장음표시 사용
611쪽
LIBER SEPTIMUS. inlinens, rationem egredieris. Et incontinens quidem, qmproba sciens improba esse,agit ob perturbatione: conae inens autem cupidiores sciens prauu esse, non sequitur
γb rationem. Et temperantem quidem continentem esse aiunt atque constantem. Talem autem alis temperantem esse omnem,al I dic t. Et item inleperunt in o continentem ese, er incontinentem intemperantem: cones
fuse nonnumquam diuersos inquisiit esse. Interdum etiam sipsum prudentem incontinentem esse non posse, interdum nonnullos holmnes qui prudentes ac habiles seret, incontia
nentes esse dici t. Praeterea incontinentes er irae, et hom
noras, is lucri dicuntur. Ea igitur quae dicatur haec sumi.
Po haec dicendum est alio sumpto principio.J Cum in 11uperioribus libris Philosophus tradidisset doctrinam de omnibus virtutibus tam morum quam rationis,qua xum virtutum ipsae morales perficiunt appetitum, intellecti-uae vero ipsum intellectum tam activum quam speeulatiuum, vidistincte vidimus: nunc consentaneum forsitan videbatur ut iam de felicitate tam activa quam specula tiua concluderet, nisi aliqua prius intercederent cogni tu necessaria.Sunt enim nonnulli affectus, vel dispositiones circa mores, quae no sunt proprie virtutes vel vitia,sed habent similitudinem cum illis,& sunt vel fugieda vel prosequenda , ut vitia & virtutes: qua Tecum circa mores sint,ad eundem pertinere videbatur considerare de his,ad quem pertinebat de viiijs & virtutibus. Merito igitur post doctrinam virtutum hanc Philosophus aggreditur in hoc septimo libro docendo de heroica virtute,&immanitate,& de continentia &incontinetia, constantia& mollitie: post haec de voluptate& dolore multa declarat cognitu necessaria, ut patebit. Diuiditur autem hic liber in duos tractatus. In primo affert hos habitus siue dispositiones quas diximus, & eas declarat. In secundo docet de voluptate&dolore.Primus tractatus diuiditur in dece capitula. In primo affert tres species eorum quae circa mores hominum sunt fugienda ,atq; eorsi cotraria,& transit ad ea declarada: in re-
612쪽
liquis vero capitulis quid agat,&quomodo procedat Philota sophus,suis locis videbimus. Primu capitulit diuiditur in duas partes quae patebunt.In primis igitur dicit Philosophus proponedo intentione suam, quod dicendu estalio sumpto initio, & altius repetito, quia huiusniodi habitus vel dispositiones no sunt proprie virtutes vel vitia:&ideo no possiunus sequi ordine quem seruauimus indoctrina virtutu &vitioru, sed alio sumpto initio dicendu est,inquam,tres esse species fugiendorti circa mores scilicet vitiu,incontinentia, atque immanitas siue feritas. Cotraria vero quae sunt prosequenda circa mores tria sunt: quor hi duo sunt manifesta,scilicetvirtus &continetia: tertita appellat virtute heroica, quae videtur quoquo modo superare conditione huniana.&affert ad hoc seu
propositum testimoni u Honieri.Itaq; haec virtus heroica diuina dicitur: non quia dei sit,cum ille habeat in se omne perfectionem supereminenti modo: sed quia facit homines similes quoquo modo deo .sicut feritas dicitur,non quia ferarii, uia beluae non habent neque vitia neque virtutes, sed quia facit quoquo modo homines magis similes feris quam alia vitia vel fugienda. Virtus igitur heroica immanitati siue feritati Opponitur,& probari potest hac ratione quam innuit Philosophus,Summo vitio opponitur summa virtus, & excelletissima: sed immanitas siue feritas est summum & plus quam vitium: Heroica autem virtus est optima, & plus quam virtus: ergo heroica virtus immanitati siue feritati opponitur. Item, Rarissimo vitio opponitur rarissima virtus: at feritas est vitium rarissimum: heroica quoque est virtus rarissima: ergo feritati opponetur heroica virtus. & ad hanc sententiam a fert testes Lacones,qui virum aliquem vehementer excellentem