장음표시 사용
311쪽
de non oportet: er mi hoc ipso illiberales .ad capiendum autem proni sunt, quia cupiunt quidem erogare. Hoc autem ficile nequeunt acere, cum cito scultates sis deficiunt. itaque ex alienis dare cogi tur. Et mul quia nulla est eis honestatis cura,sine ullo discrini: ne er unctis
que capiunt. dare nanquepercupiunt.quonam alitem maedo aut unde,nullum est apud ipsos discrimen. Quaproαpter nec dationes ipsorum sunt liberales. Non enim sunt honestae,nec honestatis gratia,nec ut oportet efficiantur. Sed interdum quos oportet esse pauperes, eos diuitessisciunt. Ex iis quide qui moderati sunt moribus,nihil dani. adulatoribus autem multa, aut quampiam esum allerenis
tibus uoluptatem. Quam ob rem er plerin ipsorum ii temperantes sunt. nam cum facile erogent, proni sunt σαdsumptus in flagit synciendos . ais quia non ad honeae stilem uiuunt,ad uolup&ies declinant. Prodigus igitur si
nullam prorsus habeat emendationem, ad haec transirere ditur. cura uero diligentias adhibita, ad medium cr is 29 quod oportet tandem deuenerit.At illiberalitis ac auariaiia,incurabilis est. Etenim ex senectus er imbecillitas octurni auaros videtur escere. Estq, hominibus in D in
gis quam prodigalitu. pleriq- nans cupidi sunt magis SQ pecuniarum,quam ad dandii proclives. E xtenditur praeα Sy terra longe, Cr plures ecies subit. C omplures enim esse
videntur illiberalitatis ac auaritiae modi. Nam cum in duobus hisce consistat,in dedictione inquam dandi, er exuperatione accipiendi: non omnibus inest tota, sed interdum seiungitur . er quidam in capiendo exuperant: quidam ridando desciunt. Qisi natis talibus appellationibus nimis creantur,parci, tendces,aridi: omnes in dando deficiunt, aliena
312쪽
cliena vero non appetunt,nes accipere uolunt. Quidam enim is dando deficiunt, propter modestiam quandam, turpiumq; rerum cautionem. videntur enim nonnulli, vel saltem aiunt, o em suam conservare: ne compellmntur aliquando turpe aliquid agere. Ex his est er ipse cummi sector, er quiuis citis: qui quidem ab exuperatione non dandi cuiqum,nomen habuit tale. Quidam uero ob meae tum abstinent alienis.quippe cura non facile ii ipsos alleisna, Cr non alas res ipsorum accipere . itas nec accipere ipsis, nec dare placet. Quidam aute in capiendo exupeaerant:undioe,er quiduis capientes. Q nales sunt is qui operationes illiberales exercent: ut lenones, er omnes tales, er faeneratores, er qui dant parua pro magnis . hi nans omnes, unde non oportet er quantum non oportet acciripiunt. commune autem ipsis omnibus esse uidetur turpis comparatio lucri. uniuersi nanque graua lucri,erhuiusce
quidem praui probra sustinent. Eos enim qui granis
dia unde non oportet, Cr quae non oportet accipiunt, litorannos ciuitates expugnantes er templa expoliantes:
non illiberales, sed perniciosos, sed impios, sed iniustos
potius appellamus. Aleatores tamen, Cr Iures atq; latromnes,illiberales sunt.Turpi enim uersantur in lucro. omnia nanqcausa quaestus agunt, Cr sustinent probra uis βια res quide capiendi Iratia,maxima pericula subeunt.Aleatores aute ab anticis quibus dare oportet lucrantur. utris igitur unde no oportet lucrari uoletes, turpi in lucro versantur. Cromnes tales accipiedi actus illiberales sunt. Merito aute illiberalitas liberalitati cotraria dicitur. Na er 31 maius est malu quam prodigalitas: erhomines magis hac ipsa peccant,quim ea qua diximIs prodigalitate. De libe
313쪽
C o M M E N T. I --- E I N C E P s autem de liberalitate J Hic est quartus ital Iber Ethicoru : in quo Philosophus post doctrina for
