장음표시 사용
261쪽
224 ETHICORUM non esse principium est dicendum, neque procreatoreripi actuum perinde ac liberorum . quod fi haec vera videtur, nec in alia ulla, principia actuum quam in ea quaesiint in nobis ,reducere posumus: quorum principia sunt iri notabis,ea quoque ira nobis p tfm ponteque a nobis sunt. Haec ita esse testes sunt Cr priuatim singuli homines, cripsi legumlatores. Nam eos quidem qui p fasciunt imodo non ut, sire ob ignorationem eam cuius ipsi non fuerisit causa, illa agant: castigant ac puniunt. ijs autem qui honesta agunt, honores instituunt ut honmnes partim hortentur, partim prohibeant . At ad ea agenda quae nec in nostra sunt potestate, nec nostra sponte efficiuntur,nemo
prorsus hortatur: quippe cum uanum si persuasim es
cuipiam non calere, aut non dolere, aut non esurire,alliquidius aliud tale . nam nihilominus haec ipsa patietur. 72 Etenim pro ignoratione etiam ipsa poenas instituunt, se quispiam ignorationis esse tibi causa uideretur . ebrios nanque duplici poena afficiendos esse putarunt. princiis pium enim in ipsis est quippe cum in ipsorum i potesti te ebrietatem uitare, quae quidem ignorationis est causa. Puniunt etiam eos qui aliquid eorum ignorant quae legiis bus continentur: quae quidem scire oportet,nec sunt dis . milia cognitu. muliter Cr in altis quaecunque per neglia
gentiam homines ignorare uidentur: ex eo plane,quia mri ipsis est non ignorare. Est enim in ipsorum potest te diis ligentium adhibere fortase talis sunt quidam, ut diliis
pq gentiam non adhibeant. Αι ut tales fierent, ex iniusti,aut i intemperantes: ipsi sunt sane causi distute uiuentes, Crres iniustus agentes,Cr potui, Cr rebus talibus indulgenis tela operationes enim quae sunt circa singula, tales effinciunt. Quod quidem ex iis patet, qui cuivis ludo uel actui
262쪽
LIBER TERTIV s. ras pudent perseuerant enim iri operado. Ignorare igitur ex operationibus quae fumi circa res singulus habitus ipsose' emergere, nimiu hebetis honunis est. Praeterea metus ratationis egreditur: muriasscientem hominem, aut intemperale aetentem nolle se iniustam aut intemperatu esse. quod
quis non ignorans agit ea ex quibus erit iniustus: u sua sponte erit iniustus. Non tamen si uult cu est inlustus adesi cnet esse talis, ac iustus erit. nec enim qui aegrotat, si uult, erit sinus. Cr forte sua )ponte aegrotat: si incontinenter uinebat, er praecepta medicorum negligebat. tunc igitur iicebat ipse non aegro re. sed posteaquam ualitudinem prodidit suam, non licet. Sicut neque fit ut quisquam resumat lapidem quem proiecit . erat tamen in ipso tum suomere ipsum atq; pro cere. principium enim erat in ipso. Nodo eodem Cr iniusto, Cr intemperanti licebat quidem ab initio talem non fore. quapropter sua stonie est talis. Sed posteaquam talis est fias, non licet ipsi non esse tetae 3 Iem. Non solum autem animi vitia, nostralponte Runt: 77
sed corporis etiam interdum a nonnullis identidem comis parantur. Quos quidem er increpamus. eos enim qui natura sunt turpes,reprehendit pro ficto nemo. sed eos qui per inertiam tales atque otium euasortant. Idem Cr circa imbecillitalem euenire uidetur . er cum qui iam memis bris est captus. Nemo nanque exprobrabit cuiquam idis ipsum fit aut natura:aut aegritudine,aut uianere caecus,