solent appellare tali nomine,ut patet in textu.Notanduquod homo collocari solet inter essentias separatas & beluas.Nam per intellectunt videtur habere similitudine cu illis separatis: per appetitu sensitiuu,cum beluis. Cum igitur vivit ea vita quae humana dicitur,aut per vitia,aut per virtutes non videtur assimilari proprie aut illis substantiis separatis per virtutes,aut accedere ad beluas per vitia,ita quod merito dici possit brutum animal. Nam beluae non est virtus nec vitium, cum non habeat rationem neque elemonem:& non est etiam substantiarum separatarum, cum omnino careanῖ
613쪽
fhiticis. Virtutes vero sunt circa affectus: virtutes, Inquam, i orales . Illae autem substantiae separatae videntur viverexerite, ut in decimo ostendit Philosophus. Cum igitur ap- etitias hominis obtemperat rationi, tunc homo vivit peri r tutes morales,ut studiosus, non tamen vita simili substaniae separatae: similiter cum appetitus dominatur rationi, luctivit ut homo vitiosus,non tamen adhuc ut fera.Verum cuni,omo ita virtute excellat, & summum attingat in unaquaque viritate,ita ut appetitus summisi is rationi pene extinguatur,ttanc videtur assimilari substantijs separatis,&viuere vita quadam excedete conditione humanam: cum vero appetitus ita ob ruit ratione,ut pene extincta videatur, tuc videtur ho--o excedere improbitate,&assimilari beluis, &descendere ad vita quasi inferiore humana vita,& similem vitae ferar u,&sic fit immanis quida : sed hanc vitam immane dicit praecipue reperiri apud Barbaros, quia uti videtur ratione: sed viti u inima ni tatis quod dicitur plusquam vitili, non modo ex habitu&conscietudine fieri videtur, sed etia ex moribus & laesioni bus membror v. Uerum haec quae ex morbis est,non erit vitia Mimmanitas simpliciter & proprie,ut patebit infra. Verum cum de immanitate dicendii sit postea: de vitio & virtute dictum sit prius. Nunc sequitur ostendere hos affectus, scilicet continentiam & incontinentia, constantialia, mollitudinem, quae sunt dispositiones quaedam propinquae viiijs& virtuti bus, etsi non sint propriae, aut vitia,aut virtutes: sed in via veperseuerando in operationibus evadant postea talia. Os v N C de incontinentia. J Haec est secunda pars huius icapituli in qua aggreditur declarationem harum dispositio
numvt diximus, quae nec virtus, aut vitium proprie sunt, qua uis non multum absint ab eis. Nam cum continentia, & con stantia eius inodi sint ut pugnent cum ratione, & non ob temperent ei, statim non sunt dicendae virtutes. Cum vero tandem rationem sequantur , etsi cum dissicultate , tamen non sunt a virtute alienae: de incontinentia quoque, & mollitie simili modo dicendum erit, quod non sunt vitia nec a vitiis aliena , ut infra latius apparebit. Nam in ipso in continente fit pugna inter appetitum & rationem , & appetitus superat. In ipso vero continente fit etiam pugna,st tamen ratio superat . at in vitioso sine ulla pugna statim
614쪽
appetitus dominatur. In studioso vero statim ratio vincit Gne difficultate. Ex quibus patet quod continens non est proprie studio1us,& incontinens vitiosus,& continentia est virtus proprie, nec incontinentia vitium, licet non multum ab sit avitio vel virtute ostendit autem post haec Philosophus modum procedendi, dicedo quod faciemus in ijs sicut in aliis consuevimus locis. Afferemus primo opiniones antiquorum de his: postea solvemus aliqua necessaria circa istos habitus' vel dispositiones. sv 1 D E T v R itaque cotinentia quaedam.JHac in parte Philosophus incipit afferre opiniones priscorude his dispositionibus, & primo quod continetia & constantia videntur esse laudabilia &studiosa cum sequantur ratione:incontinentia econtra & mollitudo esse improba quaeda' & vituperanda. IET incontinens. J Secunda fuit opinio eo rum qui putant quod idem est continens, & constans,&persistens in ratione,& incontinens,& ratione egrediens.