장음표시 사용
141쪽
13 IN V. LIB. DE FINIB. In paruis enim scpe,qui nihil eorum costitant, quando his ludentes.
Mortis metum dicerent Stoici,non in nature radicibus infixum esse, sed in opinionis temeritate propterea ne ex eo quidem euaci, ut euiq; sui conserua di cura sitropter se expetenda. Occurrit pilo. Infantes qui sunt veluti specula naturae non iam opinionibus deprauati,sed ipsa natura integre ac incorrupte iudicante, mi dant, quum audiunt sui interitum. Item bestias quum mortis terrore horrescere ceris
nimue,naturae ipsius quali vocem demur audire Non enim aIta re inductae videri possunt,ut sermident, nisi natura duce. are perspicuum est, natura nos ab interitu abhorrere.
Sive 'ν δε hJmis vim visio est maior aliqua causa,
Vetus habet, si v ENi v Doc Tissi Mis Rerunt omni icosorinationes.
ortus, progressiones Epicurei, Malij quidam fortuito aemere extitisse tradiderunt veteres autem Academici Peripatetici, Stoici, Mali quidam diuina prouidentia omnia facta esse omniaque gubernari voluerunt. Sic enim Plato ἄγει μυ
οδα μνα παιδαγωγει metam Est inquit animus qui suis ipsius motionibus omnia dirigit ac gubernat,sive in coelo siue in terra, siue in mari ea lint polita Ac ea omnia in suu sum animus, qui ide Deus est, adhibens mente quide siue intelligentia semper assumpta, quaeri ipsam ea est omnia reciὰ, bene beateque disponit, regit ac moderatur. Et Aristoteles, re γα μὴ τυγον me, inquit.-ς,κάτνος - πις voως σ
Dum sis μάλiτα, Neque enim .quod sorte temere fiat,in naturae operibus reperias, domnia quam maxime alicuius rei causa filii De quibus variis sententiis multis verbis Cicero disputaui ilibris de Natura Deorum . APPETιτ v rerum iratura accommodatari4Jvetus scriptii habet Ais A TvRAM accommodataru .
Deinceps Ῥidendum ent, quoniastis apertu est ibi queq; natura esse.
D. Augustinus lib. de Ciuitate Dei is docet Varronem ex Antic ebi sententia, qui praeceptor eius Miceronis fuit , hane veterum Academicoria summi boni ex Positionem ita persuasisse. primum. quia summum bonum in philosophia non arbo ris, non pecoris . non Dei sed hominis quaeritur, quid sit ipse nomo querendum putat sentit quippe in eius natura duo esse quae d.im corpus Manimam & horis quidem duorum .melius esse animam longeque praestabilius omnino non dubitat. Sed utrum anima sola sit homo..tita sit ei corpus tanquam equus equiti quaerendi putat eques enim non homo & equus sed solus homo em ideo tamen eques dicitur, quod aliquo modo se habeat ad equum. An corpus solum sit homo aliquo modo is habens ad animam,sicut poculum ad potionem' non enim calix potio quam co-tinet calix, simul dicitur poculum,sed calix solus, ideo tamen quod potioni continεdae sit accommodatus An vero nee anima sola nec solam corpus, sed simul utrunq; sit homo, ius pars sit una, siue anima siue eorpus ille autem totus ex utroque coastet ut homo sit, sicut duos equos iunctos.bigas vocamus: quorum siue dexter, siue sinister, pars est bigarum: unum vero eorum quoquomodo se habeat ad alterun , bigas nodicimus, sed ambos simul3Horum autem trium hoc eligit tertium, homines nec animam solam .nee solum eorpus sed animam simulin corpus esse arbitratur. Proinde summum bonum hominis. quo fit beatus, ex utriusque rei bonis costare dicit, 5 animae scilicet Meorporis Hai tenus Augustinus: e cuius verbis illa naturς explicatio secundum Varronem similis esse Ciceronianae satis intelligitur quod non mirum sit quum utraq; ex eodem sente .id est, Antiochi docti in aemanauerit.
Utqui eripicuum est,hominem e corpore mimo ue constare.
Varronem Peripateticum adlubuimus Latine hanc conformationem nature ex
142쪽
plicantem Iam audiamus Alexandrum Grice eontra Stoicos disputantem Quod utriusq; partis corpori sin animi bona spectanda sint, elim summum homini. num exquiritur. νειηο φυσνcὼς ἰλαμμων κω Moo , πῶς λοῦ του πωλω
πιλ done j v mνἰσέ i in otio λ' ri ἰσιν βιοι το ς υσιν το ς τοeκλημα τῆς pueri de κουετα. M. ιη',ὐλ's δαιμόν vita naturae consentanea, inquit, vita esse beata ponatur, quonam pacto virtus ad eam rem assequendam satis esse possit3Nam quae natura nobis animum dedit, eadem concessit etiam corpus. eadem nos ad utriusque partis persectionem, absolutionem,in cuiusdam
modi constitntionem,accommodauit: ita ut qui alterius earum partium persectione natur congrua destitutus fit. isne vitam quidem naturae conuenientem agat. Naconuenienter naturae vivere dem quod pro naturae instituto ac voIuntate vivere
intelligitur. quod si non adest,ne illud quidem Aene beateque viuere adesse poterit
Denique id quoque videmus, ita oratum corpus ut excellat aliis.