sed potius miserebitur. Quod si ebrietate, uel aliquo ullo
flagitio cupias sit oculis: omnes utique carpent,sic increα My. pabul. vitiorum igitur cdrporis ea quidem quae in nostra sunt potestate, reprehenduntur . ea uero quae non sunt, non increpantur. haec cum ita sint, ex in caeteris ea uitia
quae increpantur, nostra in potestuic sunt collocuta. Sed γῖ
263쪽
i φ fridi se quisbium dicet iniuersos quidem homines id lei ἰ εαι σὴ r clare semper quod bonum apparet. ipsius tamete an
rentiae dominos ipsos non e see. Sed qualis tande* μηνμγ quisque est, talem cr filem ipsi uideri. at si basitus ipsiusi' aliquo modo bi quisque est causa: erit CT apparentiae SQ ipse sibi quodam modo causa. sin uero nemo est 1ibi mala agendi causa: sed haec ob ignorationem finis ipsius agit,
putans per ea se summum bonum consecuturum, affectatatios sinis non in nostra est potestate . sed ita natam esse oportet dii habeat quasi uisum, quo quidem recte discerisnet, Cr id expetet quod uere est bonu .atque is est ingenio bono, cui id ipsum bene sese habet natura id enim quod maximum est atque pulcherrimum, cr quod feri non potest ut ab alio accipiat atque discat: quale est ortum natuαra, tale habebit utque hoc recte natura beneq, ortum esse ipsa est habilitas per siecta, seras naturae. Si igitur haec
vera sunt: cur magis uirtus Jonte nostra quam vilium Si comparabitur Ambobus enim muliter tam bono quam malo finis ipse natura, aut quouis modo videtur ac poniatur. caetera autem Quint quouta modo, ea ipsa restrentesta ad istum . ue igitur fius non natura talis unicuique via
deatur,sed fit aliquid etiam apud ipsum sue quidem filii
si naturalis, quia uero sua Iponte uir studiosus caetera agit, virtus Jonte comparetur ac acquiratur: uitiam quoisque non minus comparabitur ponte. Et homini nanque D malo eadem competunt: Cr actuum, ex fius respectu . Si igitur ut dicitur nostralponte comparantur virtutes ipsorum enim habituum nos ipsi concausae quodam morido sumus: finemque talem ex eo ponimus, quia nos tales sumus uitia quoque onte ab honanibus acquirentur. αῖ miles enim subeunt modos . communiter igitur dictum
264쪽
LIBER TERTIVs. 227 est de uirtutibus: er genus ipsum fgstra. mediocritates με sinquam ipsas esse ac habitus. Et a 3uib s sunt, Er prinis
cipia esse illa per se agendi, nostras in potestite colloculatis G, er nostra ieristonte: atque ita ut ipsa recta ratio iubet. Verum non funditer nostrastonie sicisis habitus A. sunt actuum enim a principio MAge ad finem donmni μα .ri sti πεὰmus, ipsusngula cognoscento: habitum vero principij. Si cuisti
Singulorum autem additio non est nota: quemadmodum balum in
er in aduersu si ualitudine. sed nostra Jonte ideo sunt: mς quia nostra erat in potestate caut non sc agere ais uti. Ai nuue repetentes,de Anglitu dic sis virit tibi i, qWς his ilia
num iit, ex circa quae vcs ritur, ex quo etiam modo . ex m.
quibws illud fonta emerget, quot sunt ipse uirtutes. 8; utque de fortitudine primm ditamus. 86
M io iτ v R. finis qxiidem sit. J Posteaquam docuit de rib.
