장음표시 사용
291쪽
delectari intemperantis est: quippe crini eius bH, Finitur cupiditati. Atqui neque caetera animalia volu putem, nis per accidens,per hosce capiunt sensus. Neque enim odore leporum,sed esu gaudent canes: odor autem
sensum strit. Neque uoce bouis ko, sed esu: per uocem autem sensit istum ese propinquum: atque hoc ipso gavis
dere uidetur. Par modo nes sit uidit aut inuenit cerum, aut stram capram,hoc ipso gaudet, sed quia cibum habeo uo bit. circa uolupnies igitur tales, temperantia, intemptarantique uersatur, quae quidem π caeteris animalibus sunt communes. Quocirca seruiles σ ferules esse uidenarii tur. hae autem sunt quae nctu,gustiique suscipiuntur. At enim ex gustu intemperantes parum, uel minime uti via dentur . Gustus enim officium, saporum indicium est. quod quidem ijscitatqui uina probant,er epulus co diunt. Non nimium autem hisce gaudent intemperantes: sed uollitate quae si omnis per tactam: Cr nn estiaenuus,ac poculentis, ex in isce quae uenerea nuncupantur. Qitapropter er quidem uoluptatibus deditus epularum Philoxenus quidam Eoxias precatus est: ut longius
sibi guttur quam gruis feret: propterea quod nctu deo
ira Iectabatur. Sensuum igitur maxime communis estis,ciraca quem intemperantia versatur nique propterea iure vituperanda essee uidetur, quod hominibus, non ratione qua homines sunt: sed qua animalia,accidit Tulibus diis 11- tur gaudere,maximeque talia amare, strale est. Etenim ' liberalisime uolupies quae per tactum proueniuntne ceptae sunt. Vt eae quae in Iudis ac certaminibus perfricuistionem, caloremque sunt. Non enim intemperantis tactas circa uniuersum est corpus: sed circa quasdam coraporis partes.
292쪽
C o M M E N T. Posr hanc autem virtutem de temperantia. J Hic est ter ristius tractatus huius libri: in quo Philosophus docet de
temperantia statim post doctrinani de fortitudine, seruando ordinem naturae: quia istae virtutes ver santur circa affectus appetitus sensities: quae potet ia nobis est communis cum alijs animalibus, ideo j magis uniuersalibus incipiendum putauit siue a magis notis nobis,ut nonnulli volui. Di uiditur autem in tria capitula. In primo seruando eundem ordinem quem seruauit intractatu de fortitudine diligenter,&ostendit materiam circa quam versatur temperantia,& extrema ei opposita. In secundo docet operationes quae prodeunt a temperantia,& a vitiis ei oppositis.In tertio co- parat intemperantiam eum timiditate. Primum capitulum diuiditur in tres partes. In prima assignat ratione suae intentionis dicendo quod doctrina temperantiae successive asse renda in ordine est post doctrinam fortitudinis: nam illa virtus declarari debet eam tua vi fortitudinem,quae collo
catur in eadem parte animae cum for seu linetat temperantia est huiusmodi. ergo declarari & doceri debet post fortitudinem,ita ut nulla alia intercedat. Patet ratio quia utraque virtus est in parte vel potentia sensitivi appetitus,quae potentia est irrationalis de natura sua:& est duplex, irascibilis &concupiscibilis. Harum igitur virtutum fortitudo est in irascibili: temperantia inconcupiscibili. Et sicut istae potentiae se habent: ita & virtutes quae in illis sunt o rdinari debent.
