장음표시 사용
241쪽
quod stome fit,hoc pactJIlla non sunt eadem, quorum alter uni ad plura se extendit, quam alterum: at id quod spote fit, '&spontaneum, ad plura se extendit quam electio: ergo id
quod sponte fit & electio non sunt eadem. Maior, ea disse- .runt quibus non eadem competunt,&sic magis uniuersale aminus uniuersali,& genera a speciebus suis .Minor, Spont neum ad plura se extendit, quia Sin pueris,& in brutis inueniri potest, non autem electio. Item repentini motus ut per iram, &huiusmodi,dicuntur fieri sponte, non tamen cum electione: ergo ad plura se extendit spontequam electio ergo non omnino idemὶNotandum quod electio praesuppo init rationem: id quod sponte fit praesupponit appetitum.vn-Ide ad plura se extendit:& dici potest quod ubicunque sit ele-lctio, ibi spontaneum: non autem econtra, quia in aliquibus est sponte ut in brutis & pueris, in quibus non est electio. sicuti dicimus in naturalibus, quod ubicunque est ratio, ibi videtur esse appetitus, non autem econtra.quare id quod sponte fit se habebit tanquam genus: electio vero, ut species. Du- .
bitatur quia non videtur verum id quod Philosophus dicit
de animalibus brutis, quod in his non sit electio .nam viden tur eligere, dc in pascuis prosequi ea quae prosunt,& fugere opposita quae nocent. Dicendum quod electio potest considerat i duobus modis, aut proprie aut improprie. Propria lcrit duarum rerum propolitarum alterius acceptio,cum conisultatione. impropria est acceptio alterius cum appetitione. Prima competit tantum habentibus rationem. Secun
da vero irrationabilibus, quae habent sensum, & appetitum sentitiuum. Philosophus autem loquitur de electione vera, α quae proprie dicitur electio, quae non competit nisi habentibus rationem,& sic patet solutio. vi vero dicunt.' Probat electionein non esse cupi- 3rditatem quatuor rationibus. strinia. Electio non est quic aedam commune homi ni cuni alijs animalibus at cupiditas &ira est commune quiddam cum aliis animalibus : ergo electio non est cupiditas. Maior clara & iam probata. Minor etiam patet,quia electio praesupponit rationem quae non est in aliis animalibus praeterquam in homine. Π animaduertendum quod Philosophus hic ostedit iram,&dupiclitate este penitus
diuersam ab electione: superiusvero ostedit id quod spore fit
242쪽
. . differre ab electione,sed non omnino ut ista. na vult id quod fit sp5te,esse tanqua genus respectu electionis: hic aute iram, a & cupiditatem omnino exterminatin disiugit ab electione. & hic etiam non recte sumunt qui voluntarium & inuoluntarium accipiunt pro eodem quod spontaneiun, &non spontaneum.sunt autem diuersa ,ut scpe diximus, quia sporaneu ad plura se extendit, & saepius repetimus hoc, quia non parurefert haec distinctio quam dicimus ad hanc materiam perci 32 piendam. fg T incontinens. J Secunda ratio. si electio esset
idem cum cupiditate, omnis cupiens esset eliges,& omnis elia gens esset cupiens. consequens falsum: ergo & antecedens. quod autem sit falsum,declaratur exemplo cotinentis &incontinentis.continens enim cum electione, incontinens v ro cum cupiditate, non autem cum electione operatur,ut apparet in septimo ubi de continentia & incontinentia docet. ibi enim patebit quod in continente ratio vincit: in inconti nente vero cupiditas. unde alter cum electione:alter vero cu33 cupiditate operatur. DE T cupiditas. J Tertia ratio:cupiditas non aduersatur cupiditati: electio aduersatur cupiditati . ergo electio non est cupiditas. Maior: nam si cupio diuitias nocupio paupertatem, & econtra: unde contraria non cadunt cupiditate, ita ut simul sint contra riae,& de contrarijs cupiditates. Minor patet exemplo continentis & incontinentis,in quibus alterum parit cupiditas alterum vero electio,id
