Joannis Seldeni Uxor Ebraica absolvens nuptias et divortia veterum Ebreorum quibus accesserunt De successionibus in bona defunctorum & in Pontificatum libri ad leges veterum elaborati

371쪽

trimoniam MFlieeat, ipsis liberta eparationis relicta est, s integrum

euique ad alterius matrimonium transire. Divoνιium autem apud Pos facium improbi mores velis cunditas. Cognoscit de istis rebuε Iudex Vsorum. Nee vero praetereundum est hisc, quod apud Reunensem legitur a , Mulieres a maritis νebcta, neminι ni ri quatuor peractis mensibus nubant, quiso maritis volentibas renabere, bonum est. Sin autem, Dem audie σ videt. Non nubant etiam aliqua elicta, ni rius emundatis tribus menstruis cubi codex meus in.

qui pervetustus est, & Retinensi satis coaevus, & pars olim erat bibliotheear Coenobii SanctEdmundiani in agro Suffolciensi; ausi priaribus diebus emundata menstruis. Vulpa eonceptue uulgatenuac Deum timete, Ms. ille codex , a Domini timenteὰ negetur maritis, etiam iacuerit. Usi namque prasint mulieribus. Secundo deνelicta &e. ut hele supra. Arabica autem sunt N pes

sum uxor usuis, expectatio fiat quatuor mensium reconciliasi mε. Nam evi condonabit re est misericors. ει si repudium voluerant Dein audιι re sit, id est, permittit. Repudiata autem ea Peetabunt tres menses. Neque eis licitum est. ut abscondant, quodcre avit aut fecit Dein in uteri uos in Deum credant σ diem μιν Mum,Heli. Et maritos earum eam ob causam potivi recipe eas decebit, si ere facere volaerant. Et quod a gnatum eis G,

372쪽

habetur de altera viee repudiata. Adde item quae habet Mahum des sa) ipse alibi de uxorum Suarum Divortiis. sed de his

CAP. XXII.

Iuris juxta Ebraos, Naturalis ae Paganorum veterum, de Divortiis μeapitulatio. De eorum usu apudprisios orientis. CL Ptolomaei in nimbibis locus de Conjugiis re Divortiis ab interpretibus male habitus,obit ν explicatur. De locis in Evangelistis occurrentibuessi Divortiis,quatenus luce orsan ex jam ostensis accFiaut, in tuoque dent.

η ςx priscis Ebraeorum commentariis h actenus deDivortiis

dicta sunt, & lucem opinor dant egregiam Ioeis aliquot Evangelii, quae ad eorum jus attinent, & mutuo etiam inde a siquam accipiunt. Recolendum vero heic in primis est id, quod de Noachidarum seu humani generis, ante legem Mosaicam datam, universi,vii & post eam datam,praeter Iudaeos itidem universi,Dis vortiis definiuntEbraeorumIurisconsultiTheologiq; ; quod alibi fusius olim a ostendimus; stilicet, sine Libello ullo aliove Symbolo interveaniente licuisse pariter conjugum alterutri discedere, adeoque ma trimonium ae vitae foetetatem ante contractam plane dissolvere

373쪽

se jus Graecis ae Romanis veteribus fuisse nemo nescit, utcunquaprosecutortini de locorum varietate subinde aliquanto in circumstantiis diversum. Nimirum matrimonii jus idem ipsum esse volebant, quod in jure Caesareo estSocietatis cujuscunque,quae sociorum alte mistro renuntiante 6, solvitur. Et ad liberrimum illum Divortii usumae jus receptum apud vetustissimos paganos etiam in Oriente spectat Claudii Ptolemaei locus ille, e Chaldaeorum AEgyptiorumque monimentis Astrologicis haustus, ubi de conjugibus ac eorum δνα λυσι τι seu Divortiis verba faciens ib)δ μινουο ν inquit ὼι δHπαν αι αμβιώ- άμφοάρων των γενέστω τα ψοῦτα συσχηυα μενα τυπΤουώπιν, οταν - τηγανα αλ λοις η εξαγο - , ua λισθ' o v ἔναμάξ του συα sera es, πολυ δὲ πλDν ὁ πιν ἡ τῆ ἀν- ras mi γυνωκὸς Θ. Διαλυμβι δε ἐκ ταὼ τυχοντωνάπα μοτρωὴ ταυ τολεον erἀs άι προειρηαέναι τῶν φώτων τάσεις ελν άσυτῆιτοδμοίοις τυχωm , η T, Omnino consantes

