장음표시 사용
201쪽
sra.medium rei semper distat aequaliter ab utroq; extremo, medium ex parte nostra non sumitur secundum aequalem distantiam , sed secundum similitudinem rationis Hac stante distinctione facile soluuntur argumentationes in contrarium factae. valent enim de medio ex parte res, no autem depo quod sumitur respectu nostri,quod pertinet advirtutem: est enim mediocritas quoad nos. haec & superiores distinctiones notandae sunt, ut fugiamus nonnullas altercationes quae circa istas contrarietates fieri solent.
De praeceptis quae ad ipsum medium ducunt.
C Α Ρ v Τ IX. Irtulem igitur moris mediocritate esse, ex CIquomodo fit, ex vitiorum duorum medioticritatem esse,unius per exuperationem,aia
terius per destritonem, et talem ese proin pterea quod contemtrix est eius medii quod in allectibus est atque actibus: suus iam diximus. Quapropter dificile est studiosium esse. est enim difficile in unoquoq, medium
capere: ut circuli media inuenire,non cuiuslibet,sed scientis est tantam. Pari modo irasci quidem, er dare argenis tum, sumptus uescere: cuiuslibet est, σfcile. sed cui, Cr quantu, er qua D,Cr quomodo, σgratia cuius oportet:no cuiuslibet est,ne scite:quod quide est ipsum reo clara, Cr est perraru,er laudabile, er perpulchra. Ita circo eu qui medium ipsum coniectat, primum quidem a s8 magis cotrario discedere oportet, cr perinde atq iraece monebat: ' Extra undam er fumum longe compelle Hom scarinam. Extremorum enim altero magis, altero nunus
e quitur. C si igitur cosequi medius me fit dijicite:
secunda ut inquiunt) nauigatione, minima maloru frunt cupieda. Ids erit hoc maxime modo que diximus. Consi sudo re asile oportet, ex ad quae nos sumus propensiorcs.
202쪽
voluptate, dolore ne inde proueniente percipietur .atque nos sos ad contrarium oportet retrahere. Longe nosa delinquendo secedentes: ad ipsum tandem medium accedemus. Mifolint ijscere,qui lignorum ea quae sunt oblis Go qua ad rectitudinem redigunt. In uniuersis autem callena dura est maxime a uoluptate: non enim incorrupti iudicantur de ipsa. Vt ergo Troianorusenes erga Helenam seu
itia ρ ωμπ- : sic σnos ad voluptate ipsam esse affectos,
istaea in omni Ms' ita m dicere uocem oportet. hoc rem ...., o pacto remoliuntes a nobis ipsam, nin peccabimus. Reeiti i. b., miti Dcientes vi in summa dicam maxime medium mo; νε, , tingere, consequive poterimus. Id autem ipsum difficile oec. est ordisse, er insingularibus maxime. Non enim scili6i determinari potest,quo modo, π quibM,σ pro quitas: Cr quanto in tempore irascendum est. etenim nos iste dum eos qui defclut laudamus, mites dicimus ese: inoterdum ipsos infensis, appellamin uiriles. Veru qui paria a recto exorbitat no carpitur: me ad defectionε, sive ad
exuperatione se flectat. qui uero multu:uituperatur. non enim latet egregus. Facile aute non est excipere ratione:
quousq; σad quantu a recto quispia egregus,carpendus est. nes enim aliud quicquamsen sibiliu determinari iisse potest. tulia uerὸ insingularibus sunt,eπ iudiciu est in sensu. Verum illud est manifestum: media habitum in universis laudabilem esse. Oportet autem nunc ad exuper tionem,nunc ad defctionem declinare. hoc enim pacto hcissime mediu ipsum σ rectu attingemus,ac sequemur
c O M M E N T. V IiRTu τε vi igit ur moris.JHoc est tertium eapitulum huius tractatus in quo dat regulas & documeta quibus posSimia.
