Aristotelis ... Ethicorum ad Nicomachum libri decem. Ioanne Argyropylo Byzantio interprete, nuper ad Graecum exemplar diligentissimè recogniti. Cum Donati Acciaioli Florentini ... Commentariis, denuò in lucem editi. ..

181쪽

tus vero maxime perficit habentem in quo est ut perfectio quaedam. Dicit euam quod natura est praestatior arte,& hoe videtur esse veru cum ars sit imitatrix naturae,&id quod imitatur aliquid est imperfectius eo quod imitatur: vndMrs dicitur pei recta quaao maxime assimilatur naturae.O iunis scietia. hic per scientia intellig it artem. Dubitatur cu dicit artem conficece opias suum redigendo illud ad medium.hoe no videtur verum: sed potius redigit ad extremu,id est ad ultimu, α perfectitiam. im ipsius artis quoad fieri potest. Dicendum quod ars respicit medium, non illud quod est inter bonum M , maluinaea medium quod est inter excessiim & defectit, quoa etsi possit ultimum appellari in operis Perfectione quam quae iis ars tanquam iuniarum i plius, tamen non obstat quin postiit appellari ineuiu respectu excessua re di scuti quo medio loquitur hic Philosophus. nec est absurdini idem dici medium de ultimii diuersis respectibus. f. Loovo Rauxς-J 33 Declarat quae sunt media ad qiue rei ficu virtus Ecdscit, ego nunc loquor alvirtute morali,non de scientia quae non coniectat tale medium. Virtus autem moralisvei satur circa affectus de actus: in quibus licet inuenire magis & minus & medium. nam potest aliquis magis & minus timere quam oportet,& etiam quando oc quantum oportet:& eodem modo in actibus, veluti dare magis quam oportet & minus, & etiam cum mediocritate. v i R. T v s igitur mediocritas JPostea- , quam probauit quod virtus est coiectatrix medii quod est in actibus&affectibus, nunc probat & concludit quod est mediocritas quaedam,o mnis habitus qui fugit ut runque extremum.& coniectat medium,est mediocritas: sed virtus est habitus talis:ergo virtus est mediocritas quaedam. N otandum quod medium potest dici & illud quod est inter affectus vel actus extremos.&idem illud quod est habitus inter habitus

extremos. Medium inter affectus siue actus dicitur quado affectus moderatus cum suis debitis circustanti js,ponitur inter duo extrema, quorum utrunq; est affectus. exemptu huius est tale,si accipiamus mediocrem timore dc moderatum cu debitis circsistantijs, scilicet ut oportet.&quando oportet,&huiusmodi: tunc dicemus quod istud est medium inter duos extremos timores & affectus,id est inter excessum&defectum,

id est nimium & paruum timorem,quae utraq; QR dicun uri vitia,

182쪽

vitia,sed vitiosi affectus ,& extremi:& haec duo erui eiusdem

x. Peneris cum medio,quia omnia sunt affectus, licet extremiunt excessiis, dc defectus: medius vero fugiat extrema,&sit mod tus. Eodem modo de actibus dicitur,inter quos erit medius actus bonus fugiens actus extremos ut excessum atq;

desectum.quare& ille dicetur Ndius aflectus siue mediocritas ipsius affectus, & hic medius actus siue mediocritas actus. medium siue mediocritas qui est habitus inter habitus extremos,non est affectus inter affectus,nec actus inter actus ex γ tremos: sed est habitus inter duos habitus, quorum alter est in excessit alter in defectu.Sicut igitur tres ponutur affectus,

excedens,deficiens, medius,& tres item actus,eodem modo tres habitus,quorum medius versatur circa medium affectus vel actu extremi vero habitus circa extrema affectus vel a

ctus.quand igitur Philosophus dicit quod virtus est medii

coniectatrix:ilitelligit medii, aut aflectus,aut ipsius actus circa quae versatur:quacio vero dicit quod ipsa est mediocritas.