permanebunt conIugum convictus , seu co ratum nunquam Home-ιur ; fui latina versio aegidii de Tebaidis, quae ex Hispanica veteri ex Arabicis facta nata est , non ex ipsis Arabicis, ut vulgo

sumitur J quando in utriinque eorum genisura luminaria contigerit configurum esse concorditer. Hoc est, quando inter se tr Petra aut senili radiatione se restexerint re maxime eum vice versa aut Iuxm commutationem seu tommutate hoc evenerit sid est, ut alteriu, Sol Lunam alterius , aut hujus Luna illius Solem sic respexerit. Vetus versio Barbara si hoc acciderat cum caminia mento. Antonius Gogava, cujus posteriorum binorum librorum versionem sequitur Hieronymus Cardanus, qua do mutua huc receptio accesseraι, pro Graecis scilicet illis οπιν ἐναλλάξ τῆτo συυβαDει , quorum vicem obtinet apud Proclum paraphrasten, teta 6' ἐναλλαγὴν ἐςu συοσιωνια & in aegidii de Tebat. disi versione , cum hoc fuerat ex rabdit, retenta scilicet, quam in

Hispanicis, unde Latina sua fecit, repererat, voce Arabica i

374쪽

rabssit, quae ipsa commutatio est seu ἐναλλαγη, sed ita, ut diximus, juxta Astrologos intelligenda , quod palam lcimus tum ex Anonymi veteris Graeci a , tum ex Haly Eben Rodan in Ptolemaeum commenotari in multoque magis, cum viri Luna su uxor ιι solem restexeriι ubi Gogava pessime, multo magis quando qua piro Luna est femina Soffuerit, quod & sequitur Cardanus, mentem Ptolemaei, a Golava saepe deceptus, minime assequensi quasi legisset ιταν ἡ ἀγδώς B ό ργυναικοs O. Nam tensus est οταν ἡ τῆω3Mis P .ese τον - γυ- . να. κος ο συμφωτῆ ut in Procli paraphrasi . leu quando Marata Luna cum uxoris μου concordat, configurationibus scilicet ac radiationibus jam dictis 3 Dissereantur vero levi occasione Γseufacile; seu ut Latina, Hil panicis intermediis, ex Arabicis, qualibet occasione atque

- τυχοντων άιbeμάταν ex causis obviis ac leviculis, ut ProclusJatque anuicem abatienantur omnino, cum pradicta luminarium sta-rsones Pelιn signis ια co unditis acciderint, vel smi ex diameIro, vel quadrato. De.tralatirici apud veteres vinculi, quod vocant ma-

4rimonii solutionis adeoque Divortii liberrimi jure usuqu , idque maxime apud eos, unde astrorum ars qualiscunque illa , sed vetustissima interim , judiciaria in i posteros manavit, id est Orientis populos, verba heic fieri, palam est. Ab eisdem didicit itidem Julius Firmicus bὶ illud, Venus si in domo vel decano δμerit inventu σc. Exo rias abdicatant uxores vel crudeliter ne- ωbuns, atque alii pariter similia. Novatum autem Iudaeis Divortiorum jus fuisse aiunt Ebraei lege sacra illa in Deuteronomio ce) de Libello Repudii, indeque suis fuisse illud singulare. Ante legem illam nuIlam omnino necessariam accessisse causam aut circumstantiam Divortii praeter simplicem altero utrius arbitratum, quo solo contractus a me initus lolvebat ut ..

Post vero, nis observatis, quae lege illa praeserabuntur, inter suos Divortia fuisse illegitima , neque Uxoribus omnino permissam ante, sed tantum Marius. Expressim etiam Iosephus d , ut suis

375쪽

umR EBRAICA. LIB. III. CAp. XXII.

ut supra a , libellum Repudii a Salome Costobaro datum suisse' ait ου G τὰς iουδαίους praeter legitima Iudaeorum ut a.Nemispe legem sacram, qua expressim haud negatur uxoribus libere divertendi potestas, ita lunt interpretati, ut dum maritis modus singulatis diserte in ea praescribitur, Uxoribus luis interim tacite denegari minui ve censerent ius, quicquid illud fuerit pristinum seu Noachidarum permissivum de earum divertendi arbitrio. Sed ea de re vide e iam, quae occurrunt supra capite decimo nono, quibus adde, quae habentur sub ea pitis decimiseptimi calcem, alibi que de actione forensi uxori subinde competenti, qua maritum eam dimittere cogebatur. Sic enim foro intermedio, quod maritum libellum dare cogebat, etiam Uxor eum quasi dimisit. Jam vero Binas illas Hillelianorum& Sammaeanorum sententias, etiam Christo in terris agente , insignes suos habuisse autores, &pto sectariorum numero atque autoritate viguisse, ex eis, quae ante sunt ostensa, facile elicitur.