203쪽
possimus consequi medium, de ipsas virtutes. nam cum supe-xius dixerit, de ostenderit difficultatem inueniendi medium,
Consentaneum fuit, ut etiam daret modum quo tale medium
adi pisci possimus. Diuiditur in tres partes. In prima epilo at ea quae dicta sunt,& repetit dissicultatem inueniendi me
ium. In secunda affert nonnullad ocumenta ad ipsum inueniendum. In tertia determinat ipsum medium quoad fieri potest secundum subiectam materiam. In prima igitur parte repetendo ea quae supra dixit,cum virtus consistat in medio, de inuenire medium dissicile sit: arduu certe erit studiosum euadere, dc consequi vimitem. probatur,Medium inuenire difficile estiat virtus consistit in medio: ergo virtute inuenire dita - fcile est. Maior osteditur in textu: nam medium circuli adeo
dissicile est ad inueniend uni, ut nemo nisi sciens,& mathematicus possit inuenire, de scire demonstrative. quod si tale modium quod est rei, & aequaliter distans ab extremis est adeo dissicile ad inueniendum e mulio dissicilius erit inuenire modium quo ad nosad est virtutis, quod non aequaliter distat ab extremis, sed quandoque declinat ad excessum, quandoq; ad derectum.Minor est iam probata,scilicet quod virtus consio stit ;n medio: ergo conclusio patet, quod inuenire mediu in virtute morali est valde difficile. Et per consequens studiosum euadere. Di DCIRCO eum qui. J Haec est secuta pars in squa Philosophus affert tria documenta inueniendi medium. Primum sumitur ex parte oppositionis medij ad extrema.Secundum nostra ex parte.Tertium ex parte voluptatis. In pri ma affert documentum ex oppositione quae est inter virtute
de vitium, vel inter medium & extrema, quia dixit quod me dium magis opponitur uni extremorum quam alteri: ergo qui vult inuenire medium,dicit Philosophus,fugiat maxime ab eo extremo quod magis opponitur medio.&ubi nonί- Iiin textu habet Calypso:vult dicere Circe. Est enim Homeri versus, quo admonet Vlyssem variis nauigationibus errantem post excidiumTroiae,ut extraquctum dc fumum nauem
adigat,id est ut euitet scyllam de carybdim , dc ubi fiunt signa quaedam ex quibus cognoscuntur, scilicet ex fumo de flucti
bus, ut ait Homerus. at si no possiimus omnino attingere medium, saltem sumamus minus malum, iuxta vetus prouerbiu:
secunda quandoq; nauigatione esse utendit id est ut agamus
204쪽
eo modo quo melius possiimus, si eo modo quo volumus n5 licet. scoris i DE R ARE autem. J Affert secundum docu mentum quod lumitur nostra ex parte.dicit enim quod est animaduertendum ad quae magis inclinamur,& ab illis est fugiendum,&in oppositum accedendit:&a fibri signum quo poterimus cognoscere ad quae simus magis inclinati,scilicet ex dolore,& voluptate,qui prouenit nobis ex ipsis actioni bus si enim delectamur luxuria ilignum est quod simus inest nati ad intemperantiam :&similiter si dolemus cum deest luxuriandi facultas: talis autem debet ab intemperantia longius abire,&se ad insensibilitate vertere.hoc enim pacto se in oppositum trahendo facilius medium inueniet: Mutilli qui ligna rectificant. flectunt enim lignum curuum ex sinistra parte in dextra ut rectum efficiatur. Dubitatur quia hoc documentum videtur quoquo modo superiori contrarium. Nam per primam regula debemus recedere ab avaritia quae est magis contraria medio,id est liberali rati,quam prodiga litas: de tam eli quis esset magis inclinatus ad prodigalitatemper secundam regulam, magis deberet recedere a prodiga litate. Haec ergo videtur esse opposita. Dicendu quod ut plurimum euenire videtur ut homines secundum appetitu sensitiuum ferantur ad