Aristotelis ... Ethicorum ad Nicomachum libri decem. Ioanne Argyropylo Byzantio interprete, nuper ad Graecum exemplar diligentissimè recogniti. Cum Donati Acciaioli Florentini ... Commentariis, denuò in lucem editi. ..

191쪽

est dicendum: ut magis cernamas in liniuersis mediocrisistem quidem laudabilem esse, extrema vero neque recta,nes laudabilia,sed uituperabilia esse. Ais horum etiam

pleraque nominibus carent. uerum enitentam est er bis, perinde atq; caeleris, ponere nomina diluciditatis gratia,

ni ite sequi posim s. circa uerum igitur medius quiadem verax quidam: Cr mediocritus veritas appelletur. ictio vero, si ad maiora pergat,arrogantia: Cr arrogans qui ipsam habet dicatur in ad minora di mulatio nun tu .ci eiur: Cr qui habet itiam, disi mulatori circa iucumis dum quod in ioco consistit medius quidem comis ac urbaaenus: Cr dio se comitas ais Vrbanitas appelletur . exuae peratio autem scurrilitas: Cr qui ipsam habet,scurra: ex qui descit,rusticus quidam: er habitus ,rusticitas nuncupetur. circa uero reliquum incli dum quod est in uita,u. qiride qui est ut oportet luci dus,amicas dicatur, ex meaediocritas amicitia. Is autem qui exuperat i nullius gratiaret,placidus sim sui emolamenti causa, adulator est appellandus. Atta qui deficit, Cr in cunctis est iniuc dus: conretiosus quidem, litiscillas dicatur. Sunt er in affectibus quer in iis quae sunt circa affectus,mediocritates. Verecundia nanque virtus quidem non est. laudatur tamen Cr ipse etiam uerecundus. nam ex hic dictitur esse medius er exuperans atque deficiens .er exuperat quide in is qui in uniis Mersis uerecundatur qualis est ipse pavidus. qui uero deficit,aut nulla un re verecundatur,appellatur impudes: meae dius uero dicitur verecudus. Indignatio alite mediocritus est inuidiae, Cr malevolentiae. versantur autem circa doctiorem Cr uoluptatem, quae oriuntur ex iis quae proximis λ

192쪽

fortunae indigne sinuntiar. inuidus antem hunc exitpeerans de omnibus dolet: sed malevolus adeo deficit in eo,ueo lando ut gaudeat. Verum de his erit er alio loco tempus si dicendi. De iustitia uero postea pertractabimus. atque cura non dicatur Ampliciter,di tinguemus ipsam, creextraque dicemus quo modo mediocritus est. σ1inaliter

de rationis virtutibus.

C o M M E N T. i TENIM idipsum non solum.JHic est tertius tractatus - huius secundi libri, in quo postqv in ostedit essentiam,

a Sc diffinitionem vir tutis: nunc diuidit virtutem in suas species,ponendo cuique suum nomen. Diuiditur hic tracta tus in tria capitula. In primo diuidit virtutem tanqua genus in suas species. In secundo comparat extrema adinvicem,&medium, id est virtutem ad extrema tostendendo contrarietatem eorum. In tertio affert modos nonnullos & regulas, quibus possimus nobis acquirere virtutes. Prima capitulum

diuiditur in duas partes. in prima proponit suam interione: in secunda incipit cosiderare de singulis speciebus virtutum. Dicit igitur in primis quod oportet,no 1olum in uniuersali tantu,&in genere assignare dissinitione virtutis, ut fecimus, sed opus est etia descendere ad species,& singulas virtutes:

in actinis sciet iis particularia habent maiorem certitudinem quiuia uniuersalia. quia in his ulrru rsalia Uii loriciar accipere