& haec opinio non videtur vera ut apparebit. Et incontinens quide. Tertia fuit opinio eorum qui dicebant quod incontinens estis qui sciens improba agit ob cupiditate, continens vero contrario modo,ut patet. Cesent praeterea. Quarta fuit opinio, quod continentia,costantia & temperantia essent ide, quanquam eorum nonnulli dicerent haec non esse omnino idem, quidam vero penitus idem. Interdum etiam asserunt. Quin afuit opinio de prudentia&incontinentia, quia aliqui putabant prudentem non posse incontinentem esse,quidam vero econtra fieri posse censebant, ut prudentes & habiles incoms tinentes essent. PRAETEREA incontinentes. J Sexta fuit quod continentia non solum sit circa voluptates, sed etiam circa iram, honorem,&lucrum:&hae sunt,inquit, opinionei
Ubitaverit autem quispiam, qui fit ut rem
qui iam exi fimans agat inco tinenter sciaentem igitur, inquiunt quidam, impostibile --ese . nam absurdwm est ut arbitrabatur So
crates Uscientia infit aliud quippiam vincere, er insimperinde
615쪽
erinde atque mancipium trabere. Socrates enim omninoontra rationem ipsam pugnabat, incontinentiamq extertinabat. Nei milem erum existimantem,praeter id quod estptimam ageresed ob ignorationem dicebat. Haec igitur τὸ tentia ijs aduersatur, quae mans ste apparent. Atque luaerere oportet qui ni in ipsa per turbatione,si ob ignota ationem agit, ignorationis sit modus .constat enim incontinentem non putare illud ese bonχm,antequam in perturbatione sit constitulus. Sunt autem qui haec partim conceaedunt,partim non concedunt. Etenim scientia quidem nihil gesse ualidius confitentur. at huic non assentiuntur nemine agere praeter id quod visum est melius. Quapropter inaequiunt, incontinentem a uoluptatibM superari,non scienaetiam quidem sed opinionem habentem. At uero si sit opiis snio' non scientia, neque uehemens exist alia aue resia 1
stit,sed remissa uicut in ambigentibus ueni landa est,si
non in his persistit aduersius uehemetes cupiditates. at prauitati non est venia danda: nec aliorim cuiquam quae uitlimperabilias t. Estne igitur id quod resistit prudentiaξ roHaec enim est ualidi a. At est absurdum. erit enim idem prudens atq; incontinens simul. Nemo autem dixerit prudentis esse ea Jonte agere,quae prauoma sunt. Et infuisper demonstratum est antea prudente aptum ad agendum ege est enim quidem extremoris Ercaeteras uirtutes ha ribere. Praeterea si continens est ex eo quia uehementes ac Ia prauus habet cupiditates, neque temperans: continens erit, . neque continens temperans. Etenim nequἴ uehementes Lbere cupiditates neque prauus, est temperanus. At oporaeiet. nam i cupiditates sint bonae, prauus est habitus ille qui prohibet non sequi. Quare non omnis continentia est studiosa. Sin imbecilles γ non prauae, non est quid egre
616쪽
W6 ET III CORVMgium,nec etiam magnum quid jsint prauae ac imbrestres. 13 praetereas conlinentia in quavis opinione scit persisteis re, praua est: ut si er inosa. Et si incontinentia a quavis
opinione dimouet, erit aliqua incoiinentia studiosa. quale, fecit Neoptolemus apud Sophocle ni Philoctete .Est enim
laudabilis quia no per fistit in ks quae suaserat Vbses, ob
σeφιτι- mentiendi dolorem. Praeterea ' capito mentiens,dubitatio re iacet- est. Quia nans admirabilia, praeters opinione sophistae inferre uolunt redarguendo, ut cum attigerint videantur acuti: ratiocinati m dubitatio fit. Ligatur enim mens cum manere quide non uult,quia coclusio non placet:pro I cedere autem no potest,quia rationem soluere nequit. Fit autem aliqua ratione ut imprudentia cum incontinentia iviri navi nanque habet utri Dcotraria ijs quae exist Amat ob incolinentiam aget . Existimat autem bona esse ma
la, er agere non oportere . quare bona aget, π non mala.
