장음표시 사용
231쪽
adest,est iocundum:cum autem non adest, est nobis molestu. unde praesentia eius quod cupimus percipimus voluptatem: absentia vero dolore:electio vero ea ratione qua habet ob
ivium bonum eligibile non est iocundi de molesti. l i R A 3
etiam. J Supra attulit unam rationem, qua simul ostendebat quod electio non est cupiditas nec ira: verum superius magis intendebat ostendere quod non est cupiditas,quia illa ex de claratione statim apparet ista. Affert igitur unam rationem se,Electio minus videtur esse ira quam cupiditas. it no est cupiditas:ergo multo minus ira.patet ratio. nam de quo magis videtur inesse & non inest: nec ergo de quo minus. Item per iram adeo motus repentini fiunt ut cum electione non fieri posse videantur, electio vero est cu consultatione. fAT ve- 3sro nec voluntas, J Posteaquam declarauit, & probauit quod electio non est cupiditas nec ira : hac in parte ostendit pluribus rationibus quod non est voluntas. nam cum sit sinitima, multi Philosophi dixerunt esse voluntate.Prima ratio. Ele ctio non est impossibilium, volutas est impossibilium: ergo electio non est voluntas. patet ratio media in figura. nam voluntas expetit interduini possibilia,ut immortalitate,& non
mori: electio vero est eoru quae fieri possunt, & a nobis fieri. Notandii quod volutas late patet,& absolute fertur in bona i&estamplissima potetia, quia interdit extenditur ad imposa sibilia ut videmus: electio vero est taliani eorum que a nobis fieri post int,ut diximus. fAT voluntas quidem. secunda 3 cratio: voluntas est etiam earu quae a voluntate fieri non pol sunt: electio est tantum eorum quae ab eligente fieri possunt. ergo electio non est voluntas. ratio patet exemplo certa
lium,& est alia a superiore ratione:quia illa dicebat quod voluntas erat interdum impossibilium,haec dicit quod volun- tas est interdum eorum possibilium, id est quae fieri possunt, non tamen a nobis volentibus : ut si videremus duos duces
praelium comittentes,vellemus alterum vincere, quod fieri
posset,& tamen non est positum in potestate nostra: electio vero est tantia eorum quae ab eligente fieri possunt. PRAE- 3
TEREA voluntas.J Tertia ratio .voluntas magis est finium,
electio est eorum quae sunt ad finem: ergo electio non est vo 'luntas. ATQ v E omnino. J Concludit quasi repetendo rationem superius ractam, quae videtur potissima ratio per
232쪽
quam voluntas distinguitur ab electione, id est quὁd electito
est eorum quae sunt in nostra potestate,& fieri possunt ab eligete . voluntas vero interdum est eorum quae non sunt in potestate eius, agn possunt fieri a volente. Notandu quod Philosophus dixit quod voluntas est magis finis, quia volvai rasvidetur interdit elle eoru quae sunt ad e,&electio etiam e videtur interdum esse finis.verum proprie sumpta voluntas
in vult finem,& id quod expetit sub ratione finis. Eodem pacto electio non improprie. sic enim esset etiam ipsius finis: sed proprie dicta est eorum quae sunt ad finem.& siquando fines cadunt sub talem electionem, no vi fines sed sub ratio-39 ne eorum quae sunt ad finem cadere videntur. sopi Nioquoque noest. J Hac in parte Philosophus ostendit electionem non esse opinionem siue opinationem. & primo ostendit quod non est omnino idem quod opinio: deinde quod nullo modo est opinio. primo quod non est omnino laem, ostendit duabus rationibus .Prima, opinio versitur non selum circa agibilia a nobis, sed et i a circa ea quae sunt aeterna, ut circa substantias separatas,&huiusmodi:at electio versa tur tantum circa ea quae ab eligete fieti possunt: ergo election a est opinio. Item opinio distinguitur,&diuiditur vero&falsorat electio non diuiditur per veru & falsum, sed ni Ao gis bono & malo:ergo electio no est omnino opinio. 1 AT nec etiam. J Superius probauit Philosophus quod electio non est omnino idem quod opinio,& tamen hoc non ex cluderet quod aliqua vel aliqua ex parte no posset esse idem. ideo nunc ostendit quod nec etiam aliqua ex parte est idem
