Aristotelis ... Ethicorum ad Nicomachum libri decem. Ioanne Argyropylo Byzantio interprete, nuper ad Graecum exemplar diligentissimè recogniti. Cum Donati Acciaioli Florentini ... Commentariis, denuò in lucem editi. ..

321쪽

3s non continuo munificus est. Talis autem habitus derecto quidem circa decorum pumitu nunc parur . exuperatio uero sordiditus,er circa decorim ditas appellatur: er quoisunt talis,non circa quae opora ut exuperantes magnitudine : sed in quiblis non oporterer quemadmodum non oportet, quaerentes ibi stiendo et 3σ rem: de quabus posterius dicemus. Magnificus aute imistiJmllus est. nam decoram ipsum contemplari potest, cr37 magnos concinnocere sumptM. Vt enim in principis diximus: habitus operationibus, pr iis duorum e De iatur. Sareptus igitur magnifici, magni sunt Cr decentes: talia autem er opera sunt. sic enim magnus erit plus, Cr decens ad opus.Vtsumptu quide opus,opere Mero diux ad gnus is raptus, uel etiam exuperet. Atqui magnisen, honestatis causa talis sciet si plus. hoc enim omnibus

J sitie intutibus. Et etiam cum uoluptatin fine

' 6P p smonia erogando. exacta nanci ratio ad pus interis vi nimιrum attinet. Atque potius quonam pacto pulcri, ia

322쪽

LIBER QVARTV s. et cutem impensae quas diximus ipsa honorabilia, ut quae

deorum, Immm'; causa filiunt. dedicationes inquam,crextriniones, sacriscia, er circa omne diui m. Et ea

quae ad rempublicam liberaliter fiunt: ut si aliquo in laco ludos stlendidescere oportere putant aut praest ras ;fubire nauium,aut etiam epulum publica exhibere. Atm

iri uniuersis ut diximus er ad agentem habetur respeis qs s quipiam sit, er quas habeat scultates. Digna enim his esse oportet, er non solum op s: verum Cr ipsin acientem decere. Quocirca pauper non erit magnificus: quippe cum ei non sint ea e quatas multos decore sciris: prusQgi uero aggreditur, lim est. nam praeter diagnitatem 'it er id quod oportet. id uero quod rectesese

habetia uirtute emergit . Decent autem er eos quibus talia antecedunt, aut per seipsos,aut per maiores, aut per eos ad quos ipsese reservis propinquintis aliqua ratione Et nobiles etiam,er gloriosos: er quotq orsunt huiuscemodi.Haec enim iniuersa amplitudinem habent, r dignisnate1 gr. Maxime igitur talis est ipse magnificus: er in taliabus impensis uersatur ipsa magnificentia, quemadmodurm diximus .Et maximae enim, σ honorabilis e sunt. Pris lA κvatarum autem eae pertinent ad magnificum quae semci

sunt: ut nuptiae, er si quid aliud tale. Eis circa aliquid tota ciuitas,aut qui sinit in dignitatibus studeant: er circa bstim susceptiones, ex nasiones, Cr munera. non 'enim adseips , sed ad publica sumptu cere magni cussolet. Ipsa autem munera nate quid habent iis quae dijs de statur. Ad magni cum etiam pertinet cir domum a se extructum ut diuitias decenter habere . Est enim quoddam ex haec ornamentum .er item in Vs magis opea adiribus pius fore, quae diuturno tempore presstere ' possint.

323쪽

lis decorum is seruare. Non enim eadem dijs, Hananibus, er ad templum,atq; sepulchrum accommodana

tur. Est autem unusquisque sumptus magnifici suo in geonere magnus. Et magnificent mus quidem is est, tu est manius in magno . hic autem is qui est in his magnus. Ei differt magnum quod est in opere, a magno quod est insumptu. Pila nanque pulcherrima,aut pulcherrimus πα us,puerilis quidem muneris magnificentiam habet pretum autem eius pusillum est, atque illiberale. Qua maepter magnisci est quocunque in genere aciat, magnifice Iacere. tale nanque nequejacile superari potest: C seseqs habet uisumptus dignitas postulat. tuus est igitur ipse magni M. Is autem qui exuperat atquesordidus mispius jaciendo ultra id quod oportet, ex erat ut dictum Nam in rebws multa confinit, eripiendorem' concinne, capta V Nunc ijs qui pecumius constri ni ad conuiuia fibi paranda nuptiali apparatu epulum probens, nunc submini bam comoedis, exhibens in eorum transitu p puram , ut Iacere Megarenses consueuerunt: er omnia lalia non honestatis, sed ostentationis diuitia, rim causa acit, CT ut admiratione propter haec ut putat ab ciatur. Atque ubi quidem multos acere sumptus oporo tet,paruosfacit: ubi uero opus est paruis, magnos. Pusiuautem in decoro circa uniuersa deficit maximis