titudinis& teperantiae, prosequitur in declaradis reliquis Hilitibus moralibus, excepta iustitia: quani differt in v. librum,ut patebit. Docet igitur in isto de lideralitate anagnificentia,magnanimitate, de virtute innominata circa honores, de mansuetudine de amicitia quae no est affectus nec amicitia proprie dicta de veritate,de comitate,vltimo de ver cudia, quae est affectus laudabilis,n5 tamen virtus. Diuiditur aute hic liber in v. tractatus.In primo tractatu declarat virtutes circa pecunias quae sunt duae,scilicet liberalitas & magni ficentia. In secundo tractatu declarat virtutes circa honores, quae etiam sunt duae,scilicet magnanimitas, & virtus innominata, & haec quatuor dictitur versari circa ea quae existimantur bona externa. In tertio tractatu declarat virtute circa ea quae existimatur mala externa,quae est mansuetudo. In quarto declarat virtutes circa comunem couersationem ,& actus lita manos, quae sunt tres,scilicet amicitia,veritas, comitas. Ia, quinto docet de verecundia, qui est affectus laudabilis, non tamen virtus.N umerus autem sussiciens virtutum sumitur ex suis obiectis diuersis,& diuersis modis versandi circa talia obiecta, ut etia antea diximus. Primus tractatus diuiditur in duo capitula .In primo docet deliberalitate. In secundo de magnificentia. Primum capitulum diuiditur in quatuor partes, Quae
suis locis patebunt. In prima igitur parte dicit Philosophus quod deinceps,scilicet post fortitudinem & temperatiam, deliberalitate dicamus. Ea enim videtur sequi in ordine, quia sicut illae moderantur affectus ut irascibile,& concupiscentia voluptatum:sic ista affectus internos, id est cupiditatem circa pecunias. Merito igitur post illas collocatur.Verum seruando ordine sutim Pnil ophus incipit afferre materiam circa quam versatur liberalitas.& probat hoc pacto Quaelibet virtus mediocritas esse videtur circa eam materia & obiectacitea quae cum bene se habet laudatur: at liberalitas laudatur cubene se habet circa pecunias: ergo ipsa est mediocritas rirca
pecunias tanquam circa suam materiam,& non circa res berulicas, aut circa ea quae afferunt voluptates. Et declarat Phil
sophus quid intelligit per pecunias,scilicet non solum nam
314쪽
mos,sed omnia etiam quae pretio &numis aestimari&inen . surari possimi. Notandum quod obiectum siue materia cu- .iuslibet virtutis est duplex, propinquum & remotum. Nam fortitudo versatur circa timores & fiducias, tanquam circa materiam propinquam:circa pericula bellica de morte, tanquam circa remotum. Idem est de temperantia cuius materia propinqua sunt voluptates, cupiditates,& huiusmodi: remota vero sunt illa quae afferunt cupiditates, re efficiunt voluptaieni, vicibus, potus, & rea venereae. Liberali tatis est etia duplex materia. propinqua est cupiditas pecuniarum: remota vero sunt ipse pecuniae: & hoc dicitur,quia virtutes non solum circa actus versari videntur,sed etiam circa astectus quos moderantur: ut est liberalitas quae moderatur cupiditatem pecuniarum, & versatur etiam circa pecunias dandas vel accipiendas,sed magis circa dandas. Hic autem Philosophus videtur loqui de materia remota. DE , T aute & circa pecunias. t i Declarat Philosophus eandem etiam materiam esse prodi salitatis Scauaritiae. Medium & extrema versantur circa eandem materiam: at liberalitas quae est medium versatur circa pecunias: ergo prodigalitas & auaritia quae sunt eius extrema, docetera. Post haec Philosophus tangit in genere auariatiam & prodigalitatem,quia interius particulariter declarabit:&de prodigalitate dicit quod interdu homines eam confundun i,& no di sti ncteaccipiunt,appellantes aliquand o in continetes prodigos, ut patet in textu. REBus aute. JHaec 3' est secuda pars huius primae in qua Philosophus docet de actibus liberalitatis,&vitiorum oppositorum,plures asserendo conclusiones atque sententias. Dicit igitur in primis, quod pecunijspo ssumus bene &male uti, id est abuti, quod probatur hoc pacto,Bonis utilibus bene & malevtimur ad aliquem finem consequendum: at pecuniae sunt vel dicuntur bona usilia: ergo pecuniis bene vel male uti post unus ad aliquem sine consequendum. Maior clara. Minor quoque per Philosophum, qui antea dixit in primo, Vtiles enim sunt & alterius
fratia. l ε τ diuiti js igitur. J Declarat Philosophus & pro
at quod liberalis optime utitur diuiti js & pecuniis. Qui ha- .