Afinem illam Hillelianae Rabbi Aquibae sententiam sintelligas oportet, ni fallor, Aquibam Beu Ioseph celeberrimum illum

' lagistrum, non Mahaleelis filium, qui dc Obscurior, nec, quantum seio, in vivis dum res haec ita in eontroverso) etiam tunc temporis ortam, non est cur dubitemus. Is scilicet & Mosis SHilleli, & αἶ Rabbi Jochanan longaevitatem attigisse, id est centum ae viginti annos dicitur b , atque post excidium Templi,

sub Vespasiani initium , annos circa quinquaginta vixisse; id est usque ad annum Christi centesimum ac trigesimum; unde satis liquet, eum sub ipsis Christi natalibus natum , adeoque disientientibus eo in aevo Hillelianis & Sammaeanis, non sine indulgentiori de Repudii causis interpretamento , Hillelianorum sectae adhaesisse. Scilicet sine ulla omnino causa ae pro viri arbitratu tantummodo uxorem, quae displiceret, dimittere fas esse

voluit ille. Haec cum se ita habeant. nonne ipsissimum est sintentiae ejus vcstigium, quod, in monte discipulos docens, memorat

376쪽

UXOR EBRAICA. LIB. III. CAP. XXII. 3 1

γυνιυκα vias , δότω ἀυτη Καπτάσιον , Dictum est, quιcunque dimiserit uxorem suam παρειτος λόγου πορνείας excepta fornicationis causa cut vulgo redditur παισι αυτlio μοιχα P ,-ὀς-. πιλελυωνί- γαμόση, μοιχότα acit eam machara, o quι di. missam duxerit, adulter es. Neque enim quod dictum esse ait hoc in.versiculo Christus, in ipsa sacra lege sic expressim habet ut, quemadmodum cetera, quae de homicidio ae adulterio praecedunt, aut quae de talione ac juramento tequuntur eodem in capite. Scilicet de illis ait, Dictum est antiquis , de hoc tantummodo dictum es, ut 6c

alii b observarunt, renuentibus aliis c , de prodicto a Mose, juia

su divino, sumentibus. Sensus videtur, dictum esse seu sententiam in ore hominum tune volitasse, si quis uxorem sibi displicentem velit dimittere, id rite fieri, nulla causae ratione habita, dato ei libella repudii. Quod de sium ira solvendi conjugii licentia effatum 1 Pharisaeo illo, Rabbi Aquiba qni proculdubio tuos habuit lectatores, atque Hillelianis, a quibus ille parum distabat, tum manasse, absonum non est ut existimemus. Postea etiam de ipsa inter HilleIianos amSammaea nos controversia rogabant eum Pharisaei. Accesserunt ad eum Pharisas tentantes eum π dicentes, licet ne homini disiattree uxorem suam. κατά πασαν ένίου, quacunque ex causa. Ita apud Matthaeum. Αιῖα sane tam custamquam causam aut rati nem

ignificat. Et in exemplari unico heic notatur δεκαρτura seu peccatum legi. Ceterum vulgata recte causam substituit, ut de Syrus, 2 ob omnem occasionem, & Arabs M , quod idem lonat. Et ex eis, quae supra citantur ex Talmudicis, de temporis Illius opinionibus controversis dubitari nequit, quin Ebraice , Rabbinicὸ atque etiam Talmudice dictum fuisses, z -- ob omnimodam rem seu causam siv.