Praeterea qui persuasius agit, uoluptatess sequitur atq; eligit,melior eo uidebitur esse, qui non ob rationem, sed ob incolinentiam agit. Namscilius curari potest,quippe cupinii illi diffunderi. A t incontinens obnoxius est ei proae verbio quo dicimus: Quid insuper bibere opus est, cam
Drangulat aqua s Etenim fi non persuasum esset ipsa ea non agenda essee quae agit dissuasus tandem celaset nidi
16 uero persuasum est ei, er nihilominus talia agit. Insupers circa uniuersa continentia sit,atque incontinentia quisonam fit ille qui est incontinens absolute ' Nemo enim brabet incontinenlius omnes. dicimus autem quosdam fimopliciter incontinentes esse . Tales igitur quaedam hac in materia dubitationes emergi t. Horum autem alia totilere, alia relinquere oportet. Dubitationis enim soluatio invenlio est.
617쪽
C o M M E N T. v BITAVERIT aute quispiam qui fit.JHoc est secun- σdum capitulum huius primi tra reuus,in quo Philosophus resumit opiniones allatas de continentia dc incontinentia. Et affert dubitationes,&quaestiones circa ipsas, declarando & confutando ea quae tibi videntur necessaria, non eodem ordine eas resumens,quo supra posuit, sed aliam prius, aliam posterius,ut patebit in singulis. Diuiditur autem hoc capitulum in sex partes quae luis locis declarabuntur . In prima incipit dubitando quaerere circa tertiam opinionem, Vtrum fieri possit ut aliquis recte existimans, agat inconti nenter:dicebat enim tertia opinio,quod incontinens sciens esse improba,agit ob cupiditate. Quaeret igitur quis,quomodo hoc fieri possit ut habeat ratione incorruptam, agat tamen contra rationem. & arguit primo pro hac parte, quasi
hoc fieri no possit,asserendo sententia Socratis, qui dicebat quod cum scientia sit habitus validiisimus, si ponatur esse in
ipso incontinente, non vinceretur a cupiditate quae est de
bilior quam scietia: quare fieri non posse ut sciens id est scientia habens agat incontinenter. Haec sententia videtur excludere incontinentia ex ratione mor v. dicebat enim quod
qui scit, n5 potest existimare rem quam scit aliter se habere. Nec unquam aget contra id quod icit esse optimii, nec contra illud procederet nisi ignoratione. Unusquisque enim vi detur ferri ad bonum siue verum, siue deceptiuum . at sciens no videtur circa id quod scit posse decipi: no ergo si sit scies superabitur scientia eius a cupiditate,quae est deuilior quam
scietia, nec dimouebitur ab ea, & in contrarium trahetur .&ob haec Socrates videbatur tollere omnino incontinentiam
ex moribus hominum, ut ait Pliilosophus intextu. O HAEC 7 igitur sententia ijs aduersatur. l Allata opinione Socratis, arguit statim ad opposita partem& contra hanc sententiam, ostendendo quod opinio illius refellitur sensu&experientia,quia aduersatur his quae manifeste apparent. Nam videmus quod est aliquis babes rationem no cor ruptam ,& percipientem ea quae sunt turpia , tamen ea agentem propter cupiditatem:& talis non videtur esse nisi incontinens: ergo illa sententia non est acceptanda quae dicit incontinentiam
non esse circa mores hominum. Post haec dicit Philosophus
618쪽