bet estquam virtutem bene utitur illis rebus circa quas versa tur talis virtus: sed liberalis habet virtutem quae versatur cir
315쪽
Affert aliam conclusionem Philosophus, scilicet quod usus
pecuniarum est ipsa erogatio : acquisitio vero non est usus,
s sed possessio, ut est manifestum. I Q v o circa viri. 4 Affert aliam coclusionem,scilicet quod liberalis viri malis est dare
ubi oportet,quam capere unde oportet.&hoc probat plu- ribus medijs. Et quia magis pertinet ad virtutem benefacere quam suscipere,&honeste agere quam non agere turpiter: tem quia operationem dandi,&gratia sequitur,&laus,&non accipiedi. Item virtus versatur circa dissicilius:at disciuus est dare quam accipere: ergo magis propriu virtutis, est uberalitas . Et item hoc percipi potest ex comuni hominum more, qui proprie laudant eos de virtute liberalitatis qui dant ,&no eos proprie qui accipiunt unde oportet, laudant ut liberales: & item hoc idem deprehendi potest, quia liberales vehementer amantur, & hoc est quia conferunt benencia,&dant,&erogant,&prosunt hominibus, &hoc co salutin dando non autem in accipiendo. Ouare liberalis arigis est dare quam accipere. 7 . s ' ' N ε autem actus. JHaec est secunda pars huius capituli,in qua postea quam declarauit materiam liberalitatis, ct opera tiones eius,& vitiorum oppositorum,quoquo mo-co nunc asteri conditiones quae requiruntur ad liberalitate, α proprietates quasdam quae ei copetunt, adducendo pluresententias&conclusiones. Declarat igitur in primis conditiones quae requiruntur ad praecipuit actum liberalitatis, hoc pacto . Omnis operatio secundum virtute fit ut oportet,&quando oportet,& gratia honestatis,& virecta ratio diaciat: at datio & actus liberalis est operatio per virtutes αuudiosa: ergo fieri debet ut oportet, & quando oportet,&1 eruatis alijs circunsta iiiijs, quae actum rectum & studiosum equutur,& etiam dabit. λ fieri secundam conclusionem PhiIosophus,omnis actus studiosus est iucundus:sed actus dari di secundum liberalitatem est studiosus: erto & iucundus. addidit Philosophus, vel sine dolore, quia aliquae sunt O rationes virtutis quae non fiunt sine dolore, ut in fortitudia . ne vidimus, habent tamen iucunditatem respectu finis. fAT is qui dat. J Hac in parte Philosophus afert nonnul
adducit ut manifestius cognoscatur liberalis,& eius om- .
