Paraphrasis Des. Erasmi Roterod. in Acta apostolorum

41쪽

o IN Ac TA APos Totimidine futuri iudicij, rursem lanientes depellicientes

eisinite parate ueni ac certitudine promi lasalutis,colloquium salutifert interiumpunt superuenientes sacerdotes,ac magistratus tepicci s his Sadducaei. sacerdotes ac magi libatus hoc habebat male, quod homines idiotae in teplo regnaret,ac doceret popμla in quo no oportebat loqui nisi rabbinos,pharisaeos,ne scribas, quod, im magnifice praedicaret de I ectu, quem ipsi ueluti nocetem ad mortem adegerant,cuius nomen abolitam esse cupiebant. Sadducaeos aute illud peculiariter ureba qu)d praedicaret Iesum a morte reuixisse,quod I per hunc omnibus polliceretur resurrection . Nam sadducaei nee angelos esse credunt,nec animus a morte corporis superstites.Proinde mentione resurrectis nis no strut.Hic rursum oritur pugna pontificum impiori in aduerctus Euagelium,quod Iesus suis discipulis praedixerat fore. Sed que

admodu inuicia,quo magis obluctata est,hoc magis siluis strauit gloria I esu:ita quo magis rebcolunt aduersius Euagelii praecones, hoc uehemetius erumpit vis euangelici krmonis. Quid iis Non distulaturista in ciuturmamuis apostolos:pertrahuntur in carcere,produceri in diem crastinum. Cum enim appetebat uos era. Non durat impia uolanus sacerdotibus inibi stillim occidendi discipualas Iesu,sed obsta rvrsi metus popul et quaeritur praetextus nefario scelocut quod aceret, iure ficere uideretur. Sed quemadmodum in chriit in nihil ualuit illorum malicia, nict posteaqua ipse mori uoluit,ita in christi disscipulos nihil poterit illoru costisatio,prius quam Me et ille dies, que cuis praescripserat coelestis pater. chria stus enim erat in apostolis. Nec ime fuit in 'ugifera cocio duora apostolarii licet interrupta per sacerdotes. Nasti

42쪽

PARA PHR. ca P. I m. 43Nubi siquid ni ex his, qui sermone apostolici aud urant,persiuasi crediderunt. crescit sagena,dilatitur na nim napi ,lburgit se uis euangelici Iemaui. Iam enim

numerus credentiu accreuerat Us ad quius virom n ba.Agyos e popularem esse rem Euagellum,quicum raro couenit huius trandi magnaribus Agnosce successi

euangelicum. Primores ducuntur in carcerem,nec oblua

ctantur ipsi nectu lituatur populum,nou acd do ι quam obedire mere christo Postridie coitsceleratu consilium, nusquam concors nisi ad perdendum Iesim,

Cr ad opprimendum ueritatem. conueniunt sacerdotes

cum tepli magii bratibus 1 lj populi scitiores cascria

bis Hierosobis is. Ad haec Annus summus poti ita, et cataphas ob assinitatem huic adhaerens,praeterea Ioanaenes er Alexanderitum inter sacerdotes praecipui enis quotquot erant ex genere sacerdotali, in quo tum quo quisis mi autoricite superior,hoc erat sceleratior.Ataque haec ipsa primo, tam anxia diligetia satis arguit renon esse uulgare n qua coerceta rem sunt soliciti. Qu id enim est quod bi metuat a paucis obscuris Cr indoctis, hominis damnati cr erucifixi discipuliss Producuntur e carcere Petrus Cr Ioannes,stituuntur in medio αnquam rei. Quis icto' non obtupesceret conlecto cocilio tamstequet ram magnificos Magno Mu cosidebant ρ tifices sacerdotes resibonis proceres:tum magistram dein is seniores populi istis aberat toritaris.snclementiam uero Cr iniquitate iudiciorum iam uiderant in praeceptore suo Iesu, CT tame adstitit serenis Cr intrepidis uultibus. Nimira dominus Iesus illis haec omnia praea dixerat euetura,Cr animos illorum aduersivi huiusmodi bus gra uerat. Hic mihi rursus agnosce exemptu ei ι