ATQ v si temperantiam. JHaec est secunda pars huius ca- Ποpituli: in qua affert materiam circa quam versatur temperantia, & assignat eam in genere, & videtur tria ex ordine afferre ad declarandam temperantiam, & eius materiam. Primum est quod temperantia est mediocritas circa volu ptates. Secundum quod versatur minus circa dolores quam circa voluptates. Est enim dolor talis ex absentia volupta-- , tum Sc per accidens, magis igitur erit eirca voluptates. Tertium est quod circa eandem materiam versatur temperantia de intemperantia . Nam contrariorum eadem materia idemque obiectum esse videtur circa quod versatur, licet diuerso modo. s Eo nunc circa quas. J Haec est tertia pars Hyhuius capituli in qua ut ostendat in specie, & particulariter
293쪽
circa quam materiam versatur temperantia & intempera tia. primo distingui t voluptates, & ostendit circa quas m est temperantia: deinde circa quas est eadem temperatia,scilicet& intemperantia. Primo igitur distinguedo voluptates,dicit quod voluptatum quaedam animi sunt, quaedam corporis:
corporis autem sunt ea quae fieri videntur cum aliqua mutatione corporis,& motione:animi vero sine mutatione cor
poris.Hac diuisione praemissa dicit quod circavoluptat animi non versatur temperantia aut intemperantia: probatur circa eas voluptates secundum quas nemo temperans,aut intemperans dicitur, non versatur temperantia aut intemperantia:at voluptates animi sunt huiusmodi: ergo circa tales voluptates non versatur temperantia, aut intemperantia.
Maior est clara: minor probatur a Philosopho.Nam auidus honoris aut disciplinae si his gaudet non dicitur temperam, aut intemperans: & tales voluptates fiunt sine ulla motione, aut affectione corporis.pari modo & ii qui fabellis gaudent,
quod genusuoluptatum oritur ex verbis,non dicuntur temperati aut intemperati. Et intelligendum quod cum dicit fabulis,intelligedum est de rebus quae significantur per huiusmodi fabellas: nam si sumeremus illas ut voces delectantes
auditum,tunc illae essent voluptates corporis.Nam volupta res quae fiunt per auditum,corporis sunt,& non animi,ut inferius dicet. λffert dei nde Philosophus tertium genus volu ptatum vel dolorum quae oriuntur ex rebus externis, scilicet ex pecunijs vel amicis,& secundu haec nemo appellatur temperans,aut intemperas: & sic patet quod cum voluptates sint animi & sint corporis, quod circa voluptates antim non ve ii 3 fatur temperantia aut intemperantia. D TEMPERANTIA igitur. J Cum relinquantur voluptates corporis, primo dicit Philosophus quod circa eas versatur temperatia, deinde de clarat quod non circa omnes tales corporeas:demum ostentis dit circa quas corporeas proprie versatur. LNON tamen.JProbat quod non circa omnes voluptates corporis Versatur temperantia & intemperantia , hoc pacto: Voluptates quae percipi utur sensibus externis sunt voluptates corporeae: sed xemperantia dc intemperantia non versatur circa omnes voluptates quae percipiuntur sensibus externis: ergo tena perantia & intemperantia non versatur circa omnes voluptates
294쪽
corporeas. Maior patet. Nam licet sit vis animae quae percipiat istas voluptates, sensuum tamen ista vis ita est immersa, corpori,& implicata complexioni eiusdem ut inerito dicans tur corporeae, quia fiunt cum aliqua motione &affectione corporis. Minorem declarat Philosophus discurrendo per
tres senius, scilicet visum,auditum & odoratum. Et probat quoacirca voluptates quae oriuntur ex istis sentibus non dicuntur homines temperantes,aut inteperantes:&dicit quod qui gaudet odoribus per se non dicitur intemperans: per ac cidens aute non dicuntur odores delectare intemperates ut
vrior orirorum aut epularum odores aeum reducunt in memo
riam voluntates.qtae sunt propria obiecta temperantiae sci
licet voluptas,gultus & tactus. Nam risui esuiunt gaudent odore epularum,scilicet per accides,& hoc est signum quod odor percipitur,& est delectabilis bifariam,per se & per ac cides, ut etiam dicit Philosophus in libro de sensu.Vnde Boxum odor videtur percipi per se,&delectare sensum odor . tus per se,&non progreditur ulterius talis perceptio: odori vero epularum,& huiusmodi rerum per accidens, quia talis3 odor est delectabilis ratione epularii quae refertitur ad alium sensum:&ostendit non in hominibus solum,sed etia i ii bel- Iuis fieri & euenire,ut voluptates quae percipiuntur a vi sit, auditu,& odoratu, percipiantur p er accidens. Nam canis non gaudet odore leporis per se: sed propter esum. Similiter leo gaudet voce bovis no per se, sed per accidens, quia ex tali voce percipit adesse nutrimetum. Idem sit in visu: nam leo gaudet aspectu cerui aut capellae agrestis non per se,sed per acci
dens,quia videt sibi adeste escam ex qua nutriri potest: & uepatet sententia Philosophi. t CIRCA voluptates igitur. 3 no Primo probauit Philosophus quod temperantia,& intemperatia no est circa voluptates animi,deinde quod versatur cir ca voluptates corporis: postea quod no circa omnes voluptates corporis vino circa voluptates visus, auditus, &olfactus: nunc successive ostendit circa quas voluptates corporis ipsa versetur,& tria ex ordine affert. Primum quod ipsa versatur circa voluptates corporis, quae percipiuntur gustu& tactu.