316쪽
honestatis gratia ,& similes omittit circunstantias quae neces sario requiruntur ad perfectum actum virtutis,non est appellandus liberalis. Er itidem is. J Asteri aliam conclusionem snegatiuam, quod is qui dando dolet non est appelliradus liberalis, cum anteponat pecuniam honestis actionibus: nee item is qui capit unde non oportet, & item liberalis no facit suscipit beneficia. Notandum quod sicut fit in naturalibus: etiam fieri videtur in virtutibus,quatum ad hoc propositum: sed in naturalibus fit ut ea quae sunt maxime activa non sunt facilia ad suscipienda:& econtra,quae sunt valde passiua, mi ni me agere possunt. Vnde ignis est maxime activus inter reliqua elementa,& non est facilis ad suscipiendum. Idem eueniare videtur in virtutibus & operationibus secuduin illas: ergo qui est facilis ad conferenda beneficia & ad dandum: non est facilis ad eadem suscipienda. sv a Rura unde oportet. J AD io fert aliam conclusionem,scilicet quod liberalis accipiet unde Oportet no quia sit honestum,nec honestatis causa,sed ut habeat unde det & eroget. Et dicit quod accipiet ex suis proprijs rebus.&haec est conclusio clara.Notandu quod duplex est actus liberalis, unus dandi alius accipiendi.Primus est magis proprius: secudus vero est gratia primi. fAτ neq; suas.J II Affert aliam conclusionem, scilicet quod liberalis non negia it res suas: dc hanc asser re videtur, quia supra dixerat quod
beralis non multi facit pecunias. Probat autem hanc conelusionem hoc pacto illa quae coferunt ad actiones proprias liberalitatis,id est ad actum dandi no negligit liberalis: sed res propriae sunt huiusmodi: ergo non negliget res proprias li- beralis. ON EQ v E quibusvis .J Affert aliam conclusionem, Iasiellieet quod liberalis non dabit sine ulla consideratione,&indifferenter cuique petenti:& hoc necessario videtur affer. e,cum pluribus verbis declarauerit proprium actum liberais esse in dando. & ut intestigatur quo pacto istud fieri d , tr ideo dicit quod liberalis non dabit cuique indifferen or:&assignat rationem, scilicet ut habeat unde dare positis qDibus dare est congruum & honestum. Ouod si largire in sine ullo discrimine quibuscunque, non has eret forsitan ostea unde daret ijs,in quibus honeste beneficium collocara . V ATTINET etiam. J Hac in parte Philosophus asseri a33 4
317쪽
quasdam proprietates quae copetunt homini liberali: & pH-mo affert talem, quod ad liberalem 1pectat excedere in dando. Nam is qui ipsuiu non respicit in dando,plus dabit quam detineat, & pauciora sibi relinquet pro seipso: at liberalisi est huiusmodi:ergo& caetera. DAT enim pro facultatibus. JAffert secundam proprietatem ne intelligatur quod liber lis sit simpliciter & sine ulla exceptione talis qui plura dat,&pauciora sibi relinquit c ita ut qui plura dat sit magis liberalis. ideo dicit quod talis liberalitas attendenda est iuxta facultates. Atq; ex eo assert obortum quoddam, scilicet quod nihil prohibet eu qui pauciora dat esse magis liberalem, si tenuio-1s res ei sint facultates. OMAGIs autem. J Affert tertiam pro prietatem, scilicet quod ij liberaliores esse videntur, qui dat ex ijs rebus quas ipsi non acquisiuer ut suo labore: sed habuerunt ex patrimonio, & ab alijs huiusmodi:& probat id etiais similitudine genitorum & poetarum. OAT vero facile.JAffert quartam proprietate, scilicet quod non facilest ut ii
