장음표시 사용
641쪽
in infinitu: sed circa illa potest fieri excessus expetendo plusquam oportet. & quanuis dicantur de se expetenda, sunt tamen ob aliud cum ordinentur ad virtute & felicitatem. Quinmissiciuataec quae estici lint Eoluptatem & non sunt necessaria,excedunt praeter rationem rectam, non dicuntur absolute,& simpliciter incontinentes, sed cum hac additione ut in continentes circa honores vel circa diuitias,&huiusmodi itari nisi adderetur illud, scilicet circa honores, vel diuitias, non intelligeretur. Sed cum dicitur incontinens, non addendo aliud intelligitur circa voluptates corporis, quia proprie tales dicuntur incontinentes, sed illi alij dicuntur per similitudinem , & cu additione, sicut homo in Olympia victor, cum hac additione dicitur homo, scilicet, homo victor:qui etsi habeat rationem c5munem cum homine, dissert tamen ab homine, &ab seipso ut est homo simpliciter,& a sua ratione propria cum alia sit eius ratio qua homo est, & alia qua homo in olympico victor. Sic est alia ratio incontinentis qua incontinens est simpliciter,&absolute,& alia qua incontinens secundum quid .Hoc iudς robat Philosephus a signo is com
muni hominum sermone: nam incontinctiatin es tot raphrates eor pol is, quae est absoluta, talis vituperari solet, quia aut est vitium,aut aliqua ex parte & propinqua vitio . sed incontinentia dicta secuduni quid non vituperatur ut vitium, sed solum videlictum quoddam reprehenditur. His dictis ostendit vito p cetas qui si intincontinetues simpliciter. I dicit
quod sunt illi qui versantur circa voluptates corporis, circa quas versatur temperans &intemperatis:&hae sunt voluptatea gustus, & tactus, ut in tertio patuit. Tales igitur qui et rca ista excedunt non eligentes, sed praeter electionem dicuntur absolute incontinentes,& proprie,& sine ulla additio ne . Signumstum; huius est quod utemperantes appellari solent qui circa supradictas voluptates versentur , & non circa illa alia: sic etiam incontinentes qui versentur circa ea Ddem voluptates circa quas versantur intemperati , appellari absolute incontinentes debent: non cum additione vlia , ut hi qui vel circa iram vel lucrum dicuntur in continentes : ex quo addit ulterius quod in eodem incontinentem ponimus,& intemperantem , quia versatur circa eandem
materiam. & ex hoc videntur aliquo modo bene dixisse qui idem
642쪽
idem esse dixerunt continentem & temperantem, & incontinente &intemperante, sed tamen differunt ut nunc ostenditis lATQ v E sunt quidem.J Ne videretur ob supra dicta quod esset idem omnino incolinens simpliciter,& ipse inteperans,& ideo statim subdit quod etsi versentur circa eandem mat
Tiam, non tamen eodem modo: quare differulinter se. quod autem non eodem modo atque ex eo differant,pro batur:Illi inter se differre videntur quorum alter eligens operatur, at ter non elioens. at intemperans eligens, incontinens no et gens agit &operatur: ergo inter se differ ut Mum diuer so modo versentur circa eandem mgteriam voluptatum & doloriam. Hi edicti asia a re sophus unum aliud cilicet quod
magis intemperantem dicemus illii qui facile & sine resistentia ulla parum concupiscens sequitur excessum voluptatum, quam qui vehementibus cupiditatibus stinsulatus excedit in voluptatibqs eisdem. &per haec verba inferre videtur quod sit deterior quam inco ntinens. Nam quid faceret si cupiditas
adesset iuuenilis,cum parum concupiscens tantopere sequitur voluptatem,&fugit dolores mediocres prouenientes ex indigentia talium rerum qiue dicuntur necessariaeZEx quo patet quod est deterior,cum paruis vincatur:&ideo etiam dinerunt cum alter sit deterior altero,id est intemperans ipso incontinente. Notandum quod continentia & incontinenda
dicitur proprie & improprie: vel simpliciter,& secudu quid.