Secundum quod magis circa voluptates tactus quam gustus Tertio infert obortum quoddam & soluit dubitationem
quae fieri posset. Probat igitur in primis hoc pacto, Tempe-
295쪽
antia & intemperantia versatur circa voluptates corporis, at non circa voluptates quae percipiuntur visu, vel auditu, vel olfactu, ut probatum est: ergo relinquitur ut versetur circa eas quae percipiuntur gustu,& tactu.V el etiam hoc modo dici potest, Temperantia & intemperantia versatur circa vo luptates nobis communes cum bellitis: at voluptates sectui duini gustum&tactum sunt tales: ergo circa eas versatur te perantia. Patet ratio quia teperantia debet versari circa comunissima voluptate: ea est autem gustus & tactus. Per alios enim sensus Ron vid nine animalia bruta voluptatem cape
re nisi per accidens ut antea diximus. Sed per gustum, & tactum,&praecipue per tactum omnia animalia capiunt v luptatem: ergo illa est comunissima. Notandum quod inter quinque lenitis hominis externos,iactus est omnium comu-
'issimus. Nullsi enim est animal quod tactu careat,&gustu, etia seli confuso seu distincto. Multa vero animalia alijs sensibus carent: visus auteni est omnium sensuum externorum persectissimi is,&i n quocunque animali estvisus. in eo etiam sunt reliqui sensus.Operatur autem momento temporis, &valde spiritaliter,& per eum sensum multae innoteicunt nobis di flerentiae rerum,& non est comunis cuius animalibus, sed tactus est communis omnibus : constas rumine tactu
non potest ultu animaliat in homine is sensus est perfectior quam in caeteris animalibus, & etiam gustus ratione tactus. am, ut inquit Philosophus, perfectiore habemus gustumi quain odoratiam. Atq; hoc ex eo,quia gustus, tactus est qui- dam, quem quidem sensum homo perspicacissimu habet: in
caeteris nanque sensibus vehementer ab alijs animalibus f peratur,attactu longe caeteris omnibus excelletius percipit. quapropter & prudentissimum est omni uanimalium. Indi cium autem est quod in genere hominum penes hoc instrumentia in sensus ingeniosi sunthebete v .& non penes aliud
quicquam. Qui nanque sunt duri carne,ij sunt inepti mente: qui vero sunt molles carne,ij sunt ingeniosi menteque apti. Et notandum quod quantiis visus sit longe perfectior sen- iis simpliciter quam tactus: tamen bonitas visus in homine
On arguit bonitatem ingenii cum sit unius instrumenti se qum: tactus vero complexio sit diffusa per totum cor pus.&quaui directe in plurium cognitionem ducatur intellectus Per
296쪽
per visum & auditum, etiam quam per tactum: tamen noni seu uitur quod per bonitatem visas debeamus arguere bonotatem intellectus.Sed haec latius in libro de Anima. sufficiat autem nobis quod tactus & etiam gustus sumendo eum vel distinctum vel confusum sunt communissimi sensus, & vo