beralis sit diues,cum sit facilis ad rogandum,non autem ad V capiendum&conseruandum,ut late patet intextu. DCvMigitur liberalitas. J Declaratis pluribus conditionibus, ex quibus actiis liberalis consistunt boni atque laudabiles,& allatis proprietatibus liberaliS: nunc coparat liberale cum prodigo, resumendo nonnulla quae dixerarie liberali ut magis cognoscatur prodigus. Contraria enim,ut inquit Philolophus, iuxta se polita magis elucescui. Dicit igitur,csi liberalitas sit mediocritas circa dandas accipiendasque pecunias, dabit ubi oportet,& quando oportet & reliqua,ut latissime IS patet in textu. ODA Tio NpM bonam. J Id est congruam,
ut ita loquar, dationem & decente:sequitur congrua, dc d cens acceptio. Est enim propter illam.& ideo si acceptio esset unde non oportet,&esset turpis, non sequeretur dati nem liberalem & honestanu esset enim contraria,& non fieret simul in eodem, scilicet liberalis datio & turpis acceptio: sed honesta dationem iii nilis acceptio consequetur, scilicet honesta & congrua &ideo se inuicem compatiuntur,&Ω-quuntur& fiunt simul in eodem ut dicit Philosophus: con traria vero minime. Sanitas enim & infirmitas oculi no posisunt esse simul in eodem oculo. Sed sanitas&optima visioqitae sequitur ex sanitate ocin fient simul in eodem Oculo. Quare
318쪽
quate datio honesta quae est liberalitatis non sequetur a ceptionem turpem quae est auariti contraria enim simul fierent in eodem, &se inuicem consequeretur,quod est absurdum. IN Ec Simonidis sententiam. J sententia Simonidis is fuit quod debemus dolere quando facimus id quod non oportetmon autem debemus dolere si non facimus id quod oporteuhoc autem no placet liberali.dolet enim si non dederit ubi oportet. PRODIGus autem. JPaucis verbis di iocit Philosophus, quod prodigus est is qui delinquit in ijs in
quibus liberalis recte se habet:ille autem aberrat excedendo mediocritatem in dando. D I x I M v s aute.J Haec est tertia ii pars capituli in qua comparat prodigum cum auaro , decla rando primo prodigum simpliciter: deinde prodigum habentem alia vitia connexa. Dicit igitur in primis prodigum esse eum qui excedit in dando, di non capiendo unde oportet:&1ub nomine dationis comprehenditur etiam ipse sumptus qui redigitur ad actum dandi,ut patet. sis paruis χαtamen.JHoc addit ad differentiam tyrannorum,qui licet aecipiant unde non oportet, tamen non proprie dicuntur auari,sed iniusti potius,& nequam homines. O PRODIGA- 23 11 T A ri s igitur.J Affert unam conclusionem de prodigo, scilicet quod ista duo non videntur multum persistere simul, scilicet non capere ,& nimium erogare, per hoc quia cito deficit pati imonium&facultates. DAT va talis. JHac in t parte affert aliam conclusionem,scilicet quod prodigus est melior quam auarus, quam probat duabus rationibus. Prima,la vitiosus qui facile sanari potest est melior eo qui cum dissicultate sanatur .at prodigus est huiusmodi respectu avari: ergo est melior quam auarus. Probat aute quod prodigus facile sanari potest propter aetatem,& indigetiam superueniente.Item duobus existentibus vitiosis is qui ad mediu redigi potest facilius est melior eo qui dissicilius. At prodigus est liuiusmodi, ut ostedit in textu Philosophus: ergo est melior quam auarus id est minus malus cum uterque sit malus. Patet ratio,quia illud quod magis conformatur cum medio facilius ad illud reduci potest, quam id quod longius distat. Prodigalitas autem magis colormatur cum medio:dat enim α no accipit. ergo & facilius ad id reduci potest. Ignis etiam ut id in naturalidus ostenda*r,facilius ad aerem reduci po.