quatuor principijs Operationum humanarum, scilicet δου 1e spontaneo,electione,cosultatione, voluntate, quae sunt interni actus a quibus externae operationes prodeunt: in hoc quinto de ultimo capitulo huius tractatus accommo dat ista principia ad virtutes & vitia, ostendendo tam vitia quam virtutes esse in nostra potestate, & redarguit opinionem quorundam. Dividitur autem in quatuor partes.in pri ma probat quod virtutes & vitia sunt in nostra potestate. In secunda ponit opinionem quorundam dicentium virtutes esse in nostra potestate: vitia vero minime,etenim reprobat. In tertia ostendit radices eius opini cinis, & eas euellit atque extirpat. In quarta epilogat omnia que supra dixerat de ipsis virtutibus. Primo igitur ostendit quod virtutes nostra sponte fiunt, & in nostra sunt potestate,hoc pacto: Ea quorum principia sunt in nostra potestate,& ipsa sunt in nostra potestate: sed principiavirtutum,scilicet operationes ex quibus generantur habitus virtutum, & etiam principia operatio- . num sunt in nostra potestate: ergo & virtutes. Maior est cla
ra; minor declaratur. Nam id quod prouenit ab Ictione
265쪽
eis tu nostrapotesttae cu l locatum, quia possumus eligereri
agamus id vel non Mamus electio aute est principiti virtutu. & omnino ea quae proficiscuntur ab appetitu vel voluntate sunt in nostra potestate.& sic patet quod operationes stladiosae sunt politae in nobiscillae autem sunt principia virtutum.
6 lci Rc A illa. J Scilicet quae cadui sub electione dc cos ulta 68 tione. OA T operationes. J Intelligitur de actibus & oper tionibus,quae fiunt ante ipsos habitus propter virtutes acquiredasqvie sunt similes& operationibus quae fiuiit postea ab os habitu acquisito virtutis. Eridentide vitia. JProbat etiain quod vitia sunt in nostra potestate simili modo, scilicet quorum principia sunt in nostra potestate,&ipsa quoq; at principia vitiorum sunt in nostra potestate: ergo oc vitia. Maior nota, minor declaratur a Philosopho : quia in bis in quibus est agere in nostra potestate,est 5c no agere,& ecotra. Not, dum quod Philosophus utitur ijs terminis, in nobis essepolitum,& in nostra potestate:&vult significare Potentiam quae aequeapta est,& indiffereter ad agendu de non agendum tam turpia quam etiam honesta,& est potetia libera beriq; arbiro trij ad utraq; parte,s cilicet agendi vel non agendi. DICER E autem sua spolite. J Haec est secunda pars huius capituli,
in qua affert opinionem antiquorum de hac materia,&eam refellit, sed primo affert ea de acceptat aliqua ex parte,deinde affert difficultate, scilicet quod si ista opinio acceptaretur omni ex par te, &omnino,itatim euerterentur & delerenti omnia funda meta antea iacta de ipsis virtutibus. post haec aia fert duas conclusiones, & eas probat,ex quibus emeroit solutio illius dissicultatis . Dicit igitur Philosophus quod nostra
sentetia est haec,V t spote nostra euadimus virtuosi & vitiosi. aliqui vero dixeriit sponte nostra fieri in nobisvirtutes: vitia vero nobis inuitis. Et dicit quod primu est verum,quod spo- te nostra,& non inuiti euadimus beati. secundu vero fati tun,
scilicet quod inuiti euadimus vitiosi. Nam si hic esset homo
prauus no esset principiti suarum operationii,&omnia quae supra diximus funditus deleretur,& tame homo videtur esse principiti suarum operatio nutanqua pater suorum filiorumpi quos spote procreare videtur,&n5 inuitus. fu vonsili vera. J Allata ea opinione antiquoru,& secudum aliqua partem acceptata muc affert duas coclusiones ex quibus emergit senteni
266쪽
sententia sua vera,& etiam reprobatio falsa. Prima coelusio: est, quod principia operationu tam studiosarii quam earum
