장음표시 사용
121쪽
Obliui nem non si seipit, D in sexto huius inquit Philoso-
phus. Atqui nec habitus cum ratione solum, signu erit quod obliuio huiusmodi habitus est, sed prudentiae non est. Prudelia autem, ut scimus , activa est virtus.ex his habemus probationem minoris, quod & quomodo virtutes sunt itabiliores quam scientiae , licet scientiae sint nobiliores. & sic etiam habetur cum felicitas proueniat a virtute, quod ipsa est res firma, Sc stabilis,&quod non est sita in potestate fortunae qua re non oportet spectare finem vitς,ut dicamus ali quem esse felicein eo pacto quo volebat Solon. ΓID igitur sciquod quaeritur. J Cusuperius probauerit Philosephus quod felicitas non est sita in potestate fortunae procedendo cotrasententiam Solonis,nunc etiam procedit contra eandem, dc ostendit quod cum causa felicitatis sit 1ita in nobis aliquis potest esse,&appellati felix dum est in vita,& per totam vitam,& id quod quaeritur,id est utrum sit felix in vita,& per totam vitam, scilicet competet, de aderit ei. Hoc ostenditur, quia semper:& si non semper cum Q hQptu. saltem Moime ope rabitur vel cotemplabitur secundum virtutem: quod autem ita facere possit, probatur. Id quod habet in se habitum opera'ur secundum illum habitum cum vult: at felix habet in se habitum virtutis, ergo operabitur secundum illum habitum quandocunque voluerit.quod autem felix velit semper operari secundum virtutes, declarat Philosophus, & dicit quod operatur maxime secundum virtutes praeclarissiaias, quae sunt in ipso. Delectatur enim mirum in modum operationibus suis, quia operando semper est felix, & percipit quod virtutes quae sunt in eo frustra esse viderentur, nisi operare tur : semper igitur vellet operari,& semper fere potesticum habeat in se habitum,&virtutem in potestate sua .erit igitur felix per totam vitam vel semper vel maxime operando vel cogitando secundum virtutem. FORTvN AM V E. JHac in parte Philosophus affert successive quinq; sententias imquae oriuntur ex dictis suis,& declarant naturam felicis. Pri- lina est qua ostenditur quod felix potest esse per totam vitam 3 s' ut non impediatur a fortuna sed eam feret pulcherrime pex lomnia, quia habebit ista tria per ordine felix: erit vir bonus, atque ex eo quadratus,&sine vituperatione. Felix est bonus,
aliter non esset felix.est etia bonus prudens,quapropter erit quadra
122쪽
quadratus quomodocunque adueniat fortuna, quadratum s reperiturInnumero,infigura,&incorpore. numeruS qua 'ldratus est ille qui resultat ex seipso in seipsum: vi quater qua
tuor constituunt sexdecim: etiam ipsa quaternitas est numerus perfectus. continet enim in se 1 ex numerum denariu vltra quem non proprie est numerus, nani reliqui ultra qui dicuntur numeri, sunt replicationes priorum numerorii.con tinet autem.Vj.denarium numeru quaternitas,quia continet
quatuor.iij.ij.i.quae simul collecta constituunt decem .Figu- ira quadrata est etiam perfecta figura: continetur enim quattuor lineis aequalibus ,& habet quatuor angulos aequaleb: co rpus quadratum est etiam perfectum corpus, ut est cubus: habet enim sex superficies quadratas aequales ,quarum unaquaeque habet quatuor lineas & quatuor angulos,& quomodocunque iaceat em Per stat remis,& eodem modo, quia omnes eius partes sunt aequales.similiter homo felix semper se habet eodemodo,&propter virtutes quas habet in se, retinet in omnibus aequabilitatem quandam. Est igitur felix numerus quadratus quia ut partes numeri quadrati sunt sit miles,&aequales: 1ic operationes boni viri in quacunque re& fortuna semper erunt similes, & mediocritatem illam virm tutis semper seruates.& ut numerus quaternarius cotinet in
se omnem vim,& perfectionem numeri: sic vir bonus,& felix continet in se omnes persectiones virtutis, quibus bene& recte utitur in quac inque fortuna. est etiam felix ut figura quadrata, & ut quadratum,quod hab aquatuor lineas aequales,&quatuor angulos rectos. Vir enim bonus & felix non' est varius,& non variatur a fortunaused semper est aequalisue &rectus. Est etiam corpus quadratum veluti cubus:nam ut ille quomodocunque iactatur semper stat rectus:ita vir felix in quacunque fortuna, stat aequalis,& rectus & nunquam fleeitur: ex hoc sequitur quod erit sine vituperatione, & non faciet aliquid indecorum, sed generose, &constantissime te habebit in quacunquefortuna. CuM autem a fortuna. 4 Secunda est sententia,qua magis distincte se declarat . dicit enim quod cum fortuna sit prospera aut aduersa,& haec ambo possint esse,aut parua,aut magna,declarat nunc de par uis motibus fortunae dicendo quod parua in v tranque partem siue aduersa sint siue prospera minimum habent mo
