장음표시 사용
151쪽
LIBER SECUN DV g. I2s 'simos lis est ut diximus, enitendum est tamen opem erre. Prin tu igitur hoc contemplemur opor Irtet:res istiusmodi tales esse, ut ab emuneratione defectioα κνα neue corrumpantur II uiribuεῖ-mM,ac Miletudine feri. nam pro rebus obscuris,claris indici s utamur oportet. exuperatio nanque laborum,doctios uires corrimpunt similiter polus,cibis exuperantes atque deficientes ualetudinem auferunt: moderati ver ciunt,augent, Crconseri t. Sic igitur Cr in ortitudine temperantia, caeterisch uirtutibus res sese habere uidetur . qui nanque
cuncta Mit,atque formiat,neque quicquam subire,pe ferrej patitur: is timidus fit. qui nihil omnino timet sed
aggreditur omnia:is audax nimirum ejicitur . mili mois
nes,infensaim evadit. etenim tam temperantia quam foris' μ' titudo ab exuperatione quidem Cr doctu corrompitur: a mediocritate autem colieruatur. At enim non solum ora mitus Cr Ancrementa , gitastiqnesve ex eisdem ex ab eisis dem esciuntur sed er operationes in eisdem etiam erui. Nam ex in caeteris quae sunt mani fida magis, res ita sese habere uidetur, ut in uiribuε. uires enim non tam copiaci im mymitoris laborum tolerantia, comparantur: I robustus ipse multum sinere cibum, ex multos labo res tolerare maxime potest. Sic fit σim uirtutibus ipsis. num abstinendo a voluptatibM ejicimur temperati. ersecti iam temperati,maxime ab ipsis possimus abstinere.
idem in fortitudine ii ' Etenim inuescendo formidotalosus res parvipendere ubireq; ipsas atqsse perferrefortes euadimus Octiq fortes maxime res formidolossaeois Rrimos ferre. -
152쪽
I pitulum huius primi tractatus, in quo postquam supra
ostendit vulyte inexauid obis non a natura, sed a consuetudine& actionibus nostris: nunc declarat quales sint illae actiones,quibus efficitur ipsa virtus.diuiditur autem hoc capitulti in tres partes. In prima proponit quod & quomodo videndum est de actibus. In secunda ostendit, quales
actus efficiunt virtute,&quales corrumpunt.In tertia osten
dit de actionibus quae fiunt post habitum acquisitum, scilicet quod sunt similes illis quibus comparatus est habitus. In prima igitur parte dicit Philosophus, quod cum praesens opus, id est intentio, & finis principalis huius doctrinae moralis, non sit cognitio tantum,quemadmodum est in caeteris,id est in scientiis speculativis, quarum finis est tantum cognitio, sed huius finis sit actio , qua efficimur boni, necessarium est videre de actibus qualiter debeat fieri. nam quales sunt actus I Myes habitus fiunte Notandum qirodisinis scientiae moralis δύ' differt a fine scientiae speculatiuae . nam speculatiuae est tantum cognitio: moralis est duplex, scilicet cognitio & actio. verum cognitio est finis minus principalis, actio principa- . .. 9 lior. AGεRE itur. J Ostendit Philosophus in genere ς - quomodo debent fieri actus,& operationes studiose,scilicet; quod debent fieri secundum rectam rationem, id est prudentiam:&hoc est commune praeceptum,& conuenit omnibus actionibus bonis . oportet autem illud praesupponere tanquam concess im,quia non est locus probandi in praesentia- ruin: sed in sexto huius declarabitur quid est recta ratio, id est prudentia,& quomodo ea sit infusa in Onanibus ius vi tutibus tanquam sal in epulis, sine qua nulla esset virtus: &ubicunque ipsa prudentia adest, est causa ut caeterae sint virtutes tales. Notandum quod actus nostri possimi esse boni& mali propter diuersas circunstantias & qualitates quae illis inesse possitnt & illae circustantiae a quibus nostri actus qualitatem accipiunt , determinantur ab homine prudente, qui γ dijudicat quae circunstantia reddat actum bonum,& quae maIo lum. ILLvD A v TE M antea. J Ostendit modum pro cedendi in hac doctrina tradenda de actibus nostris qui modus est persuasivus, & ab essessibus, &demonstratione,quia
153쪽
