장음표시 사용
271쪽
tum sanitatis recuperauit aegrotus, vel quanta aegrotatiotu accessio facta sit ex ipsis actibus. Sunt igitur magis volutarii actus quam habitus, na habitus fuit nostra spote,quia nostras pote fauni actus ex quibus generatur tales habitus.vnde illa dignitas accommodari potest, ni fallor, huic sententi :dignitas inquam quae est Philosophi in libro Posteriorv. Propter quod vitiiquodque tale,& illud magis. Nam si actibus de habitibus competit ut sint voluntarii,& habitibus peractus, multo magis competit actibus. Quare diligenter cauendum . est ab actibus vitiosis,quia ex similibus actibus similes generantur habitus,quos postea remouere summa est dissicultatias LA T nunc repetentes. JFacit transitionem Philosophus, dicendo quod cum communiter & in genere antea de virtutibus diistum lit: nune particulariter de singulis dicendum est, ut perfectam cognitionem habeamus de ipsis.
De sertitudine & forti. CApuae VI. R Ortitudinem itaque circa metus mediocris
metulmus autem ea qiis terribilia sunt. atq
haec inpliciter dicendabunt in quaprora
pter er ueteres metum definientes: expectatione inquiunt, esse mali. Metuimus igitur omnia mala, ut infima,pauata pertatem, morbos, inimicitius, mortem. at non circa haec omnia uir fortis esse uidetur. sunt etenim nonnulla mala, quae quidem metuere oportet, er honestu est: er no meae tuere, turpe. is a natis qui timet, est probus Cr u recundus: qui non timet, impudens .foriis tamen translata
tione dicitur a quibus uni: quippe cum aliquid simile vio utur habere. est enim ex ipse fortis interritus quidam.
paupertatem aule metuere Gitan non oportet, nec moraebum, nec omnino quicquam eorum quae nec a vitio,nec a
nobisipsis proueniunt nec tamen is est fortis qui haec non metuit: sed hunc etiam fortem finalitudime quadam imis canitis. Nonnulli enim honuites in bellicis quidem pericuisita me
272쪽
LIBER TERTIVs.lis meticulosi sumi: liberiles autem sunt, erad erogandupecuinius animose se habent. At neq; siquis pro filiorum
atq; uxoris pudicitia timet, aut inuidia metuit,aut aliquid tale: t id s est. Neq; etia fortis,si cum est uerberibus caedendu3, c dit. circa quae igitur in ribilia uir fortis uer 89 satur An circa ea quae sunt maxima etenim nemo toleraritior est maiora homine forti . mors alite maxime Omnium est terribile. est enim ultimum uitae: cr nihil pθst, homini mortuo aut bonu,aut malu esse uidetur. At enim nes ciro soca omne genus mortis uir fortis esse videtur. No enim circa morte ea quae fila mari,aut Uienit morbis .circa quam ergo morte uir fortis erit s An circa eam quae est pulcherrimus talis autem est ea quae sit in bello. in maximo nans
fi cx pulcherrimo profecto periculo. Eode accedunt Cr si ips honores,qui tum a ciuitatibus, tum a regibus sunt inaestituit. v igitur homo fortis proprie dicitur,qui circa ho
nectam mortem, σ ea omnia quae repente eueniunt atque
afferunt ipsam,interritus est. huiusmodi uero sumi ea quae in besso colingunt. minetiam cr in mari,cr in ipsis mor sibis vir fortis umore uacat. non tamen ita ut nautae .fortes
enim er de salute suade1 erant, er genus tamen mortis moleste strunt: illi uero spe propter experietiam sunt reti. Simul autem cr viriliter orti tres agunt in quibus vires habent locum, aut honestum est mori: quorum nessinuum est in tali genere morus.