cc a iudici

43쪽

iudici,quo damnatus est Iesu. Interrogatioe captus est. Percotantur igitur Cr hi de claudo restituto .inia virtuis te,aut quo nomine Acitis istud poterat hoc in t epto si scitari prius quam eos ducerent in carcerem, poterat cuipso populo didicisse:qua loquidem Petrus huius ructi diti cide reddidit rationem. Sed maluerunt auspicari a continctia. N ec post quaeritur ueritas,sed isdendi captatur occasio. Erat hoc argumcntum mox ddituri succτdoiij, quum pleni uitijs nihil haberet, quo tueretur autoritate suam,nisi coniurata concilia,carceres Cr mortes. Quid hic agit Petrus ille, qui ad minas muliercula ancillae ter abiurauit donunum 'Niu expauesciis Num obortis tenvbris obstupesciis Num uox faucibus haereis Nihil horu. Quid itas Ninurum alius erat fictus. Tunc humano ductctus stiritu, pollicebatur ingetia:ac mox oblitus temere

prori borum fugit Cr peierauit: hic aute plenus 1l iritu

sancto, ortitor atq; ex tempore causam peroravit, admirabili prudentia imperas orationem,ut ncc libertas exiret in conuitiu, nec lenitas supcrot adulationem aut meo fum,fed huc tenderet totius dictionis apparatus, ut per

Iesum salus contingeret omnibit Petrus iris hunc in modum loquutus est: Principes populi cr miores audire: Equidem demirabar quamobre cssonus iiij si duci in cariscere,quam nobis nullius essemus jacinoris confic ,quanudoquidem principes non nisi ob maleficta solent homiaenes in carcer ducere. Nunci intuideo, nullum crimen Ditenditur,neque maleficium obi jcitur, sed de beneficio collato in hunc hominem antea debilem er contractum, nunc sanum ex integrura, examqnamiar, non grauabor vobis reddere rationcm. Est enim hoe no stri muneris ,

44쪽

PARA PII R. c A P. IIII. quis cupiat discere. Proinde notu sit hoc omnibus uobis qui primores cstis,nec vobis tantum, scd er uniuerso populo Istaesitico: quod enim docemus,adomnia in salute pertinet lae principum fue plebeiorum:q d hic queuidetis adytirenobiscum nimbris integris vcsanis, qua omnibus nota sit, antehac a baiulis gestari solitui beat ficium hoc nec arte magica, nec humana uirtute, nec

nostris meritis fiscrit cosequutus, sed per inuocationein domini nostri Iesu Christit Naeturaeni, quem vos ante dies paucos per Pontium Pilatum adegistis in crucem. Verum hunc dores fuscitauit a mortuis, cr immortalime natum: praeficit uitiuersis. Itaque nunc nominis illius uis idcm agit in sanandis cir seruandis hominibus, quod ipsic praesens agere consilicuit in terris. Nimirum hoc est,

quod praedixit psilini prophetia de lapide ab hominibus 1 cijciendo, ita i dco subuchcndo: hic ni cnim Iupis ille, qui reprobatus est a uobis aedificantibus iis iugogam: unde uos illum ceu reprobu eiecinis, sed a deo fictus est

caput anguli, suo robore totum aedificium ecclesiae, exi troque populo gentium α Israelitarum aedificandae, complexiis. Per hunc pater calanis olyri futut omnibus,nec est cuiquam ulla salutis nisi per lectum scio apud uos grauem ac fucrosanisam esse auto,irum Noa flatriarcharum Cr prophetarum es iri usini est paαtri, ut per solum filium sum omnibussit parat salus,

unde Cr I esum appesari uoluit. Nec enim datum est aαliud novicii sub coelo,nec dabitur aliud, per quod oporα reat saluossieri Non est igitur quod miremini num in hoc claudo ualuisse nominis huius inuocatione,quam huius uirtutesit parata salus et a omnibus ipsum inuocatibus. Haec ubi Ioquutus est Petrus,quotquot crant in coconcilio