quae sunt vitiosae in nostra sunt potestate,ut etiam antea teti- git: ex quo sequitur quod operationes,& etia virtutes sunt ini nostra potestate. hoc etia probatur exemplo legulator u quipon ut praemia bonis,poenas malis operationibus: quod noni tacerent nisi ea eorumq; principia eslent in nostra potestate. . ET ENIM. J Affert aliam sentetiam,& conclusione ex qua iemersit solutio dubitationis, de est talis: quod operationes quae fiunt per ignorantia cuius scilicet ignorantiae homo est causa: sunt collocatae in nostra potestare,quia collocatum est vel fuit in eo homine ne ignoraret. Na operationes ob quas homo videtur iuste puniri in nostra potestate collocatae esse videtur:sed ob pravas operationes quae fiut per ignorantia, cuius ignoratiae nos causa sumus, iuste puniri videmur: ergo tales videtur esse in nostra potestate,& spote a nobis fieri videntur ex eo quia nos videmur esse causa. Notadum quod Pictacus aduersus ebrios duplice poena constituisse dicitur cum aliquid deliquerunt.vna ob ipsam ebrietate,cuius ipsi fuer ut causa,& erat situm in eis ne fierent ebrii aliam ob ipsum delirctiun. A et fortasse tales sunt.J Haec est tertia pars huius ca- 3pituli in qua primu affert unum fundamentu eorum opinionis,qui dicebat virtutes esse in nostra potestate, no autem vi tia.& id refellit:deinde afieri aliud fundamentu,& etia eueristit illud. Dicit igitur,in primis nos dicimus oportere diligentiam adhibere in cognoscedis legibus,& his quae pertinet ad bonos mores. At dicent fortasse, Isti sunt imbecilli,& inepti
tropter coplexionem corporis &obeant complexionem feruntur etiam ad vitia diuersa, quasi naturaliter ob tale coniplexionem cogantur ut phlegmatici ad tarditatem:choleriis
ci ad iram & similia quae illi dicent fieri ex dispositione cor poris: non ex habitu animi. DAT ut tales.J Contra hoc fun- .damentua fleri Philosophus primo tale conclusione osten dendo quod vitia & habitus vitiosi sunt in nostra potestate,' hoc pacto: Ouoru cauta effectivae sunt in nostra potestate, etiam ea quae sunt effectus erunt profecto in nostra potestate,& sponte a nobis fieri possimi: sed operationes,&actus vitiosi sunt in nostra potestate, quae operationes sunt causae vitiorum,&habituum vitiosorum,qui sunt effectus: ergo ra
267쪽
les habitus erunt,& in nostra potestate subijcientur: princia s pio sponte agendi,ut late patet in textu. sp RAETEREA
metas.J Affert secundam ratione. Is qui vult causam alicuius effectus,vult etiam ipsum est ectum: ergo qui vult operationem iniustam,quae est causa iniustitiae,vult etiam habitu iniustum: & sintiliter qui vult operationem alterius viiij, vultis etiam habitu. N otandu quod,etsi non oporteat dicere simpliciter in in omnibus,quod qui vult causam,velit etiam eia Lectum. Is tamen qui vult causam ex quas it proficisci talem essectum,videtur etiam velle effectum. Aliqui tamen volunt dicere,quod quonia vult antecedes,velit etiam consequens, & existimant hoc esse de mente Philosophi.sed non videtur
hoc simpliciter esse verum in omni consequentia: vi, Volo esse in carcere cum ingenti pecunia,ergo volo esse in carcere, non valet: sed volo esse homine,ergo animat,bene valet:
quare illa propositio limitata hoc pacto videtur vera,quod is qui vult causam quam nouit esse causam alicuius effectus, etiam illum effectu sequi ex illa causa, dicendum est quod velit etiam illum essectum .Qui ergo vult operatione vitiosam ex qua generatur habitus vitiosus,vult etiam habitum,quia scit ex actibus vitiosis generari habitu. Nemo est enim tamrs hebes qui hoc ignoret. Noti tamen si vult.J Affert aliam
conclusionem contra idem fundament ii, scilicet quod antea quilin habitus vitiosi acquirantur erat situm in nobis eos se gere,& euitare:postea vero questa facti & inueterati sunt,no est pene in nobis eos abiicere: sicut fit in habitibus corporis, ad hoc propositu sic fieri videtur in habitibus animi. Sed in illis ita fit ut antea collocatum videatur in nobis virum fiat: postea vero quam sunt facti & inueterati, non amplius vide tur esse nobis eo, abijcere: ita euenire videtur de habitibus animi. Dicit enim quod multi morbi acquiruntur sponte ab . hominibus, quia no obtemperant praeceptis medicorum,&non abstinent ab ijs quae aegritudinem pariunt vel morbos: quos postqua habent non possitnt repellere a seipsis:eodem pacto videtur euenire de viti js animi quae nostra culpa con trahuntur: postea non est pene situm in nobis ea pro nostro