C o M M E N Τ.FORτιτ v v is e M itaq;.JHic est secundus ira aliis hu grius libri in quo Philosophus incipit docere de fortitudine. nam post as,ig nata definitione virtutis cu i pia tu genus quod diuiditur in duas species, ideo enumerat ut omnes virtutes ostendcs definitione eam accomodari polle cuilibet virtuti:coseques aute videbatur de singulisia designatis pro-
273쪽
priam& exactam afferre doctrinam, nisi quod praecedebat
Quaedain consideratio necessaria de principiis operationum si virtutum nostrarum: ea autem sunt interni actus, scilicet id quod sponte fit dc consultatio, electio atque voluntas, de quibus nitro ordine Philosophus docuit, declarando quod ex ius principijs nostrae operationes procedunt, & vitia atque virtutes, &quod haec sunt in nostra potestate, &nostra sponte nunt refellendo opinionem eorum qui suae sententiae aduersabantur. Nunc vero incipit de singulis docere virtutibus annuendo pene descriptionem cuiusque,& seruat eum ordinem quem tentiit in ipsis enumerandis, scilicet declarado materiam circa quam versantur,&medium & extrema,& quod extremorum sit magis aut minus contrarium ipsi virtuti, &medio. Videtur autem primo incipere a fortitudine, & quia versatur circa materiam dissicillimam, id est circa terribilia,&quia versatur circa affectus, te quibus moderandis prior videtur eue doctrina, quam de actibus, cum oporteat homine, prius seinterius percipere antequam producat operationes externas,&quia versatur circa affectum vehementissimum, ud est circa iram & partem irascibilem. Item quia sumit nomen quasi a virtute&a viro: graece enim dicitur etia i nccepit ab hacvirtute Pnilosophus,quia incipienduesta magis notis. haec videntur esse nobis valde nota, & affectus etiam ipse circa quem versatur, & ita dicut n5nulli. Diuiditur autehic tractatus in quatuor capitula. In primo docet nisteria & obiectum, circa quod versatur fortitudo. In secundo de operationibus eiusdem, & vitiorum oppositorum, id est de excessu atq; defectu. In tertio de quinque speciebus novere fortitudinis.In quarto de quibusdam proprietatibus e Ius quae videntur fortitudini competere. Primum capitulum in tr s partes diuiditur, quae locis suis patebunt. Tractat autem in prima de obiecto fortitudinis materiaque eiusdem.
Onruiuentinidditus habet obiecim quoddam circa quod
Versatur.Procediuiuum in incognitione nostra ex obiecti
ad actus, &ab actibus ad potetias, & a potenti is ad essentias,
id est a notioribus ad ea quae sunt nobis minus notavi ea cognoscamus. In prima igitur declarando materiam fortitudinis, dicit Philosophus eam versari sicut antea dictum elicirca res formidolosas, & metum,& fiduciam. Et postea ostendit
274쪽
quae sunt ea quae timemus, scilicet ea quae nos terrent, & existimatiar mala: unde antiqui dixere metum expectationem esse futuri mali. Notand u quod malum bifariam considera ri potest aut vitium vel operatio vitiosa quae in nostra sunt potestate:& cu sunt mala,aut id quod aliquid esse dicitur laesionis nostiae, v t inopia, exilium, mors,& similia,quae no sunt in nostra potestate, & tamen existimantur ,& appellantur mala: nunc de his secundis loquitur Philosophus, quorum est me Ius,&talia non sunt in nostra potestate. L AT non circa haec s somnia.J Haec est seclida pars huius capituli,in qua vult declarare id quod proprie est obiectum principali1simum forti tudinis,& semouere alia quae no sunt talia. Na si circa ea quae
afferunt metum versetur fortitudo , non tamen circa omnia talia versatur proprie fortitudo:& primo non versatur pro prie circa infamiam.&probatur,Fortis laudatur, non times infamiam non laudatur: ergo non timens infamiam non intproprie fortis: nec fortitudo ex consequenti versatur circa infamiam, nec circa paupertatem, S morbos ,& 1imilia quae non videntur prouenire sponte nostra, nec circa timorem pudicitiae uxoris,quia haec non timens non laudatur proprie
de fortitudine. Notandum quod Philosophus loquendo delinopia,& morbis,dixit talia non esse timenda,quae nec a nodbis ipsis proueniunt. Tamen fieri potest ut paupertas nostra Opera proueniat: ut prodigus qui sua opera evadit pauper,& item aegrotus qui sua incontinentia suaq; opera incidit in .morbuni. Ob haec enim vit Gerari solemus. Verum Philosos hiis loqui videtur de paupertate & morbo quae proueniunt caisis exIernis. vel a natura, vel a fortuna, cu dicit talia noesse timenda. sci R CA quae igitur. J Haec est tertia pars hu- is ius capituli:in qua Philosophus posteaquam superius declarauit in genere,quod fortitudo versatur circa terribilia,&excipit nonnulla quae non videbantur proprie obiecta esse fortitudinismunc in specie, & determinate affert. Et ostendit quid sit illud terribile circa quod versatur proprie sorti ludo,& dicit id esse mortem circa quam est,& circa fiduciam