cum opinione,& hoc pluribus rationibus. prima ratio, Ex opinione non essicimur quales, verum ex electione inicimur quales: ergo electio non est opinio .ratio patet, quia ex opinione alicuius rationis pertinentis ad fortitudinem non dicimur statim fortes,sed moderate &cum mediocritate eligendo, licimur fortes:temperati, vicii terribilia ,&huius modi moderate eligimus.& ponit hic Philosophus electio nem & opinione versantes circa idem, & tamen diuerso modo, quia electione dicimur quales, opinione autem minime. I sa T eligimus. l Secunda ratio. ex opinione non sumimus lioe aut illud, nec prosequimur aliquid aut fugimus, sed ex electione prosequimur aut fugimus:ergo eleuto no est opi . nio
233쪽
nio. Maior,nam opinamur aliquam rem terribile: no tamenitatim fugimus illam. Ex hac opinione minor patet, nam cuproponitur nobis alia uis finis acquirendus,consultamus de mediisqliae sunt ad tale fine, & eligimus,&prosequimur autoc,aut illud.autetia fugimus hoc vel illud. LELEcrio qui αdelaudatur. J Opinio laudatur,quia est vera: & vituperatur, quia est falsa. Electio vero laudatur ex eo quod est recta: vituperatur vero qtua non est rectac ergo non idem est opinio &metuo. Wr eligimus. J Quarta ratio.Opinione opinamur 43 quae no sunt nobis maxime certa: at electione elio imus ea quae sunt nobis maxime certa: ergo electio non est opimo nam opinamur ea quae non sunt nobis certa. Verum intelli i
. Si electio & opimo essent idem, tuc unus & idem ho
mo qui opinaretur odit ma Plio ror L c-
en eligit illas operationes quibus illa cosequi possit. quod a δ' x fi Rodiit, ut pater.His allatisPhiloso, phus dicit quod siquis diceret quod opinio antecedebat ele-
qiro aliamfacit opinionem, & secum ratiocina ur, non esseamicum beneficijs assiciendum ne mali aliquid inde eueniat & tunc erit opinio sequens:& hoc pacto antecedit opimo, & euenire etiam potest ut sequatur. t v I D igitur.' Haec est tertia pars huius capituli, in dua a
ostendit oua sit electio , non tamen persea . sed i'Τ
quenti capitulo dimittet eam perfecte ut patebit. concludit igitur quod cum electio spontaneum in totum non sit, nec cupiditas,
234쪽
cupiditas, nec ira, nec voluntas, nec opinio. Videtur tamen quod sit spontaneum. at non omne cum ad plura se extet dat, sed id tantum cuius consultatio antecessit. est igitur ei ctio 1 pontaneum id cuius cosultatio praecessit, & ad hoc probandum videtur afferre duo signa. Primum quod electio est cum ratione, dc mente: & per mentem accipit hic rationem eum discursu. aliud signit sumitur a nomine electionis: quasi ex quibusdam propositis unum ante alia sumatur &legatur. 46' cubi ratione. J scilicet activa. Et mete,scilicet activa quae discurrit& inquirit.
l Test ite de omnibus confulatio, ex omne quoduis est consultabile: an de quibusdam non est confulatio s Ais dicendum est βψ . Ii nn consiliabile non id esse de quo qui lari
8 lue pMαrei I e aeterius metirpemo conflata ut de Danao: uel de diametri lateritas incommensurabilitate. 9 Sed nes de ijs quae consistunt quidem in motu semper autems taedi nodosue necem te ue natura, ue proso pter almamπτε μ mot olst Em nrtu. Neq; de ijs qu1 alias aliter sese habent uides citatibus, imbrisi bus ue. Nec item de hs quae euentiunt a forti a: ut de theis fami iuuetione. Sed nes de humanis omnibus rebus. nam quonam pacto respublica Scγtharum optime gubernar tur: nemo Lacedaemonioris consulcit.nihil enim horum si per nosipsos feri potest. c onsultamus autem de ijs rebus agendis,quae tin nostrasunt potestate. hae etenim restant. Cosse nans videntur esse: natura, nec stas oriuna Crmens insuper, ac omne quod per homine efficit. hominum
ti Wμις qui': de ijs cosulat quae agi per ipsum possint Ais
k, ω ψ que circa ' exactuis quide scientias suscientes, non est otii suo. consulatior ut de literas .no enim ambigimus quonam pari
235쪽
LIBER TELIU s. roscto sterae fini scribendae. Sed de ijs cosutrimus quae sunt s
quidem a nobis: non tamen semper eodem modo. ut deugendis per medicinam vel pecuniariam artem: Cr eo magis circa gubernandi sciatatem,quam exercendi araetem deliberamus, quo minus exacta est. σde Geteris situli modo. Atque magis circa aries quam circa scientat iis . nam circa ipsis magis ambigimus. cosulcitio autem
in ijs uersatur,quae plerumq: quidem feri posunt incerista minen faeni quonam eueniet pacto, Cr in quibus est' ηα ὰ γλαὸν determinatio. Atque cam magnis de rebus deliberare μα ραε in lamus, sumimus er alios ad consiliam, disdentes nobisis tremmata.