intellisit quod ipsa est habitus quidam medius. Itaque ex eo

quod ipsa respicit medium inter duos affectus extremos,aut actus,virtus dicitur medij coniectatrix:ex eo vero quod ipsa est habitus medius inter duos habitus extremos vitiosos: dicitur esse mediocritas quaedam. Deinde quilibet habitus diuersificatur diuersitate obiectorum ,scilicet actuum vel affectuum, quos talis habitus respicit tanquam obiecta. habitus enim qui versatur circa voluptariu aut molestum affectum, ut oportet & quomodo oportet,temperantia dicitur: circa terribilia, fortitudo:circa dandum, liberalitas:& similia,qui eum sint diuersa obiecta, diuersi etiam erunt habitus, qui circa ista versantur,sicut fit in sensibus. Nam sicut color differta sono, sic visus differt ab auditu. bene ergo probauit eu sintactus & affectus, erunt habitus circa illos in excess.,&des ctu,& medio: quorum habituum duo erunt vitia : unus medius erit virtus, & sie bene dictum est, quΘd virtus est medii 3s coniectatrix,& etiam mediocritas. PRAETERE A peccare quidem. J Affert aliam rationem Philosophus qua probat eandem sententiam,scilicet quod virtus est coniectatrix me dij,& quod est mediocritas. superius id probauit ex comparatione virtutis ad arte,& etiam hoc modo:si virtus versatur

circa affectu & actus in quibus est mediii, virtus quaeret m dium.

183쪽

illum . probauit etiam quod est mediocritas, & habitus medius.nunc probat eandem sententiam ex dissicultate, hoc pacto Id quod est, dissicile est virtutis:at inuenire mediti est difficile ergo imienire medIueit virtutis. Maior ex anterdictis,

stilicet circa dissiciliora,inquit, semper ars virtusq; Versaturrminor probatur a Philosopho auctoritate Pythagorae, de etiam ratione . Nam medium & bonum fit uno modo; malum vero pluribus modis, scilicet quomodocuq; receditur am elio Mam sieut linea rectae st uno modo: quomodocunq; recedas ab illa rectitudine fit obliquum, & flexum. Et sicut sigmini ' sagittariis uno modo tangitur,omnibus alijs ab eo disceditur :eode passo bene agere unice fitimale vero pluribus & prope infinitis modis. quapropter facile est aberrata; dimesse medium inuenire. sic isitur habemus quod virtus est medij coniectatrix. Eadem ratione probari pes.st quod est mediocritas. Ille habitus qui eum dissicultate inuenitur de acquiritur,est mediocritas: virtus est lass,ergo mediocritas. Notadum quod simile videtur euenire in bonis eorporis,&in bonis animi quantu nune spectat ad propositum.nam turpitudo,& aegrotatio corporis muris modis esse potest sanitas autem dc pulcbritudo uno mocio: & quotiescuque deficialiqua earum conditionum quae requiruntur ad pulchritudinem vel sanitatem,non erit pulchritudo vel sanitas: facile a tem abesse possisnt, & multis modis: dissicile simul adesse, quod est unico modo. Eodςm pactq in animo bene agere dissicile, quia unice fit: peccare facile , quia multifariam. a s T igitur virtus habitus electivus in mediocritate consistens quaeist ad nos determinata ratione,&c. l Haecin Iarte Philosophus concludit diffinitionem totam virtutis:ὸeinde declarat extrema inter quae collocatur media virtus:demum quod virtus,& mediocritas dici potest uti stiam extrem uallo respectu. affert igitur in primis divinitionem persessa virtutis. nam primo inuestisauit genus quod est habitus: d einde differetias quod est electio vel non line electio ne: postea quod est mediocritas, &coiectatrix medii,& eius medij quod est quo ad nos,& respectu nostri. & nuc addit ra

tione A terminata & ut sapiens determinaret , ut completa

habeatur dissinitio .langit aute paru hic de electione,quia in tertio huius latius declarabit:sic etiam de ratione terminata,