aut metum eiusta.& probatur,Fortitudo versatur circa ter ribilia, at mors est maxime terribile: ergo circa mortem ver satur fortitudo,&circa metum, aut fiduciam eiusdem. fAT so
enim neq; circa omne.J Ostedit Philosophus quod etsi circa
275쪽
mortem versetur fortitudo , non tamen circa quodcunque genus mortis, sed circa eam quae fit in bello. nam virtus debetvςrsari circa 1unturi materia suae: at in bello sunt summe terribilia de pericula maxima,&pulcherrima:&viri forte, videntur esse proprie circa illa,cum pro honestate dc decore, pro defensione patriae dc more notiro, pro fidei patrocinio
fident,aulino 1ubeunt mortem. non autem circa morte quaesit in mari,aut in morbis: quorum alterum fortunae vel alijd externae cause, alterum naturK competere videtur. Nam si mors natatralis esset illa circa quam versaretur fortitudo, si omnes qui moriuntur essem fortes. E o D E M accedunt.J- Probat eandem sententiam exemplo ciuitatum de regum,
qui constituunt honores iis qui pro salute patriae obierunt in bello: quod est indicivicum honos sit quoddam praemium
sit virtutis,illos luisse virtuosos&fortes. Q v IN uitam&in mari.J Affert rationes cur fortitudo no versetur circa moris
itein quae fit in mari: na & sortes dolent tali genere mortis. ut Virgilianus ille, O terq; 'uaterq; beati,&c. Et item fortes dic utur in iis in quibus possunt viri iter apere,& ostendere alse quod opus fortitudinis,quod in mω heri minime poteit
De terribilium diuersitate,& sertitudinis extremis. CAPvT VII.
On est autem idem uniuersiis terribile. Et dicimus etiam aliquid esse quo cultatem suis perat hominis. id igitur u nicuique terribile est homini fame mentis. At ea quae metas fetu culmus non egrediuntur humanae, magnitudine diserui, Cr intensione,remigiones. similiter autem ex ea quibus 9ψ confidimus. Fortis itas impavidus es, ut homo: atque iis inebit quidem cr huiuscemodi res fori dolosas . veriant ut oportet, er ut dictat ratio, tolerabit honestatis causa. haec enim ipsius uirtutis est filis. Fit autem ut haec er magis ex minus timeant honlines. Cr etiam ut ea quae non terribilia sunt, ut terribilia metuant. atq- delinquitur: cu meαtuunt aut ea quae non oportet metuere, aut non quemadumod
276쪽
modum oportet,aut no quando oportet,aut aliquid taliu. militer peccatu r er circa ea quibus co idimus. Qui uiritar er ea quae oportet, er gratia cuius oportet, Cr ut octportet, Cr quando oportet jrri Cr metuit, Cridentide coisfrii: is homo est forti s lforus erum pro dignitate, Cr liti a ratio iubet,cim patitur quam etia agit Fimis alite operationis omnis is est, qui accommodatur habitui. Cr uiro
etiam forti honestum est ipsa fortitudo . Tatis igitier crisius est inis. singula nans suo fine definiuntur. Fortis. igitur honesti causa subit Cragit ea quae ad ipsum fortitudinem pertinent. Exuperantiu autem is quidem qui in metuendo exuperat,nomine caret . atque dictum est antea nominibus complura uacare. ut uocari potest insanus quidem uel stupidus, si nihil omnino nes motus terrae neq; νες νοχάλfluctus ut de celus dicitur) metuat. Sed is qui circa res for dolosas exuperat confidendo, audax est. videtur O V aute ippe audax Cr arrogans ese er fortitudinis fomlaistor. Qualis igitur estfortis circa res ipsus formidolosus, talis Crime uideri uult. itas imitatur illum in quibus poae test. Quapropter cr coplures ipsoru audaces sunt simul ερασυαγer timidi . in las enim audetes res forti dolosas no sistianet. Is aute qui metuedo exuperat, timiduε est. Na timet ea quae no oportet, eromnia talia ipsum sequutur. deficit autem crin confidedo. Sed in doloribus exuperas magis est manifestus. meticulosius igitur male sese habet circa spem, quippe cti uniuersa metuat fortis uero contra sese habet. confidere natis bene Oci antis hominis est. Circa igitur 98 haec uersatur Cr audax, Cr meticulo us, ex fortis. Sed di ' uerso modo ad haec sese habet Alli nas exuperant Cydelicitii. At hic mediocriter sese habet, Crut oportet. Et audaces quide praecipites sunt ante ipsa pericula cr volui ea:
277쪽
9 quidem operibus irruidibunt naea uero quieti. Utigiatur dictum est, fortitudo mediocritus est circa ea quibas confidimus, Cr ea quae terribilia sunt,in ijs quae dirimus. creligit atque fert ipsa quia est honestum, Crquia est turpe non subire atque perstrae. Mortem autem sibi consciis cere ob fugiendam paupertatem, aut amorem, alit moleae flum aliquid,non fortis est hominis, sed potius timidi est enim mollitudinis, laboriosa fugere. atq; non quia res estioo honesta,oppetit mortem sed quia maum,fugit. Fortis do igitur tile aliquid est.
