장음표시 사용
451쪽
denti. Q APROPTER. perrecte ea quae proficiscuntur. J 8 Haec est tertia pars huius capituli, in qua Philosophus allatis superioribus sententiis,scilicet quod is qui laedit sine electione,sciens aliqua perturbatione compulsus,iniuriam quidem facit, non tamen proprie est iniustus: sed ille tantum qui ob prauitatem &cum electione nocet,est dicendus iniustus. nuchaec declarat & probat:& primo resumendo illum qui sciens sine electione operatur,& laedit aliqua perturbatione vehementi permotus, ostendit quibusdam rationibus quod taliqnon est proprie iniustus quia1uae iniuriae no habentur quasi sint ex prouidentia factae, sed per aliquam subitani perturbationem,quae arguit no ex habitu factam esse talem iniuriam: veluti illi qui ira quae est vehemens perturbatio, nocet & in iuriam faciunt, quasi principium sit extra se . ex quo apparet quod iniuriam facit cum sponte faciat,& sciens,&in 1 uo arbitrio sit laedere,vel non laedere: non tamen est iniustus cumno laedat cum electione. Probat idem ex signo quodam, quia cum aliquis iniuriatur per iram,disceptatur de iure, eum constet de facto: quod no disceptaretur si proprie putaretur iniustus: sed cum constet de facto,&ita sit manifesta iniustitia,
ideo de facto non disceptatur: ut in commerciis cum ne a
tur depositum vel aliouid tale ubi necesse est alter u duorum esse improbum, nisi fiat obliuione. Sed illi inter quos facta est iniuria per iramicum conueniant de re facta,disceptant de iure. Quare n5 potest esse ibi occulta fraus eo pasto quo esse potest in commercijs,ubi laedens decipere potest stiens, puta negando depositum. Nam talis decipiens non ignorat,
scilicet se facere vel fecisse iniuriam: sed in ita ille qui passiis
est iniuriam putat se accipere iniuriam. Ille vero qui laedit putat non inferre iniuriam, sess perturbatus ira existimat seiure offendere, veIIniuriam no afferre. Verum iniuriam quidem facit,non tamen est dicedus iniustus. vi autem ficit in 8Ssidias. J Declarat nunc Philosophus quod quando fit iniuria
cum vitio,& cum taedes laedit cum ele Aione est iniustus: nam qui laedit eo principio quod ad vitium pertinet est dicendus i niustus:sed quἱ laeciit cum electio ne est huiusmodi: ergo tara lis dicitur iniustus.& iustus econtra qui facit ius eo principio 'quod pertinet ad virtutem,&cu electione ius facit. DCo - 89 p A RATIONEM rationum. Inuuit iustitia distributivam. LAE VA
452쪽
o sAEo v ALIT A TEM JInnest iustitiam commutatiuam,&correAiuam commerciorii. Ex his potest concludi quod iniustus est qui sciens iniuriam facit, & evmelectione ac deliberatione praecedenti.Iustus vero econtra.Nam omnia quae dicta sunt de iniusto & iniuria competunt iusto contrarios I modo. DE O R. v M autem.JHaec est quarta pars huius capituti,in qua Philosophus distinguit ea qux fieri videntur a nobis inuitis,& eorum dicit aliqua esse venia digna, aliqua non.
