장음표시 사용
621쪽
a bilis.quod est absurdum,quia nulla prauitas est laudabilis. Sel cundum exemplum est de sophisticis rationibus quibus illi
a conamur decipere homines ut inanem gloriam consequanir tur.&quantiis non recte concludant conclusionem, ex prae a missis tamen rationibus eorum ligatur mens nescientis sol
a uere, velut quidam interrogabant, ut in Posterioribus dicit et Philosophus, Scis te omnem dualitatem esse parem Z si seo a mnem scire dicebat, offerebant dualitatem quandam quam, habebant occultam, dc dicebant eam non potuisse scire esse parem,cum ignorasset eam esse in rerum natura. soluunt illii non recte, ut ibi ostendit Philosophus: quare ligatur mensi nescietis soluere talibus rationibus deceptiuis. Quod si mensi non persisteret in illa assensione,talis digressio esset incontinentia laudabilis. quare absurde dicunt quod continentia' faciat hominem persistere in quavis opinione, & incomi nentem non pertistere, ut illa quarta opinio vult. piae aute aliqua ratione.J Probat etiam idem alia ratione, i hoc pacto ,Si incontinentia esset omissio rationis & opinionis, ut illi dicebant,tuc sequeretur quod ex duobus vitiis potasti coponi una virtus, quod est valde ab surdum. primit, quia virtus est simplicissima forma &indiuisibilis: deinde dicitur per abnegatione excreor v. ex quo patet, quod est absurda dicere eam costare ex partibus,& ex partibus duabus vitiosis. Quod autem hoc sequatur,ex eo apparet, quia fieri potest ut incolinens sit imprudens,& per imprudentiam existimet aliquam rem malam esse bonam, & per in cotinentiam omittat illam falsam opinionem, si incontinentia,ut illi volvt,omis sio opinionis est: sed omissio prauae opinionis videtur esse probitas &virtus:& haec fiet ex illis duobus vitiis. ergo ex vi liis conficietur virtus,quod est abs tardum:&sequitur ex quarta illa opinione. ergo absurda & posthabeda est illa opinio. PR AE rERE A qui persuasus. J Haec est quinta pars huius is capituli in qua Philosophus affert dubitatione circa primam opinione, quia illa dicebat quod cotinentia est de numero bonorum incontinetia de numero prauoru,quia posset aliquis
dubitare in quo genere prauoru ipsa esset ponenda, Sutrum esset peior quam vitium. Idcirco in parte ista facit hanc determinatione disserendo &disputado,no autem asser edo: quia
videtur inferre disputatiue, ut diximus, id ex quo appareat
622쪽
intemperantiam essincontinentiam. Nam intemperans persuasus agit prauum, de disesuasione remoueri de 1anari potest: & incontinens non persuasus a ratione operatur prauu cum ratio repugnet, & cum
percipiat illud esse prauum ,& non persuasus a ratione, quia aduersatur appetitui suo ,exequitur illud prauum:& intemperans persuasus,&eligens, voluptates persequitur quas dissita-sus potest omittere, oc sanari posse videtur :at incontinens cunon agat persuasus,novidetur disi i aderi posse & dissuasione moueri. Affert post haec&acc5modat huic proposito prouerbium quo dicitur,quod non est a steredus potus ei qui si Diocatur aqua, quia dando illi potu nihil proficitur. Simile fit de inc5tinente que frustra disiuadet quis,cum percipiat quid agit,& tamen exequitur illud,& aliter agit quam sibi oste atratio agendum esse. Notandum quAd in hac parte philoiophus procedit argumetando &dii teredo,non asseredo:quia
