Paraphrasis Des. Erasmi Roterod. in Acta apostolorum

71쪽

σο IN Ac TA A pos To L. e rubo,qui uidebatur conflagrare. Hoc specticula stupefctus Moses tetauit accedere propitin ut uideret qd hoc esset rei. sed uetuit iam uox domni,sonis e rubo: Ego, inquit, sum deus patrum uestrorum, deus Abrasum Crdem Isaae,et deus Iacob. Hoc audito nomine tr esectus est Mosts,nec auctbat propius inspicere.Tum dominus: Solae calciameta pedum tuorum. Siquidem Iocus, in quo's,terra sunm est. Paruit Noses domino.Tum ille peregit loqui: Etiam vis etiam uidi afflictionem populi, qui

est in Aegγpto, ac gemitum meorum audivi. Eos nusmitus descendi,ut liberem eos.Nunc igitur ades, Thac gratia mittam te in Aegγptum. Animaduertite quam no obascure in Mose designatus sit Iesus Nazaraenus. Nosen adhuc ignotu negarat populus Israeliticus,dicens: Quis te constituit principem er iudicem super nos Itidem aurissiuit Iesius a nostris:In qua potestite haec facis, Cr quis tibi dedit hane potestitem Nondum enim nouerant, quod tune deus misertus gentis nostrae, nisi ducem ac princiopem libertatis,ta' autorem uitae aeternae. Ac Mosen quiadema suis contemptum,deus evexit,Cr constituit duc ,

principem er liberatorem populi sui. Et adluit illi uirtust angeli, qui apparuerat ei de rubo flagrante. Huius ope populusuu eduxit ex Aegγpto, editis multis prodigiis ac miriculis in terra Aegγpti,mox in mari rubro,deinde Cr in deserto per annos quadraginta. Quod filii Noscinni populo,hoc uere est Iesius Nazaraenus omnibus ipsiαus olla tu sequi uolentibus. Iam ne quis existimet eos, qui praedicant lesum Nazaraenin aduersari Nos, hic ipse

Moses uobis Iesum Nazarenum commendaui tot retro seculis uenturu promittens, quem nunc videtis aduenisse.

t Ait autem: Propheum vobis susciαbit dcus de fratribus uestriu

72쪽

pARA PHR. CAP. VII. etiuestris inulam inci Dum audietis. Idic est, inqua,ireMoses, qui queadmodum prius solus fuerat colloquutus cum

angelo iuxta rubi ,ita pht iam teste multitudine colloacutus est cum eodem in deserto,in monte siti ac uici rcolloquutus est cu maioribus nostris, isd quos destrebat, quod audierat . domino. Acceperat cnim ab eo Iegem, quae uitam constrret obseruantibus, ut eam nobis tractis ret. Tanta cum esset autoritas Nosi, tamen patres nosti in oluerunt obedire illi,sed repulerat eu:Cr obliti . quam misera seruitute Albent liberati, conceperunt animo dem, ideriu Aegγpti, ut relicto duce subtilia Cr radeptore, spreta lege uiuifica,redirent ad mores idololatrarsi. Itas

colloquente Mobe cum angclo, dicunt Aaron: Fac nobis dcos, qui praecedant nos. Nam Mostilli, qui nos eduxit e terra Aegγpti,nescimus quid acciderit. Moxj ad exeplum Aegγptiorum,quiboucin Apin adorant, secerunt sibi uitulum ex auro conflatilcm , atq; huic exanimi dco immolarunt hostias,1 rcto deo vivente, sus moericorudia seruitutem effugerat, er in tam impio 'cinore,quasi re bene gesti altabant,Crepulabantur,auersantes ecum uer , qui condidit uniuersa,σexultantes in dijs maths,quos ipsi bi uis munibus fecerunt. His rebus osten radeus, aucrtit sese uissim ab illis, ex passus est illos obstis

qui animo suo,ut tandm ex plo genti ,colerent i , non unam dea scd totam coeli militiam,solcm, nam, Stellas, Marrem, Mercurium, Venerem, sati ma, quibus

impiae fibula diuinitatim tribuunt, quum fini corpora ἐdeo condita ut serviant HUM hominu.Non potest negari quod loquor. Nimiai hoc est, quod fomacbήtur dcus per Rinos propheta dicens:Nuquid uictimas ex hostias obtulistis mihi annis quadraginta in deserto domus Israel Ae