μ' id est

184쪽

id est recta ratione quae est prudentia:& de tali sapiente qui est ipse prudens,locis suis, id est in sexto latissime docebit,ut

seruetur ordo in quo mirifice excellit iste Philosophus,&euin o libus operibus accurate seruat. Notandu quod haec est bona dissitatio, quia collat ex genere & differenti js,& competit diffinito id est virtuti,& distinguit ea ab omnibus alijs

quae non sunt virtutes talo. nam per habitum distinguitur ab affectibus &po tenti js: quae etsi sint in anima vi virtutes tamen non sunt habitus. verumsu per habitum qui est eius genus,comieniat cum multis quae sunt in anima,& sunt habitus ut scientiae de artes:ideo additur illa differetia, Elqctiyiis qua distinguitur a talibus habitibus. ars enim, etsi sit habitus, notamen electiqui:& quia vitia sunt habitus electivi ideo additur alia differentia . In mediocritate cosisteris.vitia vς ς co si hint in electu & defectu,& non in mediocritate ut virtus.' verum est medium multiiuriam sumi possit. & inter alia duo

quorum unum est ex parte rei secudum arithmeticam rationem: alterum ex parte nostra secundum geometricam,ne submatur medium ex parte rei, addit,quo ad nos,id est respectu nostriaddidit etiam reminatam ratione id est rectam quia Tvitios habet rationem non tamen rectam , quae est ipsa pru dentia, nexus & nodus dinnium virtutum, scilicet moralium:

in ut magis intelligatur quae sit ista determinata ratio, addit, ut sapiens diffiniet.id est recta ratio quae est in sapiae, qui a ripitur hoc in loco oro prudente qui habet in se rectam ratione, qua metitur omnes virtutes & studiosas actiones,qui prudens est summus in genere activoru.ut sapiens in generesse illa inciria sic saniet ax prii diuitia iri speculati s&am-37 uis utraq; est summa in genere suo. MEDIOCRITAS at

rem. J Deelarat nunc Philosophus quorum & inter quae vir tus sit mediocutas, scilicet inter duo vitia, quorum alterii est excessus: alterum defectus.& non est mediocritas inter duosa 'ect et actus quorum virus sit excessiis alter de Aus. sed bene versatur circa illos actus vel affectus,in quibus vitia e cedunt & desciunt. virtus autem in illis medium eli iti Q v APROPTER ipsa virtus.J Nunc declarat Philoso phus quAd virtus etsi mediocritas sit secundum substantiam&essentiam suam rationemque formalem: tamen alio respectu,id est secudum quod bene se habet, erit extremum , id est secundum

185쪽

secundum proprietatem quae comperit ei. virtus litiu bifariam considerari potest. pr imum inquatum est bonum quod opponitur malo,& sic dicitur extremum. sunt enim duo extrema opposita, scilicet bonum de malu . In altero est virtus, in altero vitiu: quod subdiuiditur postea in excessum &defectum. Alio modo considerari potest virtus secundum essentiam suam, dc tune est mediocritas inter duo extrema vitia, sa est inter excellum & defectunt .nec est absurdu quod idem diuersis respectibus nunc extremum dicatur esse, nunc medium.quare ii quis obijcer et Philosopho,tu dicis virtutem esse mediocritatem,& tamen ipsa est potius quoddam extremit, quia est bonum quod opponitur cuteri extremo, id est malo, ideo declaratur 'uod inquantum bonum est extremum: se cundum vero essentiam suam rationema: formalem est na diocritas. ut linea secudum rationem suam formalem est lon studo sine latitudine: secundum Proprietatem quandam est

uisibilis in lineas. friori alitem omius actus i Haec est D quarta pars,in qua cum supra dictu sit quod affectus& actus