Dcus sumptibus in paruo perdit decorum. Et quicquid visitarde differendo, scit. Consideratin quonam pocto qua I nummos faciat sumptus. er etiam quoitur: cunctaq maiora quam oportet sejacere putat. Sant i in si tur hi duo habitus vitia quidem. non tamen alberint proin bra: propterea quod neque detrimento sunt alijs, neque

324쪽

LIBERnim η sunt deformes.

Co N s s Q v ENs autem esse videtur.J Hoc est secudum 33 capitulum in quo Philosophus docet de magnificencia. sequitur enim post doctrinam liberalitatis, quia

istae virtutes sunt assines cum versentur circa eandem materiam, sci licet circa pecunias. Diuiditur autem hoc capitulum in quinque partes. In prima declarat materiam magnificentiae,& vitiorum oppositorum.In secunda quomodo magnificusse habeat circa suam materiam an tertia quomodo se habeat circa sumptus qui proprie ad ipsum pertinent. In quar- 'ta declarat quo pacto se habet magnificia, circa sumptus non principales sibi. In quinta docet de viti js oppositis magnificentiae, scilicet de sordido vel experte decori,& de modico. In prima igitur dicit quod post liberalitatem consequens est

tractare de magnificentia,quae habet assinitatem cum ea cum utraq; versetur circa pecunias sed ne videatur quod istae vir tutes sint idem,affert statim differentiam inter eas dicendo quod licet istae virtutes conueniant in materia, disterunt tamen inter se: quia liberalitasse extendit ad omnes actus pecuniarios: magnificetia vero minime.ergo magnificentia non est liberalitasmec liberalitas magnificentia. Hax enim versatur solum circa magnos sumptus, & magna opera. Quod

etiam patet ex ipso nomine quod a magnitudine sumitur:&dicit quod talis magnitudo est aliquid, tu est refertur ad duo, scilicet ad id quod agitur & ad persona quae agit.Tunc enim

dicitur magnitudo in re quando est opus aliquod in genere suo magnum: respicit etiam magnitudo personam agentis,& cuius opera fit, ut si aedificatur domus pro principe aliud requiritur quam si extruatur pro priuato:&lic etiam templa aliud ulterius quam principis aedes. Maiora etiam ornametarequirunt publici ludi & spectacula publica,quam una triremis . Itaq; secundum rei proportionem,& personam agentis, vel cuius gratia agitur magnificus esse debet. Magnitudo igitur respectiva est, de magnificentia ex eo seruare de corum debet, Sc quod docet res,&personas. ET IN quo, 3 ψ& circa quae.J Pro eodem accipitur,& idem est. Notandum quod materia magi ficentiae interna&externa esse videtur:

interna

325쪽

interna est amor & cupiditas pecuniae,quam moderatur: ea terna vero est duplex: aut magni sumptus circa quos versi'tur,& est minus remota: aut ipse diuitiae,vel pecuniae multa, circa quas versatur laquam circa materiam magis remotam.

M AOs autem. J Declarat Philosophus secundit ordinem

suum,quod vitia opposita magni ncentiae versantur circa eadem materiam circa quam magnificetia mediocritas est: α-treina vero aberrant, sed defectus modicitas appellatur,qu e

& ipsa videtur velle facere magnos sumptus:sed dolet & vlterius non perficit opus . excessus vero dicitur sordiditas quae est dispositio exuperans maenificentiam, non insumvlibus. sed sumptibus ahatitur ob imperitiam & ignorantiam quandam circa decorum, quia magnos sumptus facit in rebus paruis,& excedit in sumptu respectu rei quam facit,quae cum iis parua non est digna tanto sumptu: modicus vero econtra grediti res magnas,& postea deficit in sumptu non expen-3s dendo sicut magna deceret. MAGNIFICus aute homo.JHaec est secunda pars huius capituli, in qua ostendit quomodo magnificus se habet circa matellam suam,id est circa masnos silmptus:& affert septem conditiones vel proprietates ipsius magni fici. Prima est quod magnificus est similis scienti: in is qui speculatur circa suam materiam,&inuenit id quod est agendum,& quomodo est recte agendum,est similis scienti. at magnificus est huiusmodi: ergo &c. Nam sicut sciens scit resoluete conclusiones in principia,& ex principijsillas easdem deducere: sic magnificus scit circa materiam suam inuenire quid decet, & sumptus conuenientes rebus accommoda v re. D DEFINI TvR operationibus. JQuia est ob operationes& finem,&ex ipsis percipitur inquiniis versatur, scilicet in eo quod est ipsius finis,&o petis decori atq; honesti,quod agitur: ut enim antea dixit, oninis virtus,&illud ipsum cuius est perficit,& opus eius bene reddit: at magnificentia eum stvirtus,& illud ipsum cuius est perficit, & opus eius bene reddit. At magnificentia cum sit virtus praeclara,tunc praecipue