Continentia proprie dicta versatur circa determinatam materiam, id est circa voluptates corporis secundum gustum d tactum,quemadmodii temperantia. Continentia vel inco tinentia improprie dicta & secundum quid versatur circa honores,vel iram,vel lucrum, vel aliquod huiusmodi: sed nunquam talem appellamus continentem vel inc'tinentem sim pliciter, sed incolinentem cum hac additione id est circa honores,incontinentem circa lucrum,&sic de alijs.Notandum quod ea obiecta quae efficere videtur voluptate circa alimentum dictitur necestaria,no quo ad voluptate,sed quo ad nutrimentu,&ad victu qui necessario requiritur procoseruatione indiuidui in vita humana. Intelligendu ite quod Veneris vlus no est necessarius pro coseruatione eius indiuidui in quo et t& qui illum exercet, sed pro generationealterius, ut paret.
37 mu M autem cupiditatum ac voluptatum.J Haec est quarta
643쪽
pars huius capituli, in qua Philosophus posteaquam attulit
materiam incolinentiae proprie dictae,&incolinetiae improprie, & secundu quid, secundu illam diuitionem quam fecit: nunc addit aliud membrum, quia superior diuisio videbatur
diminuta ad praesens propositu. Nam suprMocutus ' rarari de incontinentia simpliciter & secundu quid quae clat impiis intra metas humanae naturae, atq; ex eo videtur excludi immanitas. Iu hac vero diuisione videntur complecti ea quae trans grediuntur c5ditione humanae naturae, ut voluptates &cupiditates iminanes,&incipit iam innuere materiai mnia nitatis, '. ut paulatiro deueniat ad eam quampaulo post declarabit.Vba Impr stituit quaeda N/ti ita e xpex in
vivictoria,honores,&haec superius appellauit no necessaria,& de se expeteda: quaedam cotra naturam, ut edere carnes humanas,quod est immanitatis:quaedam media,& haec superius quae hic dicit media appellauit necessaria circa corpus,vel pertinetia ad corpus ,aut pro coseruatione indiuidui, aut pro generatione alterius, ut diximus. quare hic addita est una pars
& natura expetendis vituperari homines solent in eo quod excedunt modii, ut Niobe in amadis fili j si&ideo poenas de
dit, ut referunt fabulae poetaru.Nam Latona cotrahit arcum&c.ut inquit poeta ille. Affert ite exemptu de satyro qui adeo in amando patre excesiit ut inde cognomen acciperet, & patris amator appellatus,& demit eo mortuo sibi morte consciuerit: & ideo insanus a Philosopho dicitur. Circa igitur ista versatur incolinens secund ii quid,& dicitur incolinens, cu circa illa excedit cu addi tione,&per similitudine quandam: sicut dicimus malu medicii, quem simpliciter no diceremus matu, sed cum hac additione medic ii malum. Et quemadmodia hicno dicitiir simpliciter malus, quia no est vitiosus, sed per similitudine quanda, quia est malus medicus: eode pacto incolines circa iram vel lucru & talia,dicitur incolinens per sit nititudinem quandam. &ideo dicimus incontinentem, addendo circa honorem, circa lucrum & huiusmodi. Sed contines & in-cotinens simpliciter , & absolute,& proprie est circa quae teperantia&intemperatia,id est circa voluptates corporis, vel dolores respicientes gustum vel tactum: ea vero circa quae dicitur ipsa immanitas,patebunt in sequentibus.
