Joannis Seldeni Uxor Ebraica absolvens nuptias et divortia veterum Ebreorum quibus accesserunt De successionibus in bona defunctorum & in Pontificatum libri ad leges veterum elaborati

431쪽

Nee sane in posteriore ejus loco seu Capite decimo nono distrepat Syra. Certe in prioris Matthaei loci versione Lutheri Germanica pro Adulterio & conjugii ex coitu illicito violatione plane sumitur. Us

causam adulterii seu conjugii violationis, facit inam adulterium committere seu conjugium piolare. Cui consonae sunt plane eo in loco veP sones Daniea,Bohemica Polonica;etiam Hibernica & Cambrobritanis nica. Nimirum nomen quo πονεέα. in harum singulis redditura ver bo fit eodem, quod pro μοι καPM seu adulterium committere substituitur. Ita etiam hoc in loco Sancti Marmochini ain Italica, Ecceto cleper causa delo adulterio. Verso autem Anglicana sub ipsis Refo

Tametsi voces, quibus πορνεια dc μοιχα βαι heic redduntur, discrepant ab eis, quae loeus habet prior, in eandem tamen utrobique recidunt sententiam. Et plane adulterium di Fornicatio seu πορνώα pro Synonymis hele sumuntur; uti etiam in Galli ea veteri se annis abhine amplius trecentis adornata tui cil que ieront leur femmes hors pur acheson de Fornication il ia fati obe fornicaire. Cest adire, Usint fer ornicatios. Et citque prent femme qui es en tiel Maaniere Iesee, set advomise , ut loco in priori; & posteriori, fors pu or-νication o preiam autrefera advoutire; ubi ut in priori fornicatio. ni adulterium est Synonymum. Generis Posterioris versio est vulgata vetus Hieronymo tribui solita. Excepta Fornicationi. eausa, dcxsob fornicationem se. moechatur & adulterat s juxta quam etiam Syrus in priori Matthaei Ioeo , uti item Ebraica Matthaei in altero

'riarm nr m v Hah n ob causamfornicationis, in alteror ria'n 'ira ', , nsobfornicationem, adhibito verbo

niana.

432쪽

quae es sunt veteres aliquot inde sumtae; ut Anglo-Saxonica cui Ioeo priore habetur, & secundo nisi causa fornicationis, eo quod conina faeeoncumbexe significat, pro adusterium committere seu maechari, ibi

usurpato. Sic mi es e fius priori in loco out taleii ccui se di fornica.

therle . Fornicationis nomen icilicet in exceptione retinet, dum dis versa in idiomate Anglico pro moechari iubstituit. Neque discrepat loco in alterutro a vulgata Beza, adeoque nec Gallica ex illius verno, quae pro πορνε palliardise habet, uti & Cantabrica palliardicarem, nee Hispani ea aut Italica Christianis Reformatis receptae, quibus Fornicatione & Fornication in exceptione legitur , dum in reliquis hele adulterii nomen singulae hae retinent. Neque aliter Belgica cui τηπορνεια findererit fornicatio, Iadulterare seu marchMi oderoti doeta utrobique responὸet. Angli autem nostri in versione illa, quae publice legi solita est sub Planrici octavi tempora posteriora, Ed Wardum sextum, de Elizabethae Reginae priora habent loco priore - except it

be for fornicatioris causethhertobreat matrimon p. and ivlhoste dee

tnameth her rc. commiteth odinnutriὶ quemadmodum & posteriori ι excepto quod nudi de pro litiuxtilaonM ibi substituitur. E Graecis facta in Titulo dicitur. Sed mirum est ita variari etiam τοῦ ιιοιχα θαι eodem ipso in loco significationem. Omnem enim violationem con jugii moechiam esse nemo dixerit, utcunque satis discriminatur Oro per Fornicationis nomen ab adulterio & violatione conjugii squalia item est Lutheriphrasis J loco in utroque. In ea autem quae sub Eli et abeth a Regina ab Epilcopis novata est , Fornicationis nomine itia exceptione retento, μοιχα Um semper id commili adusterie verti tur , cui Omnino concors est ea, quae denuo ornata est sub Iacobo Re

ge leu postremo recognita. Atqui in ea quae ante ex Bezae versione Anglica facta est&Hulterianis inserta, priori in loco sornicutiori promoua,posteriori n)l dredirine usurpatur. Sed latis est illi hoc uno i quaaque consonum luxta Anglorum in veteri sedete usum, dum id quod est ibi ποινά'Arti ποι γέα vertunt. Eorum etiam nonnulli qui priori in

433쪽

M UXOR EBRAICA. LIB. N. CAP. XXVII.