Sed notandum quod Philosophus 1 umit hic inuitum fieri lario modo,id quod vere non est proprie tale,sed id quod fit
nobis ob perturbationem aliquam necessariam vel natu rate quae antea attulit:& tamen illa fiunt a nobis sponte, cum principium agendi vel non agendi sit in nobis: sed sumit Philosophus largo modo seri ab inuitis,quia non fiunt cum electione. Horum igitur,dicit Philosophus, aliqua sunt venia digna ,aliqua non. Nam ea sunt ignosce la non quae facimus ignorantes tantum,etenim talia non essent digna venia,sed quae ignorantes sicimus per ignoratione. Norandum quod ignoratem a ere, ut in tertio percepimus,uult Philosophus qui ignorat in viaritersali: per ignora iritalliavero illum qui in agendo ignorat in particulari a quam circunstantiam. Ex emplum primi. ut siquis ignoraret esse adulterium turpe: exemplum secundi, ut siquis ignoret hanc esse uxorem vicini,existimans& credes sine dubio esse suam. Quare primus ignorans tantum in uniuersali non est excusandus, sed ignorans:& non solum ignorans tantum, sed per ignorationem in particulari circunstantia aberrans dignus videtur venia, si simul si ignorans. & per tonorationem aetat. Item si quis lignorans agit ob perturbationem aut necessaria aut huma- unam, videtur venia dignus: ut si quis egerit ob fame, quia ra- lis est ignorans in uniuersali, &compellitur ab assectu necessario. Nam si copulsus vel incitatus obvolupIJterauim ob famem egerit iniuriam non est dignus venia. Ideo a didit perturbatione non humana, M. ut apparet intextu. Hic videtur esse duobus modis venia dignus, aut cum errat, &agit per ignorantiam. liue sit ignorans in uniuersali, siue non dummodo agat per ignorantiam in particulari ignorando aliquam circustantiam: aut cum ignorans in uniuersali.& stigias in particulari a aliaua nuruA Lygcs1w qcompul
453쪽
eompulsus,ut fame. Sed si ignorans in uniuersali laedat, &noceat nulla necessitate compulsus,nec excusatione,nec venia dignus esse videtur.
rabiget autem qui iam s determinutum '
satis, desciendo patiendos muriam. Atq; si ita ι ut Euripides inquit,absurde dices, ' r
Qu ristae tem quomodo occidi meam εSermo eius breuis,non extris missos balet.
Vobens uolentem,uel uolentem non uolens.
Vtrum enim seuerasua pote qui iura iniuriam pallatur , 'an nemo,sed omnes iuuiti, quemadmodum Cr omnes qui iniuriam agunt, suas tumis onte s Et utrum omnes hoc modo,an quidam Donie,quidam inuitis Sinmliter er cum pallacitur homines illos nam omnes cum ius agunt,sua clunissonae. Quare consentanem est rationi , militer
opponi eos qui iniuriam Cr qui ius patiutur: ut aut Donte patiatur aut iuuiti. At absurdum uidebitumst omnes etiam ius pati sua oste dixerimus. nonusti han non uu Efeius patiuntur. Enimuero de hoc quos quoiam dubitaue rit,si omnis qui passus est iniustum iniurii patiatur,an ut in agendo, c er in patiendo res sese habetZEtenim fit ut ps
cur utrisque per accidens ipsa tu ta accommodentur: Creodem modo iniusta. Non enim est ideia iniusta agere,er iniurias agere. neque uniusta pati, Cr murius pati. Simia Aliter er in agendo,patiendoq ius. Fieri enim non potest
ut patiatur quisquam iniurium, nise quis iniurium friui: aut ius patiatur,ni se ias qui*iam agat. modsi simplicio ps .ier iraturium secere it siua stonte quempiam Ddere: cridips , θonte liquam, udere, fit ladere scientem crquem, Cr quo, sitque quomodo: i continens autem ipse α
454쪽
. . etiam ipsum, renim quid est eoru quae dubitantur feri, . tanquam,pofit ut sibi psi qui iam iniuriam aciat. Praeis uerea sit ut tua ponte qui iam ob incontinentiam ab alio ponte nocente udatur. Quare fit, ut sua 1ponte qui iam νγ iniuriam patiatur. An definitio dicta non recte sese habet: sed huic,laedere,inquam, scientem Cr quem, π qito,qt squomodo:hoc est addendum praeter illius uoluntataeLaeis dilur igitur aliquissia thonte, aliturq iniusta.Sed mirarium sta fonte patitur nemo. nemo naris uult. neque in conlinens ipse ei praeter uoluntate agit.Nes enim ullus id uult quod non existimat ese boniti incontines autem id agit,quod non putriille agedum. Qui vero dat sui queo admodu arma Diomedi Glaucus dedit, ut dicit Homerus,