tutudiam suam ab ipsis singularibus, & scientia activa ordinatur ad actionem quae versatur circa singularia. oportetigitur descendere ad Deciem specialissima in cuiusque virtutis,&unicuique accommodare datam diissim tione, ut&virtutes magis distincte percipiantur,& probetur bene essedatam disi initionem ex inductione singulariaua virtutum. nam si declarabitur quod temperantia est habitus medius inter talia extrema,& fortitudo,&liberalitas,&singulae aliae, merito colligetur ex his quod virtus est habitus consistens in me diocritate ut diximus .sed describenda sunt haec,& designandarin tertio postea,& in quarto depingenda. sed indeli natione est notadum quod ipse primo ponit materiam unius citiusque virtutis circa quam versatur. postea ponit medium circa

193쪽

eirca illani materiam in qua potest quis se habere mediocri ter, quod medium est ipsa virtus,& nominat talem virtutem: deinde ponit extrema circa illam materir, in qua potest quis se male habere aut excedendo aut deficiendo. LMAG cλ 3munes. JQuia competiit. Nec magis veri, quia nostrae actio nes versantur circa singularia,&li accomodantur lingulati bus,tunc videmur magis veri. Notandum quod cum Philo sophus dicit ad sin ut & postea parti fila rescit mi intelligit

indiuidua,quae de ii illo interiore praedicatur: sed species specialissimas:&lic declarM inradat virtutes secus iam species specialissimas.Vt fortitudinem no hanc vel illam fortitudinem aemperantiam no hanc vel illam.Nam de singularibus non est proprie scientia. Quapropter a generalissimis de scendentem ad species specialissimas iubed Plato quiescere. - CiRCA timores. J Haec est secunda pars huius capituli, in

qua Philosophus primo enumerat virtutes, & earum extro ma quae versantur circa affectus, deinde virtutes quae respiciunt res externas: demum eas quae respici ut quosdam actus -- 3 exteriores in c5uersatiotie humana:& addit etiam quasdam mediocritates, & earum excessus & defectus, quae non sunt prQprie intime sed potius affectus,viverecundia,&similia. In primis igitur enumerat virtutes quae versantur circa affectus:& quia affectus sint in appetitu sensitiuo , appetit s autem sensitiuus est duplex aut irascibilis .aut concupiscibilis: φ

in irascibili collocatur fortitudo quam in subiecto: in concupiscibili ponitur temperantia,& siquae aliae ad eam re ducuntur. it nota 'alantis ura ot

ficienti diuitione potentiam oritur numerus sufficiens ipsa - ' rum virtutum, & percipitur cur sint tot species,& non plures: ex diuer iitate vero obiectorum circa quae versantur,oritur insarum diuersitas.etua inter sedistinguuntur .sunt tot, quia tot sunt potentiae: uini diuersae, quia ciuersa sunt obiecta circa ouae veriantur . incipit i itur a fortitudine,& onit materiam, id est timo res & audacias, circa quae versatur: & cum mediocriter se habet,est fortis, & eius dispositio fortitudo: qui excedit in non timendo,in nominatus est,

sed dicatur intimidus &oui excedit in audendo audax dicitur: qui descit in audendo, & qui excedit in timendo,uno nomine appellentur timidi . Notandum quod ille qui e

194쪽

eedit in non timendo, potest appellari intimidus quoquo

modo: tamen hoc nomen non attulit Philosophus, quia vi detur copetere multis. Nam audax Sc fortis quoquo modo potest appellari intimidus,non autem econtra, quia intimidus est uniuersalior.Semper enim a minus uniuersali ad magis uniuersale valet consequentia: ut homo est animat: non s econtra. L CIRCA voluptates. J Asterialiam virtutem, id

est temperantiam,quae versatur cirςa dolores & voluptates: licet minus circa dolores. At circa voluptates versatur,non tamen omnes sed circa eas tantum oti sunt tactus& P stus,ut est cibus, potus,& resvenerea. Circa haec mediocritas est temperantia,excellus intemperantia: defectus, licet non habeat proprium nomen, tame vocetur insensibilitas quae-

