoceri merebantur, qui simpliciter errabant.A is illi mori niti,prompte obtemperarunt monitoris mox, baptizati sunt in nomine domini Iesu. Hoc peracto qui paulas ima posivisset illis manus uenit spiritus sanctus super eos, acβgnum o Iis exhibitum res ipsa eonsequuta est. Nam Crlinguis loqueb turi prophetias edebat de rebus occultis ae filiuris. Erat aute numerus uirora strine duodecim. Hoc icto Paulus uelati renouaci autoricite sua, quod doctor