Aristotelis ... Ethicorum ad Nicomachum libri decem. Ioanne Argyropylo Byzantio interprete, nuper ad Graecum exemplar diligentissimè recogniti. Cum Donati Acciaioli Florentini ... Commentariis, denuò in lucem editi. ..

351쪽

LIBER QUARTV g. 3is rion ab asciu duci: sed pro his, rinio in tepore irasci

soli permis atque rario iubet. Peccare autem circa destaectionem magis uidetur . non est enim uindex ipse mansuein. Due,sed potivo clemens, ex ad ueniam dandam proprior. Dinctio autem, iue sit quaedam irae uacuitas ue aliquid 89 aliud, uituperatur. Qui nans non irascum tur pro quibMOporici,cT ut oportet, CT cum oportet,cτ quibus oporotet fatui esse uitientur . nam neque sentire, neq; dolere viridentur. Atque qui non irascitur: non uidetur esse apius ad xlciscendum: perfrre autem contumelias, er suos ne gliragere crvile est sane. Exi eratio uero per omnia quidem MPsit. Num fit Cr in quibM non oportet, er pro quibus non oportet: er insita Cr uelocius, a maiore in tepore quam Oportet. no tamen uniuersa eidem insumi: quippe cum esseno posit. malum enim ex seipsum perdii. er si integrum sit, intolerabile fit. Iracundi igitur cito quidem irasititur, 9 quibus non oportet, a pro quibM no oportet, Cy magis quam oportet. at cito desisti t. quod quidem er optia iam habent. hoc autem ideo fit, quia non detinent iram, sed reddunt. quo pacto crinans stiμηt,ob celerit lem. p. I O , deinde cessunt. Exuperatione autem sunt celeres: er adquid uis, s pro quovis iracundi' qui Minae suest bilis. διαιν, .unde π summae bilis homines appellantur. Amari autem 92 cum difficultate placantur, o longo tempore furit subira. detinent enim ipsam sed ubi reddiderint,cessant. vlotio nans ponit irae modum,pro dolore uoluptatem effiaciens. quod si hoc non fat: habent ipsum pondus .etenim quia non est man stum nemo persuadet ipsis. ut in se duo

tem concoctio sat irae, tempore opin est . Sunt autem maeles homines ex sibi psis es amicis is permolestir nissos autem eos dicimus , qui pro quibsis non oportet, σmagis

352쪽

i e M poena, non reconciliantur. Mansuetia α- rem magis exuperationem opponimus. Fit enim imis,

T determnare,quonam modo, O quitas,ta' pro qui

tempore secendumst, O qu qui

. . sthioo se flectat. Nonnunquam enim descientes

laudamus, mansuetossvocamus. a' ipsos infensos, nn aptos ad domnandum, virilis dicimus ese. Facile igito non est ignare rationem,quantam,ta quomodo

dium quidem habitam, quo quitas oportet, G pro quia bus oportet, ut oportet irasciniar, o fimili modo de seris,laudabilem esse. Exuperationes autem, fictoantas vituperandus. atques parsim distent a medio, Ieaia rerui pia metu:s nimiam,vehementer esse carpendas.' igitur bitam medium consequendiam esse, ac amplectendum .sed de habitibus qui stret circa iram,satis

ui, π, ' Vi ςxur respicere mala externa. His ἡ-ιχ. ' R403qWV versatur circa iram. Continet autra aliis unum tantum capitulum,&diuiditurin 1ex partes quae suis locis patebunt. Dicit autem inprimis more suo

