장음표시 사용
251쪽
his non est cosultatio quae sunt determinata & certa. seciva quod non aeque de omnibus quae a nobis fieri positio est consultatio. tertia quod magis consultamus de iis quae cadue sub arte, quam de iis quae cadunt sub scientia. primo isitur sieprobat , Consultatio est de rebus dubijs: sed ea quae iunt de terminata per aliquam scientiam non sunt dubia: ergo de ijs
non est consultatio .patet ratio exemplo Philosophi.nam literae sunt determinatae per artem,& scientiam grammaticae quomodo scribi debeant: ergo talia non cadunt inconsultas tionem. ΓsED de ijs. J secunda sententia probatur hoc
pacto: de iis omnibus quae non sunt aeque,& eodem modo certa non consultamus: sed ea quae a nobis fieri possunt non aeque sunt certa: ergo non de omnibus talibus est consultatio. Atque magis.Tertia sentetia est,quod magis cosultamus
de ijs quae cadunt sub artibus,quam de ijs quae cadui sub sese
iij s.& ratio est,quia ea quae cadat sub artibus sunt minus certa,& de magis dubijs magis consultamus. Notandum quod non vult Philosophus quod ea quae cadunt sub scientijs agantur a nobis,& non cofestamus de scietijs sedds diqdo. id est quomodo possimus ad illarum cognitione accedere,& munus circa scietias,quam circa artes,quia ni dictili saniniagis determinati. Dubitatur circa praedicta quia Philosophus dixit quod comitatio est de iis quae sunt in nostra potestate,& agatur a nobis: quod no videtur esse ver u hoc pacto: Iura &Plegesn5 sunt in nostra potestate,& tamen de iure,& legibus i cosultamus: ergo conitamus de ijs quae n5 sunt in nostra potestate. Maior eges &iura sunt in potestate principis, &l gsilatoris.Minor. cosulimus iuriscosultos,&illi cosultant de ijs.Illa quae aguntur a seruis non sunt in potestate domini,&tamen cosultamus de illis: ergo non tantu consultamus de ijs quae in nostra sunt potestate. imbres & siccitates,& talia non sunt in nostra potestate, & tame homines consultat de ijs,veluti vir u aestas lit futura humida an sicca, &c. oppositum tamen dicit Philosophus,& ostendit quod de iis est cosultatio tantu quae in nostra sunt potestate,hoc pacto, v t fieri possinta nobis & nostra opera. Pro declaratione notanda sunt tria. primum est diffinitio consultationis quae videtur esse talis, Consultatio est inquisitio rationis qua d e rebus agendis dubijs atque incertis aliquid inuenitur certu,& determinatum.
252쪽
verum consultatio potest accipi duobus modis: ab uno tantum , aut inter plures, cum consultatio est de magnis rebus, ct magni ponderis: in qua solemus sumere socios ad consultandum , ex quo fit aggregatum ex pluribus consilijs. Secundum quod affertur est,quod consultatio est de ijsquet a nobis aguntur, & fieri a nobis posi mr: quod probatur,quia circa
quaeversatur electio,&etia consultatio.Tertiuest,quod consultatio no est de omnibus quae a nobis aguntur ,sed de rebus dubiis&incertis: no autem omnia quae a nobis aguntur sunt
dubia,& incerta & indeterminata. patet igitur ex iis quod comitatio est inquisitio per ratione, quia de rebus agendis ali quid emergit determinatu, & est de ijs quae fieri possisnt, aut a nobis aut ab eo cui datur consiliu , & non de omnibus talibus, sed de dubiis. A drationes,& ad primam cu dicitur quqd ima & leges non sunt in nostra potestate: dicendum quod iura non cadunt sub potestate iurisconsulti, sed gubernato ris rei publicae vel principis. verum iurisconsultus dat consi dium interpretando mentem legumlatoris,& dat modii consequendi taleius. Ad secundam cum dicitur, ea quet fiunt a seruis non sunt in nostra potestate: dicendum quod ea quae sunt a seruis aliquo modo dictitur fieri a domino,& videntur concurrere tanquam una causarita quod dominus,& seruus una