Totius corporis humani species de consormatio ad aliud eam naturam procreatam esse indicat. Ut enim opportunitates habent bestiae alias,quam ea quae gignun ture terra, quia plurium capaces sunt actionum: ita etia hominibus plures datae sunt partium sormae quia iis plura obeunda sunt munera Qusd eleganter docet Aristoteles lib. ι - ζωιονιυριων: unde praestantiam hominis intelligas. sic autem ait,usa. AE υρω ἰαι ἡσα νιμος, πολυει ne τυ -υιοι Ομίρω . προ in λιγαεπάζεις ολόων ο ργάνων σκιrie. διο ρεωρητίον κατ αυ-- ἰδίας αγα τα δε ρ τω ιις α θησιν χοντα, λυμ oe ponto εὐ τωιδ αιυὶ τίτυ ετ υ πο -- ρων μικον. - πολυχουδρί ων μου μόνον τω G ἀR. - o. II 1 φυσι μετειληφε.nigra ia ρωmi γωος si γα μόνον με τυουει - θῶ et v ων γωσἰμι, ζίων bi μαλισα πώ ν Ac stirpium quidem inquit, plantarum .eii natura sit stabilisin quieta. partium dissimilium sormam nacta non est multiplicem: quia ad paucas obeundas actiones paucis opus est instrumentis. Ideo de iis seorsim nobis est eonsiderandi im,ac tractandum. Quibus vero ad vitam sensus accessit,ea multipliciorem partium speciem habet eorumq; alia alijs magis. Numerosiorem etiam quorum natura non modo vivendi ,sed ei am bene vivendi particeps facta est. Quale est hominum genus, quod ex omnibus animalibus quae nobis nota sunt, aut solii diuinitatis est compos, aut maxime omnium. Hanc autem membrorum conformationem diligenter M. Tullius de Natura Deorum lib. 2. expresiit: unde qui plura olet,petere poterit.
Et habearmes iam mentis, cui tota hominis narura pareat.
O in nem naturam ut alio loco Cicero scripsit necesse est,quae non solitaria sit, neque simplex sed cum alio iuncta atque connexa labere aliquem in se principatum,ut in homine mentem in belua irid di similementis. Deinde paulo post, Principatu in autem id dico luod Graeci γ μονιι ν vocant, quo nihil in quoque genere, nee potest, ne debet esse praestantius. Quod ergo illi e principati m dicebat, nune praestantiam appellat:& alio loco ait,menti regnum totius animi a natura tributum esse id Aristoteles, F ivx,, ii κveiώτατον Ἀ-κυιτςον appellat.
Sed ceres opus es ea valere , Ῥigere, ' naturales motus, usu p.
143쪽
,οἱατ υ σκραγος -κεο - Aa κρα ἰοκριόνιον τα τηιων ciret in .δ, a cψιλαῖοι κγ Dd, παπι τας αἰαἈγω. Hας. et μι σωφo αυς , οιον - οὐ M ima φωνασιν, ei: π μου σἰουν - αἰδν ο α χιον ui ἐύμ- κω λω/'mmui δεκαοσ--,οιον - καλος το σωμα. του πιι, δι αρχαὶ in εκφυσεως, ῶσα κρὰ πύκταἰ ἐια μελάαι. Quorum verborum hie sensus est Vt autem animal bene constitutum sit, beneque habeat, certe opus est corpus suis praeditum esse virtutibus, valetudine, sensibus integris, viribus, pulchritudine. Aepulchritudinis initia ex apta: membrorii Manimi compositione ducuntur. Natura enim tanquam instrumentum quoddam congruens aptu nobis dedit corpus,ut seruiat moderatum, aequabile sit vitae actionibus exercendis. Animii quoque pari ratione moderatum esse, ε omnibus perinde atque corpus, suis virtutibus ornatum esse necesse est Debet enim animo temperantiam inesse , ut valetudinem corpori: sapientiam, ut integritatem sensuum fortitudinem, ut robur,& vires: iustitiam,vt illi pulchritudinem. Qilprum omnium initia nobis a natura attributa sunt: progressiones autem rines consuetudine iura patiuntur. Vides quod Timeus
dixit o. M .Ciceronem valere: quod μαθησι , vigeret uod Atis, naturales mo
ius ususque habere . quod κα3 ρι ille hunc , nec aegrum debilitatumque esse, dixisse. Vides etiam quam apte uterque virtutes corporis cum animi virtutibus coniunxerit. Es actio quaedam corporis 3 in veteri codice est, s AvTEM etiam actio qu*dam corporis usu suas corporis apta esse. J Vetus Ap Ti s a JVt ad proximum nomen referatur.
Iam vero animus non essesolum, sed etiam cuiusdammodi esse debet.