353쪽

i fio Philosophus, quod mansuetudo est mediocritas circa

et iram tanquam circa materiam suam: &cum no habeat pro i Prium nomen ,tributum est et v nuni nomen declinans ad de- Lectum. Excessus vero & defectus circa eandem quoque materiam versantur. Sed excessiis dicitur iracundia. Ponit at

i tem differentiam inter iracundiam & iram, quia ira significat affectum, iracundia vero habitum excedetem circa alemi affectum: & addit quod multae 1 unt catas, ex quibus ira fieri videtur. sis igitur quidem qui. JHaec est secunda pars huius 88 capituli in qua determinat de ipsa mediocritate , dicendo

quod is qui irascitur pro quibus oportet, mi oportet, est laus dabilis: vult enim vacare animi perturbatione: irasci tamen Pro quibus oportet, & cum aliis circunstantijs sequendo ra rionem rectam, & talis dicitur mansuetus. f DEFECTIO 89 autem.JHaec est tertia pars capituli, in qua declarat defectum mansitetudinis, dicendo quod siue sit vacuitas irae siue aliquid aliud,cum sit extremum vituperatur:& hoc ostendit,quia talis videtur esse stolidus quidem & insensatus,quia nulla causa commouetur. & videtur esse seruilis & huiusmodi, ut patet intextu: nam cum declinat a medio,videtur esse vituperandus. Ex v PERAT Io vero. J Haec est quarta pars huius ca- sopituli,in qua declarat alterum extremum,id est excessiam circa iram,qui appellatur iracundia. Sed primo declarat qualis est iste excessus, deinde assert nonnullas species eiusdem ,& dicit quod fieri potest per omnes illas easdem circunstantias,

contrario tamen modo, quia is irascitur quando non oporret,&pro quibus non oportet,&similibus: non tamen simul omnia ista concurrunt in eodem, nec uni& eidem simul contingere videntur. Malum enim seipsim destruit,&vitia contrariantur etiam inter se:& cum est totum atque integrum non potest tolerari, quia videtur corrumpere etiam subie-

in quo est. si RAcvN Di igitur. J Nunc Philosophus si

assert quasdam species excessus,id est ipsitis iracundiae,quae videntur esse tres, icilicet excandescentia,ut ita loquar,amaritudo & acerbitas.Primi igitur iracudi sunt,qui celeriter molientur ad iram, quia fulua cholera videtur praedominari in eis, quae cum acuta & 1ubtilis sit propter caliditatem suam, facile aceenditur&eleuatur,& sic fit appetitus vindictae. Qui vero nullo modo irasci videntur, frigidi sunt atque humii quia

354쪽

quia carere videntur fulua &atra bili:sed illi acuti extemplό

excitantur ad iram pro quocunque, unde nomen irac india sortiti sunt, ac cuo desistunt: quod est in eis bonum. Non cacat sol superaracudiam vestram.& Psalmista, Irascimi ni sed nolite peccare. Isti tamen superitis dicti, si habitum habeat iracundiae.m vitio sunt & in una specie excessὼs mansuetudis 2 habuias vitiosus. I AMARr autem cum difficulta. te. J Alteri secundam speciem iracundiae,&intelli endum quod hi possunt etiam in parte cholerici appellari . habent enim bilem tui iam participantem de cholera niora, & ideo

Ira perseuerat in eis. Nam talis humor viscosus est &non cito poteit resolui & digeri: cum autem omnis dimestio sit motus, motus paulatim factus indiget multo tempore, de ideo multum in illis perdurare videtur ira , ex quo molestum esta 3 tale hoininuin genus & sibi & amicis. si Nrsus os autem 'eos. J A fieri terua in speciem iracundiae,& eorum qui maeis etiam perseuerant in ira quam secundi: hic holeri diciti npollunt, sea melaiicholici praedominatur enim in eis atra bilis,quae etiam a quibusdam melancholia dicitur, quae quidem trigida est,& sicca,& materia grossis. &quia dissicillimedis soluitur perdurat diu, de ii differunt a secundis quia amari facilius placantur: hi autem difficilius,&sunt infensi quibus nooportet, S caetera. Dubitaret fortasse quispiam, cur plures ponit iracundiae species, deinde cur tres ,&non plures aut pauciores. Dicendum quod ponere plures primum necessarium videbatur, quia manifestum est irascentes vel iracundos non Irasci eodem modo i & differentiae videntur esse, quia etiam cause sunt diuersae. tres autem posuit, quia ira oritur ex ebullitione anguinis circa eor: quae triplex esse videtur, aut subtilis,aut grossa aut media . sectanda primam sunt acuti in quibus praedominatur cholera fulua, quae est subtilis uti xi mus:at secundum grossam sunt acerbi tertij in ordine an quibus praedominatur melancholia: secundum mediam quae utranque participat, sunt amari secundi in ordine. LMAN-S v ET v D I N r. Haec est quinta pars capituli in qua comparat extrema inter se &ad ipsum medium , ct ostendit quod ex cellus iaragis opponitur mansuetudini quam desectus. Probat hoc pacto Id vitium quod circa iram frequentius fit magis opponitur medio: at iracundia est huiusmodi id est ipse excessus:

355쪽

hxeessus ergo magis opponitur medio. Item id vitium quod peius est,& magis nocet, magis opponitur virtuti,& medio. At excessiis est huiusmodi respectu ipsius defectus, ergo ex cessus magis opponitur medio quam defectus, id est icta ira cundia magis opponitur mansuetudini. t A T enim quod de uesantea. JHaec est sexta pars huius capituli,in qua remouere vi detur obiectionem quae fieri posset contra eum,quia non vi detur esse ex ante dictis praefinitus terminus, quousq; debemus progredi, aut versus excessam, aut versus defectum, ut attingamus mediisi. Non enim visus est particulariter &prae

cise ueterminare, ideo dicit quod id apparet. Et repeteduinest quod antea dixi min, scilicet quod non facile possumus ases nare determinate&praecise,quado,&pro quibus,&quo tisque sit irascendum, ut patet in textu. DFAC1LE igitur. 4 9sId est in ipsis conditionibus particularibus& circunstantijs, scilicet quis,quando,quantum,& reliqua quae scribit recta ratio. verum cum singularia cadant sub sensum non videntur posse determinari uniuersali regula,& firma ratione sed sufBcit quod medius habitus semper est laudandus,& qui maois ei appropinquat minus est reprehendendus.

De affabili tale,eiusque extremis. C Α Ρ v T VI. N congregionibus autem er conuictu, er 97 usu communi verborum ac rerum, quidam

placidi esse uidentur. Qui quidem pro uora

luptate Hrrenda laudant omnia, Cr nihil aduersantur . putantes haudquaquam sese molestos cutis quam esse oportere. Quidam contra, is omnibus aduere fantes, neque curam ullam habentes si dolorem afferant, disticiles cotentiosiq- vocantur. Patet igitur hos quidem duos habitus esse uituperandos: mediam autem inter hos o Hlaudandum. quo quidem qui iam ea quae oportet, er ut 'oportet acceptabit, ta funditer aegrediret. ueram ipsi no Manen nulla est posit . Per malis autem est amicitia. talis

est enim is qui mediu humo habet habitu,qualem probum homi

356쪽

is i re get:msingulis tamen ut conlienit. non minit wem - cinam habere, neque dolare

est,t uni congredi ut oportet. Ressissens aut ad α

ve erucisngula tribuens id quod decet.a persec Ladem expetens delictare,caues autem dolorem Herre, CrfPetis ea q- evenisti sitsint maior Ghonestim inquam,

memet orem Heri paruis. αlis est igit in ipse mea o si sed nomeWhabet. Is autem quideli si id mist dens esse iucundus,non ob aliud quicquam, placid --

. 'inii vim , ut inde ibiproueniat in

p*t isti Er in qs quae pecoris comparantaer utilitas,

ntentissumsqrendam dixi in s se. Videntur autem

extrema

357쪽

LIBER QUART VS. 32rextrma inter sese oppositionem suscipere: quia meo

dium nonane caret.