ipsis,nnquam non sufficientibus ad discernendum. conis sssianinus autem no de finibus: sed de iis quae ad fines ipsos perduc ut. Nec enim medicus sanabit,nec oratorii perae suadebit nec reipublicae gubernator, si bene,rectes legibus ciuitate in tituet: nec denis caeterorum quisquam de
me deliberat. sed omnes posito quodam sine, quemadmodum er per quae fet iste,considerant. Atque si per pigra pose feri uidetur, per quod istorumscissime, optimesset,perquir v. ii per uiris:quona pacto per illud fiet, cr iqui item per quid efficietur confiderant . idq; fci ut,
donec ad primam perueniant causam, quae quide in inuentione est ultimum. Qui nanq; confutat, is quaerere uideritur: dictos modo perinde atq; ' de gnationem linearum resoluere. Non autem omnis perquisitio, consuli tio esse videtur. Mathematicae nans perquisitones, consultatiorines non sunt. Omnis autem consulatio est continuo peroquifilio. idq; quod ultimum est in resolutione, primu esse μconstat ni generatione. Atq; si consutrintes in aliquid inci oderint,quod quidem feri nequeat,desistunt: ut ficti pecurin s op&s, his autem habere non posint .quod si uideatur
236쪽
M D E i N o si quaerendum est virum.J Secunda ratio. si omnia quae fiunt per iram & cupiditatem,fierent a nobis inuitis,
tuc aut omnia tam bona quam mala fieret a nobis inuitis:aut bona sponte: mala vero inuite.at neutrum horum est: ergo nec illud,scilicet quod ea quae aguntur per iram Scupidita- . tem fiant a nobis i nullis. quod autem neu u horum sit,probatur. Nam primo omnia ,scilicet tam bona quam mala, nofiunt propterea a nobis inuitis,quia tunc homo nihil ageret
sponte,cum omnis fere nostra actina operatio fiat aut circa iram,aut circa cupiditatem,&tame homo quandoque agit sponteriaec item est secunda parsvera, quod bona fiant a n bis sponte: mala vero non. cum una sit causa unumque pri
eipium a quo bona & mala prouenire & procedere posIunt: verum idem erit iudicium de ipsis, nam absurdum est ponere duo diuersa,scilicet sponte & inuitum,procedere ab una causa: & eode principio, scilicet sponteagendi.id est,cum unum sit principi u spote agendi amborii, absurdu est dicere quod talia id est honesta prouenitit,& fiunt sponte: turpia vero ai nobis inuitis.&sic patet coclusio. AB svRDvM est etia. lTertia ratio. Si ea quae fiunt per iram&cupiditatem fierenta nobis inuitis: tunc omnia quae oportet appetere ferent i uite.consequens est absurdum: ergo Sc antecedens.quod at
tem hoc esset absurdum, probatur a Philosopho,quia oportet appetere sanitatem, disciplinam:& dicere quod ista tanta nobis inuitis,absurdiani est.Sunt etiam nonnulla pro quibus quantum oportet irasci debemus,ut si videamus patrem verberari iniuste: at dicere quod talia agamus inuiti videturis esse alienum a ratione. svrDEN TvR etiam ea. JQuartaratio. Ea quae fiunt a nobis inuitis afferunt nobis molestiarn, dc dolorem: at ea quae per cupiditatem vel iram aguntur non asserunt nobis eo pacto dolorem,sed potius volupta-as tem: ergo talia non fiunt a nobis inuitis. fp RAATEREA
quid interest. J Quinta ratio. Ea quae licet fugere pariter ,α
non fugere, sponte a nobis aguntur:at tam ea quae per me
tem quam ea quae per iram cupiditatemq; peccatur, licet sugere cum sint in nostra potestate: ergo tam illa quam ista ponte a nobis aguntur.quasi dicat, nulla disierentia est in-er ea delicta quae fiunt a ratione,&ea quae per iram sunt vel upiditatem: disserentia inquam non est, quantum ad hoc
237쪽
viod utraque fugere possumus,cum sint in nostra potestate, di in hoc idem ut iudicium de utrisque, etsi illidae lacnt isti , --
affectus non sunt humani, quia sunt in parte anuuae irratici Ii Itali, mens autem semper est cum ratione. Dicet Philoso- msquod non sunt minusti innani: quia Illint in parte ani-inae irrationali per essentiam, tamen sunt in parte rationali