est oppositum vult. Dubitatur quia Philosophus dicit cupiditatem cupiditati non aduersari.hoc non videtur verum.nam
aliquis cupit famam,&cupit etiam colligere pecunias. at ista Videntur contraria, quia magnis & magnificis sumptibus notenacitate pecuniarum acquiritur fama. Dicendum quodcupiens famam, cupiet etiam ea omnia quibus acquiritur fama,& magnificos sumptus & similia. Itaque hoe modo intelligaturcontrariae cupiditates:ut aliquis cupiat famam,&non cupiat famam: ut simul cupiat paupertate&diuitias, luxuria&continentia. hoc fieri no potest,&hoc modo cupiditas no est contraria cupiditati. at electio dicuntraria cupiditati, ut in 3 continete & incontinente apparet. C v P I D a T A s praeterea.J Quarta ratio: cupiditas est iocudi &molesti, electio noest locundi& molesti: ergo electio non est cupiditas. patet
ratio media in figura.cum enim cupimus aliquid, & id nobis adest,
243쪽
adest,est iocundum:c una autem non adest, est nobis molestu. unde praesentia eius quod cupimus percipimus voluptatem: absentia vero dolore:electio vero ea ratione qua habet ob
tectum bonum eligibile non est jocundi & molesti. li R A 3
etiam. J Supra attulit unam rationem, qua simul ostendebat quod electio non est cupiditas nec ira: verum superius magis intendebat ostendere quod non est cupiditas, quia illa ex de claratione statim apparet ista. Affert igitur unam rationem se, Electio minus videtur esse ira quam cupiditas.at no est cupiditas:ergo multo minus ira. patet ratio. nam de quo magis videtur inesse & non inest: nec ergo de quo minus. Item per iram adeo motus repentini fiunt ut cum electione non neri posse videantur, electio vero est cu consultatione. f A T ve- 3sro nec voluntas, J Posteaquam declarauit, & probauit quod electio non est cupiditas nec ira : hac in parte ostendit pluri bus rationibus quod non est voluntas. nam cum sit sinitima, multi philosophi dixerunt esse voluntate. Prima ratio. Ele ctio non est impossibilium, volutas est impossibilium: ergo electio non est voluntas. patet ratio media in figuramam voluntas expetit interduimpossibilia,ut immortalitate,&non
mori:electio vero est eoru quae fieri possimi, & a nobis fieri. Notandu quod volutas late patet,& absolute fertur in boniti& estamplissima potetia, quia interdsi extenditur ad imposjsibilia ut videmus: electio vero est latum eorum que a nobis fieri possunt,ut diximus. fAT voluntas quidem. J secunda 3 cratio: voluntas est etiam ear u quae a voluntate sera non eos sunt: electio est tantum eorum quae ab eligente fieri possunt.
ergo electio non est voluntas. ratio patet exemplo certa
lium,& est alia a superiore ratione:quia illa dicebat quod vo luntas erat interdum impossibilium,iaec dicit quod voluntas est interdum eorum possibilium id est quae neri possunt,
non tamen a nobis volentibus : ut si videremus duos duces praelium csimittentes,vellemus alterum vincere, quod fieri
posset,& tamen non est positum in potestate nostra: electio vero est tantii eorum quae ab eligente fieri possunt. PRAE- 3 TERE A voluntas.J Tertia ratio .voluntas magis est finium, electio est eorum quae sunt ad finem: ergo electio non est vo 'luntas. DAT vE omnino. J Concludit quasi repetendo 3 grationem superius tactam, quae videtur potissima ratio per
244쪽
quam voluntas distinguitur ab electio ne, id est quM electio
est eorum quae sunt in nostra potestate,& fieri positat ab eligete . voluntas vero interdum est eorum quae non sunt in potestate eius,&non postunt fieri a volente. Notandu quod
Philosophus dixit quod voluntas est magis finis, quia voluni tasvidetur interdit esse eo tu quae sunt ad line,&electio etiam
videtur interdum esse finis.verum proprie sumpta voluntas
vult finem,& id quod expetit sub ratione finis. Eodem pacto electio non improprie. sic enim esset etiam ipsius finis: sed proprie dicta est eorum quae sunt ad finem.& siquando