tantum sint causa est iciens: sed dominus causa principalis, seruus vero esse videtur tanquam causa instrumentalis. Ad quartam eum dicitur quod imbres & siccitates non sunt in nostra
potestate,& tamen de ijs consultant homines: dicedum quod consultatio fit de ijs, non utrum fiant sed quid agendum sit si
talia eueniant. l cotis vi. TAMus autem non de finibus. lHaec est secunda pars, in qua Philosophus posteaquam ostensti dii de quibus est , de quibus no est consultatio: nunc osteni dit modii,&effectum siue terminu consultationis. Et primoi declarat modii & ordine procedendi in consultatione, dein de effectum eiusde: postremo terminum ipsius. Dicit autemi in primis quid est praesupponendum in cosultatione, & noni est aliquo modo inquirendu . nam in omni c5sultatione praei supponendus est finis aliquis de quo no est consultatio: quia si tunc ex parte finis esset processiis in infinitum, quod est ab- surdum. non igitur est consultandum de fine: & hoc probati exeipplo medici qui praesupponit sanitatem: deinde inquis o εσ
253쪽
rit,& co nsultat de ijs quae ducunt ad sanitatem .similiter facit orator qui praesupponit suasionem affer edam auditoribus,&limiliter gubernator ciuitatis praestipponit sibi fine: deinde consultat de ijs quibus acquiri possit:&dicit quod duo inquirimus per consultationem,scilicet modii quo,& per quae, id est per quae media vel instrumenta fieri possit ut assequamur talem finem, & de his primo consultamus: postea vero quomodo sit nobis utendum talibus instrumentis. fit autem talis resolutio quousque deueniamus ad id quod est ultimum quod inuenimus per nostram perquisitionem & resolutionem: quod tamen est primum in operatione,& a quo incipimus operari uicut euenirevidetur in geometria,in qua fit resolutio posteriorum figurarum, quas resoluimus in priores figuras, probado semper posteriores designationes per priores iam probatas, quousque deueniamus ad unam primam indemonstrabilem, quae nullo modo in aliam resolui possit.& videtur esse ut illa quae primo ponitur ab Euclide,quod super datam lineam contingit triangulum aequi laterum collo care. simili modo consultans proposito fine videtur perquirere media, & resoluere & peruenire ad unum quod est vitimum,quod inuenit perquirendo, & primum a quo incipit operari. exempli gratia, Gubernator reipublicie proponit sibi pacem esse cum hosti bus faciendam laquam finem. mi tendi sunt oratores ad aliquem principem vel rempublicam
quae se interponat: at decernedi. ergo cogendus est senatus. hoc videtur esse ultimum quod inuenit in resoluendo,ut ita loquar, de perquirendo: primuin tamen a quo incipiendum
est operari.& dicit Philosophus quod non omnis perquisitio est consultatio.nam geometra non cosultat, quavis perquirat & resoluat. non igitur omnis perquilitio est consultatio:sed econtra, omnis consultatio est perquisitio. Nam
perquisitio est tanquam genus.&differentiae possunt colligi ex supradictis:& habebimus eius descriptionem, quod consultatio est perquisitio de ijs rebus quae a nobis fieri possunt,
quorum incertus est euetus. siti resolutione. JId est,quod est ultimum quod inuenimus perquirendo, veluti, Congregandus est senatus ut decernantur legati in superiori exemplo,id est primum in generatione.id est in principio opera- tionis unde incipimus. fAret E si consultantes.JHacia parte