per participatione,quae obtemperare potest rationi in ipso homine,ut patebiti Notadum quod ratio etiam errat dede; γo cream Ilinquit,etiitecta ratio nunquam erret, quia est cum Prudeu- Λ-- et sitia. Errat autem ratio cum abest prudentia,& vrgeineappe-
est auctum bili ut iii vitiosis apparet, ut in incontinente vel in intemperato,& auaro, & similibus: & delinquit circa eadae sunt in nostra potestate:ideo puniuntur huiusmodi de-cta,&dicuntur sponte agi a nobis. vincitur enim ratio, &se obfuicari permittit ira vel cupiditate, & male dijudicat &errat. quod si dicamus delicta quae fiunt per mentem dc rationem, fieri a nobis spontei profecto & illa quae per iram cupi ditatemque peccantur , sponte a nobis fieri dicamus oportet,cum in hoc, scilicet sponte vel non sponte fieri idem sit iudicium de utrisque. t ArpECTus autem rationis. J Se
xta&vltima ratio. operationes quae fiunt a nobis inuitis novidentur esse proprie humanae:at operationes quae fiunt acupiditate &ira, sunt humanae: ergo non fiunt a nobis inuitis. Maior patet,quishumanae operationes collocantur in nostra potestate. Minor, quia ira & cupiditas siue irascibilis, de concupiscibilis sunt principia in homine, sunt in appetitu : qui, etsi sit irrationalis per essentiani, tamen est rationalis per participationem , de obedientiam rationis. In brutis vero nonnullo modo est rationalis, & per hanc ra tionem videtur tangere motivum illorum. Dicebant enim ista diis prioripia carere ratione, de esse in homine, sicut principium nutriendi , ct similia , quae non sunt a nobis sponte . potentia enim nutrii tua de se semper nutrit, siue velimus siue non , dum viuinius . at illi dicebant idem tu, disium AP iraim, unde hoc refellit Philosophus , ostendendo quad etsi sint cxpertia rationis se l . cundum essentiam suam : tamen sunt participantia ratio itas, &possiant obtemperare rationi,&ideo humanat quia
in brutis boe seri non potest , nec etiam in vegetativa
238쪽
, - - - . - potentia quae nullo modo est apta obedire rationi,ut in fine
- primi libri ostedit Philosophus:&sic concludit quod ea quae A, per iram & cupiditatem fiunt, sponte dicuntur fieri. De electione. CAP. II.
Eterminalis alitem his eo in qua quod potitate, CT eo quod is nult s quis iam agit: conseisquens est ut de electione dicam ti Ipsa nasese similiarisma, Cr metre quam 3o ipsi actita udicare mores uidetur . electis itaque θ lequide nostra viditae feri. Non mine est idem quod istud
quod sit Jonte ad pigra sese exaedit.
est enim cu pueris, Cr animalista meta nobis comume. electio uero non est communis aura quae a nobis repente sunt, θοnte quidem nostra feri dicimus: electione vero si non dicimus. Qui uero dicunt ipsam esse cupidinim,uel. iram,uel uoIuntate,vel opinione quandamon recte dicere videntia'. etenim electio none comune homini cara Nationis expertibus .at cupiditas est,er ira 'Et incontinens cupiens quidem non dimen eligens agit. continens autem 32 contra: cliges quide,at no cupiens agit. Et cupiditas quiadem aduersi ur electioni: cupiditati vero,cupiditas non 33 repugnat. cupiditas praeterea iucumuli est cr molesti .eles ψ ctio uero nes molesti nes iucundi. Ira etia minim esse videtur. quippe cu ea quae sunt ira, minime per electionem Ss feri videatur. At vero nes uolantus est: nivesi linitima haec esse uidetur . electio nans non est eoru quae neri quelint quod quis eligere dixerit ea, ens esse uidebi-μ tur. volutus aute est, ut immortaritis. Et uolui cui rest, circa ea quae per ipsum c vi vivi nequaqua agere
να ,-ay, uti r- Volsi lis enim histrione aliquem timcere cerrimen:
cligit talia nemo,sed ea quae perseipsum existimat spremne fri posse.