σ dam, ut dicit Philosophus. Dci Rc A dandas.J AUert nunc

Philosophus alias virtutes quae versantur circa res externas, quae aut malae,aut bonae putantur .& primo circa pecunias

dandas accipiendasque est mediocritas ipsa liberalitas: ius excess is est prodigalitas defectus est auaritia. Est&alia mediocritas circa pecunias,quaeappellatur magnificentia:cuius excessus appellatur ruditas circa decorii ,& sordiditas quae- dam: defectus vero modicitas. Notandum suod inter tib

ralitatem & magniscentiam interesi. quia eiu ambae isti virtutes versentur circa eandem materiam,id est circa podi cunias: tamen non eodem modo, quia liberalitas circa par ua, magnificentia cires agnos sumptus: eodem modo e trema liberalitatisci L parua,extrema magnificentiae cir-

., ca mapna, etsi male versentur. Magnificentia i itur est in diocritas vidiximus: excessus vero uicisur ruditas circa decorum,& sordiditas.& talis est qui facit magnos sumptusvbi non sunt faciendi. &nescit eos locare,& non peccat in eo quod parum expendat, sed cit magnos sumptus faciat est sordidus de mechahiciis 3c neicit ubi consistat decorum magni- feentiae. unde eu Graece dicati ii magnificetia quasi in magnis seruans decoru i excessus appellatur sphilosopho dear duae, ae quasi inexperientia & inscitia decori . & item sordiditas defectus vero appellatur modicitas quae fit cu aliquis versatur circa res magnas, & deficit et insumptibus conuenientibus ei rei. O CIRC A honorem. lAffert alias virtutes duas,quae sic se habent circa honore ut

magni

195쪽

maznificentia & liberalitas circa pecunias. Est enim magna- tas circa honores magnos mediocritas quaedam, exces sus vero defluentia quaedam. & talis est id est mollis,& defluens ad existimandunt se magnis dignum cum no sit, desecti vero est pusillanimit alia est mediocritas circa paruos honores, quae est innominata: excessias dicitur ambitio: desectus qui est dispositio no habet nomen.ideo dicit Philosophus,quod dispositiones praeter unam quae est ambitio nohabet nomen.excessus igitur dicitur ambitio: excedes ambi aliosus: medius& mediocritas non habent nomen: defectus, quoque no habent nomen: deficiens vero appellatur vacans ambitione,&appetitione honoris.quare cum medius fit in- nominatus , appellatur interdum nominibus extremorum.

Eset igitur & circa iram. J Affert aliam virtutem respici- dens iram,qiue dicitur mansuetudo,licet improprie : excessus vero iracundia: defectus vero vel defciens potius iracundia vacans.Graece enim dicitur priuatiue ab iracundo.s , v N T & aliae tres.J Hac in parte Philosophus affert tres

alias mediocritates, quae conueniunt in eo quod omnes ver santur circa communionem verborum,&actuum:disterunt . .

postea quod quaelibet est circa propriam materiam, quae est

triplex,unde tres sunt virtutes inter se distinctae,vel tres mediocritates, quarum una est circa verum in verbis quae serio dictitur,&appellatur veritas: extremavero uno nomme pol sunt appellari fictio: quae si sit excessio , arrogantia: siderectio, dissimulatio nuncupat nr. Alia est mediocritas circa iocundum quod est in verbis,quibus in iocunda conuersatione uti solemus.talis mediocritas dicitur comitas: excessus scur/rilitas: desectus vero,rusticitas. Tertia est mediocritas circa iocundum reliquii, scilicet quod est in caeteris actibus couer sandi,quae appellatur amicitia: non quod sit amicitia illa pro 'pria,& vera, sed cum non habeatur proprium nomen eius, dicitur amicitia, quasi quaedam apta,&iocunda assabilitas. Eius excessiis potest esse duplex: aut enim excedens est nul- , lius gratia & tune appellatur assentator: aut sui comodi,&c emcnumenti causa &tunc appellatur adulator. desciens ve-

t, to morosus dissicilis': dicetur. s s v N r & in affectibus As

Hac in parte Philosophus assert quasdam mediocritates cir-:. ea affectus, Sinaffectibus, quae non sunt virtutes neque ha-