Io eo Adulterium aliudve pro illo, velut nec omnino a πυιεια dive sum, hele substituunt, in posteriori verbo tenus saltem ita distinguunt, ut aliud pro πeρνεέα , pro adulterio seu μοιχμα aliud inserant. Si e

Lutherus cui exceptio ibi est eue fel in denia una b der Durerer iniden nisi

ob fornicationemr, eadem quae supra notatur ex eo pro adulterio seu conjugii violatione voce statim usurpata. Atque pariter sane varianthei e versiones Danica, Bo hemica , Polonica, etiam & Hiber mea &Combrobritannica, uti & italica illa Saneti Marmochini. Alii nisi obstipri causam & nisi obstuprum maluere, ut Erasmus & Delocnus Henistici octavi Biblios opus. Jam vero dum adeo diversas vocis in exceptione Evangelica interpretationes sic intuemur, manifestum fit alias atque alias etiam secundum diversitatem illam Iententias circa Diuortiorum jus apud eos, qui inde disputant, oriri. Qui ipsum adulterium , id est Conjugii per illicitum coitum violationem voce ea ibi, nec aliud omnino intelligunt citra adulterium divortium admitti prooeuldubio negarunt negabuntque. Qui ea notione adferri volunt 'Olut exemplum non simplicem causam, etiam alias ob causas non leviores divortia rite fieri definiant necesse est. Et demum qui fornicationis seu πονώαι ibi nomine reliqua peccata juxta ea, quae Capite stenduntur vigesimo tertio, venire existimant, et ism ob ea divertendi ius pariter obtinere concedent. Prioris sententiae apud veteres Tertullianum fuisse a , Chrysostomum bin , aliosque non paucos liquet;& secundae Origenem 6 ejusque sequaces: De Tertia autem, quaestionem fuisse scrupulosissimam in seculis primitivis palam est ex Au- ustino s* , qui & latebrosissimam appellat & in Retractationibus in

eam propendet, quam & ante amplexa tuo est. Verba ejus inferius dabimus. Et iam Beda nostras, ad Matthaei locum hae de re priorem, Non heie intelligitur uit,tantum Fornicatio in Stupro, quod ιn alienis viris aut 'minis committitur, sed omnis concupificentia lavaritia vel idololatria,qua bominem faciunt ά lege Des aberrare. Si gitur

uxor

', ε

434쪽

xxor hujusmodi aliquid hominim cogat, qui talem rimittit, eos aforis nicationis dimit te,non tantum illius sed ua. Istiin, quia fornica tur,sua, ne fornicet. Et distinctio illa huc attinet sa , Fornicationem tripliciter intelligi; Proprie, quae Carnis est, ut stuprum seu adulterium ipsum ς Communiter. quae est infidelitatis, ut idololatrarum &apostatarum ; Et Commistive, atque ita actus cujuscunque peccati est Fornicatio. Unde etiam Divortium fit triplex. Sed de hisce plura in sequentibus; ubi de Vinculi Conjugalis tum solutione juxta alios; tum nexu juxta alios indissolubili, a Nic. Gorran. in Matth. F.

CAP. XXVIII.

Motum ae Usus Chrisianismi Primitivi circa Divortia Reliquia, ae

Constitutionum de eisdem Caesarianarum a Christianismo priomum in Imperium Romanum sub Constantino, recepto, f in β-culum Iustinianaeum, ea annos . Christo nato amptim quinge tos se aginta Hsoria. Adeos per intervallum iEud, Iuris .eis Caesiarei vetustioris, facies quasi integra.

DE Moribus ac Usu Christianorum Legibusque & Sanelioni

bus summarum apud eos Potestatum circa Divortia , proxi-mE est agendum. Quantum ad Mores ae Usum, duo sunt spectanda intervalla. Alterum quod ipsa Christianismi initia seu promulgationem atque Christiana Constantini Augusti tem. pora seu Christianismum in imperium Romanum primo receptum intercedit, id est quod sub annum ab incarnatione Iro finitur. Alinteruta quod deinceps sequitur. Quod ad primum attinet, Christianorum tune institutum fuisse, Adulteriis ut peccatorum genere gravvissimo esse abstinendum, non solum Esacra Scriptura, verum etiam tum e patribus, tum e paganis ca) satis dignoscitur. Sacramento se obstringere solebant, inquit Plinius, ne furea, ne latrotinia, ne Ata teria committerent, ne fidem Disrent σι. Atque hujusmodi non du-