hoc esse dignum consideratione, quomodo &per ignorationem agat incontinens cum sit sciens,& quae ignoratio sit ista,&quando. Nam antequalit in perturbatione,est sciens,& postea quado est in perturbatione videtur quali ignoras, nam tria sunt tempora consideranda: primo quado non est in perturbatione,& tunc est sciens: secudo quado est in perturbatione in videtur quasi ignorans,& est similis ebrio qui habet scientiam,& non agit secundum illam scientiam, sed agit quasi sint pueri,qui dicunt carmina quae no intelligunt:& sic illi proferunt labijs esse turpe quod tunc vix mete cognoscunt. Tertium tempus est quando peracta re turpi ru sus redit ad scientia & cognoscit. Et inferius acceptabit Philosophus aliqua ex parte sententia Socratis,quam supra vis sus est refellere omnino. OsuNT aute quibus.JHac in par te Philosophus affert solutionem quorunda circa hanc se tentiam Socratis: deinde solutione eam refellit. illi eniim in hoc assentiebantur Socrati, quod scientia esset habitus valia dissinius, ita ut a cupiditate superari no posset. Verum ex altera parte dissentiebant in eo quod volebant incolinentiam esse in moribus hominum,sed incontinente non habere scientiam, sed opinionem: quae cum sit imbecillior scientia, superari poterat a cupiditate,&ita esset incontinens non habens scietiam.Nemo enim ageret praeter id quod sibi visum est melius,sed praeter opinione,quae superari posse videtur as voluptate. O AT vero si sit opinio. A rguit contra solutionem illa Philosophus hoc pacto, Si in ipso incolinente non est scientia, neque firma existimatio,sed opinio quaeda talisvi
facile a voluptatibus superetur,tuc venia danda esset incontinenti & incontinentiae: sed incontinetiae no est dada venia nec excusatio,cum sit prauitas & res digna vituperatione: ergo non est ab incontinete remoueda scientia,& poneta ta sis opinio ut facitis. Notandu quod Philosophus dixit antea continentia non esse virtute proprie: nec incontinentia esse vitium, quanquam non sint longe a virtute vel vitio.nuc vero dicit incolinentia esse prauitate:ergo videtur es le vitium. Dicendii quod vitium potest sumi duobus modis: aut comuni modo,aut proprio. Com muni ut est fugiendum, & prauum,quod de vitio &incontinetia,& immanitate quae sunt tres species fugiendorum circa mores. Proprio modo ut est
619쪽
vitium proprie dictu,quod ex opposito contrariatur virtuti proprie dictae. Incontinentia igitur dicitur prauitas primo modo, non ut est vitium proprie dictum,sed ut prauum
fugiendu & vituperabile. Es e igitur id quod resistit. J ici
Haec est secunda pars huius capituli, in qua Philosophus at
fert questionem circa quintam sentetiam ,&opinionem sit pra allatam. non enim seruat ordinem quem tenuit in illis
proponedis, sed ut sibi opportunum videtur. Dubitat ergo& quaerit utrum in ipso incontinente sit prudentia.& primo ostendit quod videtur elle in eo prudentia:postea declarat,& probat quod non est. Dicit ergo in primis, Incontinens non videtur habere scientiani,sed opinione:at opinionum quae sunt in homine prudentia est validior,ergo erit in ipso
incontinente prudentia, ut videtur. Post haec asteri duas ra tiones contra hanc sententia. Prima ratio: si in ipso incontinente esset prudentia, prudens esset incontinens. at hoc est
absurdum: ergo absurdum est dicere quod prudentia sit in
ipso incontinente. Nam incontinens agit res prauas deturpes, prudens non agit res turpes: ergo prudens no est incontinens. Secunda ratio. Prudens est aptus ad omnes res bonas agendas, & complectitur omnes virtutes morum sed incontinens non est aptus ad res bonas agendas, nec complectitur omnes virtutes morum: ergo incontinens non est prudens.