ει non propter quid,ut in primo libro saepius dixit. materia enim virtutum & resagibiles non eodem modo se habent etiam si in uniuersali sumantur, de quibus magis videtur quod eodem modo se habere, & non permutari deberent. quod si in uniuersali sunt mutabiles, & variae, multo magis eueniet hoc in singularibus & in singulis actibus: quia singularia non cadunt sub aliqua arte, & certa regula. Sunt enim varia, & aliter atque aliter se habent,ut patet in his quae dicuntur sana & effectiva sanitatis, quae non sunt M aetates, & complexiones varias. Asferemus tamen eam doctrinam quam patitur subiecta materia. po M ubi igitur. J Haec est secunda pars huius capi ntuli, in qua ostendit quales actus efficiunt virtutem,&qua les corrumpunt eandem: & dicit quod actus qui sunt in me dio inter excessum & defectunt, efficiunt & conseruant virtutem: excessiis & defectus corrumpunt eandem & intro ducunt habitus vitiosos: & probatur hoc pacto, Oinne illud quod corrumpitur extremis, generatur dc conteruatur a medio : sed virtus corrumpitur extremis : ergo genera tur, & conseruatur a medio. Maior declaratur exemplo virium & sanitatis. Minor exemplo fortitudinis & tempe rantiae , ut patet in textu. Notandum quod magna est simili ludo quantum ad hanc partem inter corpus,& animam. nam ut corpus habet vires & robur ,&huiusniodi tanquam virtutes,& sanitatem tanquam felicitatem: sic animus habet virtutes tanquam vires, & felicitatem tanquam sanitatem. haec autem in utroque generamur a medio, corrumpuntur ab extremis. Philosophus autem attulit exemplum habituum &virium quae sunt in corpore, tanquam notius: insensitus
non est appellandus talis qui esset summe castus, virginali scilicet castitate , quia fugit voluptates secundum rectam rationem: aurestis vero &insensibilis sine recta ratione. AT E N ibi non solum ortus & incrementa. J Haec est 1 a tertia pars huius capituli in qua affert aliam sententiam latalem quod ijdem aAus profluunt ab habitu, siue virtuoso siue vitioso: ijdem inquam ex quibus generatus est talis ha
bitus: sicut fit in habitibus corporis , ita etiam in habitibus animi : sed in habitibus corporis ita fit ut tales operationes sint
154쪽
sint post habitum quales fuerunt ante habitum, ex quibus ille habitus factus est: ergo ita fiet in habitibus animi, tales
enim erunt operationes post habitum , quales fuere illae ex quibus est generatus. Notandum quod Philosophus vi detur hic afferre aliam sententiam a superiore. prius enim probauit quod omnis virtus oritur ex medijs actionibus: hic autem ostendit quod tales operationes erunt post virtutem , quales fuerunt ante virtutem, quales inquam se runt illae ex quibus generata est virtus. vel etiam dicere possumus quod hic probat etiam superiorem sententiam hoc - pacto, Ex talibus operationibus oritur virtus, quales sunt illae quae prodeunt a virtute post habitum acquisitum: sed operationes prodeuntes a virtute, post habitum acquisitum consistunt in medio : ergo ex medijs operationibus oritur virtus. dubitatur quia non videtur verum quod actus qui fiunt ante habitum & post habitum sint ijdem ut sint eiusdem speciei: verum aliquid dicitur esse idem, aut genere, aut specie, aut numero . Idem de genere non est hic intelligendum, quia est modus nimis latus . omnes enim actus hoc pacto sunt iidem, & conueniunt in genere morum. Ijdem etiam numero esse non postunt actus qui antecedunt
habitum, & actus qui fiunt ab habitu, & sequuntur post ip-
sum. relinquitur quod tales actus si sunt iidem, ut dicit Philosophus , sint eiusdem speciei: & hoc non videtur verum. nam agere studiose & non studiose differunt specie . at agere post habitum virtutis,est agere studiose: ager evero ante habitum virtutis, est agere non studiose: ergo ista differunt specie, & non sunt eadem specie, ut ait Philosophus. dicendum quod actus, & operationes quae praecedunt, & sequuntur habitus, si considerentur ex parte sua. id est ipsa-