nec verum est,nec sua sententia,ut inteperantia quam inconti nentia, vel intemperans quain incontinens sit potior. Nam intemperans est vitiosus,& habet rationem iudicii rinq; cor ruptum. Incotinens vero nondu est vitiosus proprie,nec habet rationem eo modo corruptam r praeterea facilius sanari potest quam intemperans,ut declarabit inferius: sed nunc arguit hincinde, ut magis illucescat veritas & determinatio sua Is quam affert infra. I N s v p E R ii circa uniuersa. J Haec est sexta pars huius capituli, in qua Philosophus asteri dubitatione circa sextam opinione,qua dicebatur, quod incolinentia est circa multa obiecta & uniuersa,vi circa honore,lucria,&huiusmodi. Arguit Philosophus cotrahoc, licendo quod data hac opinione,statim sequitur quod non erit simplexii continentia,&proprie dicta si versatur indissereter circat lia, sed mixta quaedam: sed hoc est absurdum. quare dicedum erit quod continentia&incontinetia circa determinata obiecta versatur,id est circa voluptates.quod si diceretur alio modo,tunc non proprie,nec simpliciter, sed secundum quid di ceretur . at nos propriam & simplicem quaerimus, ut patebit infra. postea dicit Philosophus, quod harum dubitationum
quaedam sunt soluendae vel tolledae,tanquam non verae:quae' dam autem relinquendae tanquam bonae, ut veritatem inueniamus circa tales affectus & dispositiones. Quonam
623쪽
Quona pactoicontinetes agunt. CΑΡ. III.
Rimum itaque consederandum esto inconis i tinentes scientes agant necne, Cr qlionam modo scientes. deinde circa qMe fit incontiae
noni ponendus, Cr continens. Vtrum circa
voluptatem omnem ais, dolorem,an circa definitas quasisdam uoluptates atq; dolores. Et utrum idem sit an diuerasus,continens atque constans. Similiter Cr de caeteris quae ad hunc attinent contemplationem. Est autem confiar, 18tionis initium. virum continens ex incontinens, ijs circa quae uersantur disrari an modo. Dico autem fic, utrum is incontinens ex eo solusit incontinens,quia circa haec uersatur,an non ed ipso modo,an utrisque. Deinde si conis rotinnentia cir incontinentia mi circa iniuersa, necne. neque enim circa omnia uersatur is qui est incontinens absolute, sed circa ea circa quae est intemperans . neque inpliciter sese habet ad illa.Eset enim incontinentia ac intemperanistia idem,sed hoc modo. Nam ille quidem eligens ducitur, putans semper oportere persequi uolupta tem praesentem. Incontinens autem non putat quidem, persequitur tamen.
Si itaque uera fit opinio, sed non scientia, qua transgrem tidientes incontinenter homines agunt, nihil refert ad ratationem. Nonnulli nans eorsim qui opinantur non ambiagunt,sed arbitrantur exacte se scire. Si igitur opinantes ex eo quia ren se credunt magis quam scientes, contra suam agent existimationem: nihil disteret ab opinione scientia. Sunt enim qui non iratius opinioni suae,quam alijs scientiae credunt, ni ex Heraclito patet. Sed cum Δα Σχpliciter dicatur scire nam eris qui scientiam quidem hambet, non autem utitur ipsa: Cr is qui utitur, dicitur scire haec inter sese disterent: habentem, inquam , scientiam,at
624쪽
non contemplatilem, ex habentem ac Antemplantem: agere ea quae agere no oportet. hoc enim uidetur ab ur . 13 Sed non si qui non contemplando. Praeterea cum promi sitionum duo sint modi, nihil prohibet ut quilpiam agat