luptates horum communis,imae,& circa quas versatur temperantia. fAT enun&gustu perparum. JSecudario osten- 11idit Philosophus quod temperantia & intemperantia magis vertatur circa voluptates tactus,quam gustus, hoc pacto: Cir ica illas voluptates,quibus magis gaudet intemperatus, tepe xantia & intepetamia versatur: at voluptatibus tactus magis Eaudet inteperans quam gustus: ergo temperatia &intemperatia mastis versatur circa voluptates tactusquΛm gustus. Maior patet. Minor declaratur a Philosopho,primo ratio
ne, secundo exemplo. Nam is qui n5 multum delectatur iudi cio saporum, sed magis commestione ciborum , Or contactu gaudet magis voluptatibus tactus quam gustus: bea intem perans est huiusmodi,ergo magis & potius gaudet voIuptatibus tactus quam gustus. Idem probat exemplo cuius da metulosi,ut ita loquar, tui appellatus est Philoxenus Eu- ριχη
rictus Is autem precabatur sibi guttur ciconiae dari: quo indicatur quod tales homines intemperantes gaudet voluptate tactus,& magis quam iudicio saporum:&ideo volebat ille tactum fieri per longu spatium: sic igitur intemperans gaudet voluptate tactiis,& magis quam gustus. Notandum quod duplex est gustus,scilicet perfectus & G perfectus.veru Imperfectus di sternit tantum conueniens & inconueniens nutrimentum ut per ipsum animalia sumant cibos qui
ueniunt: fugiant autem oppositos,&non coiaementes.& ille
oustus est quidam tactus,& quasi confusus cum tactu ut osten Iit philosophus in libro de anima. Gustus aute perferius est ille qui non solii conueniens & inconueniens in cibis dister nit, sed etiam differentias saporum: & iste praecipue est in homine.Nullum enim aliud animal magis gaudet disterentiis saporum quam homo, qui per talem sensum distinctum
eas discernit.Verum qui utuntur iudicio huius sensus no sta tim sunt intemperatares: propterea dicit quod intemperan
tes maxime gaudent voluptatibus tactus,quae fiunt cibo vel
potu vel ipsis venereis. ΓsEN sv M igitur.JTertio Inferre Iz'
298쪽
perantia versatur circavoluptates,& quoquo modo circa dolores. Secudo quod no versatur circa voluptates animi.Ter tio quod versatur circa voluptates corporis. Quarto quod nocirca omnes voluptates corporis. Quinto quod circa eas voluptates corporis quae ex gustu vel tactu prouenitit. Sexto
quod magis circa tactuin,& non proprie circa gustum ut gustus est, sed potius ut est quidam tactus. Itaq; proprie circa ta ctum. Septimo quod non circa omne tactum: sed circa voluptates quae proueni ut ex quodam tactu in partibus corporis determinatis,& n5 in toto corpore. Istae aute voluptates cir ca quas propriae sunt quae fiunt circa potu,& cibu,& res venereas. Ex quo notandu quod teperatia potest diuidi in plures species tanqua genus, sed praecipue tres species sumatur securdum ista tria propria obiecta, scilicet potu,cibum,& venere. Temperatia cibi dicitur abstinetia: potus vero, sobrietas: veneris aute, castitas: in osculis vero nucupari pudicitia potest.
Quod deserta sint cupiditatum species.