es immum no patitur: dare nanq; est collocatum in ipso. -- νμ. 8 nenlinem iniuriam pati. Insuper ex squae proposui in f, haec duo restant deinceps dicenda. uter iniuriam faciat, , Dirum is qui plia praeter dignitatem tribuit,un isqui illud
habet feri pogit ut sibi ossi quisbiuiu fiuria facias s Etenim sit illlud quod prius est dictum: qui dissi ibuit non qui plus habet, iniuriam faciat, si quill iiii plus 4li quam bi tribuat Rem pontes. quod quidem moderati homines Sciunt bonus enim er aequus minora bi tribue, ν' 'U rς prosim sibi psi iniurian fit. Anneque hoe
simplex est Ex alio nanque bono plus sorte consequitur: ut gloriam,aut absolute honestum. Soluitur praeterea er per dii nitionem agendi inivriam. nihil enim ipse praeter si ri
455쪽
fium patitur uoluntatem. Quare non iniuriam patitur ob idipsum: sed minus capit,laeditur tantum. Palet autem Iz .e er distribuentem muriam agere: sed non eum sieniger qui pias habet. Non enim is iniuriam it,cui inest intuta. - f sed is cui potestius inest id ficiendi tonte. Haec ui ''tem eli, undes principium actus. quod quidem in ipso
est distribuente, non in accipiente. Praeterea cum secere -r modis, modo quodam expertia animae,
m mangs, er seruu3 occidat hero iubente: iniuriam quiadem non agit, iniusta aute facit. Insupersiis litauit ignota IO3 α raris,non iniuriumscit legitimo iusto,nsii l mulium iudiciam. est tamen aliquo modo iniustum. Aliud enim est Iog N. legitimum iustum,aliud primi O r naturale. Sin uero coae Iosgnoscens iudicauit iniuste,pMuabeler ipse uel gratiam uel uindictam. Perinde igitur Cr is,qui ob haec iudicauit iOGiniusis plus habet,atq; si qui iam acceperit iniuriae partatem. Nam in illis,qui unduperuerso iudicio tribuit: non βndum cepit,sed argentum. Atqui putant homines ius iop y ' se ipsis esse situm iniurios secere. Quapropter eniustum IO8 r
es cile arbitrantur. hoc autem no ita sese habet . coire nanque cum uxore uicini,sr pulsare proximum, dareq argentum manu scile est, cir collocatur in ipsis: sed haec ios agere sic se habentes neque μcile est, neque in ipsis est fistum. Simili modo cognoscere iusta atque intulia,nullam IIO a --
sapientiam ese putant. propterea quod non est discite ea δε quibus leges dictitant elligere. At non haecsunt Ulutinanis r accidens. Sed tucsunt iusta cumquοα III idam aguntur modo. quodam distribu tur modo. Id
autem discilius est, quam ea quae sanitatem esciuntsciare. Et ibi nanque mei, uinum, veratrum, adustionem,
incisionemve scire perficile sine est. Sed quonam modo
456쪽
--..... 3' Π2 da, tanta est discultus scire,quanta est medicum esse. ob
id autem ipsum, ex iusti non nanus ese putant muriam ita cere,quia uir iustus non minus,sed etiam magis hora singulascere potest: vitiare, inquam, uxorem cuiusl im,er pulsare aliquem, cr uir krus in acie pro cere cbispem, tergus versisIugam arripere. At timide agere Criniuriam Dere,non est hae cere,nisi per frid : sed iis sic se habentem haec jacere. Quemadmo ura Cr mederi
sitsci rare non est ιncidere, uel non lacidere,aut medic
menta me, aut non dare, sed hoc modo sese habentem 2 ii haec agere. Iusta autem in iis sunt qui participes sunt eourioni quae sentsimpliciter bona. Habent autem cr exi rationem in his, tade cliati . Nam quibusdam non est ipsorion exuperatio, ut di s frdisse: quibusdam uero
nulla pars est utilis, incurabilibuε,inquam,malis,sed OIis milia nocent . quibusdam autem usque ad aliquem termis num,atque hoc est humanam.