435쪽

bito fuisse συνθηκαι δ αμήλους pacta seu conventa clancularia invicem a Christianis fieri solita, quae eis objiciebat Cellus ci); utcunque interdum ex latina vocis συνθήκαι per convenitiae quod aequivocum estὶ versione pro Synodis seu Congretationibus perperam sumantur b . Neque alia sane Christianorum Primitivorum vitae inter se formula ac regimen erat, praeter illud, in quod pro vario Ioci, temporis, personarum discrimine aliter atque aliter, sed interim pie conventum est, nec institutis Evangelicis adversum. Per interistum autem, quod diximus, primum non satis ex moribus usuque ediscitur, quomodo Evangelica Apostolicaque cὶ de Divortiis ac Repudiis, disciplina intellecta sit, sive ubi fideles utrique, sive hic, s ve illa infidelis fuerit. Paucissima sunt, quae huc spect/nt, exempla. Nootissimum est illud, quod narrat Iustinus d de Uxore Christiana,quae etiam pietatis eausa marito tum infideli tum flagitiosissimo, qui abscesserat, το λεγόμενον mae-Fιπουλον δῶσἀ, ἔχω&Bη dedit i quod apud vos ad Senatum Romanum scribit) Repurium nuneupa.ων, adeoque Divoniam fecit. Evenit sub annum Christi iso. Idem quantum video feeit S. Thecla, sequioris sexus protomartyr, dicta Thamytidis in Iconio sponsa & Pauli Apostoli dilaipuIa. Nuptias noluit,viri alias clarissimi, sed Christianismum ipsumque Paulum . acerbius detestantis sponsalibus renuntiavit, quibus scilicet ipsum inerat matrimonii vinculum. Sed hujus historiolae fides penes aut res sit, maxime Basilium Seleuciensem Episcopum est, qui vitam ejus seripsit. Quin vero de Epiphanius de ea expressim 0-λυ σιωγά uu isseisit morimonium. Et de actis ejus videsis quae disputant Doeti g . Qualesnam autem hoe intervallo haberentur sententiae cpartim capitis proxime praecedentis caIce indicatur,& mox in sequentibus amplius ostenditur, ubi etiam, quales de tunc & in secundo in. tervallo Canones seu regulae Ecclesiasticorum huc spe stantes sententiaequo reperiantur, breviter aperitur. Sed tametsi Mores usumque

interm

436쪽

UXOR EBRAICA. LIB. III. CAP. XXVIII.

ΤΙ intervalli primi non adeo expressim hae de re comperimus. de iis nihilominus non est dissicile eonjectari ex legibus sanctionibusque eadem de re Principalibus, seu Caesareis intervallo in secundo, postquam

scilicet Christianismus in ImperiumRomanum est receptus, latis. Manipulus est scripto um Christianorum, qui praecedunt, satis exiguus. eorumque pauci Divortia tangunt. Sed dubitari nequit, quin COn stantinus Caesar Christianissimus atque succetares ejus tum generi hieratico haud parum plerunque addicti, tum institutorum Evangelicorum Apostolicorumque studiosi, qua nempe juxta doctrinam simul&usum anteriorum temporum edoceri possent, id sanciendo de Divortiis stabilirent de servarent, quod ab Episcoporum reliquorumque primas tenentium mystarum ubilibet coetu aut plerisque eorum pro legitimo atque orthodoxo haberetur. Quae quidem ratio non soldm ad Constantini atque insequentia tempora, sed pariter ad ani cedentia spectat. Nam quod tot tunc suffragiis, saltem ultroneo permissu mystarum seu Theologorum quorum paucissimi sunt, qui scripta reliqucre in Christianorumque inolevit & pro legitimo est promulgatum,vix est ut dubites, idem ipsum etiam ante vim saltem ple runque in moribus usuque obtinuisse. Tetigere hanc rem, qui de Christianorum vita ante Constantinum scripsere a . Sed tantum tet gere. Iam vero simulae ferme Christianismus in Imperium Romanum receptus est, id est sexennio aut circiter post Synodum Nicenam primam, seu anno Christi 3p. Basso & Ablavio Consulibus, liberius quod, ut ante ostenditur, usurpatum est divertendi jus pro alterutrius conjugum sive libitu sive qualicunque causae obtentu a Constantino

coercitum est. Nee viro sine certis eisqu gravioribus ac Tribus tantum causis, nec DXori, licet non omnino eisdem,divertere tunc impune licuit. Poena scilicet utrinque praescripta, sed non adjecto expres- sim, nexum matrimonialem manere, si contraveniret alteruter. Quasi& tunc de ante, Mores & Usus circa Divortia pro alterutrius conjugum libitu Iiberrimus Paganismi etiam in Christianismo obtinuisset hoc tantum addito temperamento, ut non sine vitii seu flagitii cause seu obtentu divortium alterutri permitteretur. Sed utrique smia seu ex mutuo consensu libertas pristina in legibus manebat; utcunquo

437쪽

pro persuasionis diversitate, cujus in eorum, qui intervalli primi lunt. hac de re scriptis vestigia perpauca supersunt atque ipsi perpauci iunt

tunc scriptores aliter atque aliter ante Constantinum divortia Chrisianis exercita, admisia, negata, non est quod ambigamus. Con stamini autem hac ue re Constitutio hujusmodi est sa).