254쪽
parte Philosophus ostendit effectum consultationis: quae est executio.&dicit quod si consultantes inciderint in aliquod quod fieri nequeat, desistunt: sin vero fieri possit,aggrediutur:&declarat illam partem quomodo intellio atur id agi a
nobis posse,dicendo non tantu quae per nos ipsos,sed etiam quae per amicos possumus.Sunt enim amici tanquam instri R qia mna modum instrumentorum usus principium est in nobis: ita dc amicorum esse idetur.verum quandoque quaeruntur instrumenta quibus utamur si eorum v lus est certus,& determinatus. quandoque vero quaeritur opus, de vlus ipsoriim,id est inuentis instrumentis quomodo ipsis utamur ad rem exequendam. Itaque interdum quaeritur quibus In strumentis,interdit quomodo utamur. L v I D ET v R igitur suti. ' Declarat Philosophus quasi concludendo quod mom
ni consultatione est quidam terminus: S: hoc ostendit ex par ite agentis hominis, quia intendit in his quae ab eo heri potiunt:&de quibus coluitat aliquem terminum ex parte finis, quia omnis actio est ob aliquem finem: ergo & consultatio. Ireuis parte instrvinentorum quae sunt media quae ducunt ad finem, ne fiat processus in infinitum: fit igitur c0nsulIario ob aliquem finent non tamen de fine. Nec certe sinsulares res utrum lcilicet situ cadunt in consultationem, ut ii hoc fit
panis. bene caderet in consultationem, quomodo melius comparari possent,ut comeatus in exercitu: sed utrum hoc sit panis non cadit inconsultationem, quia patet per sensum. sCoNsvLTABiLE autem.J Haec est tertia pars huius capi 9
tuli, in qua Philosophus posteaquam ostendit ordinem, &effectum,& terminum consultationis: nunc comparat consultationem,&electione inter se declarando utrunq;. Nam cum consultatio cadat in diffinitionem electionis,ut dixi mus,necesse fuit interponere declarationem eius ut melius
innotescat ipsa electio. Ostendit igitur in quo differunt,&inquo conueniunt ex parte obiectorum quae sunt consulta bile & eligibile. ex obiectis eni tu i ridicantur Perationes:ex Derationibus potentiae os putiluuis essentiae. Nam obiecta sunt nobis notiora quam actus,& actus quam potentiae,
potentiae quam essentiae, ut inquit Philosophus in ubro de anima. Obiecta igitur ista, scilicet consultabile & eligibile idem sunt in re:differunt aute ratione. Nam idem inquatumo s
255쪽
est consultabile praecedit sipiunt inquantum est eligibila.
Idem enim iam conlultatum cic determinatum est eligibile. Praecedit igitur consultatio electionem, & probari potest hoc pacto, ludicium rationis Praecedit electionem,aut est si mul cum ea: sed colatinuo Praecedit iudicium raticini et, ru de terminationem: ergo praecedit electionem. Patet ratio ex dictis Philosophi. N am in consultando S perquirendo ali quis tune delinit procedere ulterius in consultatione, cum accessit ad id principium quod collocatur in seipso, id est, cum id principium aquaincipiendum est operari r Hioir insitaui potestate: dc cum reducit idem in antecedens 1ui ipsius, id eii, in potentiam electivam,& rationem electiva suamet, quae dicitur antecedens, quia maxime antecedit ratio activa e potentia electiva, sequitur postea electio & actio. Probat etiam ab auctoritate Homeri, qui introducit reges,ut primo consultent, deinde eligant:demum proponant populo ut exequantur id quod eligerunt. Posset etia illud dictum Homeri referri ut sit quali confirmatio eius quod dixit, scilicet quod tunc delinimus ulterius inquirere &c5sultare cum reduximus in nos ip1bs, id est, in potestatem nostram illud principium,scilicet quod est ultimum in resolutione,&pri naum &principium a quo incipimus operari. ut permaneamus in eodem exemplo, proposita pace ut sine consultatur de mediis mittendi simi orato res cum talibus madatis, Quia vltra decernendi, quid ultra congregandus senatus: quod