co MMENT.sι , M s I G E T autem quispiam. J Hoc est quartum capituo lum huius secundi tractatus, in quo mouet plures dubi. α Atationes quae oriri videbamur ex ante dictis, & eas sol uit. Dividitur autem hoc capitulum in quatuor partes. In prima mouet tres dubitationes,& ibi includitur una alia: & fieri videntur essequatuor,&eas soluit,& ex illis oriuntur duae aliae dubitationes quas etiam soluit postea in secunda parte. In tertia affert tres opiniones de facilitate iusti,&eas reprobat. In quarta ostedit in quibus bonis &perso u iustum,& in quibus non sit. In prima igitur parte 'rmat talem dubi' lationem: utrum revera sua sponte suis patiatur iniuriam. Deinde hoc pacto, utrum omnes patiantur iniuriam inviti, an quidam inviti, quidam sponte vel volentes,ut inquit. No- standum quod Philosophus congrue mouet hanc dubitatio nein,quia dixit ante quod is facit iniuriam qui sp5te agit iniustum;
457쪽
sustum: de si agit sine electione non est iniustus, si eligens est . iniustus. Ex quo videtur quod omnis qui patitur inium Λ. δε-
te patiatur: sicut agens spote agit. Econtra etia videtur quod sicut agere iniuriam est istote sicecsitra pati iniuriam fiat inuite.& haec videtur esse vera sentetia .cogitur etiam mitire .italem quaestione ex sententia Euripidis,qui inducit Belloro- lihontein se hoc pacto excusantem de matricidio,quod vo-ens volente,aut volenten talens Occidit, acsi mater voluisset ut sibi fieret iniuria.&hanc sentetiam novidetur proba
re Philo sophus, ideo dixit absurde Euripidem dicere: nam
potest bene conuenire volens volentem,aut nolens nolente: Euripides vero contrario modo ea attulitndeo mouet quae
monem Philosophus. DE T v TR v M omnes. J Affert aliam os dubitationem ex opposito: nam sicut dubitamus vir u onmisqui patitur iniuriam sponte patiatur : sic de ijs qui patiunturius utrum omnes inuiti an volentes patiantur ius: an quidam spote,quidam inuiti.& hoc est verum. Sunt igitur duo paria oppositionum, iniuriam agere,iniuriam pati:ius agere&ius pati. Et videtur consentaneu quod eodem modo ista opponantur, ut si alter uni sponte agatur,& alterum quoq;: & similiter,si pati iniuriam fiat sponte, eodem modo ius pati spote fiat:ita ut eodem pacto formetur quaestio de patiedo ius sicut de patiedo iniuriam. Et dicit Philosophus quod videtur absurdum dicere,quod omnes spote patiantur ius. Nam ius est ιvel emendatio iniuriae, vel aequa retributio. Illei itur cui datur & redditur sp5te. videtur nati: ille vero cuia tortur larari seote tali ipsum ius, nec ille similiter qui mittitur ad suppli cium. uare quida sponte, quidam inuitus patitur ius:& haec videtur vera determinatio huius quaestionis de patiendo ius. OEN1M vero de. J Affert aliam dubitatione Philosophus, quae oritur ex dictis,& ea soluit. Dubitatur enim utru omnis qui patitur iniustu patiatur iniuria:ita ut idem sit iniustu pati, &iniuria pati. Quatuor igitur sunt oppositiones, scilicet iustu agere, iustu pati iniustu agere,iniustu pati:ius agere,ius pati : iniuria agere,i niuria pati. soluit aute Philosophus per
distinctione iniusti & inutilae. ostendedo quA rarari on te miniustum pati.& iniurict pati sicut mimag nil auus pyraccidens agere potest rem iniusta non tamen agit iniuriat siepatiens pati Potest per accidens iniustum, no tamen patietur
458쪽
iniuriam. A D utrunq;. J Scilicet ad agentem & patientem accomodatur iustu& iniustum per accides. nani agens quado agit spote, per se quidem agere videtur. Vnde superius dixit Philosophus . Iniuria autem atq; ius definitur si a sponte, vel