196쪽

bitus: sed tamen eas affert ut ostendat quod omnis mediocri tas etiam in affectibus&actibus est laudanda: extrema vero sunt vituperanda. Primo affert verecundiam quae est mediocritas laudanda in affectibus:excessus vero,pauiditas:d fectus, impudentia dicitur. est&alia mediocritas quae est affectus, & dicitur indignatio: excessus est inuidia:defectus,m liuolentia ,& versatur circa dolorem, & voluptate, qu ae ori untur ex bonis & malis proximorum . inuidentiam esse di cunt aegritudinem susceptam propter alienas res secundas, quae non nocent inuidenti: nialiuolentia sit voluptas ex ma-so lo alterius. Haec Cicero in Tusculanis. v v K v M de his. Philosophus in libro rhethoricorum suorum de inuidia,&maliuolentia,& iis affectibus tractat, quae videntur pertinem I re ad oratoriam facultatem. OD a iustitia vero. J Excusat se quod hoc loco non fecit mentionem de iustitia. nam in quinto huius latissime docebit, similiter in sexto de virtutibus ratio nis, & intellecti uis.

De virtutum ac vitiorum mutua oppositione. CAΡvT VIII.

Vin aute ires sint di positiones, ex duae qui

dem sint uitia,quorum alterum in exuper tione,alterum in defictione consistit: una autem virtus, quae quidem est mediocritus, caemnes inter se, etsi no aeque,sscipiunt oppositionem. Eratremae nanque,cum mediae, tam inter sese contraria sunt. Π media uero extremis . Nam ut aequale maius quidem est

cum comparatur ad minus,minus autem cam comparatur

ad maius: sic Cr habitus medis respectu quidem desectiori

nam exuperant: respectu autem exuperationum delictui, tam in affectibus,quam etiam in actibus .fortis enim cu ad timidam comparatur,audax: cum ad audace,timidus esse idetur . pari modo temperans respectu quidem insensati, intemperans:re1pectu antem intemperantis, insensati s via deis r

197쪽

LIBER SECUNDUS. Irrdetur.Liberalis etiam prodigus uidetur si ad istiberalem: illiberalis si cum prodigo costratur .Quapropter er e tremorum uterque medium ipsin ab se compellit ad ante rum .atque friem,audax quidem timidum: timidus uuae tem audace oppellat. cr in caeteris mili modo. Haec cum s hoc pacto inter sese opponantur: maior est utique contraririetas extremorum inter sese quam ad medium. Longius enim haec inter sese, quam a medio distant. Cr perinde, atque magnum magis a parvo,paruumq; a m gno quam ab aequali utrimque distat. Extremis insuper nonnullis ad medium militudo quaedam esse uidetur. ut audaciae ad ortitudinem: π prodigalitatis ad liberalitatem. at extremorum inter sese maxima est disimilitudo, atque ea quae plurimum inter se distant dis inientes: contraria dicunt. quo fit ut ea quae magis distant, magis contraria sint. At so vero medio in quibusdam exuperatio: in quibusdam deinfectio magis opponitur. Fortitudini nanque non audacia quae est exuperatio: sed timiditas quae est defectio magis opponitar. Temperantiae uero non insin bilitas, qua quidem est defectio: sed intemperantia quae est exuperaratio magis opponitur. Id autem ob duas accidit causas. atraque una quidem est ex ipsius rei natura. nam quia proαpinquius atque smlius est extremoram alterum medio: ideo non hoc ipsi, sed contrarium opposiam ese magis asserimus. ut cum audacia quidem sinultus fortitudini uia dcc Atque propinquiως elle, timiditas aute disimilius: hanc illi magis opposita esse cesimus. etenjm ea quae pii a medio distant,eide cdtrare Imrges esse uidetur. haec igitur lina est cause,quae quide est ex imas rci natura altera aute ex nobis sumitur ipsic ea naa; medici utra Ua