LEx TREMOR v M. JId est singulari v. PRAETEREA si itcontinens ex eo. JHaec est tertia pars huius capituli, in qua is Philosophus arguit contra quartam opinionem quae erat quod temperantia,& continentia esset idem:&videtur procedere hoc pacto, Continentia vel continens versatur circa cupiditates,&eas habet aut vehementes aut leues. si vehem tes,tunc vltra aut prauas,aut bonas: si vehementes Sc prauas, non potest esse temperatus. Nam temperati non est habere vehementes cupiditates,nec prauas,cum appetitus non pugnet cum ratione in homine temperato .at oportebat tamen, scilicet ut haberet, ad hoc ut sit idem ipse temperatus& continens secundum vestra in positionem. Quare si continens habet vehementes cupiditates & prauas, non potest esse teniperatus,vi patet. Sin autem ipse habeat vehementes& bonas, prauus erit ille habitus qui resistit bonis vehementibusq; cupiditatibus: nam continens pugnat cum cupidita-
620쪽
tibus,& tandem vincit: quod si resistat bonis & vehemetibus, cotinentia erit habitus prauus:&sic non erit omnis studiosa: at omnis temperantia ibidiosa est. ex quo habemus quod si
cupiditates erunt vehementes siue praua ,siua bonae, temperantia non est continentia. Verum ii cupiditates sint remisi e dc non prauae, tunc continentia non esset egregius habitus ut existimatur: ergo non habet remissas cupiditates non prauas: iiii vero sint remissh & prauae, tunc continentia non esset potens dispositio, & tamen est cum resistat magnis cupiditatibus. Concluditur ergo quod cum continem non versetur circa remissas cupidi cates,nec circauehementes bonas,
sed potius habeat vehementes &prauas,& temperati non sit illas habere: concluditur, inquam, quod temperans non est idem quod continens, nec temperantia idem quod continetia,ut volebat quarta opinio. & hoc videtur innuere Phi losophus,licet non manifeste inferat coclusionem. OPR AETEREA sicontinentia tacit. J Haec est quarta pars huius capi tuli,in qua Philosophus arguit cotra secundam opinionem qua dicebatur quod continens idem est quod constans&perseverans in ratione, vel potius in proposito& opinione. Incontinens vero econtra est idem quod inconstans digrediens a sua opinione.Hanc sententiam refellit Philosoplius, declarado quod si illa opinio esset vera, sequeretur quod aliqua continentia posset esse praua, aliqua incolinentia bona&studiosa.at haec sunt duo absurda: ergo absurda videbitur illa opinio,ex qua haec sequutur. Nam primum si continens sit idem quod perseverans in opinione, ut illi vol1t,fieri potest ut habeat opinionem falsam & prauam, & perseueran tia in illa erit coi. tinentia praua : praeterea si incontinens sit idem quod digrediens a sua opinione, fieri potest ut habeat opinionem prauam a qua digrediens omittit illam prauam opinionem:& hoc pacto aliqua incontinentia esset bona,si incontinentia esset non persistere in opinione . di probat hoc exemplis Neoptolemi & sophistarum. Inducitur Neoptolemus apud Sophoclem in quodam opere quod inscribitur Philoctetes, primum metiri, postea confiteri veritatem,& digredi a falso. ergo si incolinentia est in costantia, & digressio a proposito, talis digressio Neoptolemi a proposito falso fit laudabilis: ergo aliqua erit incolinentia laudabilis.