desiderio delere&abi jcere. stio es solum. J Asseri tertiam
conclusionem talem,scilicet quod multa vitia corporis tanquam habitusvitiosi spote nostra contrahutur:& hoc osten dilex
268쪽
dit ex eo,quia ob talia reprehendimur & vituperamur, quod non fieret niti nostra culpa cotracta ellent: nemo enim vituperat natura caecum, sed eum qui bibacitate, ut ita loquar,&nimio potu talemdeiectum corporis es adeptus,& sua spo- te suaque culpa hoc factum esse apparet. Ex his igitur tribus conclusionibus Uparet,quod fundamentum illorum no est verum,cum dicunt quod homines sunt tales, puta neglioentes,& huiusmodi ex mala c52lexione corporis. Potest crum cura & exercitatione sua talis obstare ei complexioni & in 'contrarium eniti, adeo ut situm sit in eo ,&in potestate sua
studio 1um euadere. san fortasse quispiam. J Affert .illud , sfundamentum eiusdem erroris quod sumitur a potentia co-gnoscendi: dicebant enim quod quisque appetit id quod sibi iapparet bonum,& quod huiusmodi apparentia non esi collocata in nostra potestate sed qualis unusquisque et . talis lib. videtur finis. Nam potentia cognoscendi bonum non est si in in potestate cuiusque: sed est latis ex dispcili iatione,quam quisque habet a primordijs naturae. Propterea alicui videtur hoc esse bonum quod vere est bonum: alicui autem no ita videtur, de hoc est a natura.Itaq; hoc erat fundamentum illius opinionis, quod quisq; appetit illud quod tibi
apparet bonum: apparetiae vero non sumus domini. DAT si res habitus. J Ad euertegustiua iungamentu affert Philosophus duas coclusiones. Prima est,quod apparetia finis vel boni est in nostra potestate costituta omnis habitus morti subilcitur principio spote agedi,& est in nostra potestate: sed apparentia sequitur habitum morti: ergo apparetia subi jcitur principio sponte agendi,& est in nostra potestate.Maior es antea manifeste probata. Minor quoq; patet nam apparetia boni sequitur habitu morum.Talis enim cuiq; videriir finis qualis quis'; est quis'; aute talis aut talis est per habitum que sabet virtutis aut vitii:&sic apparetia videtur sequi habitu. No tandum quod illud fundamentum scilicet quod qualis quis'; est italis sibi finis videtur,potest habere duplice expolitione: pri , ma est, quale habitu quisq; acquisiuit, talis ei finis videtur: se lesida est quod qualis est aliquis a natura ortus talis sibi finisvidetur. id est quale vim cognoscedi quis': a natura habet talis illi videtur finis .Primo secundu prima sentetia & expositio ne,destruitur positu fundamentit illo tu erroris,quia ostedi
269쪽
tur a Philosopho quod apparentia finis est in nostra potestate: quia omnis habitus morum est in nostra potestate,ut probatum est per primam conclusionem: in sequenti vero particula ponet secundam conclusionem, & ostendet quod si illa sententia accipiatur secudo modo,scilicet quod qualis quinque est a natura,talis sibi finis videtur :quos etiam destruituri hoc sui da metitum. Nam data tali sententia sequitur,Si non
erinius domini vitiorum,non erimus etiam virtutum: at virtutum volebant nos esse dominos,ergo destruitur tale fundo tamentum eorum. si N v ERO neino.JHac in parte Phialosophus affert secundam sententiam, id est fundamentum illorum secundo modo acceptum,&id destruit. Dicit enim quod si accipiatur sententia illa, scilicet quod qualis est ortus a natura,talis sibi finis videtur:& quod affectatio finis no est posita in nostra potestate, sed a natura&a primordiis gene. rationis, oporteat ut habeat quis mentem &intellectu bo- unum ad discernendum finem rectum,sicut oculum in corpore ad discernendas differentias colorum. Si inquam hoc est
