장음표시 사용
561쪽
substantiam,hanc vel illam quantitatem vel aliqi thematicis triagulum ultimum, id est ultimam fg
si mente resoluamus figuram multorum angulorum, ut exagonum in pentagonum,inde in quadrangulum, lemum deueniemus ad triangulum aliquem, quia non est figura rectili Rea duorum angulorum.quare aliquis triangulus,ut aequaliter,ut individuum vagum .il, ista vi cogitativa, quae est praeclara potentia sensitiva inter na. Nam elicit,ut isti aiunt,species,&cognitionem specieriam non sensatarum ex
dicuntur species non sensatae,quia non sunt formae earu len sibiles sensibus externis ut sunt color u formae & huiusmodi. Averrois Arabs philosophus commentator, post sensus ex ternos ponit duas potentias sensitivas, quae sunt perceptiuae
tantu:duas retenti uas,quae sunt retenti vae tantu. Ponit enim
exteplo post quinq; sensus externos sensiim comunern perce lptitnun tantu : deinde imaginatiuam retetiuam tantu, postea cogitativam perceptiuam tantii, deinde memorati iam rere riuam tantsi: post hcc est ipse intellectus qui no ponitur in instrumento corporeo mec extenditur extensione subiecti. &ipse solus percipit uniuersale abstractum ab omnibus condi tionibus materiae, & utitur omnibus illis potenti js sentimus, ut ministrii. Ouare cum Philosophus dicit quod haec prudentia magis est sensus, non intellio it quod prudentia sit sensus Nam est in intellectu activo in subiecio, ut vidimus: sed ma. gis est selisus id est ipse pro A tiistitiar magiς hoc Orasuqrini 1 alio, scilicet ipsa cogitatiua vi. quae immediat vi etur mini: praeterea is qui deliberat non accipit holsensibile sensu externo ut hoc album aut hunc sonum, sed hanc pacem quae percipitur sensu interno idest a cogitatiua potetia.&addit quod illius, scilicet sensus externi est alia ratio & alia species, scilicet quam interni. Cogitativa enim quae est internus sensus, est nobilior externo sensu. Cui in mediate Bbministret intellectui.& percipiat species no sensatas quasno percipiunt sensus externi, ut aliquam amicitia & inimici tiam, pace aliquam,& huiusmodi: quae & si prudentia & ipse
vis ili Dirq percipiat.& etiam eminΘiore modo utitur tameimmediate isto sensu interno, id est cogitatiua vi ut ministra. De
562쪽
De bona consultatione. CAP. I X.
T uernqitarere, ac consultare disertini. Confulcire nanque est aliquid quaerere. Oα portet aute Cr de bona consultatione quidisnam fit, accipere, utrum scientia quaedario ova fit an opinio, an coniectatio laesanas od diui eαnus. Scientia igitur non est. Non enim ae squaeruntque scimni. At bona consutritio quaedam est conbutritio . qui 89 vero consultat,quaerit,rationemq; si ad staAtqui ncque bona coniectatio est. ipsa natu disne ratione, Cr cito fit:
ad consultationem vero longum temporustatium adhiabetur. Atque aiunt celeriter quidem deliberata esse agenisso da, cum mora autem consuledam. Pr.eterea,diuersa sunt: solertia, cir consultatio bona. Solertia vero bona quaedam si est coniectulis. At neque optatio ulla.Sed cuni is qui mau Ie deliberat peccet, is autem qui bene consultat recte deliberet: constat bonam consultationem rectitudinem esse quandaminon aut scixntiae,neque opinionta. Scientiae
mu uta Trectiiugo: quippe cum neq; peccatum sit.