644쪽
Quod circa delectabilia praeter naturam non siti continentia, & eius duae sint species. CAPvT V. Um autem quaedam natura voluptatem elictis clant: quor in alia simpliciter,ulia generiabus animalium uoluptatem, atq; hominaraa stri liquaedam non natura,sed partim ob πηρωσω. morbos,partim ob consuetudine, partim ob naturas prauus delectent licet Cr circa horum singula imita habitos cernere. D ico aute ipsos i manes, ni muliere istam quam grauidus rescindentem,soctus deuorare altit: aut quali bassertit nonnullos circa Pontχm eseratos honanesdelectari, quorsi alios inquitit crudis, allos hvmanta carnibus gaudere, alios suos filios in conuiu: Is comedendos mutuo dare,
aut id quod de Phalaride dicitur. Atq; hi quide ferini ha bit s sunt. Alij autem quibusdam ob morbos ex ob infa-39 niam funi. ut qui mactavit matrem atque comedit : qui sisy, a, ω, conservi iecur item comedit. Alis sunt ex morbo, set ex ν ira se consuetudine: ut evulsiones pilorum, Cr linguium esus, σ/ carbonum, Cr terrae. Cr ' infler uenereoru habitus ma ν τρ/r O ribus. aliis enim natura,at s ex consuetudine acciduint. Me ijs qui a pueritia consuescunt. Quibus igitum causa est no O tura, eos nemo dixerit incontinentes.quemadmodum nes mulieres, quod uenerem non agant ted patiantur pari modo neque eos qui ob consuetudinem, morbos ne se hauri I berit. lg:tur singula quidem haec habere extra fines est via iij,quemadmodum ex ipsa feritus. Habentem autem Maracere alit vinci, non est ea quae absoluta est continentia, aut intantinentia, sed ea quae per mulitudine dicitur. Quem, qdmodum Cr is qui circa iram jic se habet, dicendus est cora a ctu,s no incontinens absolute. Omne ilans libitum
645쪽
tium exuperans, Cr dementia, Cr umiditas, Cr intemperirantia, er acerbitas,aut est ferinum aut ex morbo. Nam
qui talis est natura ut uniuersa formidet, etiamsi obstreis puerit sorex, timidus est timiditate ferina. ' Quidam etia λδ -Zα stlam ob morbum pertimestebat. er dementium qui natu xis ἔλαε ra quidem ratione carenissensus tantummodo uiuunt,immanes sunt, qualis nonnustae nationes Agni longe habitantatium Barbarorum. Qui vero non natura, sed ob morbos
ut comitialem aut insania, ij sunt morbosi. Fieri autem potest, ut horum aliqua qui iam inlerdam habeat tantum, sed nonsuperetur. ut A Phalaris puerum percupiens mismedere sese detineret, aut ab ne da libidine abstineret.
Fit etiam ut non solion habeat, uerum etiam superetur. Vt igitur er prauitatum ea quidem quae est humana, absoluiste dicitur pravitas: alia uero cum additione ferina, inaquam, aut ex morbo Criton absolute:sic er incontinenistia alia est ferina, alia ex morbo. Absolute aute ea estsola quae intemperantiae hzmanae non reditur fines . Peripiacrum igitur 3st incontinentiam Cr continentiam in iis essed taxat rca quae intemperantia teperantiaq uersatur.
CT in caeteris peciem aliam incolinentiae esse: quae quideno absolute ed per translationem incolinentia dici solet.