73쪽

idoluem Ammonitaruis, ac siduis dei utari Rhemphum, is est Lucilir,1ine Uet , quam colunt Saracent. Hire 1 ruta si lacra uobis finxistis ut adoraretis, conleplo uiuo ueros deo, qui fiota condidit uniuersu. Quoniam autem in his est animus uester, transfiram vos in Babγlone, ut deinnuo seruiatis idololatris. Arbitror satis esse demhbatu, nos nec blasphemos esse in deum, quem pure colimus,nec in Mosen, ius prophetia amplectimur,sed illos potius, qui uestigia maiorum imitantes, deum contem erunt olim in Mose, er utrans hodie contemnunt in Iesu Naaetareno. A ersus legem autenos nequaquam blasphemi

sumus, qui, quem lex designauit, quem prophetae omnes pro Uerunt,amplectimursed illi potius, qui patrum imis piorum ingrest uestigijs,i quibus contempta est Iex per

nocten Iaca,nunc aspernantur legem euangelicam, quam omnibus tulit Ies A Nazaraenus, quae Mosi legcm no abrogat,sed perficit. Nunc de templo, in quod dicor fuissee

blasphemus, paucis accipite. Scio G templum hoc iussu dri aedis calum,ut esset ygura tepli sunmoris, ac cederet meliori quemadmodum templo cefit tabernaculum testimonii, in quo erat arca foederis, quam circuns rebant patres nostri in deserto.praescripserat enim deusuoquespernosen,buius iis aculiJrmum, ad quam esset aedificandin.Id amplexi sunt patres nostri,duce Iesu,ta' inuexerarunt in posscsionem gentium, quas expulit deus a scis patrum i nostroru,uschad tempora regis David. Qui cum esset uir pius,er ob id deo gratus,petht ab eo,ut pararet

tabernaculum dignum deo l acob. Solomon autem, quo αniam pacificus erat,primus aedilicauit icti teplum hoc mayifcu, de quo uos gloriamini,dicetes,Teplum domni, templum

74쪽

73 PAR APTI R. c A P. VII. implum domini,templum domini. Uerum hoc tempti

nihil aliud est,quam figura ueri lepsistiiritualis,quod est

ecclesia,quae nunc aedificaturper Iesum Naeta enu rege vestram , cum opin gerebat Solomon. Deus enim quust spiritusno habitat in aedificijs manu Actis, nec circunscribitur parietibus, qui immensus est, er implet omnia Nimirum hoc est, quod ipse testifcatur per prophetam Esaiam loquensCoelum mihi sedes est, tora aute scabellam pedum meoru.Quam domum aedificabitis mihi,dicit domnus,aut quis Iocus requietionis meae Non ne manus

mea strit haec omnias Deus igitur qui condidit uniuersa, prius in seipso quietem habui antequa condσet omnia. Et si requiescit, non requiescit in aedificiis hominu manu Actis,quu alioqui coelum illi sedes sit, Cr terra scabellu: sed gaudet requiescere in animis quietis Cr obtemperantibus spiritui sancto. luci, qui pectus habet scelctibus inaquinatu,st uiolat temptu dei. Qui negotium Ac sit his, qui stiritui functo obtemperat,ille uiolat templum domini.iemadmodum aute non Ddit Mosen,qui lesum illi praestri,nec uiolat lege ab co Iutam, qui illi prori Euangelium: ita nee templum hoc uiolat, qui praestri illi tomis plurespirituale, quo magis delectatur deus. Aequum est enim, ut umbrae cedunt ueritati, quae nunc sese profri inluc .Par est,ut quod earnale est, cedat; iritualibus Nimirum haee est immutabilis dei uoluntas, Cr huius rci gratia in t unicum filium suum in terra misit stiritum sanoctu,ut ad omnes getes permanaret lux uerιtatis euangelicae.Vos autem mordicus tuetes, quod carnala est,rebellersis stiritui dei, qui uos iam olim dixit durae ceruicis pompulum. Et uobis uidemini Israelitae uolJ Abrahae, quod praeput pessiculam habetis circunc in , quum Crcore E I hacutis