opinionu uero rectitudo, ueritus est. Et in per deterim ianarum iam est id omne, cuius est opinatio. at uero neque sine ratione est ipsa consultatio bona. dejicit ergo a menae te. Haec enim nondam est enwntiatio. Eleium opinalio non inquisitiosed quaedam iam enuntiatio est. Qui uero conis
furiisve bene siue male consultet, quaerit aliquid,ratisis 94 nems subducit. Sed ipsa consevitatio bona, confiiij quae, dam en rectitudo . Quapropter quaerendum est primum quidnam sit cosili Aer circa quid ipsum versetur. cum
os uero multipliciter rectitudo dicatur, constat non omnem rectitildinem, bonam consultationem ese. Incontinens
cnim ex prauus,id quod uidςre proponit attinget, cogia
563쪽
rendo,rationems subducendo. nare recte quidem con sultabit. malum autem magnum,existimabit. Bene uero Osconsulmse,bonum quoddam esse constat. talis enim rectitando consilis, qua bonum qui iam assequi potest, bona est confultatio. At potest qui iam ex hoc ratiocinatione 97 fessa attingere,atque id quidem quod scere oportet, seoqui .. ion autem per quod oportet , sed sus medius teris minus esse potest. Quare nec ipsa bona est consultatio, quia qui iam adipiscitur quidem id quod oportet, non
tamen per quod oportet. Praeterea fieri potest, ut alius 98Iongo deliberans tempore id consequatur, alius cito. Viαtur nec illa bona est consultatio sed ea via rectitudo bona est confacilio, qua qui iam ratione conducentis assquiatur quod oportet, Cy ut oportet, π cum oportet. lnsuper syst ut cr absolute qui iam bene consultet, cr ad aliquem nem. Atque bona quidem consultatio absolute est ea, qua ad eum finemqui est absolute linis pergitur recte.
quaedam autem ea, qua ad aliquem finem. Quod sei bene io oconsultare prudentium est, consultatio bona rectitudo est qua ratione constrenui ad aliquem pergitur sinem, cuias ipsa prudentia est existimatio uera.
Alius tractatus huius sexti libri, in quo posteaquam declarauit quinq; habitus intellecti uos, di xuq; plura de ipsa prudentia diuidendo eam in membra sua: nunc declarat- . ia uuas iani aptitudines siue habitus qui cum recti sunt videmur coniungi cum ipsa prudentia,&aci eam redigi, ut bona con- ' 'sultatio, sagacitas, talantia,&huiusni odi, quibus prudelia bene producere potest suas operationes. Diuiditur autem hic tractatus in tria capitula. In primo docet quid sit bona costillatio. In secudo quid sit sagacitas.In tertio quid sit Dietia. Staue enim sintvires,inie aptitudines,sine dispositiones pruden-
564쪽
tiae ,harum profecto consideratio pertinet ad locum ubi agitur de prudentia. Primum capitulum diuiditur in tres partes, Az i in I squc patebui. Sed ante omnia Philosophus tractaturus de co-1ultatione, ostendit quod quaerere & consultare differunt.
Quado furit aliqua duo quorum alterum est uniuersalius aliat ero,illa inter se disterum: at quaerere & consultare, sunt huiusmodi: ergo inter se differunt .Patet ratio quia quaerere est uniuersalius,cum ab eo non conuertatur essendi consequentia. Omne enim cosultare est quaerere, sed tamen non omne quaerere est consultare, cum quaeramus interdum aliqua de quibus non fit consultari. Vnde in tertio Ethicorum libro, Sed videtur non omnis per qui titio esse consultatio. ceu cum mathematici aliquid perquirunt: verum omnis consultatio
perquilitio est,&c. Post haec Philosophus cum velit definire bonam consultationem,& inuestigare genus, & differentias ponendas in definitione, remouet nonnulla ne existimarentur esse genera eius, ostendendo quod non est scientia, non. ἡ .a opinio, neque aliud huiusin odi.& primo quod non est scientia, hoc pacto, Scientia non est inquisitio: bona consultatio est inquisitio: ergo scientia non est bona consultatio. Maior patet. Non enim quaerimus de ijs quorum scientiam certitu dinemq; habemus. Nam scientia videtur esse terminus in uishsU A. Minor probatur,quia bona consultatio est consultatio: at consultatio est perquisitio,&omne cosulere est quae