C o M M E N T. M , mora est aute idem uniuersis. J Hoc est secundum capitulum,in quo ostendit operationes fortitudinis ,& etia1 extremorunt .id est excessus & defectus:& hunc ordinem seruat fere in omnibus virtutibus declarandis. Diuiditur autem hoc capitulum in duas partes quae patebunt locis
suis. In prima igitur parte Philosophus distinguit terribilia,& ostendit quoddam terribile esse excedens coditionem humanam, ut terraemptus,illuuio ues,& limitia omnibus metueda. Alia sunt terribilia secundum conditionem humanam,&eorum,alia parua, alia magna, alia intensa,alia remissa.Notandum quod Philosophus dicit non esse idem uniuersis ter- ribile, non solum quia magis aut minus terribile est ex parte uet: sed etiam quia nomine, secundum suas conditiones pu- tant terribilia,& aliud alii videtur: ut amissio pecuniae est teri ribile auaro,prodigo vero aut liberali nequaquam. Oro R-s Tis itaque. J Declarat nunc Philosophus operationes hominis fortis, dicendo quod fortis est impavidus,no quod omnino non timeat illii quae excedunt metas humanae condi-ltionis,est enim homo: quin etiam quoquo modo timet ea ter ibilia quae sunt intra metas conditionis humanae,tamen to flerabit ea gratia honestatis. Hoc autem est commune virtuti bus ut gratia honestatis agantur: at euenit quod haec terribilia timentur magis vel minus quam oportet, & interdum ea
278쪽
timentur quae timenda non sunt, & similiter subeuntur quae isubeundano sunt,ex nimia audacia &temeritate:&hoc pacto delinquitur discedendo a mediocritate fortitudinis, ut ostendet paulo inferius particularit er: fortis vero metuit,&confidit ut oportet: & qui hoc modo agit cum mediocritate est appellandus fortis, quod probat duabus rationibus. Prima,Is qui agit ut recta dictat ratio circa materiam so rtitudinis,est vir fortis: at is qui c5fidit ut oportet,& quando oportet, &cu alijs circunstanti js agit circa materiani fortitudinis ut recte dictat ratio: ergo talis est appellandus fortis . Patet ratio,quia regula, &veluti mensura quaedam omnia virtutu i est recta ratio, & in qualibet virtute est quaedam recta ratio ut recta ratio fortitudinis, temperantiae quoq; , & sic de alijs. Secunda,Is qui agit secundu finem fortitudinis,est appellandus sortis:sed qui confidit,& subit ea quae oportet,&ut oportet gratia honestatis,agit secundusinem&rationem fortitud imi oroci talis est appellandus fortis. Exup ERANTI v Mautem. IHaec est secunda pars huius capituli, in qua declarat operationesviuotu,quae sunt oppositae fortitudini,id est excessiis atque defectus. Dicit igitur quod is qui excedit in non
metuendo caret nomine sicut multa alia: & videtur esse causa ,quia raro accidit ut sit aliquis talis: sed vocetur stupidus vel insanus quidem,dicit Philosophus,& temerarius si excedit in non timendo ea quae timenda sunt,ut Celtae & ponultilliqui non timent fluctuationes,&tempestates, Dad his qui cir- ,sca res. J Declarat nunc operationes vitiosi excedentis inconfidendo quem appellat audace,& dicit quod talis videtur esse arrogans quide,&simulator fortitudinis, & vult videri sol tis eum non sit,& dicit quod talis est simul ti midus, & audax, Ii enim qui in quibusdam sunt timidi, in quibusdam audaces: sunt simul timidi & audaces: sed multi homines audaces sunt huiusmodi:ergo &c. fis autem. J Declarat nunc operationes alterius extremi, id est timiditatis & timidi, dicedo quod is qui metuendo excedit timidus est,& eode pacto qui in confidendo descit. & sic videtur ponere quodammodo duos
modos excessus, Sc duos defectus qui videntur opponi inter se.Nam excedentibus in non metuedo qui sunt ut Celtae, videntur opponi excedentes in metuendo, qui videntur esseti- .