C o M M E N T. CV M autem quaedam natura voluptatem. Hoe est quin 3ῖ tum capitulit huius tractatus, in quo Philosophus post- . ea quam declarauit circa quae versatur incontinentia simpliciter , proprie dicta,&item incontinentia secundum
quid, sumendo ea quae non egrediuntur terminos conditio nis humanae: nunc o stendi i ci rca eas voluptates,quae humanae naturae cancellos transeunt,continentiam&incontinentiam
dici secundum quid & aliqua ex parte , non autem simpli citer, S proprie. Nam antea declarauit quomodo sit incontinens proprie , de limpliciter: & item improprie, &secun-
646쪽
dum quid circa ea quae sunt humanae naturae terminIs nune clausa,quo modo videtur esse incontinens improprie &secundum quid in his voluptatibus quae excediit naturam humanam. D iuiditur hoc capitulum in duas partes quae suis locis patebunt. In prima parte Philosophus talem sumit diuisionem, quod eorum quae voluptatem esticiunt, quaedam natura efficientia sunt,quaedam non sunt talia: rursus eoisi quae natura efficiunt voluptatem , quaedam simpliciter sunt huiusmodi ut ea quae sunt communia omnibus animalibus, &videntur omnibus asserre voluptatem, ut alimentum: quaedam vero sunt voluptuaria secundum genera animaliu,quia
aliud genus animalium,aliud genus alimenti delectat,ut thenum vel hordeum ipsum equum, carnes crudae leonem. Sic ergo ut animalia distinguuntur genere vel etiam specie: sic ista voluptuaria distingui videntur, simpliciter tamen sunt communia illa quae conuiniter omnia delectant animalia, ut frigidum & humidum in potu,vel siccum & calidum in cibo. cum enim iam escunt,appetunt siccum & calidii nutrimentu: cum sitiunt humidum & frigidu. hoc simpliciter est cEmune omnibus: sed postea aliud huic, aliud illi generi animaliu est voluptuarium, ut exemplo ostendimus. Si rintia ausquomodo illa quae natura efficiunt voluptate,aut simpliciter sunt,aut determinata secundum varia genera ipsorun ani- malium At illa quae non efiiciunt ians oluptatem, sed contra natura in pluribus causis efficere possimi. Alia enim ob morbos detestare positat, alia propter mores & consuetudine, quaedana etiam propter flagitiosam naturam atque Ileruersam, ut multis exemplis declarat Philosophus. Nam quaedam efferatae gentes erudis vel humanis carnibus vesic tur. Itaque mulierem lamia in fuisse tradunt in Ponto regnatem,quae foetus devorabat, a quo dicunt postea appellatas eas quas vulgo lamias appellant. Alios inquiunt filios coni edendos in conuiuijs tradere, ut de Phalaride aiunt, quod filium
. mactauit, citius est praeter caeteros,ut inquit Cicero, nobili tata crudelitas. Alij quoque ob insaniam capiunt ex aliqua re voluptatem contra naturam, ut ille qui conserui iecur concupivit. Alis ob morbos, vel ob mala inconsuetudine,ut dicit 39 intextu. fu vi mactauit matrem. J Hic nucupatus est Xerxes, non tamen fuit ille qui in Graeciam traiecit exercitum. Venili
647쪽
Venus marium .ex quo patet quani sit nefanda libido,cuni sit contra naturam,& pertineat ad immanitatem. b visus igitur causa est natura.J Haec est secunda pars huius capituli, in qua declarat quomodo incorinentia seu continentia impropria & secundum quid esse possit circa voluptates tales
quae excediit humana naturam, ubi sunt immanes. Nam cum trifariam dicantur immanes, aut a natura peruersa,aut a consuetudine,aut a morbo&insania:sumit Philosophus primo immanes a natura peruersa,& ostendit quod tales non dicu-tur incolinentes proprie: pari modo dicitur de alijs qui propter consuetudinem sunt immanes,&sese habent morbose, quod non sunt incolinentes proprie. Di GITvR singula ristorum. J Nunc declarat Philosophus quomodo fieri possit ut sit incontinens 1ecundu quid circa immanitate:& ostedit quod dicitur per similitudine quanda,sicut dictu est de incolinete circa iram,& Iucrum,& 1imilia,cum additione ut vidimus: eo de modo circa immanitate dicetur aliquo modo incolitienscuadditione per similitudine quandam. Probatur, Sicut se habet prauitas ad prauitatem, ita incolinentia ad incontinentiam: sed prauitates quaedam sunt simpliciter, qu tam vero non simpliciter, sed immanes: sic cotinentia & in continentia se habebit: nam incontinentia circa voluptates corporis natura dicetur incontinentia simpliciter. circa voluptates corporis contra naturam non est simpliciter incontinentia, sed secundu quid,&per similitudinem. Vel dici &argui potest hoc pacto, ostendendo quod incolinentia immanis non est proprie incontinentia & simpliciter. Incon tinentia quae transgreditur metas intemperantiae humanae non est simpliciter incontinetia:at illa que dicitur incontinetia immanis est huiusinodi .ergo non dicetur simpliciter in continentia. Nam si illa est tantii in cotinentia simpliciter, quae n5 egreditur fines inteperantiae humanae,& quae est cir ca voluptates corpo i is circa quas est humana intemperatia: sequitur quod illa quae versatur circa voluptates egredientes naturam humana, non sit simpliciter incolinentia, sed per e similitudinem quandam,&talis erit incontinentia immanis.