m actionum. suri r in m m sprer i. Nam reddere depositum, & hoc fieri ante habitum iustitiae acquisitum &posthabitum, eiusdem est speciei, & duae tales actiones sunt eaedem specie . si vero considerentur ex parte agentis non sunt eiusdem speciei. nam alteri fit a non studioso , ait
ra a studiose:&sie soluitur dubitatio. nam cum Philosophus dicit quAd tales actus ante & post habitum sunt idem, intelligit ex parte assionem,scilicet quod sunt eiusdem spe. eiei& rationis,
155쪽
LIBER SECUNDUy. si Quod virtus moralis ut Erca v luptates ac
in signis habituum sit oportet ea uoluptas quae ipsis actionibus aduenit, o Menaenei uoluptatibripsi socipio gaudet tempo
audeat, doleants, Gei in edu tis . . sint circa actiones ' actionem Omne, uirius ob inplum etiam cirra
mi Olores. t enim mera inet us: ob dolorem ne res
poenae quippe cimperi 'dicamenti quaedalia caiis Praeterea omni habitus animi ut ex ratea diximus ad euer circa aerii uram habet, sis deterior meliorque
escitur.ut G uprues doloresue, praui habitus sunt: ex eo sane quia essequuntur homines atque fugiunt, .int
cir quos non oportet,aut cavseportet, aut quemadae modum non oportet, aut quot modis alijs a ratione dilia
di tesue quasdam sed non recte, quia simpliciter dicunt: πnon addant,ut oportes, CP quado oportet, Ur caetera quae ad nilur . nirius ergo talis svpponitur circa voluptates
156쪽
rique dolores, Vinia melle rerum activae vitiam a
tem contrarium. Fuerit autem nobis de ipsis cr ex his etiam muni distam . Nam cum tria sint ob quae qui in ira expetit, sonestum, utile,inci ηῖ : Cr tria illis contrarianaelastron: bolim quia
er actiones ipsa a j magis au 1 minus, voluptate ut ue dolore adcirco toti i ipsum negotium cireuiae IF ne se est. non enm par est ad do ue enim te audes re aut dolere ii id esse b in volumit CT ars fit cr uirtus. id Em quod in hoc. ef bene praesidii bilius e st quare propter socellaba cir loliis nisi dolores sinum negotiara est us vii laus er civilis etiam jacultatis. qui nanque bene his utitur, bon: serit: qui uero in G,malus.Di iis sit igitur iis laterici cu uoluptiles, doloresque Aursuri: Cr ex quibus LG ij;ipsis augeri: er cum non eodem modo fiunt cori crupi, er circa ita etiam ope ri ex quibus est orta.
luni huius psi intra statui quod varie accipitur ab I- - eaepoutorinus. quidana dicunt quod in hoc capitulo ostenditur circa quae ver satur moralis virtus, d ciuidunt ipsum in tres partes. In pi ima ostendunt quod virtus versatur 'circa voluptates di dolores ex parte operationum. In sc
157쪽
da ostendunt idem ex parte habituum, id est virtutis. In tertia ostendunt idem ex parte hominis, & talis est eorum ordo. quidam alii dicunt quod in hoc capitulo assertur primo signum,quo percipiatur quando acqui litus est habitus virtu
tis vel viiij,&postea circa quae versatur virtus. nam cum ha bitus cognoscatur, aut ex voluptate, aut dolore comitante operationes, videtur quod virtus, aut etiam vitium versetur
circa voluptates & dolores. de secundum ii. ec duo diuidunt capitulum in duas partes: & in prima ostedunt quod signum. acquisiti vel non acquisiti habitus sumitur ex voluptate, aut dolore comitante Nerationes. In secunda ostendunt quod virtus moralis versatur circa voluptates & dolo res.&sic volunt illa duo ostendi a philosopho. Alii dicunt quod in hoc
capitulo unum tantum ostenditur, scilicet quod signum ac- quisiti vel non acquisiti habitus in nobis sumitur ex volupta
te, aut dolore comitante operationes. Nam cum operaiiones producuntur cum facilitate, tunc sequitur voluptas tales Gnitiones:&est lignum acquisiti habitus in nobis. ci vero producuntur cum dii ficultate, tunc secuitur dolo r,& est signum habitus nondum acquisiti. & dicunt quod Philosophus ponit pro minori syllogismi illam parte, scilicet quod