gis esse nidetur, ad quae nosipsi quodammodo nati ra fgo

198쪽

1 2 ETHIcORVMmπου propensiores .nos enim ipsi quia magis ad uoluptates sinus procliues: idcirco scilius ad intemperatiam quam

ad modestiam inclinamur. haec igituor magu contraria diacimus, ed quaest magis accretio. Cr propterea intemperirantia quae est exuperatis,magis est cotraria teperantiae.

C o M M E N T. - VM AvTEM tres sint. J Hoc est secundu capitulum hus ius tractatus,in quo Philosophus declarat oppositio-m inter virtutem & vitia,& etiam vitiorum inter se. Diuiditur autem in quatuor partes. In prima affert intentionem suam. In secunda ostendit quod virtus est contraria vitiis. In tertia ostendit quod vitia sunt magis contraria in se, quam virtuti. In quarta, quod virtus est magis contraria viii extremo quam alteri. In prima igitur parte affert intentionem suam, dicendo quod media quae sunt virtutes, & extroma quς sunt vitia,inter se omnia ista opponiitur,& dicit quo 3 modo. ΓN AMut aequale.JHaec est secuta pars in qua incipit

declarare quomodo virtutes opponuntur suis extremis, &dicit quod habitus medij qui sunt virtutes opponuntur extremis secundum quod varie coparantur. nam medius habitus tam circa affectus quam circa actus,si comparatur ad desectum, est ei contrarius tanquam excessus: si coparetur ade cessum, est cotrarius tanquam defectus, ut aperte patet in textu ,exemplo fortis,& aliorum que ponit Philosophus.Notandum quod virtus potest considerari bifariam: uno modo ut est mediocritas,alio modo ut est bonii, ut sepius diximus.

ut est mediocritas, oppo nitur duobus exrremis,quoru unum est ex una parte, ut excessiis:alterum ex alia,ut defectus.ut autem est bonum,ex una parte contrariatur illis simul sumptis, ut malo ex altera parte, & magis contrariatur vito,quam ut mediocritas excessi: i atque defectui. Philoso phus autem loquitur hic de ea cotrarietate, qua virtus opponitur ut mediocritas suis eat remis ,& extrema inter se ut excessus atque depectus inter quae est magna oppositio. Notandum quod pro Prie &absolute unum dicitur uni contrariari.

Nam cum contraria sint causa corruptionis, natura sagaci1sima no fecitvtvni multa essent contraria, quo magis unumquodque

199쪽

quodque conseruaretur. Ex his dubitaret aliquis quomodo Aristoteles velit duo extrema uni medio opponi, ut ait. Dicendum quod oppositio ad hoc propolitum bifariam consi derari potest: aut simpliciter & absolute, aut secundum quid in oppositione.sinipliciter unum tantii uni opponitur,ut album nigro: in oppositione secundum quid possunt uni plura opponi ,ut album nigro,susco de huiusm 9i eur in igit e Opponi medio videntur secundu quid. & etiam videntur inter se contrariari secti tum quid: simpliciter vero virtus si si matur,ut bonum,& extrema,ut malum: non enim respecti De,sed ex parte rei opponuntur & simpliciter. OHAEc cum s hoc pacto. J Πoc loco dc tertia parte ostendit Philosophus, quod maior est contrarietas inter extrema ad inuicem quam inter extrema ad medium, & hoc probat duabus rationibus. Prima ratio sumitura distantia. Secunda a dissimilitudine. Illa quae magis distant magis sunt contraria, quam ea quae minus. Sed extrema magis inter se distant quam medium ab e tremis,ergo magis sunt corraria.Maior patet ex diffinitione contrariorum quam afferet in sequenti ratione. Minor probatur a Philosopho,quia magis distat paruli 3 magno quam utrumuis ab aequati: ergo conclusio est vera, quoLmaior est