Non satis est, ut homo api Se conuenienter naturae habeat. si corporis status ad naturam accommodatus siti necesse etiam est animum suis integris partibus constare suarumque virium nulla destitui,affectioniblisque habitibus consentaneis pri-ditum esse. Hoe enim est cuiusdam ni odi esse,quod Graeci dicunt,mιοι mi m. si e enim ait Aristoteles de animo scribens ad Eudemum μῆ-ποιον να υπάείναίκω, μιμον au'ci ἰe πάἱμ Ως in σπιν e. Et alio loco quum idem quaereret, qua in re versaretur vita beata,virum in s artunae temeritate, an vero in animi cura xcogitatione, δ' is τυ, αἰτο πιιόντια ἔπ.inauit, κρα- ς κατ αντον πάἱ ς, Onότψον αἴ- σύαγαθον ἄοπιον. Id dixit Cicini. 3 vita agere certo genere quoda.
. tque in sensibus e ua cuiusque netus, ut ne quid impediar.
Rei cuiusque in suo genere excellentia, Mapra conueniens naturi persectio, eius virtus dicitur. cum scilicet natura quaevis eius ad quod instituta est& ordinata, copos fuerit. Quod disputat socrates in Gorhia Platonis ,ταἱ si ἀρατ τογαιον - κι
tegre lentite,& celeriter ea percipere quae subiecta sunt sensibus.
. nisi aute eius animi partis me princeps est, quae ae mes nom.
Eam partem Plato Ἀγι si ρον appellat, de qua lib. de Rep. i.αχῖν,inquit, τοῦ ut Ἀγsi Q, x vis προσί κω σοφί,4 ,Οὐελον ista varia σης τῆς ιν λοῦς πομ θοαι; τα Ie θυμοειδῶ em G. . . M livμμά- τοτ iri, πανω. Animine igitur ea pars imperare debet,quae particeps est rationis . consilij, quae sapientiae compos quaeque toti animo prouidet: ea verbiarere comitarique, in qua irarum ardor existit Certe debet. Addit tertiam parte . in qua cupiditas inest id est, o im θυμητόν Aristoteles aliam rationem sequitur. Totius animi duas facit partes, rationis alteram participe, alteram expertem Eius rursus in qua insit ratio duas vult esse partes: quarum altera rerum initia donaturam contemptamur, quae aliter atque aliter euenire no Possunt.
144쪽
Altera ver est,quae iis in rebus versatur,quae lioe Millo modo contingere possunt,
quae non sunt certae stabiles de quibus consultandum de deliberandum est. Priorem partem aer ςηuονιι ν,cuod in ea sic: entiae sedes sit,appellat Alteram Ἀγιςι,όν,mea parte ratiocinemur,& deliberatione de rebus ineamus. Itaque illius partis virtu- dicit in steritate, huius in actione positam esse. Aliter Cicero,cum virtutu mentis rationis participis animi, diuisionen adhibet aitque alteras in generatas esse, de suapte nati ira inhaerere non eura diligentia coparari: qirales mihi videntur quast Aristoteles ορμὰς ivmκα nuncupat Alteras voluntatis esse quae Aristoteli sei sanominantur: quod more id est, consuetudine pariantur.
Quarum est excellens in animorum laude praestantia.
Lau ,inquit Aristoteles.& vituperatio .cν έκουσι die id est, in rebus voluntariis versatur quales sunt actiones aut virtuti colantaneae, aut direntaneae . Propterea laudabilia omnia vult esse,aut vituperabilia quae more 3 consuetudine perficiatur. Locus est O αὐθικων μεγαλωνῶ quε Cicero imitatus esse videtur is δ' quημ. ge
λκεσι νήπια νετο An T cur τήτας ἐπανετο λέγομεθα . -τας N- νε ντος, te επαιio τα. id est, Animi autem,quemadmodii dixi,dux sunt partes una, quae rationis est particeps altera, quae expers. In priori parte, qu. ratione utitur, ingenerantur suapte natura, prudentia ingenium sapientia, celeritas addiscendum, memoria,& reliqua generis eiusdem . In altera autem, quaerationis non est compos. positae sunt quae proprio nomine virtutes appellari solent, temperatia, iustitia, ititudo.& eae omnes quet, quia more perficiuntur, in laude sunt in onore Ex iis enim laude digni nominantur quu ob eas quae prioris generi sun nemo laudem aut honorem consequatur,
Vt prudentia temperantiam,sortitudinem iussitiam.