123쪽
1 meatum. GRANDi A vero. J Tertia sententia in qua saloquitur de magnis & frequentibus motibus fortunae in v- tranque partem. Sed si sint magna & prospera honestant felicitatem. illa enim quibus felix potest exercere facile, &expedite suas operationes, & uti illis pulcherrime, conde corant silicitatem: sedTmagnae prosperitates sunt huiusmodi, ergo &c. Notandum quod diuitiae de se non dicuntur proprie bonae, aut malae, sed potius secundum usum possidentis vel utentis:ideo dixit, usus studiosus&c. ssis ad- s uersa.J Quarta sententia in qua ostendit quod magnae ad- ruersitates impediunt vel laedunt felicitatem. Impedire enim videntur operationes ipsius felicis. ATTAMEN &in his. J ssQuinta sententia qua videtur moderari quartam, & tollere dissicultatem si qua oriretur ex praecedenti sententia. dicit γquod etiam in aduersitatibus elucet pulchritudo virtutis, &virtus felicis: nam si operationes, scilicet tam bonae quilin malae sunt dominae vitae, id est talem vitam efficiunt. quales sunt ipsae, profecto nemo beatus & felix poterit fieri miser ob calamitates:quia quisquam non potest fieri miser nisi per vitia, si talia, id est operationes sunt dominae vitae ut osten dimus, sed lix exaduersis semper eliciet quid boni esse potest. Quod si in Priami calamitates inciderit,non tamen erit ibeatus. Sunt qui faciunt differentiam inter beatum & felicem, scilicet quod beatus sit perfecte felix, & omnibus bonis praeditus, scilicet animi,corporis & fortunae: felix vero pos
sit esse sine bonis externis,& quasi dicat, si quis felix incide
rit in aerumnas Priami,quod etiam remanebit felix cum no nyfaciat improba,sed tamen non erit beatus,id est perfecte se lIix omnibus bonis. Itaque si non erit beatus,5 Solon,inciis dens in maximas calamitates,ergo non erit felixὶ non valetit
Sed videtur hic Philosophus medium ponere inter mis xum,& felicem: id est hominem qui non sit nec felix, nec mi ser et quasi dicat, homo felix vel beatus nunquam potest esset
miser,sed propter maxinias dc inusitatas aduersitates pote xit deuenire,& fieri non felix vel non beatus,sed non tamen miser: quod si efficietur non felix, hoc non erit facile&leui de causa, sed maxima . At niaximae aduersitates non saepe eueniunt hominibus, sed raro ut Priamo euenit, unde in rana maxima hominum multitudine ,& multis temporibus
124쪽
l pauca exempla memorantur: quare ut possumus dicere in et aestate, sunt calores, quantiis aliquando & raro euenerint fril gora: sic possumus dicere sine formidine aliquem felicem
appellare in vita, quantiis aliquando felicibus maxime ad uersitates euenerint, ex quibus, etsi non sint ut antealelices, non tamen sunt facti miseri: hoc autem accideret si desperatione quadam laberentur in vitia. Quare si maxima de causa felicitatem amitteret, non facile nec breui tempore eam recuperaret, quia plurimis ei opus esset ad ipsam reci perandam . Quare felix non erit varius ac leuiter mutabilis.
d plius concludit solutionem suam contra sententiani Solonis , &afleri descriptionem felicis, dicendo quod cum haec ita sint ostendimus quid vetat dicere eum felicem qui ope retur secundum virtutem perfectam , & sit externis bonis sufficienter abundans: non etiam in quovis tempore, sed in vita perfecta , id est, vel per totam vitam , vel accipiens longitudinem vitae perfectam. Deinde si addenda est alia particula, scilicet ita vi sturus,& congrue moriturus, hocc addetun partim ex conditione humanae vitae,& incertitudine futuri: partim etiam ut felicitas sit omnino perfecta, ct ex omni parte munita, & videtur loqui de felicitate ciui li. Quare cum haec ita sint, viventium eos, quibus haec supradicta inerunt, dicemus beatos . non simpliciter , sed ut homines qui non ita habent in hac vita beatitudinem, ut nullo modo mutari possit, sicut est in diuinis substantijs, quibus necessario inest felicitas. Hominibui vero non ne Fessario inesti qua propter & dimoueri potest ab habenti . activa tantum. & sui ad seipsum: felicitas vero ciuilis de qua videtur praecipue loqui .pro tanto magis po- test amitti, quanto magis indiget bonis exter- .nis. Perfeciam virtutem id est prudentiam, quae est recta ratio reliquarum. O sECvNDuM rationem moriturus. JId est, non turpi morte, sed i
conuenienter secundum anteactam vita vi moriuntur vi
ri fortes, vel naturali morte dissoluti.