virtus moralis versatur circa dolores, & voluptates. quam minorem postea Philosophus probat multis rationibus. Harum opinionum Ioan. Argyro. posthabet primam. si cundam magis probat. tertiam dicit esse magis accommodatam ad mentem Philosophi iudicio suo. sequendo igitur hane ultimam expositionem, dicemus repetendo altius, ut ostendatur ordo Philosophi, quod in principio huius secundi libri, & primo capitulo cum esset tractaturus de virtute , ostendit quod virtus ex multis & frequentibus ope- rationibus, id est a eonsuetudine operandi causatur . quapropter sequitur ostendere in secundo capitulo quales operationes generent virtutem. & idem potest intelligi de vitio, id est quod doceat de utrisque. Sed cum plures, a ifrequentes requirantur operationes,ut diximus: videbatur congruum ostendere, quot actiones sint producendae quo usque habitum acquiramus . sed cum numerus actionui non possit determinatus constitui, scilicet ut tot actiones faciant habitum virtutis, quia variae sunt dispositiones ho
158쪽
minum ad virtutem consequendam. alij nanque sunt tardio res, alii promptiores, & magis aut minus ad hanc virtutem, quam ad illam. Ideo cii variae res sese habeant, est inuestiganta dum aliquod signum,quo percipiatur vir u habitus sit acquisitus, aut non acquisitu, in nobis. quapropter in hoc rapitulo affert tale signum,scilicet quod ex voluptate comitante operationes deprehenditur habitum sim elle acquisitu, & quod tales operationes profluui ab habitu: ex molestia vero,& dolore comitate actiones,& ipsa difficultate ostenditur nonduacquisitum esse habitu,& quod tales actiones non profluunt ab habitu :&sic ostendit Philosophus quod quaeritur, id est quado percipitur, & ex quo habitum esse acquisitum vel non
acquisitum. ratio autem talis esse videtur, probans eam con-ι clusionem. Illeliabitus qui versatur circa voluptates,&dolores, habet signum,scilicet utrum sit acquisitus vel non acqui situs in nobis voluptatem,aut dolorem sequetem operationes: at virtus moralis est habitus qui versatur circa voluptates istolores: ergo habet signum suae vel no suae acquisiti nis voluptateaut dolorem sequente operationes. Maior est nota & exemplis ostenditur. nam si quis ab voluptatibus corporis sibi oblatis abstinet cum iocunditate & facilitate,tepe rans est:& illud est signu quod iam habet habitum temperantiae,& eode pacto de reliquis virtutibus. Minore probat Philosophus octo rationibus,quarum quatuor primae sumatur ex parte ipsius virtutis,quatuor vltimae ex parte hominis. sed antequa istae rationes afferantur,dicendum est quod habitus acquisiti a nobis,ita ferme se habere videntur ad suas operationes, ut potetiae naturales ad suas etia operationes.potetur enim naturales statim exeunt in actum, dc sine aliqua dissicultate& impedimeto naturali exercet suas operationes: ut Oculus sua potesia visiva facillime videt quodcunq; obiectu visibile sibi oblatii. Eodem modo eu est habitus iam acquisitus operatione ex tali habitu producuntur cum facilitate,ut patet in artibiis quas acquirinius.primo enim antequam acqui' cratur habitus artis operationes fiunt cum dissicultate: deindei cuni sumus adepti dispositionem aliqua cum minori dissicul tate: cum vero habitu perfecte cosecuti sumus, facile opera niur,tanqua si ille habitus esset quaedam naturalis potetia. eae
quo emergit sententia Philosophi,quod voluptas, aut dolor est
159쪽
est signum virtutis acquisitae aut n5 acquisitae.& cum no posilit determinate assignari quot operatio nes requiratur ad habitum consequendum, ideo hoc pacto huius termini signum bene est ut diximus a Philosopho declaratu. Dubitatur, quiano videtur veru quod innes Operationes virtutis 1 equatus, ct comitetur voluptas. subire enim morte pro salute patriae
vel pro Metapore nostro , est opus fortitudinis, quod opus no sequitur voluptas.dicendii quod si in hoc no gaudet, stissicit ut 1 alte non doleat: vel etia dicendu quod si in cunctis operationibus procedentibus a tali habitu non gaudeat , sussicit quod in pluribus gaudeat vel non doleat animo, etsi doleat corpore,ut patet. hos soluptatem enim. J Diximus quod i Philosophus probabat illa minore, scilicet quod virtus ino