239쪽
LIBER TERTIUS. 2os posse. Praeterea volutas quidem magis est finis ipsi*s: eli 3 ctio aute eorum quae ferunt ad finem. Vt sani quidem ese
nolumus: eligimus autem ea quibws erimus sani. Cr stlices quide esse uolumus,atq; in dicimus: eligimus aule no con enit dicere . Atque omnino circa ea uersari uidetur eleis Go,quae in nostra sunt potestate. Opinio quos non est. Opinatio nos circa uniuersa uidetur esse: nec minus circa aeterna Er ea quae feri nequeut, quam circa ea quae nostra in potestate fiant collocati. Eslso, veros disi liticr:
non mala, bonos . electio autem hisce magis. Electionem
igitur idem esse ex opinatione omnino, nemo Ναπn dio cit. at nec etiam est idem quod opinalio quaedam. eligeno Aodo nanque bona vel mala quales quidem sumas: opinando autem nonsa mus. Et eligimus quidem capere aliquid, qt aut lugere, aut aliquid dilium. opinamur autem quidnam sit, uel cui constrat, vel quo pacto coducat. sed capere aut fugere non nimium opinamur AEt electio quidem laudaritur ex eo:quia est eius quod oportet magis, uel quia est recta. opinio uero ex eo quia est vera r eligimus quidem 3 quae maxime scimu esse bona: opina; r autem ea qπ
non nimum scimus. Videntur praeterea non dem homi nes eligere optima,atq etiam opinari. sed quidam opina quide melius: ob vitium aute non ea quae oportet eligere. .
Nisi auterestri si antecedat electione aut comitetur opi Inio .non enim idipsum nunc perscrutamur:sed si idem relectio quod opinatio quaeda. Quid igitur aut quale quid msi electio:cu nihil sit eoru quie diximus Videtur itis sportauidia nobis feri. utrimen non omne quo ponte agiαmus est eligibile: sed id cuius co latio antecesu. electionans cum ratione est atq, mente. Subsignificare autem id ser nomen videtur:innuens ipsum ex aliis Iegibile esse.
240쪽
C o M M E N T. 18 NE TERMINAT is autem his. J Hoc est secundum capi
l ulu:in quo Philosophus postquam de principio sp te agendi,& non sponte agendi, & de eo quod spon
te,aut non sponte sit antea docuerat: nunc consequens erat,
ut tractaret de electione qus est principiti externarum operationsi docet igitur in primis ad morale philoiopli si pertinere considerationem de electione: deinde ostendit quid iram est electio. demum quid ips est definiendo ea mut patebit. licit igitur in primis quod de electione determinare oportet,& ostendit quod talis consideratio pertinet ad moralem philosophu duabus rationibus. Prima ratio. Conlideratio eius quod mea miliarissimisi virtuti pertinet ad morale philoso phu: at electio eltiamiliarissima virtuti: ergo cotideratio electionis pertinet ad morale philosophu. Maior nota. na Phi losophus morti cotiderat de virtute, & de omnibus pertin tibus ad virilitem. Minor probatur, Quia virtus oritur ab electione. Item electio cadit in definitione virtutis,& ideo est ei coniunctissima Seclida rapo. Consideratio eius rei pertinet ad moralem philosopliti quae maxime ostendit inores,& virtutes: sed electio est liuiusmodi: ergo eius consideratio perti-1o net ad morale. M actus ipit. J scilicet externi actus. Tio Induinqliod electio videtur esset actus intermisaicut esthetiam actus qui fit sponte, & isti actus otiuntur a principijs
internis: verum etsi actus externi ostendant mores,& viri
tutes vel vitia: non tamen ut electiones quibus praecipue diiudicantur virtutes inesse vel non inesse. Nam externi actus post int fieri per accidens, Se propter ostentationem, vel si inulatione aliqua vel ignorantia,vel violentia relectio vero ponte fit,nec alterius imperio sol,ljeiciar * illim ligit &sie electio,ut dicit Philosophus, maxime indicat virtutem. 3o OELEc Tio itaq; sponte.' Hac in parte Philosophus ostendit quidnam sit electio. Na fuerunt variae opiniones de ipsa. . quidam enim cupiditatem. quidam iram, quidam opinio nem esse dixerunt. Has opiniones remouet Philosophus, &simul inquirit genus aectionis posti enata in definitio ite: postea ponuntur differentiae quibus electio differt ab alijs. Ostendit igitur in primis quod electio non est omnino id quod