125쪽
LIBER PRIM V s. ss: Quod posterorum sertunae ad defunctos per
Ortumam autem posterorum , amicorums 98 omnium nihil constrae, longe ab amicitia finibus discedere, er opinionibus contra rium esse videtur . cum vero multa ni ea syquae eueniunt, uariusq; disrentius habeant, er alia malagis,alia minus constrant , in fingula quidem ipsa diuitiis re prolixum, Gr infinitum e e videtur at autem erit se iootis de his ipsis uniuersaliter guras dicetur. Vt igiatur aduersitatum earum ' quae beatis eveniunt aliae ponis ' ποἶ aes das aliquod momentumq; habent ad uitam, aliae sunt i inores: sic sese habent er ea quae circa amicos accidunt v. Omnes. timentibus autem, an mortuis calamitas accidat: musto magis restri,quam res ne dae,grautas agantur, an in tragoediis recitentur .animaduertenda est igitur disementia hoc etiam pacto. imo uero confiderandi βψ
nn est, si cuiussum boni uel mali participes ni de unis est. Videtur igitur etiam si quippiam ex bis ad ipsos peris tot
ueniat fue bonum siue contrarium: exile quid ac partauum,aut simpliciter aut illis esse . quidem tantum ac talent neque beatos eos efficiat qui beati non fumi,neque be titudinem austrat a beatis. uidentur igitur tam pro peria rates quam aduersitates amicorum, aliquid defunctis ase me. tale autem ac tantum ut nec filices haud felices: neu
C O M M E N T. VO R τ v N A M autem posterorum. J Hoc est tertium eapitulum huius tertij tractatus, in quo posteaquam ostendit quomodo in hac vita est felicitas,nunc ostedit quo riodo Posterorum fortunae pertineant ad felices: quae de Laxatio est solutio dubitationis propositae in praecedenti
126쪽
pitulo. Diuiditur autem hoc intres partes.prImo ostendit quod calamitates posterorum & amicorum pertinet vel re- dundant ad felices. Secundo quod calamitates siue fortunae
posterorum,&amicorum pertinent ad mortuos, no tam xx ad viuentes. Tertio ostendit quod fortunae posterorum, conditiones liue malae siue bonae, aut non redundant ad mortuos, aut si perueniunt,tantum habent momenti videfunctos ex miseris reddant felices,vel ex felicibus miseros: dicit autem in prima, quod ea quae sunt aliena ab ossicijs amisitiae non sunt tribuenda felici:sed dicere fortunas postero- rum,&aaucorum nihil pertinere ad felices videtur alienum ab officijs,& finibus amicitiae: ergo non est dicendum quod
nihil pertineant: esset etiam hoc cotra communem opinio nem hominum,qui tantum tribuunt amicitiae, ut amicorum γ' omnia velint communia. Dcv M vero multa. In hac parte
declarat qualia,& quae sunt illa quae perueniunt ad felicem, si
qua perueniunt ex posterorum & amicorum fortunis,& dicit quod declarare singula membratim distinguendo quae,&qualia sunt,& etiam gradus posterorum, nimium logum,Scquali infinitum videretur:sed utamur distinctione ut ante. di ximus enim quod si felix mutatur, mutari videtur a magnisi tortunis seu prospera sint seu aduersa,nam prospera auget, aduersa laedunt felicitatem: parua autem no mutant felicem. eodem modo dicemus de his quae eueniunt posteris amicis; aut amnibus ipsius felicis.aut enim sunt prospera,aut Rduς sa:&iterum, aut agna,aut parua: a paruis non mutatur fe-u , a magni4 mutatur non tamen ita ac si sibi euenirent illa ιpo seu prospera sint seu aduersa. ssAr autem erit JHaec est secunda pars huius capituli in qua ostendit, quo pacto calaitii hites posterorum ad telicem perueniat, δή quud nos ta ad eosiaior tuos ut d viventes:&videtur facere talem ratione,Mala quae eueniunt selicibus vivis, & ea quae perueniunt ad eos . Ex00 posterorum calamitatibua magis disserunt, quam
disterant ea mala quae aguntur & quae recitantur inquam in , tragoedijs. Nam illa dum aguntur,vehementer tangunt eos qui talia agunt vel patiuntur: dum autem recitantur non eo. λδ O pertinet: ergo bona & mala quae eueniunt posteris no' ςodem modo perueniunt ad felices viventes, sicut ad mor-mo .qua' dicat,aduersitates filiorum,& amicorum tangunt
127쪽
lices viventes satis,mortuos vero parum aut nihil. IMO Ioirrod Tertia pars huius capituli,in qua cocludit quod pro-i meritates,&aduersitates posterorum parum aut nihil perti ent ad mortitos:&si quicquam pertinent, non ita tamen vilices non felices, aut non felices, felices faeere possint:&im dicit , aut simpliciter, aut illis: intelligendum est quod rtunae parum momenti felicibus quomodocunque sinit&Ic simpliciter,quia fortunae non sunt de essentia felicitatis: lsi hoe uniuersaliter sumptum haberet dubium,quia ma- l
ra videantur afferrς magnum momentum , ideo dicit vel ta .