ratis vel satur circa voluptates & dolores: pr obabat inquam octo rationibus,quaru quatuor erant ex parte virtutis, qua tuor ex parte hominis. Prima ratio habitus veriatur circa ita
Ia ex quibus generatur & corrumpitur: sed virtus est huius smodi,& per voluptates & dolores generatur.&eorrnpimr tergo virtus versatur circa voluptates & dolores. Nam pro pter voluptatem improba facimus,sequedo corporeas voluptates. per doloreposthabemus honesta. Ita quod per voluptates&dplores acquirimus,&amittimus etia virtutes. Pro -
Pterea laudat Platonem qui dixit quod oportet hominem a prima aetate assuescere ut gaudeat quibus gaudendum est, &similiter doleat. Γ P RAE T ER EA ii virtutes. J Omnis actus,& assessiis versatur urea voluptates & dolores. at virtus versatur circa actus vel affectus: ergo virtus moralis versatur circa voluptates & dolores. Maior nota,minor quoque patet. Nam aliquae virtutes versantur circa actus ut liberalitas,magnificentia:aliquae circa affectus,ut temperantia circa concupiscibilem affectum: sortitudo circa irascibilem. Indicant id. tertia ratio circa illa versatur, virtus ex quibus fit, medicina aduersus vitiisi: at ea iant poenae & dolores: ergo circa dolores versabitur virtus hoc patet, quia contraria contrarijs sa nantur in minor probatur experientia ipsa. nam quado ali qui sunt mali,puniuntur poenis & doloribus, qui sunt contrarii voluptatibus quas sequuntur in adipiscendis viiijs.spRAETEREA omnis habitus animi. t Omnis habitus an isntini circa ea versatur ex sua natura,a quibus tu aut deterior,
160쪽
aut melior. sed per voluptates & dolores fiunt habitus praespersequendo vel fugiendo ut non oportet: dc fiunt boni se quendo vel fugiensio ut oportet. Igitur virtus quae est habitus animi versatur circa voluptates & dolores . nam virtus vult moderari Quod voluptas & dolor perturbat. Et ideo Stoici diuinierunt virtutes este tranquillitates quasdam , dc quietes, quia sedant perturbationes animi. αγene dixissent si cum aliqua moderatione dixissent: verum no reaῖe in hoc dixiste videntur, quia simpliciter & absolute attulerunt vir tutes esse tranquillitates sine aliqua additione,non addendo ut oportet: & cum aliqua moderatione. quia virtutes sunt mediocritates quaedani,& ponuntur in mediocritate pertudbationum,&passionum quae sunt circa appetitum,& ipsa virtus moderatur, & regulat appetitum in motibus suis veo portet,&qualo oportet,& secundum alias circunstantias, dc non pellitus edat appetitii ut nihil sentiat.ut volunt stoi
lci. Sie est opinio Aristotelis de virtute morali, quae videtur
'pertinere ad ciuilem homine, Stoicorum vero ad remotum&persem ore: quapropter ob haec dicta Aristotelis non est
posthabenda Stoicorum opinio. Ex his omnibus concludit quod virtus moralis versatur circa voluptates, Sc dolores:& dicit,Subilciatur,scilicet in prima argumentatione cuius nunc probamus minore. Itaque subilcitur haec tanquam suppositio quaedam: propositiones enim famota, quae sumun
tur in qualibet scientia, solent a Philosophis appellari suppositiones.Notandum quod pro declaratione illius definitionis,quam de virtutibus ponebat Stoici, dicetes esse tranquillitates,& quietes,non nulla dicenda esse videntur. habe bant illi multas rationes adproba iam sententiam suam, sed afferantur. Prima ratio: quanto virtus est persectior, tanto magis assectum & appetitum superat. ergo perfectissima, dc in summo gradu virtus, ita superabit ut nullo modo sentia tur a tali habente eam virtutem in summo gradu. Secunda Tatio:contrariorum ea natura est ut cum unum in subiecto adest, alteruabest: sed virtus & appetitus vel potius affectus secundum illos sunt contraria.ergo cum unum, id estvirtus
adest perfectissima: alterum, id est affectus absit necesse est. non enim in eo de subiecto simul consistent.Tertia ratio: s cui se habet salutas ad corpus ita virtus ad animum. sed cuni