fines cadunt sub talem electioneni, no vi fines, sed sub ratio 39 ne eorum quae sunt ad finem cadere videntur. fori Nioquoque no est. J Hac in parte Philosophus ostendit electionem non esse opinionem siue opinationem. & primo ostendit quod non est omnino idem quod opinio: deinde quod
nullo modo est opinio .primo quod non est omnino idem, ostendit duabus rationibus .Prinia, Opinio versatur non solum circa agibilia a nobis, sed etia circa ea quae sunt aeterna, ut circa substantias separatas,& huiusmodi:at electio versa tur tantum circa ea quae ab elistete fieri possunt: ergo electio non est opinio. Item opinio distinguitur,&diuiditur vero&falsorat electio non diuiditur per veru & falsum, sed ni Ao gis bono & malo:ergo electio no est omnino opinio. AT uec etiam. J Superius probauit Philosophus quod electio
non est omnino idem quod opinio,& tamen hoc non ex cluderet quod aliqua vel aliqua ex parte no posset esse idem. ideo nunc ostendit quod nec etiam aliqua ex parte est idem cum opinione,& hoc pluribus rationibus. prima ratio, Ex opinione non efficimur quales, verum ex electione esses-mur quales:ergo electio non est opinio .ratio patet, quia ex opinione alicuius rationis pertinentis ad fortitudinem non dicimur satim fortes,sed moderate &cum mediocritate eligendo, licimur sortes:temperati, vicia terribilia ,&huiusmodi moderate eligimus.& ponit hic Philosophus electio nem & opinione versantes circa idem & tamen diuerso modo, quia electione dicimur quales, opinione autem minime. sar elietimus. J Secunda ratio. ex opinione non sumimus
hoc aut illud, nec prosequimur aliquid aut fugimus, sed exesectione prosequimur aut fugimus:ergo electio no inopi
245쪽
nio. Maior,nam opinamur aliquam rem terribile: no tamen statim fugimus illam. Ex hac opinione minor patet, nam cuproponitur nobis aliquis finis acquirendus,consultamus de
medijs quae sunt ad tale fine, & eligimus,&prosequiiuur aut hoc aut illud autetia fugimus hoc vel illud. DELEcri o qui ψα de laudatur.J O pi nio laudatur ,quia est vera: & vituperatur, quia est falsa. Electio vero laudatur ex eo quod est recta: vituperatur vero quia non est recta. ergo non idem est opinio &electio. far eligimus. J Quarta ratio.Opinione opinamur q3
ea quae no sunt nobis maxime certa: at electione eligimus ea quae sunt nobis maxime certa: ergo electio non est opinio nam opinamur ea quae non sunt nobis certa.Ver uni intelligibilia nobis certa scientia scimus aoibilia nobis certa & constituta electione eligimus. svi DEN TvR praeterea. 4 Quin Α ta ratio.Si electio & opinio essent idem, tuc unus & idem homo qui opinaretur optima eligeret eade: sed hoc non fit. eruo & caetera. No enim sequitur, ut qui opinetur bona, eligat
men eligit illas operationes quibus iliacosequi pos t. Quod si opinio esset eadem,eum aliquis opinaretur aliquo Oim eligeret illud: hoc autem non fit, ut patet. His allathphiloso phus dicit quAd siquis diceret quod opinio antecedebat electionem vel electio opinionem nihil referrailassium ad hoc ut dicantur esse cili'eni,qui vir ouis m eo tu matur,disserui, renosint ullo modo diem: Artim verriptam praecedat an electio no videtur esse praesentis speculationis. ea enim sunt in nobis principia, quae ordinem inter se habent. dici tamen potest Quod opinio praecedit, & sequitur diuersis respectibus: praecedit, cum opinionem quis facit de aliquo bono quod postea eligit: sequitur, veluti siquis elegerit bene facere vel prodesse amico: deinde euenit inde aliquid mali ex
quo aliam facit opinionem, & secum ratiocinatur, non. eia se amicum beneficijs afficiendum ne mali aliquid inde eueniat,& tunc erit opinio sequens:& hoc pacto antecedit opinio , & euenire etiam potest ut sequatur.