id quod est magis oppositum virtuti &medio. Philosophus autem antea dixit quod haec doctrina non oritur ex principiis necessariis:sed ex ijs quae ut plurimum fiunt, & oportet accommodare praecepta sit biecta materiae. quod ii fieri possit quandoque ut aliquis magis inclinetur ad extremit minus oppositum medio,hoc raro eueniet: 'S tamen liquando eueniet, secunda regula videtur seruanda ad medium inueniendum Philosophus igitur sibi non con clo tradicit s)Eundum ea quae ut plurimum neri solent. li Nuniuersis. J Tertium documentum est ut caueamus a voluptate: quia est insita nobis a primis incunabulis:& quavis videa
tur amica naturae,iamen decipit nos: & nisi caueamus, prius nos occupat & corrumpit quSinanimaduertamus. quare,ut senes Troianorum cum consultarent virum esset reddenda Helena Graecis: dixerunt,quauis sit pulchra,eam tamen restituamus, ut refert Homerus. sic oportet nos repellere voci luptatem, ut medium inueniamus. ID AvTEM ipsum. I
Haec est tertia pars huius capituli, in qua Philosophus ostendit
205쪽
i dit quod determinate assignare libid medium, dissicile est, praesertim in singulis rebus circa quas versantur nostiae actiones.singularia vero sibijciutur sensui,&iudicium sensus cir ca illa versatur. at haec singularia tantam habent varietatem, ut difficile sit in his eertam regulam statuere,& diffinire ver bis quid in qualibet re sit omnino agendum, ut exemplo irascendi ostendi in textu: verum cocludit quod cum medius habitus semper laudetur, oportet declinare quandoque ad ex - - Gesium irendoq; ad defectu,quo luidetur redigi ad superio II secer pol, taut mediii coseq-' u possumus, vel seste ei appropinquemus quoad fieri s
I EATIVS. De voluntario & inuoluntario. C A P v T I. Vin autem virtus circa affictus, actus , i
versetur: Criniis quidem quae sua ston te quis agit,birio ex vituperationes laijs autem quae imitas scit, uenia on α
isn quoi nihil is qui agit, usi patitn
206쪽
iSO E T Η Itulerit,aut homines potestate habentes. ob maiorum metum malorum,aut ob aliquod bona agontur, ut f tyrannus quempiam aliquid agere turpe iubearet, habens in potestate er tarentes er liberos,hac lege,
ut si illud agaim fini incolumes: s non agat,di pereant:
ruinas ei citi' onte dea omnes propter suum eieroae uris salute e ciunt, modo sint mentis sun tales igitur actas mixti quidem sunt. us uile in absint anil
7 agere cum agit. agit autem sua sponte. Eli enim in ipso principium mouendi parteseuq ae si in sc o iactibus instrumenta. at quor Ans cipiuis euin i plo ea agere uel non ager uni o est l*ης trita igitur sua sponte qui , agit. At inpliciter fons s inuitus. nemo natis
3 nligin quicquam perse expeteret unquam. In actibus auα
pro metrio. Rhodestruetis aliquid turpor ut aut mori Iest m. si uero contra faciunt, vituperantur . est enim mis7 probis N a re honesta vel mediocri, res turpi imas ie. tu qui Plistam autem Iaas quidem non sit: sed uenia locara habet, cum ea quae no agere oportet qui piam egerarit ob huiuscemodios uae ii qumirrhumanamsu π f,
nemo i, pes et Si autem p guam assur so mulioni cet uenquam esse compulsum, sed potius oportet
summa perpe pura tormenta morte obire. Ridicula noc pilicritui ea q ad necem Matris Alcmeonem Euripidis M
207쪽