contrarietas extremorum ad inuicena,quam medii ad extrema: de hoc est si sumatur oppositioiespestiua & virtus ut est ritas, & extrema vi excestus 3c defectus secundu eam iunctionem superius allatam. vir tu erum ut medium ali- aorum est medium excessus vere alicuius est excessias,& derectus alicuius est defectus:id est excess is refertur ad defectu, a desectusad excessiim, & medium advirunque. Itaque secudum respectivam quandam oppositionem maior oppositio esse videtur extremi ad extremum, quani medi, ad utrumvis extremum,si virtus sumatur ut medium,& extrema vi excensus &defectus. sin vero virtus sumatur ut bonum, & non ut medium:extrema vero ut malum,& non ut excest is, & de ctus tunc virtus magis opponetur viiijs,quam vitia inter se: quia opponetur ut bona malo, & illa ut malum malo,& bonum malo absolute opponitur, de secundum oppositionem simpliciter , 5c ex parte rei: non respectu nostri sicut videntur opponi media,& excessiis & defectus inter se.

200쪽

quod maior est cotrarietas extremi ad extremum, quam e tremi ad medium. In quibus est maior similitudo, est minor distantia. at extrema nonnulla habent cum medio maiorem similitudinem quam inter se: ergo habent minorem distantiam, & excon1equenti minorem contrarietatem, extrema

vero maiorem. quod patet ex diis nitione contrariorum, quia contraria sunt quae potita sit b eodem genere maxime distant: ex patet hoc etiam exerupta forti tum nisi& audaciae,&&similium.&intelligendii quod Philosophus sumit hic vir tutes ut sunt mediocritates: vitia vero ut sunt excessus, &d 36 fectus. fAT v ERO medi o.J Haec est quari pars huius capituli in qua ostedit quod virtus magis opponitur alteri ex tremo tu. deinde declarat quam ob causam hoc fieri videtur. Dicit igitur quod in quibusda magis opponitur medio ex cessas, ut inteperantia temperantiae,scilicet quam desectus in quibusda vero magis defeetus quam excessus,ut auaritia libe ralitati. Hoc aute videtur euenire ob duas causas, dicit Philosophus, quarum una est ex parte rei & natura rei:altera est ex parte nostra. ex parte rei, & ex parte ipsorum semper illud Quod est dissimilius a medio est ei magis oppositum, ut intemperantia temperantiar: ex parte nostra, scilicet ea extrema ad uuae secudum naturam appetitus sensitivi magis inclinamur, sunt magis opposita medio. appetitus enim sensitiuus de natura sua est in alio iratis.&cum fertur nutu suo cois per inclitiatuc aliud quod est a ratione alienti. fertur enim libentius ad magis voluptuosum ut nunc,&ni Liscudum sensui quod est alienum a ratione. at Quaelibet virtus semperesst cum recta ratione: ergo illud extremum. ad qD A riniatura magis trabimur secundum partem sensitivam, est magis virtuti oppositum. Dubi latur quia non videtur verum quod Virtus Opponatur magis alteri extremorum: nam id quod viv detur aequaliter distare ab extremis, non magis uni quam alteri est contrarium. at virtus est huiusmodi: ergo & caetera. Item id quod de natura sua coli oratur in medio eo magis be 'ne se habet, quo magis est in medio: at virtus de natura sua collocatur in medio:eroo quanto magis erit in medio, tanto melius se habebit:& hoci a sto non masus o D pacto non nragis opponetur uni extremorum quam alteri. Pro solutione notandu quodis di i .ut suara patuit duplex es ex parte rei,& ex Parte nostra.