75쪽

Abrahae qui cor habet repurgatum ab impiis cupiditatibus, qui aures habent obedientes praeceptis dei,ac repurgatasacrassitudine sens carnalis , ut seresumspiritualElegis no queant percipere. Q admoda aut e patres vestri ob erasitudine mentis Cr aurium hebetudine semper restiterut spiritui sanctoaci et uos no degenerates ab inagenio maioru,nunestiritu sanctum oppugnare non destistitis:pride in Iesu Nazaraeno,que fluminis in crucensi Euc in apostolis illius.Mosei quoties rebellaria patres vostris Vestros enim cur non dicum, quos imitaminis Quem prophetaru non sunt persequuti patres uestris Nec ajiaxerunt solu,verumetiῶ occiderunt eos,qui praedixerunt. vobis uenturu iustum teu, per que unum iustificaretur Oomnes. Odi's illos qui uenturu nunciabῶt, er venientem

Gomnia praesti te,quae illi praedixerῶGn5 sotu amplexino filistis,sed prodidistis ita in manus Pilati, Cr per huc occidistis sceleratius, qsi jacinus manibus uestris pera egissetis. Atque haec omnia Scitis praetextu destiadedae Itagis, quu nec maiores uestri lege per angelos tradita seris nauerint:nec uos qui que lex promisit ac designauit,pridcin occideritis,nunc etiam occibum persequaminiinobis ipsis inuidentes salutis aetereae donum,quod offertur: craccersentes exitium quodsine causa imputatis nobis σIesu Nazaraeno. Haec oratio tam uera, tamq; libera, uehementer concitauit animos omnium,qui erant in concilio, adeo, ut rumperetur illorum corda,ac dentibus strideret in illum. Stephanus autem nihil istis comouebatur,nimiae

rura plenus sancto spiritu,sed ad extrema perstreda pro ratus, iuxta Iesu Chri)li exemplum intendit oculos in coelum,unde praesidiam omne petendii est christianis.Mox aduer

76쪽

PARA PHR. CAP. VII. edurem futuru certetmen corroboratur egregius athlaαα diducit se coetiim uidet malastitem dcc Cr Iesum que profitebatur stiliton a dextris dei. Nec hoc tacuit apud impiam multitudinem. Non enim oportet ob homnum malicium supprimere dei gloriam.Ecce,inquit,video coelas apertos,Cr filium hominis state a dextris maiestitis diuinae. Hic ope precum est considerare frinam huius iudicij.Erῶt proposita crimina.Rsons est ad omnia K iuuene produciti sunt testimonia legis Cr prophetaru-

Solidis ratioom euim res est.Nihil dictu est de deo,niffipis: nihil deMoseinisi honorifice:nihil de lare si iuxta

legis sententiam:nihil de templo conti essest. Et tamen illι disrupuntur ira, er Aretum more stendent dEtibus. Adeo nostrunt imminui gloriam siuam,Cr praedicari gloriam eius, cuius unius gloriam vult deus apud homines praedicari. Si Noben, aut Abraham extulisti tulissent: I es uiuere , Iesum stire a dextris dei iuxta uaticinum Daulino strunt,sed prorsus iam in rabie uersi, aduersus sermonem tinis usistrum obturat aures suas,Cr insanis uocistrationibus magno consessu omnes impetum stcearunt in Stephanum, Iam que uelati conuicti damnarituras bi hemiae,e ciui extra ciuitatem, hac tantum in parte memores Iegis Mosaicae, atq; illic eum Iupidabat.