Cicero, quam ea in parte animi quae ratione caret, Aristoteles numerauit prudEtiam .eani in ea parte statuit, in qua voluntarias virtutes collocauit, id est, in qua Aristotelis sententia, ratio inest .in consilii . Fortasse id Platonis authoritate inductus secit, qui φονησιν esse dixerit. q. lora τοι ἐυμπιισαν si μώo I. prudentiam virtutem esse uniuersam, aut virtutis partem aliquam quique cum genera virtutum enumeraret,lixe quatuor proposuerit, oνησιν, δικαιοσιούι ,αιδὶ s. ω, σι φοιν-lis: quod etiam Aristoteles aliquando facit. Et certe eodem illo libro , quem supra citauimus, scribit E 'ς δ οῦφον, σι. ρευε, ι einoi ci . in επιςημη ἐπανε re , - σιν φόν hae ι. ὁ δ' 'οῦππι ἶος ὀαριος Prudentia, inquit, virtus est, ut facile apparet. non scien ria ecognitio. quippe quum laude digni iudicentur prudentes: laus vero sit virtutis propria Mae diligenter si quis ada inussim reuocet in Aristotele constantiam desi
Ea enim vita expetitur,quae sit animi corpori que expleti virtutibus.
communes illae beatitudinis notiones, ipsam ponunt esse,quae ad vitam tuedam ui s
145쪽
hil desideret, sed se Ipsa eontenta sit Eam enim in animis anticipatam omnes eognitionem habet,ut qui sit beatus . nihil requirat .nullaque re egeat: itemq; si recte beatitudinem id putant,quod tale est. vi reruni expetendarum sit extrem hi: quin etia si vivere naturae congruenter, xviram naturae consentaneam beatitatem esse vere di eunt praeterea si bene vivere & praeclare vitam agere ac beatam vitam , idem quod beatitudinem esse inqui uti si in q, iam .iale quippiam esse beatitudinem statuit ante cepta animis omnium notio, de ad illorum nullum est satis per se virtus non dubium est. nuinin ad beatitudinem in virtute satis praesidi j non sit. Ex iis intelligitur, non modo animum Se quae ad ipsum pertineant verum etiam corpus .in corporis partes, motu , status, alia aut conseruantia eorum, aut efficientia chara esse ituenda: quia sine iis vitam agere nemo potest.
Quibus expositis facilis est contemra,ea maxime esse expetenda.
yeteres philosophi summum bonum in toto homine ponendum esse volunt id
est in animo, in corpore non ita ta nen ut paria ea fac it. primas enim partes ani nium, quae ad animum pertinent tenere voliant secundas corpus, δέ quς corporis sunt tertia denique fortunae bona quae exteta a dicuntur . sic enim Plato cum multis 1liis loci vim lib. de Legibu indicat, hi verbi νοῦσι A'ορε ex xm ιαωmτα Mo σωμα καλα ista γα κ Gisi me seo ουνί--ου, uxm λε ιδώκ. id est Licet autem hunc bonorum rectum ordinem intelligere. st sint in maximo honore dc Precio. quasique parte primas occupent.qua animi bi, na sunt,siquidem et tesuperaria adsit: in secundo loco ponantur bolia corporis:postremi vero sintvi tertiae,opes,
quaeque pecuniarum nomine continentur.
Ait Aristoteles virilites uet more comparantur. praescripto rationis gubernari cperfici. Consultat enim prudens obiect a re tu materia quid agendum quid non agidam sito ratio qum imperium Libet .statim iudicat hoc persequendum .illud sugiedam auod si eius praescripto homo non obediri sed ad cupiditates aut alio se ne
ctat,iam virtus nulla e nergere .nulla existere potest. Illi vero non voluntaritiquet minus proprie virtutes a puellantur ex animi eonsilio, deliberatione, minstituto, non gignuntur: sed natur1 innaseuntur non eurari eonsuetudine pariuntur. Nams Aristotele hoe genus in animi parte ponitque ratiot ex eis est: illud vero in ea quς eiusde est particeps .aliter nomine rationis titur. Vtin intelligentia ea costituat, quum in voluntate morales virtute sedem habeant. Sie enim ait reprehendens socratem,qui virtutes πις κώ-faciebat. νθικοῦ μεγαλυν Ξ, N αδα αἶν αἱγα επισημα πάσα μιτα Hγs,MPHA . τωδι: m n, Getve luxu μ .l dein in libris ad Nicomachum eundem notat socratem. Σωκ, et, eo tu Mγπς τους vi toto . mssi olim Id πάγα .hμω λόγου. Satis indicat, quid ni minerationis intellexerit .cum irπςηulia Socratis, , P interpretat intelligimu3 enim a tionem cognitionis aliam esse aliam consili j: ut solet nonnunquam Cicero ad ratia nem vel consilium.vel cognitionem adiungere, quum 3γιι di interpretatur
Vt non instite istud die Lm videatur insis, uiciu illi pecudi datum.
Chrylippo hoc dictum tribuitur. lib. de Natura Deorum L. Ciceronis verba sunt, Sus vero auid habet praeter escam 'eu quidem ne putresceret .animam ipsam pro sa- Iedatam dicit esse Chrysippus Qua pecude quod erat ad vescendu hominib' apta,
nihil genuit natura necundi ut Illic animam hie animum dicit Meminit quoque Varrodere Rust. li I. Suillum. inquit,pecus datum natura dicunt ad epulandum. Itaque his animam datam pro sale . quae seruaret earnem. Noniux Marcellus vid Oceret putidam significare non putrem sed mali odoris, huc locum quem tractamus.
146쪽
cItat. legitque pro YTR. 1sCE T,PvT cx T Idem tamen verbum putrescendi est lib. 1. de Natura Deorum, nisi menda sit,repetitum.