319쪽
. ad aquani, quia est inter ignem &aerem symboli cadispositi O, qu non est inter ignem & aquam. Tquo alio modo.JScilicet per aetatem vel doctiina,&similitais f UAPROPTER detur. D ert unum obortu siue coroianum ex supradictis, scilicesquod prodigus nonin Itur moribus prauus,ex eo quod excedere in da do no Vid q'od i lutosophus videtur loqui de prodigosu placuer,&non de eo qui habet cu prodigalitate ilia annexa vitia uae solent comatari prodigalitatem in homine prodigo.& ideo. Nui Qui tuu exiistiniatur ob plura viva sed rodi mpliciter & proprie dicitur qui vitium unum Ilia et, quod patrimonium c5sumat & perdat . unde Graece ara appellatur, quasi seipsum perdC, & patrimonium Z is V - ορος modo. JAliam rationem affert qua probat quod prodigus est melior quam auarus:&hoc est, curam dado videtur prodessὸ multVarus vero nemini.
non est simpliciter prodigus, sed mixtus, quia non duni in d O ex 'dit: sed Giani mpit unde non oportet, &in hoc
tum capit: prodigus inquantum crogat ubi non o- ortet,&aliis circunstant ijsoicissis,&plerunque euenit ut 1int intemperantes,& alia vitiavonnexa habeam, ut imas me patet in textu Philosophi. fA r illiberalitas ac auaritia
par huius capituli in qua Phi- , m, sciendo plures con siones
e P0 P. - qVO uJsiria videtur esse quaedam res insanabilis, & asiignat rationes, & quia sit ex senectute, ME. ἡόi 'm ς - ς δ' quia Videtur magis inlita nobiscum pluribus ansit auaritia quam ipsa prodio alitae Mornri
uam esse insanabilem. sed insanabile bifariam conssiderari ... μ' IV dinullo modo sanari potest: quoddam
cum dicticultate sanabile. Hoc secundo modo intellioit Phialosophus, & ratrones suae ostendunt dissicultatem, non autem imponibilitatem. Graece enim dicitur apud eos x non solum priuationem, sed interdum etiamdimenta ratem
320쪽
ratem significat. Notandum etiam quod illa positio videtur esse vera,vi cuius causa remoueri non potest sit insanabile:si esset causa per se. nunc autem senectus vel imbecillitas non est causa auaritiae per se nec necessario, sed per accidens. Si enim esset causa per se, tunc necessario omnes senes & Omnes imbecilles essent auari , quod est falsum: verum hoc,etsi plerunque sit,non tamen semper. Ex TENDI TvR prae- 3otet ea longe. t Alia est eo nilusio,scilicet quod auaritia magis . extetiditur,&procededo accrescit. COMPLvREs enim.J 3IHac in parte ostendit quod multae sunt species auaritiae, &multi modi: deficit enim in dando , de excedit in capiendo multis modis,ut latissime patet in textu i liberales, id est sordidos. LM ER1To autem. J Concludit Philosophus com- 31 parando extrema cum medio ,& ostendit quod auaritia magis opponitur liberalitati. Nam illud vitium quod maius est malum magis opponitur virtuti,&item illud in quo homines magis peccant: sed auaritia est huiusmodi respectu pro- .digalitatis: ergo magis opponitur virtuti, & medio, id est ipsi libralitati.
De magnificentia,& eius extremis.
Onsequens autem esse videtur Cr de inda H hgnificentia pertractare. Videtur enim Crina uirtus quaedam circa pecunias esse: non tamen sese extendit ut liberalitas ad omnes pecuniarios actus, scd ad sumptus tantam. Atque in his ipsis liberalitatem exuperat magnitudine. Nam ut ipsum nomen sub significat, decens fit per ipsam is magnitudine sumplus. Magnitudo aute est ad aliquid. Non enim idem surepta, triremis, ex spectaculorum praefector decet. τομίαν Decens igitur est er ad ipsum, Er in quo, Cr circa quae ide θ fLQni uero parius in rebus,aut mediocribus pro digniant te semptu cit, qualis est isse qui dicit, A tq; egos pededi peregre venientibus ultro non dicitur magnificum: '