45쪽

concilio,perstem libertite costilitia, Petri cr Iozius. quae festino etiam usi upro, ebat,ianis comperillet,

quod homines essent illiterati ac plebeibadmirabatur,underint fiduciae, unde tantu eloquentis,unde prophera rem cognitio . Denich coeperunt eos agnoscere, quod

Aissent occla ores Io,qui in per inuidiam occisi fusse,ipsi sibi erant conscii. Magnumscrupum inqciebat a

nimis illorum,nm imperterrita plebeiorum er illiteratorum hominum libertas,quos nec domini supplicii , nec tam celebris concili splendoro autoritas uel diuitillum commoueret. consiiciebant homine ipsim adstire toti populo notu,qui natus insigniter claudus, iam alacriter abularet. Res erat peracta subit),nec in occultosta prorepsi pribus,non magicis artibus,sed inuocatione notaranis Iou,quem illi iam putabant extinctom. Factim erat euident iuue, quam ut negari posset. Nec erat calumnia dioccasio. Qiud enim fui orabilius,quam infero gratis d re sanitatem s N ihil itas restondent apostolis,nec enim erat quod restonderet: quandoquidem quod fictu erat, nec resistere poterunt,nec probare uolcbB.Proinde iussis apostolis una cum sanato e concilio fecedere,confiuia tant inter sese,construitis consilia dicentes:Quid acieαη- hominibus istis quamlibet literarum rudibus ac plobeqs s Q nandoquidem hoc infigne miraculum per illos editum esse, notius est omnibus habitantibus Hierosobamis,qum ut inficiari posimus. Si negemus fictum,nihil aliud lucii iciemus, quam impudentiam: si damnemus ac puniamus,uidebimur inclemEtes Cr iniqui,ac magis etiapopulum in nos iritabimus. Nihil superest,nisi ut mitiore

consilio utentes,curemus ne malum hoc, utcunq; natura,

butus serpat ac diuulgetur in populsi. solent enim huius

moti

46쪽

P A R A P H R. c A P. I III. militestes semel natae, si exagites nualesine, latius grassari,quam si i gligati ur . consultum iras uidetur,

ut abstine tu a supplicio, sed atrocibus minis territeamus eos,ne posthac cuiquam hominumines Iudaeo,nes alterius nationis uerba aciat de nomine I Uu. Haec fientelia, qua nuru dici potuit stultior placuit toti coci io,crin hane itum est pedibus magno consensu. lam cos exorant constititium ac sortitudinem apostolorum. Videbat rem esse notam toti populo,intelligunt nomen illud I esu,

tam ficax, rem, saluti um csbe Qua nam igitur ston te iubet aut sperant posse supprimi, praesertim qui; ipsis

per idem nomen liceat assequi salutem aetra nam Nimirutilia fiunt consilia principum er pontificum,sacerdotum ac primorum,quoties humano hiritu cogitur taciΤum. sunt Cr illic nonnunquam, qui quicquid rectu fit perost iciant,uerum id si sequuntur,uident pararam iacturam suae glori disterium rei, aut aliud huius generis in mmodum comprobati suffragijs omnium hac fen etia euocantur apostoli,denuciatur illis totius cociiij nomine, ne cui mortaliu,uel culti,uel patim,uel publice uel pria uatim,uel domi, uel fru doceret Iesiu dominam, aut Oismnino mentione eius nominis facerent. O 'stultam munia sapietiam. Extinctum in sepulchro retinere non poturarunt,er nomen quod semper a morte solet inclarescere, conatur sepelire. Petrus Cr Ioannes,ubi magna cum auae toritate recitatum esset cociiij decretum, ortiter quidem,

sed citra contumelia responderunt: An iustu sit in conspectu dei uestris tu lis obteperare potius quam dei, uos qui

legis praecepta tenens,iudicate. Sic deus per ora prophetarum lis uru praedixit, sic Christus dei ius nobis prae