IMP. CONSTANTINUS A. AD ABLHUM P. F. P.

Placet, mulieri non licere propter si spra s cupiditates marito repudium mittere exquisiua causa, velut ebriosi, aus aleatori, aut liercularioiNec vero maritis, per quas uni occasiones uxoressuas diis mittere. Sed an Repudio mittendo a femina, haesti erimina inquiari, si HOMIC/DA U vel MEDICAMENTARIUM vel SEPULCHRO RuM DISSOLUTOREM sb maritumsuum esse probaverit, ut .a

demum laudata omnem siuam dotem recipiat. Nam Hrater haec Tria crimina repudium marito miserit, Nortet eam ins adacicutam si ea- pitu in domo mariti deponere, spro tam magna sui confidentia in insulam deportari. In maseulis etiams repudium mittant, hae Tria triamina inquiri conveniet, si MOEcHAM. vel MEDICAMENTARIAM nil CONCILI TRICEM repudiare voluerit. Nam si ab his criminibviobeνam esererit d), omnem dotem resiluere debet s aliam non duce. H. Auod Mecerit, priori conjugifacult.u dabitur 6 in domum in. vadere'omnem dotemPosterioris uxoris ad emeti am transferre pra

venas ibi in terpres, leni objectione matriinoniam solvi probibratur. Quasi nun solum poenam circa dolem conjugesi atque uxor etiam relegationis, ac maritus aliam n Ba ducendi, lubirent , verum& iplum extra Tria haec crimina Divortium irritum finget. Aeces.sit lam, ut criminibus hisce sive vir sive uxor convinceretur ut item interpres ille id est, causa coram judice cognita pricis damnaretur. Adeoque nunc primum Divortii alterutrius sine consensu mutuo caula ad forum necessario sic spectavit, quae divertentium arbitrio ani ε

438쪽

anth ex Iure Caesareo c modo ritus alii testesque solennes adhiberentur; fiebat. Ita igitur nunc excepist fornieationis causa in Evangelio,& quod reliq vum est, in Apostolo contra divortium intellectum est, ut complures ejusdem causae legitimae primo admitterentur. Quae ta men in Homicidium,Veneficium,& Sepulchrorum violationem in viro, Adulterium, Veneticium & Lenocinium in uxore sanctione hae contrahebantur. Nec sane ex lege ante in Paganismo recepta impune retinebat vir adulteram deprehensam. taui non statim iamitιeν et reum

Non possum ab uxore A. dromache δυνιere , prohibent enim Ta bula leu edie iam σ lex Romana, antequam latam, uxorem mole stam & contentiolam liberius potueram dimittere. Nec praetereun

dum hete est, dum Constantinus ad Praefectum Praetorio Ablavium hane scripsit misitque sanctionem pro lege in futurum observanda, palam esse, patres Nicaenorum si8 plerosque in vivis fuisse eique in rebus Christianismi a consiliis; etiam & hieraticum genus quod Clerum vocitamus apud eum ita gratia sub id tempus polluisse, ut Episcoporum judicio, idque forensi ac ferme soli , causas undiquainque omnimodas permiserit e . Imo, ii conjemri, neque ex ratio in ne adeo levi, fas sit, eodem forsan anno dieque,eodemque animi consilio, quo illam de Divortiorum modo etiam & alteram de Episco

pali,quale diximus, Iudicio, promulgavit. Extat haec ad ealcem Codicis Theodosiani. Caret quidem Consulibiti, sed ut prior tum III Nonis Mali tribuitur, tum Abia vio, id est, eidem Praefecto Praetorio datur, licet Baronius d) anno colIocet yi . Summa hujus ex ipsis

439쪽

UXOR EBRAICA. LIB. III. CAP. XXVIII.