sis, scilicet mortuis, quia etiam illa quae sunt magna de se, AG nt illis parua vel nullius momenti.
Quod felicitas bonum sit honorabile potius, quam laudabile. CΑΡ. XII.
Is autem determinatis, des icitate conficta ios remus: utrum laudabile qui dum fiun
tius honorabile. constat enim potetiam non με ,sina est atram aliqua qualitast, Cr αἰquo modo iuquia . iustu enim, coortem, GT bonum octera laudamus, ac actioees .miram etiarga, id ono F ad cursum hominem cr
sine uidentur. quoc quidem ex fit quia laudes vi dicimus pselegor in suguntur. U uods laus talium est constat' optimorum non elle laue .em , sed maius aliquid praestabiliusue, quemadmodumr uidetur. Nam Cr deos beatos, stilocis dicimus: σμ irorami etiam eos qui maximessent diuini, er rueri vique felicitatem laudat, v ariun muli modo. nemo milici e
128쪽
UI ET HI CORVM iustitiam, sed ut diuinius quiddam praestabiliriue, rem iis dicit esse beatam . Videtur autem Cr Eudoxus reis Ele uoluptati primus defendisse partes. Id enim uoluae prilem inquam quae quidem est bonum non laudari: indicare putabat praestabiliorem ipsam esse reb s lauis
dabilibus uniuersis: talem autem,dem Orsummum botatum esse dicebat . ad haec enim caelera iniuersa referri. Etenim laus quidem uirtutis est. hac enim ad res hois nestas agendas idonei fiant. commendationes autem Oa 'perim sunt finali modo: tam corporis, quam etiam ais - --. Vergin haec quidem exacte discutere: magis ad 'eos positan pertinet, qui circa commendationes verae
i os fantur sq utem perapicnum ex ijs quae diximus is rii, felicitatem ex ijs 4be quae honorabilia sunt Cr perissem. Videtur autem ex eo sic se habere, quia princiis
. ἀ- piae in ea. caetera enim gratia eias agimus omnes. princiae
Hi i autem determinatis.J Uic est quartus tractatus huius primi libri,in quo Philosophus posteaqua declarahit dubitationes qin retinebat ad descriptioneni fe- - licitatii:nuae imaestigat virum felicitas sit de numera hono rum i u abilium ali honorabilium, &in qua parte.animae consistit. diuiditur in duo capitula in primo quaerit virum sq,, licitas sit bonorum laudabilium an honorabilium. In secun r do docet in qua parte agi mae consistit felicitas: quanquam aliqui expositores dicant hoc pacto, tame dicere etiam poΩ, semus quod posteaquam Philosophus descripsit,& diffiniuit felicitatem,&declarauit nonnulla quaead eam diffinitionem pertinebant,&in ea diffinitione sumpta sit virtus,de qua in cipiet dicere in secudo libro: ideo in secundo capitulo huius tractatus voluit diuiderepotentias animi ,& de ipsis tracta
129쪽
e, quantum pertinebat ad moralem . Primum capitulum
nrsus diitiditur in tres partes. In prima proponit id quod ult inquirere, scilicet utrum felicitas sit bonorum lauda- ilium an honorabilium. In secunda ostendit quod felitas non est de genere laudabilium. In tertia quod ipsal de genere honorabilium: iam enim saepissime dixit te ritatem esse bonum : quod igitur bonum, laudabile an onorabile In prima igitur parte Philosophus dicit quod is hoc pacto determinatis, scilicet quae dicta sunt post di nitionem felicitatis in superiori tractatu tertio, scilicet demia,&subiecto felicitatis ,&de tempore in quo dici po-
st felix, videndum qualis sit felicitas,utrum bonorum lau- abilium an honorabilium. sunt enim tria in quorum ali- uo quis felicitatem poneret, scilicet potentiae, tum bona udabilia , tum bona honorabilia, non est autem de nu- iero potentiarum, quia operatio non est potentia, felici is est operatio: praeterea tacultates & potentiae interdum iriguntur ad malum, felicitas vero semper est bona. qua: cum non sit de numero potentiarum vel facultatum, reat inquirendum virum sit de numero laudabilium an ho- orabilium, de quo magis est dubium, & ex hac inuestiga-ono percipietur aliquia quod videtur competere felicita/ ieo quo talis est. Notandum quod bonorum quaedam di-ina, quaedam humana. Humana rursus, quaedam semper eoeterminata ad bonum, quaedam indeterminata ut sint ad trumlibet,& dici possint,aut bona aut mala, prout haben :S utuntur ,ut quaedam potentiae vel facultates: ut medicina,
uae dirigi potest ad interficiendum, &fanandunt:ars naui andi ad exportandum utilia , & piraticam exercendam, &ia huiusmodi, quorum de numero Philosophus non vult .