quod qualis qui': est per vim discernendi quae datur cuiq; a
natura talis illi finis videtur:cur magis virtutes, ut vultis vos' Cirenaici siue alij, coparantur & acquiruntur sponte quam vitia ZEadem enim ratio videtur de virisque si causa est a natura, & non spontanea electio nostra quia tam bonus quain si malus habet affectione finis ab ipsa natura. fAMBOBvs. Jscilicet bono & malo finis natura erit.Nam si natura est causa nostri intuitus ad discernedum finem: eodem modo ipsa natura erit causa cognitionis boni finis,&per consequens bonaru operationum & virtutum, quemadmodum & mali. Aut igitur dicendu quod natura sit causa utrorunq; aut ne trorum: si neutrorum,tune erunt ambo in nostra potestate,& sponte a nobis fient virtutes & vitia,& habebimus propositum:sin utrorunq; ,tunc erit causa tam virtutu quam vitiorum. sed hoc est contra vos,quia vultis ut virtutes fiant a nobis sponte,non autem a natura. Dicendum est igitur quod si ambo sunt in nostra potestate,&volutaria. si v E igitur.JProcedit ulterius arguedo Philosophus,&dicendo quod sil etia cocedatur ut sumatur finis quomodocuq:, siue finis natue ra capiatur: siue electione, & ut alio modo bonus alio malust affectet fine: tame no modo virtutes erut in nostra potestate,
270쪽
, sed etiam vitia. Nihil enim curo nunc ad hoc propositum,&ad iaciendii ut haec sint in nostra potestate virum finis natu- raiit vel minime quia sufficit mihi vi ea quae sunt ad fine, idi est operationes,& bene vel male operari sit in nostra pote
state,& v truque agatur nostra electione. hoc autem negari
non potest: sed fatet i oportet quod qui singulas operationes Mit,quia vult .& quod velit aut nolit in se ipso emergo qua-
do operabitur matu, sponte sua aget qualibet particularem operabionem,sicut quado aget bonu.Igitur vitia erui voluntaria ut virtutes quae fiunt ex operationibus. si igitur. J Ss Coeludit Philosophus,scilicet habitu esse causani apparemtiae finis:ut ex hoc concludat vitia esse voluntariavi virtutes,& etia quod apparetia finis est in nostra potestate: nam si habitus generatur ex ambus,&actuum nostrorum nosmetipsi causa iamus: ergo & habituti.N a quicqii id est causa causae est causa causati: α quales sunt habitus nostri,tales sumus ipsi:& quales nos sumus talem ponimus finem. Si igitur ex talibus vitiis fit talis apparentia,& vitia sunt in nostra potestate,
quia operationes ex quibus oriutur vitia fiunt nostra opera: ergo & apparentia talis ex nostra opera erit, & in nostra potestate,& vitia quoque sicut virtutes nostra sponte fient,quia eandem lege &conditionem subeunt. nam & nialarii operationum nosipsi sumus causa, ex quibus prodeunt mali habitus,ex quo malu ponemus finem: ergo sponte male agemus,& vitia sponte fient a nobis. sco MMv Ni TER igitur dictu S est. J Haec est ouarta pars huius capituli: in quo primo repetit breuiter ea quae de virtutibus & operationibus dicta sunt, deinde declarat quod no aequo modo actus & habitus subiici tur principio spote agedi,demu facit transitione ad sequetia. dicit igitur in primis quod dictu est a nobis comuniter quod sunt habitus,& mediocritates, & quod produc ut operatio nes similes iis ex quibus sunt ortae,& quod virtutes & quod vitia in nostra sunt potestate. vER v M nsi similiter.J Nuc Ssostedit Philosophus quodcvactus& habitus subi jciatur principio spote agedi & fiant sponte, tamen no sintili modo, sed
actus magis videtur esse volutarij .quam habitus: & ratio est, quia toti cognoscuntur,& sinoula circa quae versantiir ipsi actos: habitus vero non hoc patio cognoscuntur toti, sed ab initio,& ob ipsas operationes. Sicut medicus cognoscit qua