Tectes uero ceu uictores, quorum partes erant iuxta

Mosi praescriptum, usicari lapidationcm, quo esknt

ad carnificinam expeditiores, deposuerunt uestes suas dispud adolescentem, cui nomen erat Saulus, qui tum adis

huc per ignorantia ac patria legis Iudio fluebat impiae

cause. Mox lapidare coeperunt Stephansi, non resumntem, non conuitiantem,scd eum quem ui rat inuocantat , ac dicentem: Domine Iesubus pestiritωm meum. Agnoscis

77쪽

σο IN ACTA APOsTOL. Agnoscis Iesu discipulum .sic enim ille in cruce: Pater in manu=s tuus commendo stiritum meum.Deinde uolatibus undiq; saxis, flexis bini genibus, magna voce, magno basstetu clamauit dicens: Domine ne imputes hoc illis in peccatum, nesciunt enim quid ficiunt. Quam bene dominum sum exprefit AmulM. Haec erat extrema vox morarietis,postqua obdormqt in domino: in quo quisquis moritur,n5 moritur,sed obdormiscit, post placidum quiete ad iniimortalitate reuicturus.Ηo castem decet mori,quotquot uere christianisunt. Inq; Stephanus suo restodes

nomini,primus omnium martγrq corona meruit,er euangelici sacrifcq primitias obtulit domissio.

ERant in ea multitudine,quibus nondum erat per uda fium, i esuam esse suu dei,atshic error aliqua ex parate criminis atrocitatem elevabat, licet eos non excusaret ab homicidio, quod excaecati suis cupiditatibus, ulcisti maluerui, tuam discere ueritate. Nulli tamen minus excuta sabiles, quam potifices scribae r pharisti. ErΞt rursus, qui simpliciter errabant, credetesse sacrificium gratum offerre deo, quod eos qui lege a deo traditam conarentur

subuertere, tollerent e medio. caeterin euangelica charitas excusat ea quos, quae non possunt excusari. Inter eos autem, qui citra maliciam errabant, erat saulus

Tarsensis, adolescens Mosaicae Iegis studiosus, qui post ex lupo factus est ovis, ex persequutore Rufimo factus

est acerrimus asyrtor euangelicae Iibcrtatis. Atque ipse quidem tum nullos lapides coniecit in stephanum, uorum assensus est bis qui Stephanum damnarum ac lapidarunt: atque hoc animo seruauit illor uestimcnta, ut in muliorum lapidantim manibus esset unus. Nec Anius

78쪽

IT PAR APTI R. CAP. VIII. unim morte colenta uit Iudaeorum malicia, sed mox inriges persequutio oborta est aduersis ecclesiam, quae erat Hierosolami sic ut omnes per uarias I udaeae et Samaria regiones alitu alio dilbergeretur,praeter duodecim apoα stolas, qui caeteris animi robore praestibant, nee in hos quicquam licebat Iudaeorum malicia, quemadmodu nec

in alios,nisi permissu domini Ie*.Permiserat hoc domisnus I esus, ut urgente persequutore fugerent de ciuitate in Auitatem. Nec erat istud im formidinis discipulorum, quam diuinae depensationis ut ueluti late sparsis seminiis bus, cito proueniret copiosa in is euangelicae profestonis. Soli duodecim apostoli,ueluti pastores,non cesserui huic tonpestiti, sed constantibus animis perseuerarunt

Hierosolγmae. Porro Stephanum extinctum curarunt bumandum uiri quidam pietatis cultores, quod intelli Getillum praeter meritum per subornatos testes oppressum. Hoc studio Ioseph er Nicodemus curarunt unus domini Iesu. Stephani uero mors iuxta Iudaeor- more ingenti bonorium lactu planctus celebrata est. Nam apud chriastianos mors pro Christi gloria oppetentium plausibilis est de triumphalis:er si quid est ibi Iacrγmurtim, no ima peditur ei, qui mortuus est, sed uel occisoribus sibi gehenna accersentibus, vel gregi necessario pastore destituto. In hac tepestite Saulus,qui in Iapidatione stephani eteli sui specimen aliquod dederat, magno odio concepto in chriistianos, no aliter quam Iupus famelicus laniat de dissipat gregem Ouiu, ita coepit deua1tire ecclesia dei, perae sequens fugitantes, inquirens latitantes, obambulas perfngulas domos,er ubicus sensisset esse, qui Iesim chris