Dicit ergo Philosophus quod habere singula istorum quae
enumerauimus de immanitate, est esse extra metas vitii, sicut est ipsa immanitas. V erum habente vel ver sante circa ista
648쪽
si superet continentem: sin superetur,incontinentem appellabimus: non simpliciter, &absolute,sed cum additione hac incontinentem tinniane,sicut dicimus etiam improprie incontinentem circa iram cum additione talis perturbationis. Dicimus enim incontinentem,& adiungimus circa iram: sic incolinente circa illa quae transgredietur humana coditione dicemus cu additione 1cilicet immanem, ne intelligeretur oesset ineotines simpliciter &proprie: ideo additur illud, quia noli proprie dicitur incolinens, sed similitudine quada. Nam omne excedes vitiis, quod est immanitatis,aut est immane,scilicetvel flagitiosa natura, vel moribus ex quibus proprievidetur esΙe immanes, aut ex morbo quo improprie dicimus, forsitan ipsos immanes. Cu igitur excedit vehem elisit me in timiditate supra conditio nem,& solitu naturae humanae,talis dicetur timidus immanis, & sic de alijs:&ipse quoque incon
tinens circa ea quae naturam humanam videntur excedere,
dicetur in cotin ens immanis,& non erit proprie &absolute incolinens. Immanitas inultis modis fieri potest,& circa multa: sed fieri etiam potest ut aliquis non superetur ab appetitu etsi cupiat ea quae sunt immanitatis, ut Phalaridis ostendit exemplo : sed liquis habeat,& superetur, talis erit incontines immanis. quareticut prauitatis alia est simpliciter dicta vivitium:aliacmn additione,veluti vitium cum hac additione immanitatis: sic erit de continentia & incontinentia. Nam alia erit incontinentia secundu quid immanis ,veluti ex morbo proflues, de omnes incontinctiae tales dicctur secundu quid&improprie,& cu additione:alia erit proprie,& simpliciter,&absolute, quae versatur circa fines inteperantiae humanae. Vt igitur supradicta breuiter repetamus,ea quae essicivi voluptate alia sunt natura, alia no sunt natura rursus ea quae sunt natura,aut simpliciter sunt talia, & comunia omnibus animalibus, ut alimentit:alia secundu genera,&varias species animalium, ut foenum equo,carne, crudae leoni, vinum homini,& sic de alijssimilibus. Ea vero quae non sunt natura talia,sed praetergredigitur naturam humanam , aut propter morbum circa quae est immanitas secundum quid, vel propter mores, vel sagitiosam naturam circa quae est immanitas simpliciter& proprie. Haec igitur quae naturam excedunt humanam,&terminos viiij siquis habeat, aut vincere potest aut virici: si ea appς
649쪽
ea appetens tamen superet,& non vincatur ab appetitia, non dicetur continens absolute, sed per similitudinem quandam:
sin vero vincatur ,&sii peretur,diceri r Incontinens,no tamen
simpliciter,&absolute, sed cum additione, scilicet incontines immanis,& similitudine quadam. Notandum quod loque lode viiijs & virtutibus quae non egrediuntur naturam humanam, qui habet virtute, habet rectam rationem: qui habet vitia , habet corruptam rationem: sed immanitas est quoddam excedens vitium humanum, & quidam excessus circa vitia, ut timiditas quae longe sit maior quam competat naturae humanae: ut siquis timeat mare & huiusmodi, dicetur timiditas immanis & limi 'ia. Huic opponitur heroica virtus, quae etiam ipsa exuperare videtur comunes vires cursus humani, & ideo raro inuenitur: talis autem videtur esse scin muni cuiusque virtutis,& esse etiam quoquo modo mediocritas non inter duo