cepit oc stiritus coelestis, que lae si nobis a patre missu

47쪽

4ι IN Ac TA A pos To L. ru promisera animis nostris digit ac funeritini ad sa. lute omnium praedicemiunome domini Iesu Christi, leaestificantes quae itidimus er audiuimus. si quod rectu οἱ iudicaueritis, ubmittetis eruos ipsos iudicio diuinosin secus,quicquid de nobis'meritis, nos certe non possumus non loqui,quod oculis uidistis,quod auribus audiuimus, Cr quod deus omnibus hominibus pro redus uult apud omnes praedicari. Hocresponso tam masculo,nins libero aerepto,co ultores illi nihil aliud quoi minicinis

turiae territare conῶtunc ' deploratu concilium,non habent argumenta, quibus per uadeant:non habent ratioὰ ne quibus coarguant:non hia ent testimonia scriptura, ram,quibus doceant.Toti sutoritas in minis est. O' siemis per timidum impiorum conscientiam. cupiebant punire innocentes, aderat peruersa voluntas, ed principes meis tuunt plebeios,magi Datus priuatos,tam multi paucos,

armati inermes,docti indoctos. No habEt apo stoli satellitium, non coniuratos digii itatum ordines. Sed habent quiddam, quod nulla poteitis mundi praestire ualet: In nomine Iesu siurge er ambula. Ad bcne ciedum potentes sunt,ad Ddendum inermes.Iris apostoli ex eo conis cilio tum quide dimissi sunt,minis onusti Non enim priae mores deposuerant animi malicium,sed distes obant oceasionem ullum uenaturi. Non enim inueniebant rationem puniendi eos,idq; ob populum,quein deo contempto metuebant. Omnes enim laudibus uehctatu id quod fictum erat in uuando claudo. Et hoc βctum apud miles erat euidelius,qu)d is in quo proditum est hoc miraculi, nais tu maior e et annis quadraginta. sic natus erat, Cr tot annis octetarat medicus suum malum,ut nemo calumniari posset initium susscsimulatum aut leue.Petrus autem

48쪽

pARA PHR. CAP. IDI. 67er Ioannes dis si ἰ conrisio redieratu adsuos, congi erigatos in cornaculo aut de metu solicitos, dis illis exposuerunt rem omnem ordine, quid obiecissent principes. quid ipsi re, pondissent. Hic uero mutua chari, gaudia cumglauit.Gaudebant discipuli dimissos apostoloru proceres.Gaudebant apo stos gaudium hoc discipulis beniis gnitate domini contigisse. Sic deus omnia teperat fuisti inutis,ut Leti triistibus misceat quo postat fustinere,utq; uici; ἰim pro latis agant gratias, pro triistibus dominum deprecentur. coetus itaque posteaquam audisset narraαtionem apostolicam,magno conficiisu sustulit uoces suauia donanum,cuius beneficio coepisset succedere res ouangelis dicens Domine Deus omnipotens, qui uerbo tuo condidisti caelam,ferri ac mare, σ quicquid in his esst: cuius sanctifimae uoluntati nulla uis hominum potest rosistere:cuius aeterea decreta, nulla potesὶ hominum conis spiratio Iabcsaare,quod nuc fieri uid us,hoc olim spiritus tuus factus per os patriarchae nostri Daula,mi cultoris, prolocutus est uturum dicens Quare fremuerunt gentes,m populi medicati fiunt inania s Astiterunt reges terrae σ principes conuenerun t tu unum aduersas dominum Cr aduersius Chrissum eius.Agnoscimus i ii uatiae iiiij. Quod illespiritu tuo astidius uidit uturu, hoc nos re ipsa π fictu er flari uid us. Vere enim in buc ciuiti te, quae pietatis buset pro fioncm,aduci sius omnis pictitis magilbum ac ducem sanctu filum tuum Issim, quem unxoras unctione coclesii, conuenerunt torrcni reges