279쪽
,8 deficietes in audedo, qui sunt timidi . sci RCA igitur haec.
Comparat ista inter se, declarado quod circa eande materia versatur audax, timidus,&fortis, id est circa terribilia, diuerso tamen modo. Nam audaces sunt praecipites ante pericula Sed cum adsunt, tergiversantur ortes vero ecotra se habet,ss ut latini me patet in textu. fur igitur dictum est. J Concludere videtur dc ex dictis asterre quandam descriptione fortitudinis,scilicet quod fortitudo est mediocritas circa terribialia in bello propter honestate, quia est honestum talia perfer Ioo re,aut turpe non perferre. O MORTE M aute sibi. J Dixtis . pra Philosophus quod circa mortem quae est ultimii terribilium versatur fortis: nes igitur videretur qui ob fugiendam paupertate aut amore,vel aliquid molestum tibi morte conscisceret esse appellandus fortis Excludit hunc errorem Philosophus,& ostendit quod talis potius est appellandus timudus & mollis cu fugiat laboriosa, qtve no sunt proprie mala, scilicet paupertas, ct talia in comoda eu nosint turpia,& noneotrahatur nostra culpa. Diximus igitur fortitudine esse est ea terribilia & opus fortis fieri ob honestate,& no ob fiigienda paupertate vel aniore, quae potius videtur prouenire extimiditate quae etia longius abest a fortitudine,quam audacia.
Quod quinque modi fortitudinis non ve . CAPvT VIII. Icuntur autem er aliae fortitudines quin Vemodis. Atq; prima est ipsa ciuilis. maxime autem inius est. ciues enim ob increpati
tres quae sunt ex legibus, cr opprobria, honores,e,pericula subire uidentiu . Ei propterea forii l. iim uidentur esse, apud quos timidi quidem hiis es sumi.
fortes autem affici tur honore. Tales cir Homerus Ua' ' stri: ut Diomedem ac Hectorem. dicit enim Hector,
.me Nob amis et ite amnes ipse repr endet. Et Diomedes, Intem reum dicet. Troimos optimus Mec r: Tu es metutus puppes consistit ad altas.
Haec autem ex eo maxime sintilis est ei de quosupra dixtismus,quae fit ob virtutcm. Ob psidore enim cr appetitiois
280쪽
nmb8nestae rei, honoris inquam, Cr ob fugienda repreaehensione, quae quide est turpis. In eode posuerit qui iaer eos qui copelluntur a magist alibus. Verum deterio tot res eo sunt, quod non ob pudore sed ob metum id Ditit. fugiunt no rem turpe:sed rem molestam .cogwηl enim T ' et ij qui potestatem habent, ut Hector, HE.
' Quem procul a pum t regi Zoilem forte uiri o: nonis resob eanibus et, fiet quoque uulturis esca, ruritur.
Idem sciunt cr qui alijs imperant. etsi recedunt, verbeα Lia. .Viaribus alliciant. Cr qui ante muros Dis, ex huiusmodi H Frisi.
construunt aciem. omnes enim cogunt. At no nec itate: h - 3 cap.
sed quia res est honest isonem poem Aurelia f
, er ipsa inguarion rerm peritia fortitudo esse . quapro pter socrates fortitudinem scientiam esepμtavit TqW is,liciles auigmalis quiIm natus sunt. in rebus autem bestici
uiles salent inisessio coUFIulisses vana,quaequiis καν a. , cein maxime ipsis sunt notae. atque ideo fortes uidentur: quia quales sunt trie, alij nesciunt. Deinde ex aduersuurios ofendere, er seipsos tueri maxime experientia pose G. sunt,er euitare hostis conatus, er illum perculere, cum ' armis uti posint, Er talia habeant: ut er adsciendum
sint, er ad non patiendam optifima. quibus ellicitur, ut νὴ ψ m. ipsi tanquam aduersus inermes armati se tanquam adα τDeo σαο uersus rudes ludimagistri decertent dienim in huiusceae si, id eri.
modi certaminibus non ij sunt pugnacis mi,qui fortis iis q- qM Gmi sunt: sed ij qui uires amplisimus habent, cropiomestis
se habent corporibus. At uero milites iunc timidi fiunt: 'Ph. b. cum excrescit periculu, Cr inferiores sunt copili σύ qppq iii bis bratu. Primi nanque fugam arripiunt Drbanae uero γα eontigit. piae manent, atque intereunt. ' Quod quidem Cr in Hero is maeo accidit. Hae nanque turpe fugere, ex mortem tali μα