IN C ONO Rassio Nisu, autem&vsu. JHic est quartus is tractatus huius libri,in quo successive Philosophus declarat de virtutibus circa actus humanos,& communem conuer sationem hominum, ex quibus oritur voluptas aut dolor. Diuiditur in tria capitula . In primo docet de quadam virtute,quam per similitudinem vocat amicitia . insecudo de veritate: in tertio de comitate.Primum capitulum diuidi tur in tres partes:in prima ostesdit circa voluptates, & dolores nQTurnines, sed eos qui proueniunt in conuersando excommunione verborum &actuum, esse mediocritatem &- cxtrema: in 1ecuda declarat eam,& etiam quasdam proprietates:in tertia vitia opposita. Dicit autem in prima incipiendo ab extremis , quia medium nomen non habet, quod in conuersationibus communibus vivendi, quidam reperiuntur nimium assentantes placendi studio, quidam econtra

morosi atque diTiciles ,& omnibus molesti. Ex his extremis probat Philosophus sicut etiam superius fecit, in nonnullis aliis esse circa hanc materia quandam mediocritate,qui ubi-oq; sunt extrema,ibi datur etia medium. t v ERvMipsi no men. J Declarat hac in par te Philosophus quae est secunda huius capituli, hanc mediocritatem ex parte cuiusdam nominis quo eam appellat similitudine quadam amicitiam: ponit tamen differentiam quae est inter eam, & amicitiam proprie dictam, quia haec non est cum affectu,& cum amore: illa vero cum affectu. Sed tamen est ha&tus quidam talis gratus, &dulcis in conuersando cum fit secundum rectam rationem,& debitis circunstanti js, quia talis est, id est quia habet talem habitum. ONON enim aeque. J Nam gradus plures sunt societatis hominii, ut in libro de O iliciis Cicero docet. Summatim igitur affert Philosophus quasdam proprietates quae

tali habitui tribuuntur:quae videntur esse quinque.Prima est quod talis versabitur cum omnibus ut oportet: secunda est quod respiciens ad honestatem & utilitatem , coniectabit non afferre dolorem, aut voluptatem, ut videntur facere

'extremi habitus,& declarat de quibus voluptatibus,aut do-

358쪽

loribus loquitur.Tertia propi ietas est duplex, nunc ex par te huius conuer famis,nunc ex parte illius cum quo talis conuersatur:& est huius modi, scilicet quod is conabitur afferre voluptates quae sunt honestae aut non damnosae aut sibi qui affert aut illi cui ast erutur: quod si voluptates illae sint alter-ntri damnosae aut turpes,non afferet illas,sed potius asseret

illi dolorem, fugiens damnum & turpitudinem, & existim sper hoc melius rore tam sibi quim ei cum quo ipse conuerses tur. Qirma proprietas est quod diuerso modo versabitur cum ijs qui sunt in dignitatibus constituti, aut priuati, & cum notis,aut ignotis. Quinta proprietas est quae simitur comparatione voluptatis ad dolorem,scilicet quod talis vir ex- patet per se delectare: cauebit autem afferre dolorem,& ssquetur & faciet secunduit a quae eueniunt,scilicet honestud: utile, sed magis semper cavebit de se ab inferendo dolorem id O quam affercao voluptatem. Dis aute qui delectat. Haec est tertia pars huius capituli in qua declarat vitia opposita tali mediocritati.& dicit quod excedes in delectando no est uno modo, nam aut delectra solum delectandi causa, & non ob alium respectum, vel studio lucrandi. primus dicitur assientator secudus adulator, ut patet intextu: deficies morosus appellatur,& is magis opponitur medio quani excedens.