est vitimum in perquisitione,& primum,& principi ua quo
debemus incipere operari. Cum reduximus in nobis istud principium, scilicet ut quadocunque velimus possimus congregare 1enatum: tunc cessat omnis consultatio,&eligimus illud ut congregetur senatus: deinde fit, id est, congregatur. quare primo est consultatio. Postea electio: demum ataio:&clo sic ordinatur successive. D P R i H c I p i v M. J Id est,quod inresolutione&perquisitione est ultimii &priinum,& principium a quo incipimus operari. Id quod antecedit, id est rationem adtiliam. ςiit iplius scilicet suimet eligetis:& no est referendu illud ad principiu, vin5nusti expositores forsitan facerent.Graece enim dicit .rop,id est ipsiusmet reducetis,& eligenἰis: non aure ipsius principit. diceretur enim αυῖ, id est, in foeminino genere, sicut est Uxὸ principitrua apud Graecos
256쪽
in sceminino. lcvM is ripsemel ibit Ex dictis con- ci eludit dissinitionem sectionis, scilicet quod electio et appς
titio earum rerum quae a nobis fieri possunt ex comitatio proueniens. Concludit autem sic:eligibile est consiliatae, appetibile de numero eorum quae sunt in nostra potestate conitituta. ergo electio est appetitio eorum in nostra potestate. Patet ratio per iocum a coitigatis.& dicit I hilolophus quod simul ac dijudicauimus aliquid per consulta
tionem , appetimus illud cum antea non assectarentus: unde electio videtur operatio queda intellecti is activi umul cum appetitia, scilicet rationali, id est cum voluntate.
Oluntatem aulem finis quidem ipsius est e, stes iam paulo antea diximus . Sed videtur alijs 6 3 quidem esse ueri boni atqs apparentis boni. Ain; si sententia quidem eor- qui vcrsim . vi censent quod est' usectabile imbrenie: ut id non fit assectabile nolinie,quod is qui non recte expetaliti uult. Nam se sit,erit ex cotinuo bonii. at erat forte mati . Sente ita aute eorum qui bonu apparens inqui ut ei e G duod est allictabile uolutate, ut nihil sit prorsus quod suis apte natura fit ubectabile uolutate sed id quod unicuique
videtur. at aliud alii uidelior: σ repugna ira sorte. QARU si haec no placent: dicendu est simpliciter quide σ reverauerti bonu esse asectabile uolutare: lautinuero,id quod unicuique uidetur. Studioso igitur id est allectabile uoluistate,quod uere est bonii uitioso uero,quicquid cotigerit. Fitet, hoc perinde atin in corporibuo ipsis. hu enim quo αra corpora benesese habet alubriasuri ea quae ueremesia sunt.lis aute quoru corpora sunt aegrota, no haec ipschedulia. sinaliter Cr amara ac dulcia, ex calida,ati grauia:
cr singula caeteroru . Sigdi M enim homo rectesngula
257쪽
ET HIC ORVM iudicar: er singulis is rebus id ipsi uidetur quod uere ea
tala: in linoquoque enim habitu Iunt propria quaedam honesta atque ilici da, atque in ingulis plurimum Druse praestat uir studiosus, in dinoscendis in quae vere nita sunt: propterea quod est ut norma quaedam audi mensu ra forum. Multitudo uero decipi videtur ob voluptatem. ipsa nanque bonum quidem non est: bonum tamen es erudetur prosequuntur igitur ipsam tanquam bonam: dousorem autem fugiunt linquam malin.