compulerunt. Est autem interdum difficile quale pro qua stilli expeten P; σΩi Iroci 2 bH du discerη e. 4 di mi saeiani est doum iubententia qpermanere Iit enim pleruπqlle, ut ea quidem quae expretantur molesta:ea vero ad quae cogimur turpia fuit, uald . . a laudantur ais vituperantur ij qui fuerunt aut no fuerunt compulsi. Quaenam igitur dicenda sunt uiolenta s An ea st ''quidem simpliciter inuitus qui plani sit quorum externa est causa, ex ipse agens nihil omnino confert quae vero per se quidem inuitus secit,sed nunc ex pro his expellinae tur,principiumq; est in ipso agente: ea per se quidem inisi itu cit, nunc autem cr pro his stonte agit magis avritemque finalia sunt quae suakote quis agit. actus enim unt circa ipsa singula:quae quidem Donte Ocit. Qualia uero pro qualibus expetenda sint, nonscite Uignare posseια mus.quippe cum in ipsis fingi tu complures sint diseretitia.Quod i qui iam ideo iucunda Crbona,violenta dies rixerit ese quia Crextra sinit crcopellunt omina erut eius fiententia violenta. horum enim gratia omnes omnia aggi. Ptque qui violentia, invitis agunt, ij cum dolore: qui ob is α' iucundum, ij cum volupt te agunt. Est autem ridiculum externa quempiam accusare sed non seipsum qui quitem ab huiusmodi rebus Acile capitur, er honestorum quidese,turpiam ante ea quae a Prant voluptatem censere cavae sum esse. id igitur violentam esse uidetur,cuius principisi est foras: nihil prosus eo constrente cui vis est sitim. Omne autem quod ob istiorsonem est eo quidem est actum. Ab inuito dimen id erisium e stomne
pro quo dolet qui egit,il aras poenitentia subit qui nanet et un
que ob ignorationem aliquid agit, cr non stri moleste se i qui egisse: stonte quidem sua non egit quod nesciebat. m 3
208쪽
Non time erit inritus: quippe cu non doleat ob id M. B-o anqratio em quippiam egit si ipsumpse, niteat,inu fecisse uidetur non poeniteat,cum is alius β:tuo sponte dicatur egisse .cis enim differat: melineat
μα. is int proprium habeat nomen. At enim haec etiam ipsa ob ignorationem inquam agere, σ igno item agere,diuersa esse uidentior. Na ebrius aut iratus non uidetur ob fio rationem agere sed aliquid eorum quae dictasunt,non sciens ed ignorans.omnis igitur pravus ignorat qiu agere oportet, Cr a quibus est abstinendum. Et ob huiust modi errorem kniusti homines malis omnino sunt. Inuitus autem dicitur quispiam agere: nolis ignorat id quod conducit. non enim ea ignoratio quescta est electione, Oufa est ut aliquid inuitus qui1 iam actu fedprauitatis. nec etiam eaque est universalis . homines enim propter hanc ipsam reprehenduntur.Sed ea qMe est singulorum, in quibus, Cr circa grue est ipsa actio. in his enim Cr comnliberatio locum habet cruenta. quinarique aliquid eoae II rion ignorat inustus agit. Forsimi igitur no ab re fuerit, si quae cr quot sunt ipsa determinabimM. Quis itaque, quid, Cr circa quid,uel in quo agit, noni quam Cr quo, ut instra nenlorer cuias gratia, ut salutis: er quo modo, visensim uel uehemeter. Vniuersa igitur haec nemo igno.raverit,modo no sit inmus. Putet autem nes enim ipsum Mentem. quo nanque pacto se ignorabit Ignorauerit a κάδε , , si θ H qμod Mit, ut inquiunt dicentes excidissid
o Q; γέ in c. eris. aut ostendere volentes immisit ut qui ' telum misit. Putauerit autem quispiam ex hilumi hostem esse, ut Merope putauit: ' hastam cuspidem haνιμ δει M. bentem ea carere: Er lapidem, pumicem esse. Et intersericerit
209쪽
LIBER TERTIV s. ig3eerii quisti salutis percussum causa, er monstrare volans usciunt qui manibus extremis luctantur) percu berit. cum ἱgitur ebca haec omnia in quibus est ipse a ssit ignoratio: qui horum aliquid ignorauit,is lituitus egisse videtur . er niaxime in praecipuis . haec autem ea uidentur es, in quibus est ipse actus: Cr id cuius gratia. Eius in igitur quod ab inuito ob ignorationem talem dicitur esse
sectum, oportet actionem, dolore insuper,poenitentiamq-