contrarium eius quod scit, si habeat quidem utras' p,unia uersali tamen Cr non particulari propositione utatur. Nam ea quae aguntur, singularia sunt. Di fert autem crip iuersale . nam aliud est in ipso,aliud in re. Vt omni homini ficta conductit. Er hic est homo. vel secum est quod est tale. Sed si hoc sit tale, aut non habet,aut non operatur. Magna igitur per hos emerget utique differentia modos. atque adeo ut hoc quidem modo non absurdamas esse, alio uero modo imrabile uideatur. Praeterea fit ut homines scietiam habeant,alio modo quam nuper diximus. Nam .m habendo quidem , sed non in utendo different cernim s habitum, ut qui iam Cr habeat quodammodo
μὴ ι ιαν - Cr non habeat ipsam. qualis est dormiens, Er furens,do
Aho . ebrius. At hoc modo di onuntur ij qui sunt in periuria,
tionibus constituti. nam irae, cir cupiditates venereae,crateras finalia, corpus etiam manifeste permutant. atque nonnulllos Cr in furorem, ac insaniam ad uest. Patet diutur dicendum es e incontinentes perinde sese habere atque 26 hi sunt affecti. Dicere autem eis sententiis quae a scientia proficiscuntur, nullum est signum . Etenim ij qui fusi in
hisce perturbationibus constituti, demonstrationes Cr carnana dici t Empedoclis. Et qui primum distunt,nectunt quidem orationes, sed nondum sciunt. oportet enim ipsoarum infideant menti, ad quod tepore opus est. Quare piratandum est, ut histriones poemata recitant: sic er incona 27 tinenter agentes,sententiis dicere. Insuper er hoc modo quissim naturaliter in1pexerit causam. Opinionum enimaliu
625쪽
LIBER IEPTI MVulia est uniuersalis, alia de singularibus est, quibus iam ipse praesidetsensius. Atque cum ex ipsis ratio uerit una:
anima conclusium ipsum in contemplandis quidem dicat, in agendis autem rebus continuo agas necesse est. Namsi omne dulce gustare oportet, π hoc est dulce ut una quid
singularium: u hoc in i cr agat qui potest nec prohibetur, necesse est. Cum igitur una quidem uniuersalis inest opinio gustare uetans:alia uero dicit,omne dulce uolupri tem lene, Cr hoc esse dulce haec autem operatur,atque inest forte cupiditas .ista quidem hoc fugere dicit, cupidiatus aute ducit. mouere enim partes singulus potest. Quare 29st, ut a ratione quodammodo er opinatione incontineter Matur. non tamen per se contraria, sed per accidens. curipiditas enim rectae rationi, sed non opinatio aduersatur. Quare er propter hoc besti non sunt incolinentes: quia sono aniuersale existimationem, sed singularum imaginotionem atq; memoriam habent. Quomodo autem soluitur a tignoratis,ac rursus sit incontinenssciens, eade est ratio, er de ebrio, er dormiente, Cr no est huius propria peris scrutationis,quam quidem a naturalibus audire oportet. πβου V pucis aute ultima propositio rei sit sensibilis opinatio ais ' ρ actuum domina, hanc incontinens aut no habet dum est in S- perturbatione:auisic habet ut in habedo non sitscire eddicere perinde atq; Dinulentus Empedoclis carmina proaefert. Et quia terimnus extremus no est uniuersalis, nec ad scientiam ut uniuersus altinet. atque id accidere videtur quod Socrates quaerebat. Non enim ea, quae proprie fclantia est,praesente it perturbatio: nec ipsa ob perturbatio isnem di;hrahitur,sed senstiua . De hu igitur si sciens,in, quam, incontinens an non sciens, en quonam modo sciens incontinenter agat, tot a nobis sint dicta.