mantur, nee licet ulterivi retractare sa) negotium, quod Episcoporum sententia decid/rat. Rejicitur Conflantiniana hale de Episcopali j dieio in Codie ibus notae optimae Theodosianis impressis, velut extra- vagans cum duabus aliis, in extremum libri decimi sexti, adjecto in fronte, me titulin scilicet de Episcopati IudicioJ deerrabat a corpore Theodosiano. Et partim habetur ad calcem Synodi Valentinianae tertim & nuper eam in Appendice codicis Theodosii seorsim edidit Iaeo. hus Sirmondus. Sede codice meo Ms, qui Guillelmi Monae hi Malis mesburiensis erat, liquet, tam hanc quam reliquas ibi binas ad titulum libri deeimi texti secundum, qui de Discopis, Ecclesiis G clerico est, attinere sparsimque ibi intersertas. Certe & diu ante tempus legis illisus de Divortiis latae & ante Synodum Nicaenam adeo Episcopali judicio etiam induIsierat Constantinus, ut constituerit 'J Iudicem squalemcunquebro suasolscisuane observare debere, ut ad Episcopale judicium provocaretur,mensium accommodaretur. Sie ille Licinio de

Crispo Caesare Consulibus, id est,anno Christi si8. Haec quidem de Episcopali judicio satis imprudenter concessa, postea merito sun t immu . rata b). Sed ideo obiter adnotavimus,ut inde constet,non solum imis peratoria automate sanctionem illam de Divortiis, adeoque quotquot in ea ut necessaria admittenda sunt, viguisse, verum etiam sententiae ilis

Ilus aevi Episcopali seu hieraticae, quae saltem obtinuit, fuisse non dissonum. Quisquamne ea de ro potuerit dubitare, qui quanto erga Epius copos sanctionis autor indultu de quo plura item apud Eusebium in ejus vita habesJ idque in rebus universis tam profanis quam sacris definiendis se gereret, ex hisce observaverit. Neque interim Episcopale j dieium sinetionibus principalibus ab eo promulgatis contrarium mnino permisium esse, est existimandum , ubi nec ipse princeps prius

abrogaret. Summatim traditur haec lex in Papiani d responsis, ubi in

teritu

a) Ms. retractari, uti item, ubi partim recitata ad ealcem Coneilii Valentini δε anni integra in Appenrice Cod. Theodos a firmondo edit. Parasus . 6 i. n Append. Cod. Theodos ab Iae. Sirmondo edit. ι . tb L. II. C. Theod. lib. tisi tit. 2. O vide Nopest. Valentin anitit. a. ET C. Iust. de Episcopali audientia l. a. p. δ. σ U.

440쪽

terim velut ex ea, quae ante re eepta est, necdum ex hac mutata, expres

sim admittitur consenseu artis utrimque repudiam dari σ matrimo-um posse diiseisi. Laxavit autem aliquantulum scitennio post, quod sic de Divortiis eontraxerat Constantinus μὶ,ita ut uxor in militiam profecti mariti, quae post interventum annorum quatuor nullum sospitatis ejus potuerit habere indicium, matrimonium solvere posset, nupti asque inire alias. Prior illa Constantiniana velut firmata est ab Honorio , Theodosio minori de Constantio Augum, bὶ, Eustasio & Agricola Consulibus, seu anno Christi *ii, qui Theodosii illius est i .

Depori alae item uxori, qui contra diverterat, negatur ab his jus postliminii uti & secundi viri eo puta. Nee sane, si contra fas non divert ret,ante quinquennium a repudii die nubendi recepit potestatem. Iunc enim pidebitur sic illiJ sui metis viri id execratione, quam alieni v-μtitimυ fecisse. Atque uxori ejus, qui Constantiniana aliam ducenes facultatem non habet, seu, cui perpetuo e celibatu insolentis divortii poena sustinenda est, post anni metas nuptiarum potestas est concessa. Exemplum item hoc in seculo habemus Fabiolae, quae laus Christianorum & miraculum gentilium dieitur, a viro omnimodis vitiis cumulatissimo adeoque adultero divertentis & secundum sortitae matrimonium, ut refertur apud Hieronymum te , cui tamen secundae ejus nuptiae non ita placent. Atque hujusmodi ius Caesia reum circa divortia a Christianismi in Imperio Romano initiis usque ad Theodosii minoris annum II. id est,per annos a Constantiniana lege de Divortiis prima centum & decem in quibus floruere Athanasii, Basilii, Gregorii, Ch M- mi, Epiphanii,Theodoreti, Cyrilli,Lactantii, Hilari3,Ambrosi, Augustini,quod advertendum est ita obtin uit, ut ei nec omnino per in tervallum illud abrogatum esse a Caesaribus comperiamus, nec quid ut tra adjectum. Tunc autem, id est, anno Christi ε 3q a Theodosio, &Valentiniano tertio,quantum video, etiam Constantiniana illa & HO-noriana abrogata est,jusque,quod ante eas obtinuerat, divertendi Iib