suscipiunt excessum, desectum de medium: nuc limitat talem sententiam & ostendit quod non omnis actus nec omnis anfectus suscipit mediocritatem,& hoc probat tribus rationi bus . Prima ratio, illi actus atque affectus, qui statim habent connexam Drauitatem &de natura sua semper sunt praui, quomodocunque sumantur non suscipiunt mediocritatem: at aliqui sunt huiusmodi, ergo tales non suscipiunt mediocritatemin ex consequenti non omnis actus &assectus suscipiunt mediocritatem: quod autem aliqui sunt tales affectus& actus ostendit Philosophus. sunt enim affectus huiusmodi,ut maliuolentia,impudentia,& similia. actus vero ut stu prum furtu,&alia huiusmodi, in quibus nunqua recte agere datur sed semper delinquitur,quia sunt praua de natura sua, dc no vi excessus aut defectus:tunc enim haberent mediu: sed non suscipiunt mediocritatem neq; excessum aut defectum, quia sunt tota praua. non licet 'ia in filo πquantu oportet,&quado oportet: nec ii furto aurari quan tum oportet & quando oportet : ut irasci licet, quantum &quando oportet:similiter in dando quantum &citu oportet. Haec enim suscipiunt mediocritMem eum bene aguntur: ex

edictum de deiectu cum maleagii istr. illa vero qine nominauit

Philo

186쪽

Philosophus quomodocunque volvantur semper sunt praua. t si MILE est. J Alia tio,qua probat idem ex simili- tudine habituum vitiosorum. dicit enim quod sicut non est mediocritas in excessibus & defectibus qui sunt habitus viatiosi: sic in quibusdam affectibus &actibus non est mediocritas. Jt primum est,ergo & secundum. Assumptum declaratur a Philosopho afferendo in medium qiuedam vitia quae sunt excessiis de desectus: scilicet iniuriam,timiditatem,luxuriam, quae sunt vitia opposita iustitiae,fortitudini & temperantiae: in quibus vitiis non est mediocritas: non quod virtus non sit media inter illa extremat sedi2fariam sint extrema non possunt suscipere mediocritatem in se,cum sint excessus, & desectus. nam si diceremus in hisviti s esse mediocritatem,sequeretur absurdum quod esset processio in infinitum. Si enim excessus susciperent in se mediocritatem,similiter desectus,seuueretur auod esset excessus & defectus illius mediocrit iis,& rursus mediocritas in tali excessis vel defectu:&sic esset excessio excessiis,&defectio defectus,& eorundem similiter mediocritas, & daretur processio in infinitum,quod est a surdum. patet laitur quod quor udam affectuum vel actuum,& etiam excessus & defectus,qui sunt habitus vitiosi,non est a mediocritas. ΓsED ur temperantiae. J Tertia ratio qua idem probat. sicut in virtutibus non est excessus ectus: se etiam in quibusdam actibus,&affectibus non est me uocritas nec excessus dc defectus.at primum est, ergo & secundum. quod aute hoe sit, manifeste patet. virtus enim est inter

excessum &defectu: sed no potest in se suscipere excessum &defectu,nee etia illi assectus vel actus quos nominauit possut suscipere excessum & desectu:quia si ita esset possent etia suscipere mediocritate, sed sunt omnino praua, & semper in illis delinquitur . similiter habitus vitiosi qui sunt excessus&defectus.quare nee excessiis & defectus suscipiunt mediocritate in se,nec ipsa mediocritas suscipit excessum & desectu consistat inter duo vitia & media, ut dicit Philosophus: & probatur quod non,

Inter extrema infinita non potest esse medium. at extrema

virtutis, id est vitia ouae infinitis pene modis fiunt sententia

Pythagoreorum, videntiatesse talia. ergo virtus non erit

media inter vitia ut vult Philosophus. Item id quod extremirationem

187쪽

ratio nem obtinet, non potest esse medium: at virtus est hu-tulinodi, ergo de caetera. Minor est probata per Philosophum , qui dixit virtutem esse bonum. Bonum autem habet rationem unius extremi, quod opponitur malo ut alteri ex

tremo: ergo non poterit dici media. Item id quod est in dium inter duo extrema est particeps utriusque extremi: sed