Vpidinium autem aliae comunes esse uidena 11 titr: aliae propriae atque adiunctae. Alimenti nanque cupiditas naturalis est . omnes enim cum indigent nutrimeto, crura aut humidualimentam, Cr nonnunquam viriis cupiunt .cubile etiam cupit ut inquit Homerus iuuenis atq; vigens. Non alite rata omnes talenestae, uel eadem cupiunt. quocirca no stram
idipsum esse ridetur . habet tamen π aliquid naturale. Alios enim alia delectant: cr quaedam quibusdam magis alii mal quaecuq: sumi voluptati.Ηaec cu in sint in na
luto strigide supiditatibus pauci peccat, Cr ad unum, ad ipsum raquam plus. cum enim qui1 ii quaevis comedit aut bibit, donec impleatur superfluo: si tum rei naturalis
ex eratio multitudine. ipsa nasi luresis cupiditas, inaedigentiae est repletio. quapropter hi furetes circa uentre
dicuntur: quia ultra quam oportet ipsum implent atque V . si x 3
299쪽
nales. At circa proprius cupiditates, complures homi, num,mulusq; modis delinquunt. Nam cum talium maetores ex eo dicantur: quia vel gaudent quibus non που lit, vel magis quam ut ipsi multi, uel non ut oportet, muniuersis intemperantes excedunt .gaudent enim quibusidam quibus non oportet gaudere: quippe cum sint odio digna. er si talium quibusdam oporteat gaudere: magis istu gaudent quam oportet, O quam ut ipsa gaudet undatitudo. Eam igitur exuperationem quae est circa Mol notis ita, intemperantium esse, Cr uituperabilem, constat. circa vero dolores, non ut gnfortitudi me,sic in ipsa temperantia
fit. ut temperans quidem dicatur quilpiam Irrendo dolores:intemperans autem nostrendo. Sed intemperans quiadem ex eo dicitur, quia dolet magis quam oportet, comnoluptate non potitur. atque ipsum dolorem afert ei ipsa luptas. temperans autem ex eo quia absentia rer earum quae efficiant voluptatem non dolet, istus abstiariet. Intemperatus igitur ea omnia quae afferunt volup αiem, uel ea quae maxime, cocupiscit: cr a cupiditate adeo ducitur, ut in caeteris omnibus anteponat . quapropterer non adipiscens er cupiens dolet. cupiditas enim est cim dolore. Absurdo autem est persimile ob voluptatem laν dolere . Atqui deficientes in uoluptatibus Cr minus gallaedentes homnes quam oportet,non nimium fiunt. Non esten infens bilitas talis humana. Etenim animalia culteraeibos discernunt: Er quibusdam quidem gaudent, a quirabusdam vero abhorrent. Quod si quis sit cui nutas prorosus est uoluptati,nec ullus ab alio differt: is longe ab hom
ne distat. nomen autem non habuit talis: quia noni
ir8 cilest. Vir autem temperans in his mediocriter sese ho
300쪽
LIBER TERTIUS. sel. Nec enim ijs gaudet,quibus intemperans maxime deisiectatur: sed potius moleste fert, nec ijs omnino quibus
delectari non decet, nec uehementer ullis rebus huiusceis modi delectatur,nes si ab sint dolet, neque cupit, nicti meaediocriter semper. Nec magis quam oportet,nec quando non oportet, ulla res omnino talis ipsum delectat. Neaediocriter autem Cr ut oportet,eus res appetit, qMe uoluaepta te quidem alliciunt: ad sanitatem autem onam corpoaeris habitudinem construnt. Cr res caeteras uoluptatus Uri
fictrices identidem: si nec impedimento sint dictu habilia
bus corporis nec honestatu cancellas, nec jacultatam meatus egrediantur. Nam qui itasese habet magis quam diis gnum est,eiusmodi uoluptates amare uidetur . at tempera
rans non est talis: sed ita se habet, ut ipsa ratio recta praescribit.
v Pi Di TAT v M autem aliae comunes. JHoc est secun- ir dum capitulum in quo declarata antea materia temperantiae & intemperantiae: nunc docet actus & operationes eorundem. Dividitur aute inquatuor partes. In pri ma ostendi i quomodo se habet intemperans in actibus circa cupiditates&voluptates. In secunda quomodo circa dolo res. In tertia declarat insensibilitatent,quae est alterum extremorum temperantiae. In quarta ostendit quomodo temperans se mediocriter habet in actibus circa voluptates & dotalores. In prima igitur diuidendo cupiditates dicit quod alia
sunt naturales & communes , aliae propriae: communes dicuntur quae sunt eaedem apud omnes ut fames,& sitis. Fames
est appetitio sicci & calidi: litis vero frigidi, & humidi, ut
etiam dicit Philosophus in libro de anima hae sunt naturales cupiditates,&comunes,&necessariae ad vitam. De venereis vero non videtur esse eadem ratio, nec hoc pacto concedendum, quia non sunt propter conseruationem indiuidui ne cessariae: sed videtur esse propter generationem alterius. At. C O M M E N T. T q