inuite agente proficiscatur.Nain cum a sponte agente proficiscitur,vituperatur,& simul tum etia iniuria est. Quare quippiam erit quidem iniustum, sed nodum iniuria: quando vero agit inuitus, aut per vim,aut per i norantiam dicetur agere iniustum per accides. Vnde Philosophus supra eodem ioco inquit, Agit enim ea quibus accidit, ut sint iusta aut ininsta. Nam si quis copulsus manu alterius alique percutiat,vel ignorauerit elle patrem per accides, videtur egisse iniustum. Eodem pacto si quis inuitus depositum reddat per accidens,egit id quod est iustitiai. Similis ratio erit de patiente. Per se enim patietur, & per accidens iniustum patietur eo modo quo diximus. Quare n5 est idem pati iniustum,& pati iniuriam vel pati iustum,& pati ius. Nam ius & iniuria pendet ab alio ag se. Iniustu vero videtur quod aliquis sibi; psi facere possit per accidens,ut diximus, ut si quis seipsum laedat inuitus. At iniuriam facere, est sua sponte laedere,&scientem quem&c. Notandum pro declaratione omni ii quae dicta sunt hucusq; in hoc capitulo, quod hic notandi sunt isti duo termini, scilicet agere & pati deinde isti quatuor,scilicet iniuria, ius:iniustum,iustum,quoru quilibet coniunctus cum altero duorum illorum facit unam oppositionem. nde quatuor oriuntur oppositiones, scilicet,Iniuriam agere,iniuriam pati: Ius agere, ius pati: Iniustum asere,iniustu pati: Iustum agere,iustum
pati. Quaerit igitur Philosophus de prima oppositione hoc
modo, Vtrum quis sponte patiatur iniuriam.&concludit i quod non, sed a cotrario fit. eodem modo de pati iniuriam, ut de agere iniuriam. Nam via oere iniuriam semper fit spoterita pati iniuriam semper videtur fieri inuite.Deinde qlic rit desecuda oppositione V trum semper ius pati fit sponte, ut ius agere semper fit spote.&cocludit quod no est similiter
de istis oppositis, ius pati fit sponte, sed ius agere semper fit sponte.Sed ius pati qua loq; fit spote, quandoque inuite: vel a
quo da sponte, a quo da inuite,ut ostedimus . Post haec quaerit de altera oppositione, scilicet tertia,utru sit idem iniustu pati,& iniuria pati:& concludit quod eo de modo fit depat in
459쪽
iusta ,scut de agere iniusta: sed non idem est pati iniustum,&pati iniuriam, ut declarauimus. Postremo declarat quartam
oppositionem, ostedens quod sicut aliud est iniustum pati,&iniuria pati vel agere sinuliter aliud est iustum pati,& ius pati vel agere. t Q v o D si simpliciter. J Corroborat quaestione iam antea allatam asseredo primo descriptione agendi iniuriam, scilicet quod agere iniuria est sponte sua laedere,cognoscendo singula circa quae versatur talis actio. Postea probat quod potest aliquis sua sponte iniuria pati:& primo ostendit hoc exemplo incontinentis qui videtur sibilpsi iniuriam facere,ergo ipsemet patietur. Deinde ostedit idem alia ratione. Fieri enim potest,ut aliquis puta inc5tines patiatur spote sua spoliari ab amica. Quare videtur ut aliquis sponte volens sua iniuria patiatur,quauis hoc non sit verunt. D AN definitio.J s Soluit dubitatione Philosophus accipi edo illam descriptionem sponte agendi iniuriam,& addendo ei unam partem: ex cuius additione soluitur dubitatio. Cum enim dici t,inivr iam facere, est sponte sua laedere, sciendo quem,& quo,& singula