Q v r o igitur.' Haec est tertia pars huius capituli, in qua sostendit quid sit electio , non tamen perfecte , sed in se quenti capitulo diffiniet eam perfecte ut patebit. concludit igitur quod cum electio spontaneum in totum non sit , nec cupiditas,
246쪽
LIBER TE UI s. roscto sterae simi scribendae. Sed de ijs co utrimus quae fiunt s
quidem a nobis: non tamen semper eodem modo. ut de agendis per medicimum vel pecuniariam artem: Cr eo magis circa gubernandi sciatatem, quam exercendi araetem deliberamus, quo minus exacta est. Cr de caeteris sitiali modo. Atque magis circa aries quam circa scienatias . nam circa ipsas magis ambigim s. c Uiltatio autem
ira ijs uersatur,quae pleri s quidem feri posswnt: incerista tamen sunt quonam eueniet pacto, Cr in qui bus est imα ἀδεί-ν, deterimnatio. Atque cum magnis de rebM deliberare uoα qua Die in lamus, sumimus er alios ad consiliam, distidentes nobisis terminatae.
Uss,ntiqvim iis ficientibus ad discernendin. conis sss adimus autem no de sinibus: sed de hs quae ad fines ipsos perductit. Nec enim medicus sanabit,nec orator 1' peris si ebii nec reipublicae gubernator, si bene,rectes legibus ciuinte iussiluet: nec denis caeterorum quisquam de me deliberat.sed omnes posito quodam sine, quemadmodum er per quae fet iste,considerant. Atque si per plura posse feri uidetur, per quod istor scissime, optimesset,perquir si ii per uitis: quona pacto per istud fiet, cr istud item per quid efficietur confiderant . idq;Iaciut,
donec ad primam perueniunt causam, quae quide ira inuentione est ultimum. Quinans consultat, is quaerere uideritur: dictos modo perinde atq de gnationem linearum resoluere. Non autem omnis perquisitio, consultatio esse uidetur. Mathematicae nans perquisitiones, consultatiorines non sunt. Omnis autem consultatio est continuo perisquisitio. idque quod ultimum est in resolutione, primu esse constat in generatione. Atq; si confulcinies in aliquid inci orderint, quod quidem feri nequeat, desistunt: ut fili pecurin s opus, has autem habere non pinini . quod uideatur
247쪽
zia b EX.Η I c O R V Mferi posse, tunc agere aggrediuntur .Ea uero dicimus eri posse: quae per nosipsos feri possint. nam ea qκe per anacos funi, per nos os quodammodo sunt: quippe a
principium sit in nobis. Quaeruntur autem quandos quidem insti timenta quandos autem usus ipsorum, ex in reliquis nuti modo . Interdum per quod, interdum quomos8 do,qui per quem motissm. Videtur igitur ut dictum est homo principium actum esse: Er de ijs esse consiliu qua agi ab ipso possunt, Cr actus aliorum esse gratia. finis igitur non erit consultabilis sed ea quae ductit ad fines. Nec
etiam singularia: uis panis si hoc, uel constctum si ut oportet. haec enim sensus ipsius sunt. Quod si semper
qui piam consulciuerit, in infinitum abibit. confulabili autem er eligibile idem est. ipsim tamen eligibile definitum iam est. Quod enim caeteris ex consultatione pro tulimus, id eligibile est. definit enim tunc demum inusis qui's perquirere quonam aget pacto,cu in seipsam princo cipiam redigit. Cr in id sui ipsim quod antecedit. hoc est enim quod eligit. Patet hoc ita esse er ex uetustis is rebus publicis,quas imitabatur Homerus: qRe nanq)i regessi eligerent,ea populo renuntiabant. Cum igitur ipsin eliis gibile sit consultabile appetibile ex iis quae in nostra sunt potestate: π ipsa electio deliberativa appetitio reru erit, earum quae in nostra sunt potestate . nam fumi atq, dilua dicavimus ex consultatione , a dictamus deliberatione. Quid est igitur electio gura fit dictu. er circa quae versatre: er eorum esse quibus ad ipsos fines acceditur.