υ lum huius tractatus, in quo Philosophus posteaquam V docuit de eo quod sponte fit, & de consultatione, &electione . nunc docet de voluntate quae est actus internus a quo procedunt operata ones externae, & dicitur non solum potentia voluitia voluntas. sed etiam operatio. In hoc autem capitulo tractat de eo prout dicit actum ,& operatio nem ipsius po tentiae voluntatis, ostendendo circa ea uuae est
declarando id quod est affectabile voluntate, ideli obiectum voluntatis. Diuiditur autem hoc capitulum intres partes. In prima ostendit quod voluntas est finis,no eo ,
quae sun 'finem. In secunda ponit opinionem qu
rundam de obiecto ipsius voruntatis.In tertia ponit opinionem 1 iam de ipso obiecto. In prima igitur repetit unam sententiam de voluntate, scilicet quod voluntas est finis. Nam ea quae 1unt ad finem volumus non primo & per se, sed propter finem. Nam volumus ea quae sunt ad ianuatem non primo propter illa,sed propter ipsam sanitatem,cum ea inten-
dimus ut finem. Γs En videtur.J Hec est secunda pars huius capituli, in qua affert duas opiniones diuersas de obiecto voIuntatis. Prima est,quod id tantum quod est per se bonum sit Obiectum voluntatis. Secunda est, quod id tantum quod est apparens bonum sit obiectum voluntatis. Reprobat ieitur an primas opinionem primam hoe pacto: Si id quod est obiectum volutatis emi tantum per se bonum: tunc id quod vult malus non esset obiectum voluntatis, nec esset volitum: sed hoc
258쪽
hoe absurduest,ergo antecedens. patet ratio, quia si id quod est obiectum voluntatis esset tantum vere bonum, certe id quod malus,5c non recte eligens vellet non esset affectabile voluntate,id est volitum:vel ii id etiam esset volitum tunc illud esset etiam per se bonum: cum autem id quod malus vult fieri possit ut sit malu:sequeretur quod malum esset per se bonum, quod est absurdum: ergo absurdum etiam erit dicere quod id tantum quod est per se bonum est affectabile voluntate, vel est volitum,aut obiectum voluntatis. t SENTEN/ c τ I Α autem eorum. J Reprobat secundam opinio nem dicentium id tantum esse volitum vel astectabile voluntate quod est apparens bonum,hoc pacto, Si tantum apparens bonum csset obiectum volutatis,nihil esset quod suapte natura esset obiectum voluntatis vel volitum: consequens falsum, ergo S antecedens. Nam ii tantum apparens bonum esset obie ctum voluntatis,nihil esset per se volitum. Si enim esset per se volithi apparens bonum esset vere per se bonum:at hoc non est,quia apparentia bona sunt interdum contraria,quia aliud alii apparet: at vere bona non sunt contraria,& repugnantia:ergo bonum apparens non est vere bonum nec per 1e volitum. Ouare apparens tantIDn hopsi non est obiectum voluntatis, cum pateat quod suapte natura bonum sit voli tum vel voli bile.& per hanc positionem excluderetur ab voluntate. Q vo D si haec non placent.JHaec est tertia pars ca 6spituli in qua alta tis & reprobatis opinionibus alioru de obiecto voluntatis affert suam sententiam ex qua ponere possumus duas conclusiones probandas. Prima, Id quod est per se bonum, est simpliciter volibile vel obiectum voluntatis. Secunda, Id quod est apparens bonum, est non simpliciter, sed aliqua ex parte,& respectu aliquorum voli bile vel obiectum voluntatis. Probatur prima hoc pacto : Id quod studioso est voli bile est per se & simpliciter obiectum volunta tis : sed vere bonum est volibile studioso: ergo vere bonum est per se,& simpliciter obiectum voluntatis. Maior proba rur : Sicut se habent corpora, ita & animus quantum ad hoc propositum. at id quod est sanum corporibus sauis,dicitur simpliciter & per se sanum: ergo id quod est volibile animo sano,est simpliciter volibile.Secunda coclusio probatur hoc pacto,scilicet quod apparens bonum non est simpliciter vo-libile,
259쪽
libile, sed aliqua ex parte, de respectu aliquorum:id quod est