- rere,non autem econtra, ut antea percepimus. DAT EVInec bona coniectatio. J Ostendit praeterea quod bona con I sultatio non est bona coniectatio,hoc modo: Bona coniectatio fit sine discussione,& fit extemplo: at bona consultatio non fit sine discursione & ratiocinatione: ergo bona consultatio non est bona coniectatio, cum non fiant eadem tein poris mensura: Se bona consultatio cum examine fiat, ut ita loquar, bona autem coniectatio non ita.V nde aiunt, ut dicit
Philosophus, longo spatio consultandum, celeriter postea a pedum:&. vi inquit ille ubi consulueris, mature ficto opusso est.&sic patet quod sunt diuersa. Di, R AETARE A diuersa sunt solertia. t Probat idem alia ratione, Si bona consultatio esset bona coniectatio, tunc bona consultatio esset solertia. at n5 est sole, tia:ergo no est bona coniectatio. Sed animaduertendunt quomodo valeat ista argumentatio, Solertia est
565쪽
quaedam species bonae coniectationis, & videtur esse inuen-
trix medij quod eitcausa coniungendi duo extrema ex quibus oritur conclusio. nam,ut dicit Philosophus in libro Por steriorum solers videtur esse ille qui perceptis extremis acum te&celeriter coniectat medium: ut si videat quis pauperem loquentem cum diuite,coniectat statim illum pecunias quae rere,&talis coniectatio est med ij, quod est finis, &cauia ob quam illa duo extrema iunguntur: bona autem consultatio est medit, non eius quod est finis, sed eorum quae sinit ad Gnem. Cum igitur solertia sit quaedam species talis bonae con iectationis, oportet dicere in ea argumentatione ad hoc ut valeat, dicere, inquam, hoc pacto, Si bona consultatio esset bona coniectatio, tunc esset aut solertia,aut aliqua alia spe cies bonae coniectationis:at non est solertia, neque alia species bonae coniectationis: ergo bona consultatio non est bona coniectatio. AT neq; vlla est opinio prorsus. J Nunc au α-1 .atem Philosophus dicit bonam consultationem non esse opinionem:& quia hoc satis manifeste patet, ideo non probat. simul etiam quia hoc idem tangit inferius . Probari tamen potest,hoc pacto,Opinio non est inquisitio: bona consultatio est inquisitio, ergo bona consultatio non est opinio. Praeterea opinio est assensio firma alterius partis contradictio nis: bona autem consultatio non est huiusmodi , ergo ipsa non est opinio. s En eum is qui male. J Haec est secunda ni a
'lpars huius capituli, in qua posteaquam declarauit quid non est bona consultatio,nunc declarat quid ea sit ex parte generis, hoc pacto: Quicunque recte beneque deliberat id agit rectitudine quadanuat bene consultans bene deliberat ergo bene consultans id asit rectitudine quadam. Ex quo patet, quod bona consultatio est quaedam rectitudo.&sic habemus genus bone consultationis. Omnis enim bona consultatio videtur esse rectitudo, non autem econtra. O v I bdiae co- sΣ sultat recte deliberet. J Scilicet per bonam consultationem, quae est rectitudo quaedam ut diximus NON autem scien- 93tiae neq; opinionis. J Haec est tertia pars huius capituli, in qua Philosophus inuento genere bonae c5sultationis,nunc quae -- - - - rit disserentias ponendas in eius definitione.& primo ostendit quod r ectitudo ista pertinens ad bonam consultationem
566쪽
Dertinens ad bonam consultationem cuius nullus potest esse error:at scientiae non est errori ergo scientia non est rectitudo. Patet ratio,quia si scientia esset error non esset vere scientia mentis habituum, ut inquit Philosophus in secundo Posteriorum,quibus verum perspicimus, quida veri perpetuo sunt ut intellectus, atque scientia,&c. Deinde ostendit
quod no est rectitudo opinionis hoc pacto: Opinionis rectitudo est ipsa veritas: sed nonae cosultationis rectitudo est co-silit, ergo noμ est rectitudo opinionis. Item opinio est rei
ορ--ψεν iam determinatae & firmae: bona con1ultatio non est rei determinatae: ergo bona consultatio non est opinio, nec rectitudo unius est rectitudo alterius. Item bona consultatio non