vitia proprie dicta, sed inter ditas immanitates,& prauitates, quarum altera est excessiis, altera est defectus ut fortitudo heroica est mediocritas inter audaciam immanem, S timidita tem immanem: nec obstat si quis dixei it quod magnanimitas
consistat insunt mo , quia ipsa versatur circa magnum cuiuiaque virtutis, communi cur tu hominum: heroica autem est circa magnum cuiusque virtutis,quod est sit praecommunem cursum humanae naturae: qtiare illa est in silmnio ut non superet
coniunem cursim, haec est in summo ita ut superet sicuti dixinius,& sic soluitur dubitatio.
De incontinentia stae , voluptatum differentiis,& vitio humano. CAPvT VI. Osthaec autem π minus esse trirpem , irae q1 quam cupiditatum incontinentiam ostenisdumus. Ira nunque aliqua ex parte Cr non perfecte rationem audire uidetur: perinis de atque ueloces inlisistri, qui quidem anteaquam totam id audierint quod dicitur, excurrunt: deinde in agendo aberrant. Canes etiam antequam considerent i fit amicus, si tantam pulsauerit ostium, latrant. Sic Cr ira propter caliditatem, celeritatemque naturae, audita quidem ratione,
650쪽
non praecepto autem audito, ad ipsum properui ultioneri. Ratio nanque uel magmatio contumeliam aut parviper fionem esse ostendit. ista aulem ac fit ratiocinatione jacta concluserit,oportere tali bellum niserre, statim Hsurgit. At cupiditas ct solim dixerit ratio aut sensus hoc terre voluptatem,pergit ad ruedum. Quare ira quidemsequia iur quodammodo rationem:cupiditas autem nonsequitur. turpior igitur est. Nam incontinens quidem irae,a rati 63 ne quodammodo uincitur: cupiditatis autem non a rati ne, sed a cupiditate. Praeterea magis est ignoscendi ,si qui 'iam naturales appetitiones sequatur. quippe cim ercupiditates tales sequenti, quae sunt omnibus communes, ex quoad communes sunt, uenia magis detur. At iraris acerbitas magis est naturalis, quam hae cupidis tes quae exuperant, Cr quae non si t necestriae. Vt qui se excusabat quod patrem pulsaret. cr hic enim dixit sum patre up ulsabat, ex iste sum: er hic etiam ostenso puero ocu uir fierit,me pulsabit . est enim nobis gentile .Et qui abebra iura filio, s stere iubebat in ostio: cr se enim patre eoi traxi se dicebat. Praeterea iniusti magis sunt ij qui magis
occulte procedunt, ac insidias jaciues i. Igacissis igitur non infidias facit, nec ira,sed estniani esu. cupiditas duae
tem contra,quemadmodu Venerem aiunt. nam ipsam do
los nectere dicunt. Et Homerus bestheu in tribuit in quo fraudem etiam inesse dicit:
Frais quoque meri, quae prudentem persirpe sesellit
Quare si cupiditas magis fit iniustu quam ira, er incona tinentia quae est circa ipsam, turpior erit ea quae est circa iram, Cr absolute incontinentia, atque quodammodo viaque ti- . Insuper nemo utitur libidine dolens. sed qui secuper iram, dolens omnis scit . qui uero exequitur libidine,