C o M M E N T. T Esr ne de omnibus constitio. J Hoc est tertium cal nilum.in quo Philosophus posteaquam declarauit dea eo quod sponte fit & electione: nunc docet de copsidis
248쪽
tione. ex quo etia patebit diffinitio electionis,in qua eadit eo sultatio: est enim electio quasiqvida finis S .cilestus consultationis: quare ad cognoscenda electione perfecte,opus est eognoscere ipsam coluitatione. Diuiditur in tres partes. In prima declarat quid sit illud quod cadit sub consultatione. In se
cunda ostendit modii, & effectum eius, & terminu. In tertia comparat consultatione cum electione.in prima igitur parte asteri per modsi dubitationis ea in quibus est consultatio,
α de quibus: & soluit in genere, dicendo quod no de omni bus est consultatio, sed his tantii de quibus homo sanae mentis deliberat. quae aute sint ista insequentibus determinabit. log aeternis autem. J Primo igitur ostendit de quibus non 8st cosultatio, ut illis exclusis relinquantur ea de quibus fit, &affert omnes causas quae afferri solet circa ea quae sunt. & ar- ui potest hoc pacto, Omnia quae sunt,aut necessaria sunt a
causa necessaria,ut aeterna: aut natura,ut siccitates,&grandines: aut a fortuna ut inuentio thesaur Raut a mente nostra,&a quibusda principijs quae in nobis sunt: sed nec circa prima,
nec circa secunda, nec circa tertia consultatio fit: ergo circa
uuarta ,scilicet circa ea quς fiunt a mete nostra ,& n5 quacuq;, sed a mente activa. Haec argumetatio a Stoicis appellatur per Quinq; aut plura sine demonstratione. probatur aute primo Quod cosultatio no fit circa aeterna. Circaea quae aliter se habere & a nobis fieri possunt est cosultatio .at ea quq sunt aeterna no possunt fieri a nobis,& semper se habet eode modo,&sunt necessaria & perpetua: ergo aeterna no cadunt incosultationeullo pacto.Notandu quod quaeda sunt aeterna,quae semper sunt talia ut substantiae separatae: quaeda vero ex parte demonstrationis quae sunt & principia necessaria, & cochmones necessariae ex talibus principijs.& ideo Philosophus attulit duo exempla, scilicet mundum & diametrum , qui sem per & eodem modo est incommensurabilis costae eiusdem Quadrati : pro cuius declaratione notandum est quod diame ter in multis figuris reperitur,& loquamur de figuris planis, non de solidis. est igitur diameter circuli,&de hoc non to uuitur Philosophus . est etiam diameter quadranguli, qui est foura quae quatuor lineis, & quatuor angulis contine tur: habet autem plures species . omne enim quadratum est quadrangulus, non autem econtra.est quadratum aequalium
249쪽
laterum, & rectarum linearum species quadraguli. est etiam figura ex altera parte logior. Item Rombus & Romboidis. Philosophus igitur loquitur de quadragulo qui est aequaliulaterum, & rectarii linearii, id est de quadrato: & dicit quod
. non potest unquam reperiri aliqua communis mensura, qua& did meter, de costa vel latus eiusdem quadrati continensuretur: ut exempli gratia diameter dicitur quadrati linea, quae ducta ab angulo ad angulum diuidit quadratum in duas partes aequales: numerus quadratus dicitur, qui resultat ex multiplicatione aucuius numeri in seipsim, qui vocatur radixit lius numeri quadrati,ut tres sunt radix huius numeri quadrati ix. Nunquam igitur reperietur communis mensura dia
metri & costae: nam ter tres constituunt nouem: tuc ultra,nouem & nouem costituunt decem Sc octo.Nunquam reperi