MI Urim test esse sine ratio ne,id est sine discursu: sed opinio potest
esse sine discursu: erilo opinio non est bona consultatio.&dicit Philosophus quod deficit a mente, id est ab opinione, quia ipsa est semper cum discursu, nec est adhuc firma, &quq rit quid sit agendu nec quiescit donec deliberetur &decernatur. Ideo dicit Philosophus quod nondum est enuntiatio, id est aut affirmatio aut negatio, scilicet ut dicat hoc esse agedum vel non esse agendii, sed quid&quona pacto sit agendum quaerit atque discurrit. Verti opinio non quaerit, sed de re potita determinata est quaedaenuntiatio, id est quaeda a sensio affirmandi aut negadi. Dicit secti hoc esse,aut non es-s se arbitrando. Os ED ipsa cosultatio bona. JHac in parte Philosophus declarat quod bona consultatio est rectitudo c5filij: quod probari potest hoc pacto, Bona cosultatio cum
. o. sit quaedam rectitudo,aut est scientiae aut opinionis, aut con
' silii: sed nec primum, nec secundum: restat ut sit tertium,sci licetvisit rectitudo consili j.quod cum ita sit,videdum est. n-quit,cuius est cosilium,& circa quod versatur,deinde dimi tit hoc,quia latissime declarauit in tertio quod consilium est eorum quae sunt ad finem,&quod de aeternis nemo consultat, nec de alijs multis quae ibi refert, sed consultamus de ijsss quae agi possunt,&a nobis quidem agi ut ibi patet. fCvri
vero multipliciter. J Declarat Philosophus qualis esse debeat ista rectitudo consili j pertinens ad bonam consultatio nem. Nam cum multifariam dicatur rectitudo consilii, primo ex parte finis sibi proposita, seclido ex parte mediorum quibus acquiritur talis finis, tertio ex temPore, & mensura
567쪽
. siestationis: videndum est quas conditiones habere det ea rectitudo consilii quae est propria bonae consultatio ut suis disterentijs ab alijs distincta perspiciatur & com-κa asseratur definitio eius. N5 enim omnis rectitudo coni Pertinet ad bonam consultationem . nam aliqua vid inr tinere ad inclatinentem Qua diriRendo conlilia sua cona- α Z
attinetere finem aliquem perniciosum sibi propositsi. Ta- 1
autem rectitudo coni illi non pertinet ad bonam comita- - .inem, sed illa quae habet sibi propolitum bonum finem.Vn . . in vaddecicta eli illa particula, scilicet ut sit rectitudo consilij
ca bonum finem sibi propositum. REc τε quidem . t yclia recta poterunt esse media,propositum tamen malum.
AT potest quispiam. J Addit ulterius aliam conditionem I xectitudinem consilij quae est propria bonae consultatio
is . requiritur enim non solum ut finis sit bonus, sed etiam mnia media, quae tendunt & diri otitur ad illum finem. Nam ' - . M.A .eri potest,ut inquit,quod aliquis assequatur bonum finem, io tamen per decetia media. & ibi videtur esse rectitudo eo iiij, no tamen pertinens ad bonam consultatione,cum non int debita media . Nam si quis consili uagat succurrendi ami-:o: propositum tale,& finis videtur esse bonus:tamen si quae- at furandum esse ut ei subueniat, non erit hoc bene consultatare. Vis enim prudentiae est,ut bono proposito fine, media honesta inueniat ad talem finem consequendum. Ratiocinati6 ne falsa quali dicat quod simile fit in rebus agendis ut in Ap e, speculandis & fullogizando. Veluti quod non solum ex ve Q. ris sed etiam ex falsis potest fieri conclusio vera ex forma syl si logismi, hoc pacto : Omnis lapis est risibilis, Omnis homo τ qest lapis: ergo omnis homo est risibilis. Hic propositiones ἀ-- praemisse sunt falsae,mamen conclusio ex illis secudum for-oi mam syllogismi est vera. Eadem etiam fieri potest ex veris in propolitionibus, hoc pacto: Omne disciplinabile est risibi, te: omnis homo est disciplinabilis, ergo omnis homo est ri , sibilis. Innuit ergo Philo sophus quod sicut coclusio vera concludi potest tam ex fallis quam veris propositionibus,& mediis: sic finis bonus acquiri potest tam per mala quam per bona media:&illa consultatio quae est per mala media, non erit bona consultatio,quanuis dici possit quaedam rectitudo consili j,ut patet. Posuit autem Philosophus similitudinem sumis