affine. cum autem id inutius qui iam agat, quod ni Cr 1o ob ignorationem agitur: id sua prosecto ponte quoium
videbitaer agere,cuius principium est in ipso agente scientesingula in quibus est ipse actus. Forsitan enim non reae racte dicitur,ea feri ab inuitis, quae per iram alii cupiditaritem aguntur dyrimo nanque nulla belluastonte aget: neq Σ, pueri. Deinde quaerendum est,utrum nihil eorum stonte agamus quae cupiditate uel ira agimus: an bone qμidT, Ponte, turpia vero inuiti An ridiculu est,cu ugnufit cauaesus Aburdum est etiam formn ea ab inuitu agi censere, 2 quae oportet appetere. oportet aure crirasci pro quibus, da ,σcupere non ullas res: nt sanitale atq; discipsni. Videtur etiam ea quide quae ab inuitis sunt, dolore : ea vero quae cupiditate aguntur, uoluptate a 're. Praeterea quid 16 interest inter ea quae per ratione Cr quae per ira peccat; αtur,hoc ipso quod ab inuitis agatur etenim fugieda qinde sunt ambo. affectus ante rationis experies non minus bur 27 mani ese videtur. π actus ipsius hominis ab ira cupiditate sunt. Absumdu est igitur haec ab inllius agi ceribere.
Mi COMMENT. V M autem virtus circa affectus actusq;.J In secundo li ibro Philosophus docuit de virtute in genere, osteden'do ortum ipsius,& a qua causa est,&afferendo eius do
210쪽
finitionem,& species ipsius, & nonnulla alia quae erant cognitu necessuria, ut vidimus. nunc autem in hoc tertio libro consequens videbatur,ut sigillatim de v nautiaque virtute doceret: pingedo ea quae antea designauerat,ut plena virtutum haberetur cognitio,& summi boni natura quod a nobis in- . tenditur verum non statim id egit Philosophus,quia neces- .sario praecedebat doctrina,& cognitio aliquorum. na cum virtutes oriantur ex nostris operationibus: videndum est a quibus principijs veniant ipsae operationes,de quibus oportet coliderare moralem philosophum. talia vero principia sunt spontaneum,& non spontaneum, consultatio, electio, voluntas,& similia. ex quibus emanant nostri actus. merito Philosophus in hoc libro antequam accedat ad expositionem &doctrinam singularum virtutum, quae sunt per et ctionem & sponte: necessariu videtur declarare spotaneum,& non spontaneum,&electionem,& alia eiusdem generis., Dividitur itaque liber iste intres tractatu . in primo docet de omnibus principijs morum actionumq; no rarum. in secundo de fortitudine.in tertio de temperantia. Primus tractatus diuiditur in quinque capitula. in primo docet quid ponte, de quid inuite fit: in secundo docet de electione: in
tertio de cosultatione:in quarto de voluntate: ima uinto ac
commodat haec principia virtutibus & viiijs, ostendendo quod ipsa collocantur in nostra potestate:& redarguit opinionem quorundam. Primum capitulit diuiditur intres pat tes. in prima docet quid inuiti facimus per violentiam: in s eunda quid inuiti Lacimus per ignorantiam:in tertia quid spote agimus.in prima igitur parte affert duas rationes, quibus ostendit ad moralem philosophum pertinere consid ratione de eo quod quis sponte aut inui ius facit. Prima hoei pacto, Ad scientiam morum pertinet considerare de his de quibus fiunt laudes, & vituperationes, & venia interdum ac
etiam misericordia digna: sed ab eo quod quisque agit sponte,aut inuitus procediit laudes & vituperationes,& illa alia: ergo ad scientiam moralem pertinet coliderare de eo quod quisque agit spote aut inuitus id est despotaneo,&no sponet taneo .secunda ratio, De his quae sunt utilia legumlatoribus ad praemia poenasq; constituendas considerare ad moralem
philosopliu pertinet: sed ea quae quis spote aut inuitus agit,