tur radix , & numerus qui in seipsum ductus constituat decem & octo: nam propinquior est quatuor : at quater qua-xuor constituunt sexdecim. quare hoc est impossibile reperire communem mensuram diametro,&lateri eiusdem quadrati. Verum dealiquo quadrangulo 'eluti de aliqua figura ex altera parte longiore fieri posse videtur. sumatur quadra ngulus ex altera parte longior, & apparebit quod diameter erit comensurabilis cum costa eiusdem . sit colla maior ut quatuor, minor ut tres diameter erit ut quinq;. nam ducatur quatuor in seipsum dc II i. alterum constituunt xv I. alterum I X. quae iaciunt x x v. cuius radix erit v. & diameter v. quae in seducta constituunt xxv. ergo habent communem
mensura, diameter alicuius quadranguli ex altera parte lon-xioris,& eius costa. at in quadrato quod est figura aequalium
laterum,&rectarum linearum: diameter communem mensuram nullo pacto habere potest cum latere,&costa eiusdem quadrati. sequeretur enim quod numerus par& impar essent aequales in ter se:quod est absurdum.quare nunquam est commensurabilis ut dicit Philosophus:&hoc est necessarium,sci 49 .licet quod nunquam sit commensurabilis. Os ED neque deris quae . t Probat ei iam nunc quod consultatio non est circa ea quς sunt in motu tali ut semper eo de modo fiant, siue hoc sit natura,sive necessitate, siue ab alia causa ut a deo .haec sunt
ortus&conuersiones syderum,quae modo in parte una, mOdo tu altera fiunt: tamen certo dc fixo ordine si it. Circa honon est
250쪽
non est cosultatio,& hoc probari potest eodem medio quo probauimus superius: quia consultatio est cica ea quae a nobis fieri possunt & aliter se habere. Notandum quod Philo sophus dicit siue a natura,sive necenitate, siue propter aliam causam: quod posuisse videtur propter varias opiniones philosophorum . quidam dixerunt coelum moueii necessitatem quadam cum sit roludum, quia in circuli motu quaedam pars pellit, quaedam pellitur:& eadem quae pellit,pellitur necessa rio.alij dixerunt coelum moueri natura, ut ignis natura sua fertur sursum:sic coelum circulo.vnde Philosophus dicit in libro de coelo, quod si pars coeli auferretur ab eo, & ponatur hic inferius apud nos,quod illa non feretur sursum aut deor
sum, sed circulo mouebitur. ali; dixere coelum moueri sicut anima, scilicet ab anima sua: ideo Philosophus videtur enu merare plures causas. sed de hac materia determinare non est
praesentiscosiderationis. DNEQ v E de ijs quae alias. J Oste Ddit hie Philosophus quod etia consultatio non est de his quae fiunt a natura quae vario modo sese habent. Nam superiora
de quibus dixit, etsi semper mouctur,tamen semper fiunt eodem modo: haec vero mouentur no solum localiter, sed etiamutantur,& citra talia non est consultatio:quod probari potest eodem medio,quia non possimi fieri a nobis. Des scite de iis quae eueniunt. J Ostendit etiam quod consultatio non est circa ea quae fiunt a fortuna.Nam etsi ea quae fiunt a fortuna dictitur neri a mete huma na per Philosoph&tamen fiunt peraccidens,ut idem inquit in libro Phylicorum. & ideo novidentur proprie fieri a nobis, quia fiunt & eueniunt praeter
intentionem nostram: ut fodies terram ut serat arbores, in uenit thesaurum praeter propositum, & intentionem suam.
sco N svLTAM vs. J Declarat Philosophus quae sunt ea de uquibus cosultamus. nam remotis omnibus quae fiunt aut a necessitate,aut natura,aut fortuna,vel casu: restat ut illa cadant inconsultationem,quae a mente fiunt, non tamen omnia ,sed
ea tantum quae sunt posita in nostra potestate, & fieri a no bis possunt. Et omne quod per hominem, ut voluntas & si milia principia. fAT v E circa exactas. Hac in parte Phi s3losophus declarat de quibus humanis est consultatio, consi derando resut sunt sub artibus certis,& scientiis,& facultatibus,aut non certis,&affert tres sententias.Prima est quod de