568쪽
ptain a speculati uis ut declararet eam quae est in activis. nam sicut in illis dicitur proprie verum & falsum:& sicut ibi se hasg bet veru ad falsum, ita in activis bonii ad malum. D PRAE TaREA fieri potest. J Addit tertiam conditionem Philosophus. Non enim omnino sufficit ut sit finis bonus,&media bona: sed requiritur etiam congruitas, & opportunitas temporis,& quasi quidam modus, ut nec nimium celeriter, nec nimium tarde,sed ut res exigit,& ut oportet de decet se cundum tempus deliberemus. Quare rectitudo consilii bonae consultationis requirit etiam, ut diximus,debitam mensuram temporis. Sed ea rectitudo, allatis conditionibus re
quisitis ad hoc virectitudo consilii sit bona consultatio mucex dictis affert definitionem bonae consultationis, dicendo quod rectitudo consilij est bona consultatio talis,& econtra bona consultatio est rectitudo conlilii talis,scilicet qua qui utilitatis ratione consequitur id quod oportet,id est finem bonum,&ut decet,debitis medijs,& cum oportet,id est con- . gruo tempore. Accipit autem hic utile pro bono, & pro eo quod confert nobis simpliciter,& non respectu alicuius de Ga 99 prauati iudici, I N s v r E R fit ut & simpliciter. J Diuidit nunc bonam consultationem Philosophus. Ex eo quod duo sunt fines respectu quorum dicitur consultatio bona,est sinipliciter finis,qui estvltimus finis humanus, id est ipsa felicitas: est etiam finis aliquis particularis, cum aliquis cos illat de iis quibus pergitur ad aliquem finem particulare, veluti de c5- ponendo bello, cuius compositione sequatur pax ,& feliciatas totius ciuitatis: talis igitur finis particularis ordinatur ad -. vlteriorem finem,&ad simpliciter finem id est ad telicita- . tem. Sic igitur de utroque, scilicet de particulari,& de sim 1 o pliciter fine potest esse bona consultatio. vo D si bene consultare.JAsseri descriptione ipsius bonae consultationis magis breuem in qua definitione accipit ipsam prudeliani. - να--ψNam si bene cosultare est propria prudentis, dicemus quod rin in boria consultatio est ea rectitudo cosilii, qua utilitatis, id est boni causa quis assequitur alique finem cuius prudelia est vera existimatio: & hoc addito n5 oportet apponere alias c6ditiones quia ubici inque est prudentia, ibi videntur esse aliae virtutes. Cum enim ipsa costituat mediocritates in alijs virtutibus,ipsa etiam inueniet bona media,& bonii finem &co-gruum
569쪽
gruum tempus.Potest igitur dici breuissime definiendo bonam consultatione ,quod bona risiilr uvisu cAsi illatim pro detis. Vnde Philosophus videtur redigere haec omnia activa ad prudeliam tanqua ad principe & moderatrice istarum vic ' - 'tutum activaru& moralisi. Notandii quod bona consultatio '-- duobus modis sumi potest. Primo ut habitus tantii sicut pru- delia, & ut vis quaeda quae est pa rs prud etiae,vel vis eiusde qua prudes potest bene cosultare Alio modo Pro operatione,si cui Philosophusvidetur accipere cu dicit ea pro Euere ab ipsa prudelia:& sie dupliciter definiri potest.Primo modo quod sit habitus metis Quod uispia costiliare bene potest pia pon do sibi bonu sinem &seruatio bona meruincongruitatem teporia . quod si accipiatur ut operatio, definiatur ut ultimo loco definiuit Philosophus cum dixit cuius prudelia est vera existimatio. Notandii quod consultatio potest sumi in genere &siccosiderata no est adhuc aut bona aut mala.deinde diuidi potest in duas species,scilicet in bonam de malam consultationem.Bona consultatio est illa quae habet illas conditiones quas diximus, & ea est aut ad bonum finem simpliciter, aut ad aliquem finem bonum particularent. Mala consultatio est cum aut deficit a fine bono,aut a medijs bonis,& a tempore congruo & debito.