Sunt autem bestiae quadam,in quibus inesta liquid simile istutis.
MA αυγεια, κ, δειλια, κ3Ἀχοβος, Uta ἀριη,κου ριπιι ita mota αι κώ- λιά - νριαν συνεσ)ως; σινά πιλογώρ Ἀμοιο - e. Quae verba quia plura continent qCiceroniana, interpretemur . sunt enim, inquit, plurima etiam alia animantia.in quibus motum animi vestigia quaedam reperiuntur: quorum quidem in genere hominum magis elucet distinato. Mansuetudo enim, clemctia, saeuitia. fortitudo, ignauia itimor,audacia,irarum ardor,varities et cuiusdam animi prudentiae similia, in multis eorum insunt.
Sed etiam animorum aliqua ex parte motus quosdam idemus.
νι απιτλεσμαι ad est, Quanquam aut uno nomine in omnibus expressa sint m rum eiusmodi vestigia: animantes tamen quo sedatioribus moribus sunt eo maiores prae se earum rerum s gnificationes exhibent, sed in nullo animante tam id elucet, quam in homine quia hoc unum animal a natura est absolutissimum ac persectissimunt procreatum. Huc pertinent, quae serapta sunt lib. de Legib primo ,Αnimal hoe prouidum, sagax,multiplex,acutum,memor, plenum rationisin consilij. quem vocamus liominen , praeclara quadam conditione generatum esse assumo . solis est enim ex tot animantium generibus, atque naturis particeps rationis & cognitionis, cum extera sitit omnia expertia Guid autem non dicam in homine , sed in omni coelo atque terra ratione diuini usa quae cum adoleuit atque persecta est, nominatur rite sapientia.
Earlim etiam rem, quas terrogenit, educatio quaedam perste Nisi
Tres gradus animorum Peripatetici faciunt: primum in stirpibus il antis ponunt in quibus vita est,quam appellant. ξρεπ'ικlii κρυ α/ἰκτηιλ secundunt, qui ad vitam sensum adiungat,in bestii .quarii vita vocant, deum clo ieritia. qui ad sensum actionem rationi congruam ac prudentiam addat, in homine cuius vitam nominat ακ initi re: ἰχνελοως. Sic enim Aristoteles enumerat,inquirens quae homini vita propria sat in qua summum bonum eollocetur, τι stata, ibi , inquit, , θινον ἔπς πινε α κ νῆις ψιττὰ , Φητει et νο διρν ας deis io ἀματι, ρεπ'iv L c. γέ-κUlti II . πιλαίη Ie rue, nκητοῦς, μη ς Hi εται Aoruet κοινι is a. πω ' M. Mavo πὶ ωα,.λοι τρα δὶ ακτκητ V 3νἰM: ας Viuere enim, inquit,cum hominibus de bestiis. iis quae e tora genita radicibus haerent .commune est. At quod proprium sit 3 peculiare quaeramus. Vitam igitur eam, in qua inest alendi vis 3 causa cur quicque crescat. separenuis oportet. Deinceps ea vita sequitur,quae in sentiendo posita est:quae ipsaequi bovis. sngulorum an in tantium comunis est. lta relinquitur ea, quae in eius actione et setur, in quo ratio inest. Eas tres coplectitur Cie. Tuscul. i. iteraninium ipsum si nihil esset in eo .nisi ut per eum uiuercnius tam natura putarem hominis vitam sustentari quam vitis,quam alboris. Haec enim euadi
147쪽
cimus vluere.Item si nihil baberet animus hominis nisi ut appeteret,aut sugeret:Hquoque esset ei commune cum bestiis Habet primum memoriam, Meam infinitam rerum innumerabiliu- d illa vis' quae indem est, quae in uestillat occulta,quae illa tam multa possit effingere, δἰ c. Ergo cuia clim sensus accessita a vitam ita non relinquitur,etiam cum ad sensum ratiocia iuncta fuerit, quae hominis est persectio, nee vita, nec sensu . nec omnia ad utrunque genus conseruandum facientia, omittε-da sunt. Ex quo efficitur,ut ea omnia ad perfectionem hominis,id est ad summum bonum valeant. TAM E viuere vitem is ori dicimus J in veteri est, a viva RE,&vigere,&mori I' APTA Aa DA ad naturam apta redishmelius
In ipsa enim parum ma a vis inest, ν quam optimes habere possit.
Natura vitis postulat.ut ipsa cum suis partibus omnibus quam optimὶ habeat. quod quia ipsa per sese assequi commode non potest, ars agricolarum accedit, quae ut ea quam aptissime ad naturam affecta sit.curat Nee certe aliter efficeret ipsa si
intrinsecus id, non extrinsecus accederet. Nihil enim eorum quae ad colendam vies pertinent, omitteret. Iam si sensus ad artem eam adiungeretur is non illis quide primis neglectis appetitionem rerum naturae accommodatarum. contrariarum reiectionem adferret: nec id tantum, verum etiam is se ipse diligeret tueretur, conse a
ret. Adde tertium, animum rationisin consili participem is non egliget, qui postea aceelserunt,sed pro dignitate omnia aestimans, de nobilior fine tuendo cogitabit, id est de eo, qui tam praestantis animi proprius sit: ita tamen ut priora quae aderant, cocurrant,ad summam summi boni constituendam. Is igitur progressio quum in his naturis valeat, valebit quoque in humano genere. Nam homo non statim a primmo ortu perfectus est absolutus, sed sensim a sui charitate ad sapientiam proficisci
ιod cumulatur ex intinitate corporis, ex mensis rurione perfectu.