virtus non est particeps extremorum: ergo virtus non est

media inter vitia,ut dicit Philosophus. Item illud quod est supremum non potest esse medium: at sunt quaedam virtutes quae obtinent locum supremi, ut magnificentia, & magnanimitas, ut patebit inferius,& caetera. Oppositum tamen dixit Philosophus, de ostendit quod virtus est coniectatrix medij circa actus&affectus ,& quod ipsa est mediocritas inter excessum & defectum. Pro solutione huius dubitationis no tandum quod medium sumitur pluribus modis. Primo modo vi est particeps utriusque extremi: & sic dicitur rubed μ ια alii colores medii per participationem albedinis & ni seredinis. Alio modo dicitur medium per limationem Vtr - , usque extremi: sicut quidam medici ponunt inter sanum &zearum corpusineutrum. Tertio modo sumitur medium in , quantitate quod distat aequaliter ab omni extremo, ut I truin in circulo. Item quod distat ab utroque extremo per aequalem distantiam secundum arithmeticam proportionem,ut numerus senarius inter secundum & decimum. Itemn j licitur medium secundum similitudinem rationis, S pro portionem geometricam , ut sex est medium inter quatuor&novem . sicut enim sex se habet ad quatuor ita ad nouem: non secundum aequalem quantitatem, sed secundum proportionem quae est ibi sexquialtera,vt patet. Item alio modo dicitur medium formae, ut forma embrionis est media pinter formam seminis & hominis. His praemissis,& anima uersis afferuntur conclusiones nonnullae. Prima quod vir tus consistit in medio, non ut siti particeps extremorum: sed per negationem utriusque extremi. Secunda quod virtus est in medio non in eo quod est secundum aequalem distantiam quantitatis,& arithmeticam proportionem : sed quod est medium respectu nostri, & secundum proportionem geometricam . Tertia quod virtus non est media, ut dicitur m

dium formae. Nam si fiat progressio a forma sentinis ad tor-

188쪽

inam hominis oportet i ransire per embrionem, cuius sorma est media inter so rutam seminis & hominis.at si fiat progreisio ab uno extremo,Puta ab avaritia ad alterum exue . inum, id est prodiga: atatem , non cit opus transire per vir tutem , id eli per liberalitatem. non igitur erit medium for nix. Ad rationem primam, cum dicatur quod inter extrema infinita non est dare medium : sed vitia 1unt huiusmodi, ct caetera. dicendam quod argumentum curreret , si medium sumeretur per participationem , aut per aequalem distantiam in aliqua continua quantitate: sed virtus dicitur medium per negationem exti emorum,& non refert siue

illa extrema sint inlinita, siue finita: de quanicis illa non - 1ent actu infinita, tamen postent extendi prope in infi*tum ,& quasi infinitis pene modis committi destendendo a medio, id est a virtute: tamen ipsa semper stabit in puncto. indiuili bili, negando & repelle udo extrema vitia , id est e cessum&defectum. Ad secundam rationem cum dicitur id quod virtus non est media, quia subit rationem extremi: re-iponderi potest quod non est absurdum quod virtus inquantum bonum sit extremum quod opponitur malo. Alio vol ro respectu , id est secundum essentiam suam dicatur medium,& mediocritas inter excessum & defectum. Ad ter-H tiam rationem cum dicitur quod medium inter duo extre-- - maest particeps eorum,Respondetur quod hoc esset verum de medi s quae dicuntur participare de extremis, ut vi redo, rubedo, & alij colores qui dicuntur medij per participationem. verum hoc non valet de virtute: quia est medium pernegationem extremorum . Ad quartani dicendum quod magnificentia dicitur supremum in pecunijs distribuendis vel utendis, qudii respectu liberalitatis:& etiam magnaniamitas respectu innominatae virtutis.& quia magnificenti

versatur circa magnos sumptus,& magnani iantas circa inagna: tamen non obstat quin alia ratione po1-

sint esse media res tectu suorum extremorum qirae sunt excessiis & defectus, ut patebit loco suo cum docebit quomodo sint . media,& quae sint eorum extre

ina . sic igitur soluta est dubitatio . Medio

189쪽

LIBER SECUNDUS. Mediocritatum inter duo extrema dispositio.