stu profiteretur,irruebat,uiros pariter ac mulieres pera

trahens in carcerem, uidelicet seular ipsis sacerdotibus er

79쪽

Is IN ACTA APOsTOL. scribis, quorsi nullum adhue negotiu exhibuerat sexui muliebri. Id agebat iuuenis pio quidem allectu, sed perauerso iudicio .Et ideo seritiam illius dominia teperabat,

ne culi A sanguine contaminaretur. Du haec aguntur Hierarosolami, j, qui distersi fuerant,quanquam metus aliunde aliὸ propellebat,imen non tacebant Iesiam Nazaraeanum, sed peragrabant Iudaeam passim semina quaedῶ idis eietes sermonis euangelici, qua de causa dominus eos dissipari passus fuerat. Inter quos erat Philippus, e septem

diaconis unas, ordine proximus Stephano. Is profugus Hierosoldima, descendit in ciuitatem Samariae, que eadesebas te dicti est.Peruenerat eodem Crante rumor quida de Iesu FIaeturaeno,de quo Philippus caetera praedicabat, quomodo crucifixus esset, de tertio die reuixisset, deinde

per dies quadraginta uersatus cum discipulis ascendisset in eoelum, dis inde trusissetfuis discipulis spiritum sanis

ctum,posthac omnibus paratam esse salute,qui crederent in nomine illius. Populus autem Samariae norum nam a populo semper est primus Euangelii prouentus magno animorum consensu intendebat ijs, quae narrabantur Philippo .Erat enim oratio βuorabilis,quae pollicebatur omnibus salutem, tu autem dictis fidem adstruebat mir eula, quae multa per Philippsi edebantur. E' multis enim, qui pUidebantur ab impurisspiritibus, ad inuocatione

nominis Iesu, daemones exibant,magna cum uociferatiori

ne declarantes sest non exire sponte, sed compulsios uirtute salutiferi nominis. Quinqpurabiici coplures et claudi saniorem fiunt assequuti Has ob res ingens gaudiuore tum ξ publicitus in ea ciuitate. Quo longius proceditur ab Hierosolama, quos propius acceditur ad gcntes, hoc uberior est euigesicis inis prouel M. Vide quatu prori

80쪽

PARA PHR CAP. VII Lficerit Iudaeoru ruitia. Philippis ex diacono βρει est

apostolis, Cr pro paucis Iliero obtatis, totae ciuitates an Iectuntur doctrina euangelica. Gruuior autem ecclesae pernicies ab his quise iunνnt ecclesiae non Hncero animo,quini ab his qui palam ecclesiam persequutur. Et huius rei nobis editum est Geplim,quo magis caueamus os ouita pelle tectos. Erat apud Samaritas uir quidanomne simo,imposior Cr praestigiaru artis x,qui priusquam eo ueniret Philippus, magicum arte exercuerat in ea riuitate, desit latis retiraculis prodigqsj demetarat

Samaria populu, alioqui superstitiosi ,er ad daemonupraestigia propensum:is fucis sie uenditabat apud simplice ac superstitiose credulum populum, iactans sese magna

quempiam esse prophytam,cui auscultabant omnes a mirinimo φῖ ad maximu. Nihil autem fecerat in nomine Ierisu, ideollapicti prodigils, quae ille uel praestigiis'mulabat,uel daemonu auxilio patrabat, dicebat: Iste es virtus de quae uocatur magna. Fuerat apud illos mussio tepore uersatus, diat dementaverat illos uis magicis artibus:Cr ideo parata iam apud omnes autoritare,plaris credebat his quae dotabat. Ille ubi uidit in Philippo prasentiorem uirtutem edendi uera miracula per inuocatiorine nominis Iesu, ac sum ita si populu ab ipso alienata credidisse Philippo,qui Iaetum nuncium omnibus adfereribat de regno de dei noncte Issu Christi,nihil magni isce de se praedicis,quemadmodum fecerat simon,sed Iesia gloria miraculis i stris, sed omnibus salute promittes, qui accepto baptifimo nome illud profiteretur: uideret, plurimos,tum viros, tam mulieres bapti mam accipere, mi de fide euangelica amplexus est Cripse Simon,Cr a cepto baptifimo, pii adhaerere Philippo,non ta amoreae si