Academicorum lib., ait Cicero , veteres illos Academicos 3 Peripateticos in hoc constituisse lumna uinet extremum rerum expetendarum, si quis adeptus sit omnia e natura lanimo, corpore, vita.& addit, Corporis autem alia ponebane esse in toto alia in partibus. Valetudinem vires pulchritudinem in toto: in partibus autem sensus integros, praestantiam aliquam partium singulare: ut in pedibu ce- Ieritateim,vim in manibus, claritatem in voce,in lingua etiam explanatam vocii impressionem. Animi autem quς essent ad coprehendendam ingeniivirtutem idonea, eaque ab iis in naturam, Minores diuidebantur. Naturae celeritatem ad discendum, memoriam labant: quorum utrunque mentis esset proprium cingeni j Moria autem putabant studia esse, quasi consuetudinem suam partim exercitationis assiduitate, partim ratione formabant. in quibus erat philosophia ipsa. In qua quod in qelio a tum est. neque persectum progressio quaedam ad virtutem appellatur: quod a tem absolutum id est virtus.quasi perfectio naturae,omniumque rerum, quas in animis ponunt .vnares optima. Ergo haec animorum. Vitae autem id enim erat tertiit . adiuncta esse dicebant,que ad virtutis usum valerent. Na virtus animi bonis mcorporis cernitqr in quibusdam,quae non tam naturae , quam beatae vitae adiuncta sunt
Quςm locu ui disputationi lucis plurimum adferre puto. est enim totius rationi
P ctipateticet de moribus velut argumentum.
Nunc vero a primo quidem mirabiliter occulta natura est, nec peripici.
Docuerunt Philosophi,hominis animum primo persectumue absolutum a paret de effectore uniuersitatis huius procreatu fuisse isqueadeo ut nee ei defuerit re, aliqua, quo minus omnibus iis,quet ad naturae sine Persectionem artinerent,comple-
148쪽
retur:itaque non modo si planter Se intelligenter naturae officia praestare tu potuita
se: verum etiarn omnium rerum enititionem in procinctua sine ulla haesitatione tenuisse Eum vero corpore statim inclusum .illam ex corporis contagione anusisse persectionem ae vitam secutum in sentiendo positam , intelligendi acumen obscurasse, proq; rebus aeternisocconstantibu quarum erat intelligens,de iis quae interi.
tum patiantur,ct instabiles sint cogitassς pro honestis virtuti congruis actionib quibus obeundis habilis erat Malacer, pigri S ignauunt factum, voluptates ac per
motiones corporis secutum fuisse Primuin ita questa praeclara animi dona quasi consis suisse de occultata corporis tu obtusitate. tum mortalitate , quae animum a reruvera cognitione reuocauerit Progredientibus tamen aetatibus, animo sese erigente ex his tenebris sensim sese cognosse in primu ex sensuum perceptis progressione ad res uniuersas. acca vias reria in factam tuisse Ex quo animus intellexerat, quid appeten lum,quid fugiendum fuerit.quid naturae accommodatur quid alienum, quid statum conservet,quid labefactet unde summi boni in tuenda tota natura, et iisque
singulis partibus collocati, notitia emerserit scilicet dum non intellexerunt quae tantae calamitatis.tantae corruptionis in genere humano causa effet, haec figmenta, ne non aliauid dicerent, ad inuenerunt. Causam erroris non ex corpore emanasse noscimus. diuinis oracuIis adnioniti: sed ex illa primi parentis a Dei praescriptis impia aversione, vae, tradix corrupta omnes stirpis ramos, totam generis humani sobolem in secit: equo iniquitatis fonte omnia malorum genera nascuntur. No me
vero a primo quidem ni irabiliter Re Vetus habet, Nuri vERo quod mirabiliter occulta natura est, nec prospici nec cognosci potest. J paulo post sequitur in eodem, vvstas appetitus ille animi tantum agit, ut salui atque integri esse possimus. Quum autem dispicere coepimus, sentire quid simus 3 c.
Nepam ait Nonius, quidam cancrum putant, ob illud Plauti, Retrouersum cam initabor nepam. Sed vera scorpius dicitur. sic enim ex Arato vertit Cicero, Inde Nepae cernes propter fulgentis acumen Aram. Graeca sic habent, Citat ad eam rem hunc locum Nonius,&in eius codice Iegitur, NATAR anaticulas, volare merulas,cornibus uti videamus boues,nepas aculeis,&c Male in quibusdam codicibus Ciceronianis, EspAs, legitur pro NεPAs.