alia. A ddendu est,praeter voluntate illius cui assertur iniuria. ex quo patet quod nemo voles patitur iniuria laeditur autems ad spote,& patitur id quod est res iniusta, non tamen volens patitur iniuriam. Nam si incontinens de quo magis videtur, non vult iniuria pati,inulto minus caeteri. Quod aute incontines nolit,ex eo percipitur,quia aduersatur rationi, & ei parii quae est pars rationalis sequedo appetitu sensitiuum: quod autem nolit id quod agit,patet, quia nemo vult nisi bonu,&tam e ille agi t qu od no putat esse agendii, sequedo appetitum sensitivum.&assert exeplum Glauci quem Homerus inducit recognouisse in bello Diomedem hospitem paternum, noluisseq; secu pugnare,& inuicem arma permutasse, Glaucum dedisse arma aurea,& accepisse ferrea. de per hoc videtur solirere secundu argumentum,quia dat sua sponte,ergo non patitur iniuria. O portet enim v t sit qui agat iniuria. Sua autem donans no patitur iniuria quia in potestate eius est sua dona re: sed iniuria pati no est in potestate eius qui patitur. Concluditur ergo quod nemo volens iniuriam patitur. IN sv PERex ijs quae .J Secunda est pars capituli,ubi ex supra dictis duo
determinanda restabant, scilicet utrum iniuriam faciat is qui distribuit,an qui accipit ultra dignitatem . nam ex eo quod
460쪽
de Glauco diximus,quod qui sua donat no patitur iniurIam, illa quaestio oriri videtur in distribuendo virum faciat iniuriam,an qui plus accipit. Secunda quaestio est,utrum sibiipsi quis iniuriam faciat quam mouit superius, &in fine huius li-yy bri eam latius soluet. far enim si sit id.J Arguit nunc prosecunda quaestione augendo ipsam,& dicendo quod qui sibi minus tribuit quam dignitas postulet, videtur sibi iniuriam facere:&hoc videtur pendere a prima dubitatio ne . Nam si
quis distribuat sibi & alteri, &sibi tribuat minus qu)m sua di
nitas exigat,tuc videtur euenire ut aliquis sibi,pittaciat in- 'tiriam.&tamen modesti ho mines hoc obseruare videntur. . Quomodo ergo se res habebitξNam haec ratio videtur co- firmare dubitatione nostra, scilicet an quis sibijpsi iniuriam affert. Prius est dictum,scilicet dubitando non tame soluen-1oo do. DAN neque hoc simplex.J Affert Philosophus duassolutiones: prima est, quod illi minus sibi tribuunt pecuniarum vel huiusmodi bonorii quae dicuntur fortunae,plus tame sibi: tribuit gloriae &honestatis. inare non est illud intelligen- . dum simpliciter quod sibi minus tribuant: quia de aliquibus minus,de aliquibus plus. Alia solutioneaffert per diffinitionem agendi iniuria, quia agere iniuriam est spontesta facere
alicui rem iniusta,praeter voluntate eius cui affertur. Soluitur
igitur ea dubitatio, quia cum sponte sua sibi minus tribuat, patet quod non facit sibi iniuria, quia no patitur ipse iniuriacum non sit praeter eius voluntatem. Notandu quod illi qui plus tribuunt alijs quam sibi,faciunt propter hoaiestatem,ne videantur causa sui esse in magistratibus constituti: tame si bij psisno faciutiniuriam duabus rationibus: primo quia faciunt id propter honestate & gloria,quibus adaequatur illud minus quoa sibi tribuunt. Secudario eum sponte sibi sumat illud minus,est quaedalaesio,&quoddam detrimentii voluntarium, non autem iniuria, quia fit sponte sua. Quare non si-xo I bijpsi faciet iniuria, ut apparebit in sequetibus latius. OPATET autem. t Soluit primam dubitatione Philosophus,uter faciat iniuria an qui plus distribuit,an plus habet praeter dignitatem. Et concludit tribus rationibus, quod non semper
qui plus habet, sed qui distribuit, facit iniuriam:&benedicit no semper, quia aliquado fieri potest ut accipiens habens plus, iniuriam faciat,ut siquis distribuat sibi,&caeteris vel