de felicitatem. & posthabet haec tanquam iit aliquid pere notum. restant bona determinata ad bonum semper, &aec iterum bifariam sunt, aut per se, aut ob aliud: ob aliud, t virtutes quae sunt ob operationem,& talia dicuntur lau- abilia: per se, ut operatio secundum virtutem, id est ipsa licitas quae non est ob aliud ,& talia dicuntur de numeroonorum honorabilium , ut inferius ostendet.
M N E autem laudabile. 4 Haec est secunda pars in 1 tua ostendit quod felicitas non est denumero laudabilium,
130쪽
a & hoc probat,primo ratione : postea auctoritate Eudoxi primo igitur dicit hoc pacto: Id quod laudatur estasse hinnaliqua qualitate,& ordinatur,& resertur ad aliquid aliud bonum quod est praestabilius st: sed felicitas n5 est huiusmodi:
ergo felicitas non est de numero laudabilium. ponit autem, exempla in habitibus animi,& corporis.& dicit quod isti laudantur, quia referuntur ad aliud ,id est ad operatione.& quia per hos habitus bene operamur ,ut iustum propter opera tionem iustitiae: robustu,quia cum sit natura talis potest exercere opera robusti hominis: velocem, quia potest velocitercurrere, quapropter isti habitus laudantur,quia referuntur ,, adactiones.quod si laus est eorum quae referuntur,rerii opti, D inarum non eriPlaus. Laudamus igitur ea quae referuntur,
, ut ex habitibus,tum animi, tum corporis ostendit Philoso- ,, plius. declarat etiam id exemplo substantiarum 1eparatarunt,quas deos appellat:hi enim, dicit Philosophus,ridiculi videntur si laudantur eo modo quo laudari homines solent. sequeretur enim quod ordinarentur, & referretur ad aliud, & referremus hoc pacto deum ad nos, id est faceremus eum similem nobis:non ergo laudatur eo pacto deus,sed honoratur, id est etiam ip1a felicitas est de numero honorabi-ν, lium, quia non refertur ad aliud, optimis enim conuenit aliquid maius quam laus. Felicitas est optimii, & summu quod- dam:ergo aliquid aliud maius, quani laus ei conuenire vid o tur .dubitatur quia non videtur verum quod dij, id est, subistantiae separatae non laudentur,sed prae1ertam ipse deus no-
ister,cum David & alij prophetae multis in locis incitent ho-l mines ad laudem dei. Dicendum igitur quod bifaria possit- - 'mus loqui de deo. Aut eo pacto quo solemus laudare homi-ῆ nes,scilicet quod non vincatur a cupiditatibus: aut quod angat aliquod boniam redundans ad ipsum tanquam se perficiens.hoc enim fieri non debet, cum nulla perfectione indigeat deus,& sit ex omni parte perfectus:nec prophetae hoc mo, a do laudandum dixerunt.Ineptum enim videtur,dicit Philosophus. Alio modo dicimus eum esse laudandum, quia agit bona in nobis.&est causa efficiens bonorum omnium quae habemus:& hoc pacto lauda tum deum prophetae dicunt ut auctore nostri boni & benefactore nostru,ut grati & memores beneficioru quoad fieri potest videamur.sic enim laudantes