Parui enim primo ortu sic iacent, tanquam omnino sime animosint.
In homine progressio, natu is initiis ad magnas res fit, si ab initio spectetur Paruuli primo ortu, nec mouc di seis, nee se tuendi desiderio teneri videtur,sed quasi stipites iacere. Paulatim progrediete tale,rardius ibesiae ingreditatur, imbecilli, nudi nec armis ad se tu Edos instructi: qui veto firmiores effecti sunt,&aetatis lue hi oris, tu rationis Minctis actiones apparet. aQ; ita quato imbecilliores c teris animitibus principio cernebatur,tato supiores 5st 6spicititur. Iam principatu animi agnoscut,&quid natura duce, quid ratio est appetendo, inquiriit: usqueadeo ut ad omnε virtute apti esse accommodati ex primis actionibus intelligantur. Gaudent paruinti cum aequalibus versari inter ludendum quod suum cuique est, reddi tribui volunt gratificari aliis cupiunt haec sunt iustitiae simulacra Eoriam que vident,inquirunt nomina,fabellas libenter audiunt .si quippiam sua industria fecerint, laetantur:
attentius quae fieri vident aduertunt seminaria haec sunt sapientiae, studi j literarum ac prudentiae. Inter decertandum, si vincantur,aegre ferunt si vincant,gaud ci: nemini parere volunt, nisi praecipienti aut docenti. aut legitime imperanti initia vi-uc fortitudinis magni animi.Siquid inhonestius aut factu,aut dictum siue Lse
149쪽
siue ab aliis percipiant,erubescunt: in eo elucet modestiae,temperantiaeque signiῆ-catio. ADVERTvNT IE aclii domi fiunt,&c. JHic locus paulo aliter est striaptus in veteri indiu ne modum, a Ni M ADvERT m ea quae domi sunt curiosius,incipi utrique commentari aliquid sacere, Meorum quos vident,volunt,&c.
Est enim natur Isiuenerata vis hominis, ut ad omnem virtutem.
Saepe a d Aristotelem hane virtutum diuisionem reperias, ut alia vσιγῶ λει-
m alia ἰθικη nominetur, quam vi aliquando nominat. Sic enim in libris de Moribus ad Nicomachum disputat. de si Ioratiri. ος - δεινοeti τα, ντα πν δι stos A c um m v φυσικ...im vsim . - σι γα δ ει ι κασα A Mξων iraάρχειν τῆς Quatu inquit, ad ingeni j celeritatem,cui similis est .non eadem, prudelia valet, tantum a natura concessa virtus, ad eam quae vera est in proprio virtutis nomine nuncupatur. Est enim natura sic generata vis omnium,ut ad mores omnes percipiεdos facta videatur. Nam a primo statim ortu in nobis iustitiae,temperantiae fortitudinis,& aliarum generis eiusdem virtutum semina habemus.
Sunt enim prima elementa naturae, quibus audia, Ῥirtutis quasi carmen
Vetus codex, t hvs A eo M J Principia honestatis nobis ingenerata sunt, non opinione finguntur. Nam xcommunis intelligentia, quae nobis a natura data est,nos docet, ut honesta in virtute ponamus in vitiis turpia quam quidem intelligεtiam in paruulis cernere licet: quanquam saepenumero malis moribus ea depraua rur. in contrariam partem deducitur. Non possunt quiescere parui: significat ita. que non ad ocium, sed ad actionem nos esse natos. Diligunt a quibus beneficiu aliquod acceperun gratitudinis initia sunt, liberalitatis. Audire alios gestiunt sapientiae semina vicies. Propulsant iniuriam quantum possunt, ab iis ouos amant ea sunt sortitudinis simulacra. Contra ociosos quietos sibi pares si vident,rident:segnitia mereo fugitat . itemque denegare verentur quicquam quod prastare possint iis quibus debent: abhorrent igitur ingratum animum. Obiiciunt aliis inscitiam .ria ditatem,obliuionem vitio vertunt si quis quod placet metu doloris cuiusdam, parare non audeat:quae res ignauiam, stud ij contemptum a natura nostra alienum esse significat.
Non sine causa ea quas dixi, is pueris Mutum quasi scintillulas vide.
sic Aristoteles de paruis loquens ,e. τουτοις , , inquit, sta sέων εἱει νε ro-μ2. ων vii, uia οἰονουν si αομα- . Na in iis,inquit, animi morum cui consecuturi sunt. quasi vestigia seminaque videri possunt Attingit autem prouer Dium e g, του:quod accommodate ad hunc locum Plutarchus exponit, SAN ακουειν, Συ ς, τί εις ω θ - κ παίδων ἀγωγIO,ς κοῦρος re. φονουσιν mcoλιιυ ελα μεταβολJι ό ηοντυς, αντι su Oon πινο ua γvρωνκτου, Go se μοῦνα, χαἰ λαμβο σ- νUων, ω ἰπυ 2ίους αἱιον sh μόνους ελῶ θοους et α' ν. Tu vero,inquit,qur sapenumero audisti,idem esse,Deum ducem subsequi,quod rationi Obtemperare, existima hane in virorum numerum pueris relictis coaptationem .imperi non esse prudelibus reiectionem, sed imperantis,& domini commutat onem: ut pro mercede coducto quodam ωvenali duci ore vitae ducem diuinum id e'. rationem accipiat: quam qui subsequuntur praeeuntem, ij soli liberi existimandi sunt.