I 'Tya quod idem sonat apud Ebraicum editionis

377쪽

Munsterianae Matthaei interpretem. Summa est perinde ael si susus dixerant, controversia pridcm orta est inter nos gravissima Ide Repudiis; aliis tantum ea permitti in zzzὶUI ob rem turpitudinis seu turpem a Trentibus. sic Sammaeani. Alus N

aliam qualemcunque,'quam ob tu pitudinem. Sie Hilleliani. Qsdigitur tu sentis P Anne omnimodam ob causam seu tra udian seu Frris i da ob rem seu causam omnιmodam licet uxorem repudiare t Et sane eadem de re apud Marcum se quae

stio a pharisaeis etiam, eaulae non adjecta omnino mentione, propo nitur, ficetne homini uxorem dimittere. Iam vero Christo illos ad primordia conjugii revocante, & de continua conjugum unitate, utpote quae Numini esse gratisisma b , monente, dicunt issi t apud Matthaeum quid ergo Moses mandapie dare tib Eum, repuHi re dimittere eam. Ait ilias, quoniam Moses ad duritiam υν dis vestri permisit Pobis dimittere uxores νυirM. Ab initio autem non Die sic. Dico autem vobis, qui eunque dimiserit uxorem suam μὴ ἐπὶ πωμεὶ nsob fornicationem quod omittitur tum apud Mareum cὶ, tum apud Lucam id) ubi hac de re item breviuscule agi. tuta re aliam duxerit, moechatur ι apud Marcum, ιιοι Σῶτα ἐπ' --τI Alterium commitιιι super eam I re qui dimisiam duxeris, mae. ehatur. Dicunt ei discipuli, si ita est eausa hominis se) eum uxore, non expedit nubere M. Etiam discipuli igitur hactenus putabant ipsi, liberius multo fuisse divertendi jus, quam heie manere voluit Christus. Consultus igitur ille hae de re ab iis, qui legem Molaicam se interpretarentur, ur Divortia inde apud se liberrima quacunque de eausa, modo rite interveniret libet Ius, a maritis licite fieri existimarent i sed interea ob exortum inter scholas, quas diximus, illustres dissidium, atque ut tentarent eum subdubitare visi respondet, ab initio non fuisse sic. In unicam coaluisse ex primo conjugii institu

378쪽

to earnem Virum & Uxorem, nee pro libitu disjungi debere, quos Deus conjunxit, utcunque ob duritiem cordium eorum lege Mosaica eis fuisset Numinis cui liberum in universo actus humanos, adeo que in contractus matrimoniales semper imperium in jussit indultum, ut divortia facerent, idque, juxta receptiorem illis tunc sententiam scilicet Hillelianam κατα π α eras eia τί certe sic intelligendum

videtur in quamcunque ob eausam seu In Itaenim eapiebam illa legis , si illa non invenerit gratiam νη oculis ejus an NX 'd quoniam, a si repererit in ea Turpitudiuem rei, quasi disjunctive dictum fuisset, sive Turpitudinem si veRem filiam qualemcunque quae displiceret .Hoc autem ab initio non fui in sic, ait Christus; non omnino ait Divortia aut eorum jus ab in tio simplieiter non suisse, quod ex proxime ibi sequentibus palam emEtiam de matrimonio primum rite inito conjunctis, non de eonjugio sive ob eon languinitatem, sive ob assinitatem, sive ob conditionem Sacerdotalem, id genus alia divortio tum etiam necessario ditimendo verba fieri manifestum est. Sie autem, si quid video, aperte ima probat & Gentilium divortiorum usum omnino liberrimum, quale apud Romanos veteresὶ&Judaeorum opinionem illam de omnimoda Diuortii libertate ex jure Noachidarum seu Naturali, quod jam ante tetigimus, ut & Hillelianae sectae hae de se dogma, & quod ea Rabbi Aquibae erat. Revocans igitur conjugii Divortiique jura, uti& alibi alia, ad prima sua a , maximeque Charitatis principia, Divortium neutiquam dein teps a suis, in quorum numerum Iudaei universi ut gentes reliquae migrare debueram admittendum vult juxta Hillelianorum, nedum Rabbi Aquibae sententiam; Causam sci-lrcetob omnimodam seu pro libero mariti arbitratu, nec παeικτος λιγου στορ ειας, seu μηέπὶ π έα. Ubi vero πορνεέμ seu πορνεζα, ibi rite & jam ab ipsis rerum initiis & universim admitti posse. Et eum hae distinctione ea quae simpliciter de uxore non di-Σx a mittenda

a Uide fila Tertu ianuae de Monogamia cap. F.

379쪽

mittenda habentur apud Mareum, Lueam & Paulum a , sumenda, quod & interpretibus optimis plane contonum. ia L Corinth. g. II.

CAP. XXIII.