626쪽
PR I M v M itaque considerandum est. J Hoc est tertium capitulum huius primi tractatus, in quo Philosoplius
posteaquam attulit opiniones priscorum de continen-ν I miracorarii sentia.& constantia, & huiusmodi,&circa baec
tia & incontinentia,& constantia,& huiusmodi, & circa haec posuit dubitationes quasdam & oppositiones: nunc soluere intendit primam dubitationem,quae posita est in praecedenti capitulo,Vtrum incolinens agat sciens incontinenter. Diuiditur hoc capitulum in tres partes quae suis locis declara buntur.In prima igitur praemittendo ordinem de quibus dicturus est,dicit considerandii esse virum sciensvel non sciens incontinens agat:&si sciens,quonam pacto ,haec enim elimaona dissicultas & in hac se dilatat in tertia parte hutiis. Dein de dicit considerandum esse circa quae versatur incontinen tia, an circa omnes voluptates,& reliqua quae patent in textu i 8 I Es T autem considerationis initium. J Praenusso ordine eorum de quibus dicere inferius intendit: affert nunc duas dubitationes, & statim soluit. Nam earum solutio videtur esse fundamentum eorum quae ab eo dicentur interius. Prima dubitatio est, utrum continens & incontinens differant obiectis circa quae versantur: an modis diuersis versandi ci ca eadem obie candemque materiam. Haec dubitatio in troduci potest duobus modis.Primo, utrum continens cin- continens differant inter se ob id,quiaversentur circa diuerosa obiecta & materiam: an quia versantur circa eandem diuerso modo. Vel alio pacto introduci potest, utrum continens & incontinens differant, scilicet a temperato & intemperato ,an in materia, vel in modo versandi diuerso. & hae secunda expositio magis consonare & couenire videtur cum iis quae dicentur inferius,quia hanc dubitationem soluit po-ro lius secundo modo sumptam,quam primo. DI Co aut leto Hoc addit,ut magis seipsum declaret. o E i N D a si cona nentia & incontinentia. J Afleri secundam dubitationem talem: utrum continentia & incontinentia versentur circa omnia obiecta , an non: & statim affert solutionem huius secundae quaestionis,dicendo quod simpliciter incontinens, quo loquimur, noversatur circa omnia ,sed circa ea circaqversatur intemperans,id est circa voluptates.deinde infertur
solutio secudae dubitationis, scilivet quod si ex I
627쪽
de incontinens versentur circa eandem materiam,id est circa voluptates corporis: tamen non simpliciter eodem modo, quia essent idem,quod est absurdii,sed diuerso .nam intemperans eligit,incontinens non eligit: ergo incontinens non est
intemperans,licet versentur circa eandem materiam. Et notanda est distinctio ista,quia videtur esse fundamentu eorum quae dicentur inferius. Neque simpliciter, id est no eo modo quo intemperans. Γs I itaq; vera sit opinio. JHaec est secuda it pars huius capituli,in qua Philosophus posteaquam praemisit
non ulla necessaria,nuc sumit rationem illam priscorum,qui nitebantur soluere opinionem Socratis,& difficultatem sua sententia ortam,cu diceret incontinentem non habere scientiam eorum quae praetergrederentur ob cupiditatem: illi autem aiebant habere opinione & non scientiam. Philosophus autem ostendit quod talis solutio illorum non est bona,quia nil refert utrunt in ipso incontinente sit scientia vel opinio quam ille transgrediebatur in agendo, & post habeat ipsam sue sit scientia iure opinio sequedo cupiditatem: nam illi pia tabant ideo vinci rationem incontinentis, quia non habet scientiam rem validissimam, sed opinionem quae est imbestilior,& superari a voluptatibus potest.Hoc autem non esse verum dicit,quia sunt non ulli qui habent ita infixam & firmam opinionem ac si haberent scientiam. Nam si dicunt incontinentes ex eo habere opinionem,quia remisse credetes agant contra existimationem & iudicium suum: hoc argumentum