videbitur esse talis cum mannos sumptus rebus ma nis accommodabir, ut&opus sit Agnum magnis sumptibus amagni sumptus conueniant operi, vel etiam excedant potius,

quam deficiant: ut si quis vellet publice templum aedificare, R deceat expendere non minus quam quinquaginta millia

nummo

326쪽

nummorum: vir magnificus debet potius declinare ad plus, qua a ad minus. s A et qui magnificus.J Secunda conditio 32

vel proprietas ma nifici,scilicet ut honesti causa faciat ma gnos sumptus. Prnat, Omnis studiosus agit ob honestate: magnificus est studiosus,& magnificentia eii virtus:ergo grana Laestitis magnificus faciet magnos sumptus atque magnificos. Et dicit quod hoc est etiam commune cum alijs vir tutibus,scilicet agere causa honestatis circa materiam suam,

quae honestas accommodata esse videtur Unicuique Virtuti. ...hET etiam cum voluptate. J Tertia conditio,scilicet quod 39 magnificus faciet mapnos sum p tus cum v oluptate. Omni pene virtuti videtur esse commune ut operetur cum voluptate, tamen respectu modicitatis.Hoc videtur competere magni

scentiae: inodicusetani facit sumptus cum dolore , magnitaeus cum voluptate. ET erogando.' Quarta coditio, scili- ocet quod magnificus facit magnos sumptussiae parsimonia: Id quod est proprium modicitatis no est proprium magnificentiae:at modicitatis est proprium computatio cum parsimonia, & ratiocinatio cum exquisita quadam cura: ergo id non est magnificentiae,sed econtra sine parsimonia erogare,&1umptus magnos facere cu largitate. DAT vs potius.J rQuinta condicio,scilicet quod magnificus comiderat magis quo pacto fiat opus pulcherrimum & maxime decem,quam quanti costet: &hoc probatur eadem ratione qua superior. Nain modicus quonam pacto per quam paruos sumptus res aliqua fiat semper considerat. ON E c E s s E est igitur. Sexta Attonditio,scilicet quod magnificus est liberalis,id est libesaliter agit:&ista proprietas non couenit modico nec alteri exa remo,id est sordido ,& inscio decori,quia neuter cosiderat :ondiciones & circunstantias quas seruat liberalis, cum agit: nagnificus vero eas seruat, scilicet ut agat quado oportet,& t opo rtet,& sic de reliquis. Notadum quod liberalitas acciso, ii potest duobus modis. Vno modo,ut est veluti quoddam enus,quod diuidatur in duas species, scilicet in magnificeniam & liberalitatem, & competere potest utrisq; communi

uadam ratione,ut sit mediocritas quaedam circa pecunias vi P ortet & quomodo oportet pro dignitate rei. Alio modost liberalitas proprie dicta solum in paruis rebus,&paruis imp tibus,&haec collocari potest sub illa superiore laquam

327쪽

quaedam species, & etiam magnificentia sub eodem genere ut altera species, ita ut fiat duae species distinctae inter se sub

eodem genere liberalitati s.& sic magnificentia erit liberali tas, non autem econtra: veluti omnis habitus est dispolitio, non autem ecCntra, ut dicit Philosoplius in Praedicamentis: sic etiam magnificentia est liberalitas,non aute econtra. Easedem enim coditiones videtur seruare magnificus,quas praescribit recta ratio, & quas serualliberalib: sed hoc intereii,

aluod magnificus addit super illas magnitudinem quandam Dubitatur utrum liberali tas sit virtus distincta a magnificentia: Sc videtur quod non sit distincta,& probatur , Illa virtus

est idem eum alia, quae versatur circa eande materiam idemq; obiectinii: at liberalitas & magni etia ver santur cisca eandem materia id est circa pecunia Tergo liberalitas & magnificentia idem esse videtur. At vςro si quis dicat eas propterea differre quia una sit circa paruos sumptusialia circa magnos,