ior Irea eadem re versatur er arrogatu me

ii diocritas , quae quide cr ipsa nonane caret, atque non inutile fieris de hs etiam porta octare. Nam ex ea magis qnae ad mors pera ncnt percipimus i de fingulis tuerit pertractatum. Et virtutes etiam ipsis,mediocriti ita esse credemus: si id m

omnibus fuerit ita sese habere perspectura . de hs igitur

qui in conuictu ad voluptatem congrediuntur, alqtie doαlorem,iam diximus. sed nunc de ne cibus mendacibaas

furaliter, cr in uerbis, ex in actibus, cr in Octione dico I

Io 2 Mai. Arrogans ita in praeclara, σ ea quc non in nrt, De veritate,& eius extremis. CAPvT VII. maiora

359쪽

LIBER QUARTUS. 3r3 maiora quum insunt, fingere sibi uidetur. Dimulator

autem contra, negare quae sibi insunt,aut imminuere μαtit. At medius cum sit talis ut uisuquods quale est ipli

dicat,atque ostendat,rem uita,quam verbis est verax, ea

sibi hiese confitendo quae insunt,er neque maiora neque minora. Fit autem, ut horam unumquods qui iam, Cr ios alicuius, er milius rei causa acta.vique qualis est unus qui' talia tam dicit quam agit. er ita uiuit,nis alicuius

gratia agat.perse quiem menduci Dpmbti est,er via loqtuperabile. veriam autem,probum ac laudabile. Itaque uerax quide com sit medius,est laudabilis. Mendaces autem ambo uituperabiles sunt sed arrogans magis. At enim de ἔ*subros dicamus oportet,prius autem de ueraci. Atque non

de illo nuc dicimus,qui in stipulationibus uerum dicit, Crin ijs quae ad iustitiam cr iniustitiam pertinent haec enim ad alium accommodantur uirtutem sed de eo qui in quiabus hoc nihil restri, er in uerbis Cr in vita ex eo vera diescit, quia habitu dilis est . atque rilis aequus er bonus essenidebitur. Qui nanque uerum amat, er in quibus nil reis rQσfert,vera dicit:is multo magis vera dicet,in quibus refertitit impe erium,medacium fugiet,quod ex per se fugiebat. Tulis uero laudabilis eost. Magis ante ad defectionem veritatis decliviat. hoc enim aequabilius esse videtur,proptero

ea quod exuperationes sunt permolestae. Sed qui res is lorbi mulares quam insunt malis nutilius causa rei, prauo

quidem est milis. non enim mendacio gauderet. vanus tamen magis,quam malas esse uidetur . Sin alicuius grartiasi gloriς vel bonoris, non nimium est vituperandus, istar ruans. qui uero seu pecuniae ergo, seu eorum quae ad pecuniam rediguntur, deformior est. Arrogans aule,

nos talentia, sed in elictione consistit: habitu nanque

360쪽

quia dilis est,arrogans est cui er mendax: quidam ipse mendacio gaudens,quidam gloriam aut lacrum a Sectans. igitur gloriae causa sunt arrogantes. ea in dant proqvibiu honum laudantur,aut beati esse dicuntur. Iut

sux non inesse latere pomni . singunt enlmse taedicos,ios Mi Mus egregios. Quapropter plurimi hominam dilia1rmutant,ac vi roganter sibi um t. sunt enim in fistio ea quae dicta fiunt. A t disiimulatores attenuantes sua.eleaganugrgs moribus esse videntur . non enim id lacri causam saecre videntur, sed Uientes tumiditatem. Maxime a

cidinum arrogantia uidetur interdum,qualis est Lacedaeis mon/orum uestitus. Nar nimium rharin ad amgantiam perlinent. Sed qui moderare di imulatione Mantur,nec ea dimidant qua lamis ante oculos sunt exisin rant, gratili esse videntur. Adversari autem arroganso ipsi ueraci uidetur:est enim disimulatore deterior.

CiRς sere versitur JHoc est secundum capi ultim, in quo Philosophu, deest atatari uita

Qr duo extrema scilicet tuter arro antiam & dissimilitationem. Dividitur enim in Quattior Pari