De Exeeptionibus iliis in Gangelio πορικτος λογου Iasile , u ἔπτΠορνεια qua extra causam fornicationis seu adulterii in Diportiis a istendis. Et de varia Πορνεψα gnificatione. De Ioseph. item, dum Mariam Virginem sancti am repudiare voluit. inito consibo.

JHm vero restat dissicultas maxima, qua erueiari solent hele Ser plores, de genuina τῆ παρεκτὸς λογου Πορνέας & μη' ἐπὶ Ποι

sine apud Matthaeum significationeae sensu. Verti solent verba illa ibi, excepta causafornicationis seu extra causam seu rationem fornicationis seu adulterii, Ac non ab adulterium seu fornicationem.

Et Patres vetustissimi ast ibi, prater causam Adulterii, & prater eη causa adulterii vertunt, dum nihil aliud in vocabuli vi ibi eo lineri volunt, praeter conjugii per illicitum concubitum violati dem. Sed an recte, quod olim quidem obiter bi admisimus in laqirentibus videbimus. Syrus priori in loco habet id MI Nnrum MPm extra causam fornica ionis, posteriori N V N qua non fortata est, seu non est adultera. Iam vero Fornicatio nis vocem uti & Stvrs non solum pro Innuptarum concubim, ut vu=go, sed etiam pro Adulterio sumi apud Christianos veteres in confesIo est. Unde ae moechia pro πορνώa usurpatur non semel Tertulliano sc aliisque. Uti &in Oneirocriticis d)Persarum,&AEgyptiorum Graece, sed a Christiano, aevi inferioris, redo ditisca Tertuzam advers. Mincion.lsi. g. eas. I . se. b) De rure Nat. σ Gent. lib. I. cap. ra.pag. 3 1. cI Vide eam adpers. Maserion. M. q. cap. I . De Pudicitia cap. ia. σ ε. U comes Onei-rocris. cet. IV. Digitirco by Cooste

380쪽

UXOR EBRAICA. LIB. III. CAP. XXIII.

ditis, aliisque ejusmodi, nonευω pro eo quod est adulterium committere. Priore autem notione ad conjugium seu divortium attinera

nequit Fornicatio, de Divortio ob stuprum ante Nuptias seu Sponsalia admissum capias. Secunda igitur, seu qua signanter Adulterium seu conjugii violationem denotet, heic accipienda, si recte fornicatio, ut illicitum conjugis concubitum solum significat, pro ποσώα in Evangelio substituatur. Et tam syro,quam Arabi sie acceptam liquet, uti & interpretum plerisque. Atqui interea quaerendum est, utrum inter Scriptores veteres Evangeliis sive priores sive coaevos, pro Mdulterio aut coitu aliquo illicito Adulterium, qua ad Blterium, per se ae simpliciter sive, ut ajunt, specie designante, seu pro Fornicatione in notione hae secunda manifesto ac palam sumatur Πορνεια. I pia quidem vox rarissma est apud Graecos vetustiores, utcunque ποι ν , oroe 11, πορνiυω. aliae ab his factae, satis sint obviae. In

Demosthene saὶ habetur pro impudicitia ea, quae est paederastia. Hellenistis in versione sua sederis veteris frequens satis est, adeoque tempore Christi&diu antὸ apud Judaeos, qu- Hellenistae

fuere, receptissima. Quanani autem notione, quo sensu, mox perpendetur. Atque in Philone, Christo satis coaevo, occumrunt melliaea, μοιχώια ac υπνγίαιον b . Primum, pro

Amplici devirginatione illegitima atque stupro 3 secundum, pro

concubitu, qui eorpore prostituto habetur, seu ex arte meretricia

Pro Adiaberio seu simplici conjugii ex coitu violatione ; Tertium, uti & Quartum pro eo, quod nonnullis existit' abatur μεΘοριον αδι κημα ca Θoesis S ριοιχειαν medium inιer supram duberium deis lictum, quasi interceptus scilicet inter Sponsalia ae Nuptias con tubitus , qui, μοιχῶας Species adulterii vocatur illi, & pla. ne ipsssimum est adulterium juxta Ebraeos, uti & alios pariter, quibus ab ipsis Sponsalibus citra Nuptiarum solennia vinculum, ni appestitant, matrimonii ratum habetura ut de Ebraeis supra ollentum est. Et si ποινεια pro arte seu quaestu merstricio heic