cibili uirtute tua Cr aeterno co filio tuo decreuer is,lit ad

salute humani generis scrent. Quisquis aurem conspirat uduci fus

49쪽

uersius te.Et ecce rusre coit concilium reques primoia aduersios sanctum nomen flij tui Iesu. Tu uero queadmodum Iesum ab illis interficiu exrimitia mortuis,cir in coelos ad regni consortium subvexeti,irrisis illorum rensi. Ius, ita nunc quos aspice inminu illora, ne praeualeit, sed da serus tuis robur coduciam,ut summa constatia

proloquantur strinone euangelicion,qui tuus es no boamnum,nimirum nobis abs te per filium tuum delatus in terras:ω quemadmodum claudi sanati miraculum plurimos attraxit ad pronionem nominis Iesu, iuratos autem aduersus Iesu gloriam principes terruit,iri Cr in posteru adsit issis manus tua onmipotes,ut sanadis Cr alas,aefmilibus miraculis Cr prodigiis Messis per nome sanctum flij tui Iesu,clarius ac latius elucescat Euagelii tui gloria,stustrastementibus bis,qui tibi tuossilio rebelisiunt.Haec quum unanimiter essent precati, commotus est Iocus, in quo erant congregati. N i eo signo dominus indicabat preces exauditas,ac uota rari ore. Nihil enim rem licax quam deprecatio consentietis ecclesiae. siquidem magna uis sit oporte quae terram immobilem coniscutiat. Non erat hoc inanesignt , ilico renouatus crductus est in omnibus uigor sancti spiritus,adeo ut no solum ob minas principum non celarent euangelicam doαctrinam uera etiam liberius ac fortius,ais etiam plures quam ante praedicarent nome domini l csu.Haec est enim natura princtus euangelici,ut sicuti crocum Cr alia nonulla per iniuriam filicius prouentu iri aduersis opprimente mundum magis in uetat Cr eluctetur. Iam itura paucos dies accreuerat ingens numerus profitentiu nomen Iou. Et ut intciligas hanc constirationem non leb ana

50쪽

PARA PHR. c A P. ID Lb diiunt,inter tam multos nuta erat umbitio,nulla inuidia,nullae rixae,nulla contentio, fita tantus erat consensus,mici tranquissitas, ut diceres, omnibus esse cor unum Cranima una m. Iam enim desierant suo quis duci stiritu, qui tΞ uarius est in hominibus ut aegre reperius duos geranianos,qui inter sese cosintiant. Sed uno spiritu I ectu reis gungur omnes.Ηinc ille tus cssensus tot hominu,aIlais qui sexu,aetate fortunis inter sest disimiliu, ut non soli illa essent omnium communia, quae sine dipendio impartietis comunicari solent, quod gcnus seunt doctrina, consilium, admoniuo,consolatis,exhortatio, ueraemetiamfacultates, quae distendio posscssoris communicantur alijs,er ideo uix inuenias, quisustineant hic esse liberales. Imire hos aute harum quos rerum tanta erat comunio, ut

nemo ex his, quae posidebat, uel diceret aliquid esse suu. Proinde qui desiuis ficultatibus impartiebat, nihil graistiae reposcebat ab his, quibus comunicabat, quod id quod dabatur, iudicaret esse eius, cui erat opus : sibis ruptorer iniquus uideretur,si quid apud se detinuisset, quod fratris egestis postulabat. Apostoli uero qui huius nouae civiretis uelut principes erant,inopes reru,sed si iritus sancti dotibus opulcnti,in dies magis ac magis augebat multitudinem, ingenti anima robore, magna potentiaraculoru testificantes de resurrectione domini nostri ieissu Christi. Hoc enim in primis erat testimonio miracularum per uadendum. ψam morietem pleris uiderunt, crsepultum non pauci nouerunt. Inq; βub forti fimis duciabus nouus ille populus filicsime degebat, concordia surriente quod deerat facultatibus. Quu enim essent pleris

tenues,mine nullus erat inter illos egens. Quotquot enim

erant possessores agrorum, aut aedium, diuendebant, ae

d D precia