Si autem Cr ipsasagacitus, cui contrarium iotest hebetudo. quibus sagaces dicimus,ac heaebetes: nec idem omnino quod scientia aut oαpinio omnes enim scientes uel opinantes,s gaces essent) nec una quaedam scientia. ut aut medicina de fanis, alit geometria circa magnitudines. Neque enim de hs est quaesunt semper, Ex non mouentur . neque de hs quae a quovis fiunt , sed de quibus dubitauerit qui iam, aut cosultaverit. Quapropter est quidem de ijs circa quae uersatur prudentia. Non est autem idem sagacitas, Cr 1ΟΣ prudentia. Prudentia nanque praeceptiua est . finis enim ipsi s est, quidnam sit agendi ,aut no agendu praecipere:
570쪽
sro ETHICORUM 1os sagacitas autem iudicaliua est sol . Idem est enim μνου io citas, Cr bona sagacitas: quippe cimi sagaces,simi er bori
n codice ni sagaces . Neque autem habere, neque accipere prudenας. sic igitur, itum , ipsa fugacitas. sed inopinationis usu ad ea bene 'I tu istancla de quibus est prudentia, alio dicente consistit. Fitq, hic perinde atque cum discipuluε ea discit, ac comα r l p .seudii quae ascientium trudente praecipi τti r
C o M M E N T. s T autenia & ipsa sagacitas, cui quidem. J Hoc est secundum capitulu huius tertii tractatus, in quo posteaquain, - - - antea declarauit quid sit bona consultatio, nunc decla-yr tat alium habitum mentis activae,qui habitus siue dispositio Ps 7θ pertinet ad prudeliam,&dicitur sagacitas. Diuidi cur autem y ἔ- hine capitulum in duas partes. In prima ostendit quia non ut ἐν It sagacitas. In secunda quid ipsa sit,sicut fecit de bona consul-VH ην Ut latione. Primo igitur proponit sagacitateni esse habitum si- ων ἡ φρονα ue dispositionem:& eius contrarium hebetudinem. & hoc probat ex iis qui habent illa. Quosdam enim homines saga-ὰGP ἡ λζ. ces vocamus,quosdam hebetes. Post haec ostendit, quod saga, ντ m citas non e t idem quod scientia, nec opinio, nec aliqua scien/ tia in specie:&probat hoc pacto, Si sagacitas esset scietia vel opinio tune omnes scientes & opinantes essent sagacei Con
sequens falsunt,ergo & antecedens: probatur consequentia ανγη qiua sicut scientia dicitur sciens : sic ex consequenti diceret; rλης,τρ I sagax si idem esset scientia & sagacitas. Assumptio patet,qRi y bri 1μ multi sunt scientes & opinantes,& tamen non sunt sagaces. vλυινδε τα Item probat ulterius sagacitatem non esse aliquam particu νυ ς ἐν σύμ larem scientiam, ut magis innotescat quod non est scientia. νεπιο,καθ' dc probat hoc modo, Si sagacitas esset aliqua scientia partitio Mur ε, cularis, veluti geometria, vel medicina,vel huiusmodi: tune 7 1ὲ λ θὶ is i cui medicina est de sanis,& geometria de magnitudinibus: ω '--θω ς 3 &ili4- Consequens falsum,ergo & antecedens. Patet '' alitein ratio , quia scientiae diuersificantur, aut subiectis, aut rq modis diuersi; quibus versantur circa talia subiecta: nunς γ' vero est manifestum quod sagacitas non est circa talia ,&eo . .. ' modo ut scientia. Notandum quod Philosophusvidetur su-