non valet,quia fieri potest ita vehemens opinio,vt in habete sit tanquam scientia. & hoc ostendit exeplo Heracliti qui opinabatur quod omnia eslent in continuo motu. Huic opinio ni adeo haerebat Heraclitus,ut no milius crederet quam si certissime sciret.Quare si ponamus quod in inc5tinente sit opinio & non scientia: nihil refert,nec sequitur propositum nostrum ut vincatur,quia opinio sit debilior cu possit esse opinio talis,ut respectu habentis sit tanquam scietia. Notandum quod multipliciter differt scietia ab opinione: scietia semper est de necessarijs,opinio vero non semper. Scietia est per demonstrationem, opinio non est per demonstratione:&sci tia semper est vera,opinio potest esse falsa. Sunt & alia multa quibus differunt.verum ad propositu,& si semper scientia sit firma, opinio autem no semper,tame fieri potest,u t aliquado
628쪽
in hoc sint similes.i. ut sit opinio vehemens & firma,ac si esset 21 scientia quaedam, ut exemplo ostendimus. fg Dcu dupliciter dicatur scire. J Haec est tertia pars huius capituli, in qua Philosophus incipit soluere dubitationem quam mouit in principio capituli praecedentis, V tru incontines sit sciens,&si sit quomodo sit: circa dubitatione attulit sententia Socra iis,&priscorum ut vidimus ,& duo facit. Primo soluit quaestio nem affer edo tres distinctiones,deinde soluit alio modo ex parte naturalis profectionis rerum agedarum ut late appareat sententia,&solutio quam intendit. Prima distinctio est quod scire bifaria dicitur. Uno modo habitu, ut is qui ha bet& non utitur: alio modo ut est in actu,& operatione, ut est ille qui habet scientia & utitur. Nam primo modo, ut hoc patefiat exemplo, dicimus geometram dormientem,& non operantem vel speculantem,liabere scientiam geometriae&habitum.Secundo modo dicimus scire cum speculatur secundum scientia in& habitum geometriae quam habet faciendo aliquam demonstratio ne, veluti quod triangulus habeat tres angulos aequales duobus rectis & huiusnodi. Eode pacto citharoedus dicetur habere artem citharizandi inhabitu. primo modo sistet dormiens t secudo modo si operetur secundum habitum qui est in eo,&utatur arte sua. Hac distinctione allata affert unam coclusionem Philosophus,qua innuere Videtur quoquo modo solutionem quandam. nam quando dicimus incontinetem scire possumus uno modo intelligere
quod habet opinionem vel scientiam in habitu: alio modo qu5d utatur &ais ualiter speculetur & consideret secundum talem scientiam. Quod si utroq: modo ponatur scire in ipso incontinete id est ut habeat in habitu.& eontempletur,id est
utatur i psa,&consideret secundu eam dum agit forsitan erit absurdum:sed primo modo tantum nihil refert id est ut habitu habeat & non contempletur cum agit.Veluti si ponamus aliquem scire rem quanda inesse bonam, Sc habitu illam scientiam cognitionemq: habere, non tamen habere actu, 3 id est uti ea cum astit, nec eam respicere chi operatur . t Hoc enim videtur absurdu.' Scilicet ponere viroqi modo scire in ipso inccbtinente scilicet eum habere scientia habitu,&Vticum agit incontinenter sed non, scilicet erit absurdu dicere,
quod habeat scietiam & cognitionem illam habitu,s postea
629쪽
non consideret,& cotem pletur, vel ea utatur cum agit. No
tandu quod philosophi solent alijs terminis hanc distinctionem facere. Dicunt enim quod actuum quidam primus, quidam secundus. Primum appellant ipsum habitu,quia est tanquam forma perfectiva potentiae: & forma solet appellari actus respectu materiae, ut anima dicitur actus a Philosopho. Secundum appellant operationem: eodem pacto scire dupliciter est aut primo actu,id est habitu:aut secundo,id est operatione.&primo modo incontinens dicetur sciens cit agit: secundo vero non dicetur sciens. Nam si haberet scientia in secundo modo id est ut eam respiceret quam habet, nunquaoperaretur secundum incontinetiam : sed culpa sua est quod non respicit eam cum agit, sed posthabet & dimittit ut prae sentem sequatur voluptate. Et animaduer tendus est hic Philosophi modus quem ille multis in locis seruat ut mediu suis distinctionibus capiat. Nam antea vidimus quod nonnulli priscor uin dicebant incontinentem scientem esse. Socrates vero dicebat fieri non posse,ut sciens sit incontinens: Philosophus vero medium tenens, partim scientem,partim non