Tenim idipsum non solam uniuersaliter dia η δcere: sed de ipsa ligula etiam accommodatare oportet. Sermonum enim eorum qui cirrica actus versantur, variuersalis quidem maisgis communes: particulares uero magis fiunt ueri. actus Mnanque circa siugularia fuant: quibus oportet sermones consentaneos esse . Haec igitur ex descriptione sumenda fiant. circa timores inque fiduciasque,mediocritas quia μdem est Diitudo .at exuperantium is quidem qui non Gmedo exuperat, nomine caret: sent autem complura quae nominibus uacant is autem qui confidendo exuperat. aurdax est .at is qui timendo quidem exi erat, confidendo uulem descit : limidus. Circa uoluptates atque dolores, Asnon omnes quidem,' minus circa dolores,medio itu cus quidem est temperantia: exuperatio autem intemperanaetia. At deficientes circa uoluptates perpauci sent . quo propter nec his appositum nomen, sed insensati uocetur.

circa dadas capiendusq; pecunias .mediocritas quide est his, dbsiliberalitas .exuperatis aule Cr defictis,prodigalitas atq; fm circa gliberalitas,quibus cotrario modo exuperant, ex defcitit s. homines. Prodigus enim in erogati exuperat in capsedo deficit . at illiberalis atm auarus is cupiendo exuperat in s: μ μ erogara demit. Atq; de his ce nuc quide Mura loquimgr Jel in summa, hoc ipso coieti postea uero exactius de ipsis determinabmus. Sunt cr aliae circa pecumiis dispositiois 'nes:CT mediocritas quide est magnificetia. Di eri enim 'φ 'ν hoc a liberali magnificus:quod hic circa magna, ille circa parua uersatur: exuperatio aute ruditus circa decorum,

190쪽

cr dis retiam posterius explicabimus. circa honore Creus oppositum, mediocritas quidem est magnanimitas: νιν-ης. exuperatio vero' lentitudo quaedam, cr doctio pii a nitiatas dicitur. Vt autem ad magnificentiam sese habere diximus liberalitatem, hoc dierentem ab in quod circa parua versatur: sc sese habet cr ad magnanimitate quae quidem circa honorem magnu uersatur alia quaedam diis initio, quae circa parit m versatur. At enim ut appetaotur honor ut oportet, Cr magis quam oportet, er mini Luis is quidem qui in honorum exuperat appetitione, αλ ιλύ - bitiosius uocatur is autem qui descit, appetitione vacansh honoris .er medius nomine caret. Di positiones etia i x praeter unam,nomine carent .ambitiosi nos ambitio ii citatur. Quocirca sit,ut extremi de medio loco decertent. nos quoque mediam hunc, modo ambitiosum,modo vocantem honoris appetitione vocamus: Ernicie ipsissim mobiliosum,nunc alterum laudamus.quam autem ob causam

id scimus,insequentibus explanabitur. Nlluc de caeteris 48 eundem seruantes ino uni dicamus. Est igitur cr circa

iram mediocritus,er exuperatio er defectio. atque cum fere nominibus careant: medium mansuetam dicetes,m diocritatem mansuetudinem appe ab M. extremoram cutem is quidem qui exuperat, iracundM: CT uitiam,iraα ὶγέ , crinilia uocitetur.is uero qui deficit ira uacans: Cr de αλονιυμ, ctio irae vacuitus nunci petur. Sunt ex aliae tres medioα

ista,quae tametsi nolitudine quandam Cr conuenieno itum inter sese habent: di erunt tamen. Omnes enim sunt circa verboru,actumue communem usum .sed deferunt quod earum una circa verti quod est in ipsis,caeterae cirα. ω iucundit uersantur: quod quide partim est in ioco,paro tim