Imbecillaque mente is naturae quasi per calainem emitur.
tium ambigi iam quandam, imperfectam ac tenuem rerum notitiam signiscare volumus, eas nos quasi per nebulam videre. per caligine cernere per somnium eminisse dicimus sic Plato καram σι diratic καθ' υπνον solet dicere. Quod per
150쪽
mediam nebulam intuentur,inquit Erasmus .eius confusam duntaxat imaginem ae velut uni bram incertam aspicimus cuiusmodi sunt quae per caliginem cernuturin tenebris Hinc igitur ducta est metaphora.
Intrandum est igitur in rerum naturam. penitivis quid eis postulet.
insidiatura postulet. quaq; in re posita sit eius optima conlii tutio, qui intellistere vult terspicere .is ab ea non recedat.is eam cognoscat pen itus necesse est. Eam autem ci)gnoscet.qui sibi ducem philosophiam elegerit id est .matrem omnium rerubonarum sapientiam. Haec enim una nos quum caeteras res omnes, tum quod est difficillimum docere potest, ut nosmetipsos noscamus. Cuius praecepti, ait M. Tullius
tanta visaanta sententia est. v ea non homini cuipiam, sed Delphico Deo. id est. Pythio Apollini tributa suerit. Nam qui seipsum norit, primum aliquid se habere sentiet diuinum ingeniumque in se suum, sicut simulacrum aliquod dedicatum putabit tantoque munere Dei semper dignum aliquid Taciet, sentiet: siquii se ipse perspexerit, intelliget quemaismodum a natura subornatus in vitam venerit quanta , instrumenta habeat ad obtinendam adipiscendan que si pientiam quoniam principio rerum omnium qirali ad libratas intelligentia animo ac mente conceperit qui . bus illustratus, sapientia duce bonum virum,& ob eam ipsam causam cernat se bea
Comitis autem Lee ea Prans, vim noctei corporis animi ue normetus.
. . d. Fratri, Ceisitor esse noli uillud, γνοῦ ι xorali, noli putare ad arrogantia minuendam solum esse dictum. verum etiam ut bona nostra norimus Ion quidam apud Plutarchum uisatorii αἰν. inquit, ποτ' ουμεγ', ' a δ' ori laeeμονο εας illeli, illud quidem praeceptum, Nosce teipsum. longum non est re tame praecipit faciendam.que quina magnant, solus nouit Iupiter. Ex quo illud Iuvenalis coelo descendi. ἴθι σι 1ν. Cicero prima Tuscula. in alia causa' eam habere vim praeceptum dicit . ut suum quisque animum noscat. Non enim inquit, credo id praecipit, ut membra nostra, aut statur1.figu imue noscamus se in uunosce te,dicit, hoc dicit, nosce animum tuum. Nam corpi quoddam quasi a testaut aliquod animi receptaculum. Ab animo tuo quicquid agitur id agitii rite uergitur nolia nili diuinum est et, non esset hoc acrioris cuiusdam animi praeceptu sievi tributu Deo lit. Se illa Ciceroni haec Pisoni verba tribuuntur. Meminerim ueetiam Ciceronem nolle.vinuis tabellis Obsignatis secti agat.& testificetur quid dixerit aut scripterit aliquando Nos, inqui an diem vivimus, quodcunque nostro sanimos probabilitate percussit,id dicimus. Itaque soli sumus liberi.
Mauamur ue eam Nisam, a rebus ipsis perseratur.
Alii eodices habent, a Rhi ci AT Nos qui homines sumus,id est,qui coropore constantiis c animo .ad utriusque conteruationem apti sumus accommodati natura, Utrunque tueamur i&quod utrique consentaneum est&commodum. Non ita auod corporis est, sequamur .ve quod ad animum pertine .u, deseramus quemadmodum Aristippus. 3c voluptatis dese fores. Non tan miremur tu piciamus animum. Ocnaae illius status sunt eon seruantia. ut alteram nostri partem licet inferiore negligamus, ut Zeno fecit,& qui solum honestum quod sit,id bonum eis voluerut Hason in partes tuendi conseruandi desiderio M appetitione omnes tenemur: quam rem si semel adepti suerimus,cu summum sit bonum . quod omnes appetiit, ' παν eεδ ντια,non dubium quin finem bonorum adepti suerimus sic iudicante diloi 3phi qui longius intelligentiam porrigere aut noluerulit aut certe non potuerunt Ninus aute' a ligustis sum nun h. nini bonuin finibus concluserunt:
tamen ne illud quidem unquam ullus a Tecutus est. Nam si alia uado almua vit tutis iis iiii catio eluxit, ea aut iovidia oppressa est, aut odio bonitam extincta.