respoderi potest luod magis & minus non diuersificant spe cies: ergo nee istos habitus. Dicendum ad haec quod tenendo sententiam Philothphi, quod liberalitas illa quae est sub genere,&proprie dicta liberalitas est distincta specie ab ipsa magnificen tia. Et cum dicitur quod sunt eade,quia ver santur circa eadem materiam, respondetur quod habitus distinguuturnon solum cum veriantur circa diuersa obiecta: sed etiacum circa ide diuerso modo. diuer se ratione. Et veru est quod magis & minus non faciunt diuersitatem specificant: sed dico quod ite virtutes non solii disserunt per magis & minus,sed per rationem rectam. Nam alia est ratio recta quae mensurat actus liberalitatis & alia quae mensurat actus magnifici. Alius cergo didiuersus est modus utriusq; virtutis. Nam liberalitas seruat modii i ii paruis rebus: magnificetia vero seruat deco'rum inan uis,quae est disserentiano parua. Disserunt etiam

a Manitae, quia ex liberalitate sequitur opus gratum hule vel illi : ex magnificetia vero,opus comune& publicum, tum magnu atq: decorum. ex quo patet, quod eum nosolum per magis & milius ita etiam per alias rationes disserant. quod liberalitas propria est dillincta specie a magnificentia Verturina uiscentia est qiuaedam liberalitas, non ea quae est species ea est genus: & hoc pacto inam nisi-cusest quid a liberalis,ut dicit Philosophus, id est habe liberalita

328쪽

ralitatem quae est genus, quia seruat mediocritate circa sum plus cum decentia debitis circunstantijs seruaris. DCIRCA 3haee. J Id est circa has conditiones. I A TQ V E magnificus. J Haec est septima conditio vel proprietas magnifici, scilicet quod pari sumptu magnificus iaciet rem magis praeclaram, quam liberalis:quod probatur, quia vir magnificus quociiq; sumptu opus praeclarius faciet: sed fieri potest ut pari sumptu

utatur magniticus deliberalis: ergo pari sumptu faciet opus praeclarius. Et videtur Philosophus huius afferre ration di cedo quod interest inter re quae possidetur,&opus aliquod. Res enim quae pos,idetur habet hane virtute ut iit magni pretii,& sit ex materia pretiosa, & virtus eius videtur esse pretiositas ex parte materiae.Operis autem virtus est magnitudo de Pulchritudo summa. Res igitur quae possidetur,dicitur habere ma nitudine pretii opus aute pulchritudinem & mgni istudine&admiratione. Magnificus igitur magnis sumptibus utitur in genere suo: liberalis vero etsi sumptu iaciat in ali qua re videbitur ea res si pari seniptu Mi habere aestimationeptrii uno a autem eam agdiIudi neniauam habet opus m gnifici. Veluti si liberalis faciat praeclaram pateram ex solido auro,quam dono dedat ecclesiae,cuius pretium sit numoru auri centum,magnificus pari sumptu faciet opus excestentius in pulchritudine &magnitudine. Prima res erit utilis quo ad possessionem:istud vero pulchrius, de ad magnificentiam a commodatius: impense autem eo pertinent. Haec est tertia

pars huius secundi capituli, in qua Philosophus postea quam

declarauit materiam magnificetiae,& proprietates quasdam magni fici:nunc affert sumptus qui ad magnificum pertinent,& opera eius in quibus tales sumptus facit: de primo ostendit , hoe quod diximus: deinde declarat ad quem, id est ad quam personam spectat sumptus huiusmodi facere. Verum cum opera magnifici varia sint alia alijs erum magis principalia &gradus habebunt. Nam eorum quaedam spectant ad eui tum di ainum quaedam ad homines: & eorum quae ad homines pertinent,quaedam sunt publica,quaedam priuata:& priama sunt magis magnifica .quam secunda: dc secuda quam tertia. Dicit igitur in primis quod j sumptus,&ea opera praeci pue&proprie pertinent ad magnificum, quae sunt maxima& praestantissima omnium: sed ea quae spectant ad cultum