volibile vitioso non est simpliciter voli bile, sed secundum quid,& respectu talis hominis: sed bonum apparens est voli-bile vitioso: ergo bonum apparens non est simpliciter voli-bile : sed aliqua ex parte, &respectu aliquorum. Haec ratio probari potest similitudine animi corporis sani & aegri,sicut probata est illa superior. Addit ulterius Philosophus quod
horum causa est, scilicet ut liudioli sivelit bonum simpliciter: vitiosus aute non velit causa inquam ipse habitus. Nam studiosus habet virtutem qua animus fit satius &bene diiudicat de omnibus, propterea illa sint simpliciter talia qualia iudia cantur: ea vero de quibus iudicat vitiosa, no sunt limpliciter talia.quia ipse habet iudicium corrupta propter malum habitum sicut fit in gustu aegrotatis quicum sit affectus aliquo malo humore, omnia videntur illi tali, saporis qualis est humor quo gustus eius affectus est:&addit quod cum sint variae virtutes in unaquaque virtute,est id quod est simpliciter honestitin secundum illam virtutem,& tales honestates differ ut inter se. studiosus vero per unam quanque virtutem iudicat ea quae simpliciter sunt honesta di & ideo dicit quod studiosus est tanquam regula & menstra quaedam,& norma, de ea quae iudicantur ab eo sunt vere talia. Notandum quod habitus dicitur esse cause iudicadi tam in animo quam in corpore, quia ad hoc propolitum simile es le videtur de utroque. Nam in corpore ille quiestianus recte dijudicat secudum quemlibet sensu in de unoquoque obiecto similiter fit in animo: aegro tus alitem econtra, in animo similiter, de in eorpore: & hoe patet discurrendo per omnes sensus corporis, & per omnes habitus animi. Notandum quod Philomphus loquitur hie de voluntate non ut potentia anime est: sed ut operatio eius potentiae. & vobilitatis:& similiter fecit de electione de eonstitatione ut actus interni sunt,& non ut potentiae: appellat
autem actum voluntatis nomine potentiae, quia caremus nomine:posset autem dici volctio. Ferant autem aequo animo hos dicendi modos,qui elega nitores quaerunt: utimur enim ijs terminis,ut magis aperiamus metem Philosophi . Verum si sumamus, & loquamur de voluntate ut potetalia dicimus
quod ipse est latissima .& extenditur etiam ad impossibilia, quia est potentia aequalis intellectui quantum ad latitudinem
260쪽
suam id est quicquid intellectus intelligere potest, voluntas appetere potest.cu vero intellectus intelligat & ea quae sunt, es ea quae finguntur & non siint,vi chinieram: similiter & voluntas potest velle ea quae sunt impossibilia. Et ratio est,quia talis potentia videtur esse aequaliS intellectui. Animaduertendum tamen quod voluntas capitur bifariam. primo ut est comunissima & aequalis intellectui in latitudine sua, & sic potest velle etiam impossibilia: alio modo ut est regum a ratione,& sie noti est impossibilium. Nana ratio recta non dictat nisi ea quae fieri possunt.
De iis quae in nostra sunt potestate.
um igitur fius quidem sit affictabilis uois μ
Iuxta te,ea vero quibws itur ad finem. conis
fultabilia sint utque eligibilia: fit ut actus ij
qui circa haec uersantur,ab electione profis Grciscantu r,nostras θonte ejiciantur. At operationes uir 68 tutam circa haec ipsa versantur . nostra igitur in potestuae te ipse uirtutes: Cr identidem uitia collocantur. Quibus enim in rebus nostra in potestate situm est agere: in us crnon agere. Cr in quibμs non agere: in ks est er agere.
quare si agere bonum quod honestum est in nobis est istum: er non agere quod est trirpe in nobis est collocu . tam . Et fi non agere malum quod est honestum instra est potestate: Cr agere quod est turpe in nobis est situm . quod si in nobis est situm tam honesta quam turis ,
pia agere: Crfnali modo non agere: hoc autem erat bota nos ex malos esse: in nobis certe eae tum nos probos cri improbos et Fe. Dicere autem sua thonte nei nem praes povum, nec inuitum quenqt An beatum esse: alterum so est sinule, alterum vero . Nam beatus quidem nemo estinuitus: θonte autem nostra prauitas comparatur inel