scientem esse voluit,asserendo distinctionem de modo sciendi. Cum enim res distinguuntur, quae indigent distinctione, multae aufer utur dubitationes, & ipsa veritas manifestius elucescit.Plato primo his est usus distinguedi modis: erant enim antea scientiae quasi erudae: Plato coepit distinguendo tollere aequivocationes, ut in Phaedro de furoribus, & alijs in to eis facit distinctiones praeclaras: postea Philosophus iste mirum inmodu amplificauit hos distinguendi modos,ut tolleretur omnes cauillationes sophistaru,quibus hic semper inimici Dsimus facit. I PRAE TERE A eum propositionia.J Affert Philosophus secundam distinctionem ,& solutionem eiusdem quaestionis, scilicet utrum incontinens sit sciens,& si est,quo modo sit. Videtur autem dicere hoc pacto, quod in ratiocinatione siue discursione,& syllogismo activo duae propositiones sumtitur: uniuersalis una altera singularis.&fit quandoq; ut sciamus utranq; ,& fit etiam ut sciamus tantum ait ram.& intelligitur hic de uniuersali,& particulari circa eoiadem ter minos, ut omnis magnes attrahit ferrum, hic est magnes,& caetera. Potest ergo feri ut incontinens sciat in uniuersali, nesciat postea particulare euasit,sicut in speculatiuis
630쪽
dicimus,qu3d fieri potest ut quis sciat omne triangulum habere tres angulos aequales duobus rectis gnoret autem hunc
vel illum triangului sed cum sit quoddam uniuersale quod habet sub se singulare,quod ignorari non potest cum icitur suum uniuersale,quoddam vero uniuersale sit,quod sciri potest sine suo singulari:ideo Philosophus affert distinctionem illa, ne quis obiicerei,dicendo quod fieri potest ut sit uniuersale aliquod, quo scito ignorari non potest sui ina singulare:
quod si hoc competeret incontinenti, tunc non esset vera solutio tua, scilicet quod incontinens sciat uniuersale,postea vero cum agit non sciat singulare. Affert igitur hac distinctionem, quod duplex est uniuersale:aliud in ipso qui habet, aliud in re. Exemplum primi, ut omni homini sicca proficiunt, hic est homo &c. Haec propositio singularis ignorari no potest respectu uniuersalis quod est in ipso, id est in ipso homine, Nam cum sciat tale uniuersale in ipso homine,id est in se,no potest ignorare hanc propositione singularem, id est hic est homo, nisi seipsum ignoraret: quod est absurdum. Exeplum secundi, Omne siccum homini prodestiat hoc est siccum, Sc. Tale igitur uniuersale quod est in re sciri potest ,& tamen ignorari potest singulare . nam & si sciam quod omne rheu- barbarum purgat choleram,quod est uniuersale in re,tanienignorare possum hoc vel illud rheubarbarum. Quare dic re potest Philosophus ad tollendam illam obiectionem: cum ego loquor de incontinente, & dico quod ipse habet scientiam habitu,& uniuersale:cum vero agit, singularem propositionem non percipit,non intelligo de vi uniuersali in ipso
quod sciri non potest quin sciatur suum singulare:sed intelligo de uniuersali in re quod sciri potest,& tamen non percipi singulare suum quod locatur sub ipso,ut exemplis patuit. Loquedo igitur de uniuersali quod est in re,dicere possumus
quod incontinens agere potest sciendo uniuersale:postea vero cum agit,non percipiendo singulare: non est autem absurdum ut incontinens habeat utrasque propositiones, scilicet uniuersalem & particularem, & tamen cum agit non utatui
cognitione &scientia illius in singulari, &id est non habere in actu& operatione :&sic aget contra id quod scit,& erit
quoquo modo scies respectu uniuersalis, quoquo modo nesciens respectu singularis, ex eo quia cognitione in particulari