329쪽

diuinum sunt huiusmodi.ergo ea proprie pertinent ad x . rvin magnificum. Ea vero sunt ut templa,& similia quae pertinent ad sacra,& ad cultum diuinum,& ea quae circa rem publicam.In secundo gradu sunt opera pertinentia ad homines, Sc non quaecuque,sed publica: quod potest probari hoc pacto O pera maxima inter humana pertinent ad magnifi- cum:at publica sunt huiusmodi. ergo,&c. fAT v s in uniuersis. J Hae in parte Philosophus declarat personam ad

quam pertinent tales sumptus magni:& videtur afferre tres conclusiones ad hoc declarandii. Prima est, quod tales sun-ptus pertinent ad locupletem, & ad eum qui est praeditus facultatibus. Nam magnitudo est ad aliud, & non dicitur simpliciter. respicit enim personam quae facit & opus& sumptus. Nam ad eum pertinent maximis sumptibus maxima Opera facere, qui recte ea facere potest:sed diues& faculta tibus abudans est huiusmodi ergo ad eum pertinet. Ex Dosequitur secunda conclusio quoa ad pauperem non pertinet quia non habet facultates,& faceret ea quae no posset, nec eudecerent. Et ex his affert tertiam coclusionem, scilicet quod, adeos pertinent tales sumptus ,qui v et eos antea fecerint ipsi et vel sui maiores,& progenitores. sp RIvA TORVM aure 4 Haec est quarta pars ea tuli: in qua affert sumptus pertinet ad magnificum, non ut principales, sed ut secundarios: &afferteriam eorum quosda gradus. Primus est sumptuu eorum qui semel in vita fieri solet ,ut nuptiae. Secundus est circa ea. quae vestiersa ciuitas studet tei realiospitalitate lesatorum de eos suscipiedos hospitio,&honorandos & smBia,ut sunt munera quae debent esse magnifica atque ampla,&etia aedes

7 ut patet in textu. ET ite n ijsce magis. J Affert sententiam Philosophus hanc ad declarandum id quod magnificii est praeter alia supradicta, scilicet quod in ijs praecipue debet

magnificus suos sumptus locare quae sunt iuturna &stabilia quia etiam pulchriora,&admirabilia esse solent,& quadam a magnitudinem prae se ferre. LLAT v E in singulis. J Hac in parte Philosophus affert legem quadam communem seruanda in sumptibus qui filuat a magnifico:& dicit quod oportet magnificum seruare decorum, quod fit cum sumptus a

commodatur operi, personae.&illi pro quo si talis sum- . pim. Itaque magnificus rationem habebit de operis de per

330쪽

LIBER QUARTV s.

sonae& sumptus. non enim eadem est magnitudo templi,& Privatae domus: nec sumptus esse debent aequales, sed longe maiores in templis aedificandis. Verum magnificus in quo cunq, opere magnus erit,quia magnitudo operis praeclarior

est,& maius quiddam quam pretium,&ipsi sumptus. sis au stem qui exuperat. J Haec est quinta pars capituli: in qua declarat Philosophus vitia opposita magnificentiae :& primo de eo qui dicitur sordidus,& rudis ignarusque eius quod decet: deinde de eo qui dicitur modicus. Dicit igitur quod sordi dus est is qui excedit in sumptibus faciendis plusquam deceat opus quod faciedum suscipit:&volunt ij videri magnifici,&nesciunt seruare decorum,ut Megarenses qui in apparatibus comicis cum scenae solerent tegi pellibus,cceperiit afferre &apponere purpureas vestes contra decorum & consuetudi,

nem. spv sIL Lys autem. JAffert aliud extremum philosophus quod est defectus:& ponit quinq; conditiones, & pro prietates & desectus,quae patent in textu. t sv NT igis r. J st Declarat ista vitia comuniter Philosophus, dieendo rod ii habitus oppositi magnificentiae vitia quide sunt: deinde dicit quod no afferunt vituperationem. Prima conclusio probari potest hoc pacto,Omnis habitus qui opponitur virtuti est vitium: sed hi duo habitus opponuntur virtuti magnificentiae. ergo &c. Secunda conclusio, Hi habitus qui non sunt detri

mento aliis non afferunt nimium vituperationis: istiatici supradicti sunt huiusmodi. ergo&c. Et haec deliberalitate &magnificentia. Notandum quod cum sint quatuor virtutes quas isti appellant cardinales,scilicet temperatia,fortitudo, prudentia,iustitia ad quas reliquae morales activaeq; virtutes reduci videntur: quaeritur ad quam istarum reducantur tib ralitas & magnificentia. Alij dicunt ad iustitiam:& adducunt rationes,quia Qui iustitia est circa actus,& extenditur ad ex teriores personas: eodem modo liberalitas,& magnificentia

ad alios extendum actus suos. Praeterea videntur conuenire in materia,quia iustitia videtur versari circa bona externa,&etiam circa pecunias tribuendo cuique quod suum est. Alij di is Si --

eunt has reduci ad temperantiam, quia dicunt liberalitatem versari circa affectus sicut versatur etiam temperantia. Nam illa circa cupiditatem pecuniarum: haec circa cupiditatem voluptatum corporis. Pecuniae noes sunt materia remota libo