장음표시 사용
651쪽
LIBER SEPTIM VI coiid scit eu uoluptate. Si igitur ea sint magis iniusti quiabus irasci magis est iustum, er incolinentia princio quefit ob eupidiniem, magis erit musti: non est enim in ira libido. Incontinentiam igitur circa cupiditates, lurpiorum esse incontinentia circa iram: er continentiam atq; incointinentium circa corporis cupiditates uoluptatesque uersatari,ex ijs quae diximus perspicuu euasit. Harum aute ipsaaerum differentiae fimi sumendae. Nam ut ab initio dixtis Asmus aliae suini humanae ac naturales Cr genere, Cr mognitudine: aliae strules, aliae ob labefffatum principium
ais morbos emergunt. c irca autem harum tantummodo primas, temperantia, intemperantias versatur. Quaprompter Cr ferus nec temperatas nec intemperatas nisi pertranslatione dicimus, ex si quod omnino aliud genus antis qImalium ab alio disteri petulili coitu, voracitates. Nonis enim habent electionem, nec rationem, sed dimotae sunt a natura: perinde ais homines ij qui sunt mente capti,atq insint. Feritis autem nanus est malom, quam uilium: sed q8 terribilius. Non enim corruptum est id quod est opilinu, ut in bonisne, 'sed non habet. Fit igitur perinde atque si qui iam mammatam cum animum compararet, utrum fit petis. Semper enim prauitas eius quod non habet princia piam, irinus nocere potest .at mens principium. Perinde
est igitur uis si quil iam iniustitiam ad iniustum homine
compararet. E st enim utrunq; aliquo modo peius. Homo nanq; malus milies plura mala,quam ferascere potest.
C O M M E N T. Os Thaec alitem incolinentia irae minus.' Hoc est sextu Α capitulum huius tractatus, in quo Philosophus posteaquam distinxit incontinentia simpliciter,&incontine- tiam secudum quid,& obiecta utriusq; & materia in inanitatis: nunc comparat incontinetiam simpliciter,& proprie di
652쪽
ctam ad incontinentiam irae quae est incolinentia secundum quid. Diuiditur autem hoc capitulum in duas partes. In prima coparat inco latinentias illas, ut diximus, & quaerit utra sit deterior. In secunda vero coparat vi liuin proprie dictum, id est vitium humanum ad ipsam immani tatem. In prima igitur proponendo intentionem suam dicit deteriorem esse inco-tinentiam cupiditati, quam irae,&irae minus turpem, S hoc pro bat quatuor rationibus. Prima ratio. Id quod aliquo modo audit ratione,esse videtur minus turpe quam illud quod nullo modo audit rationem: sed ira audit quoquo moao ratione, et ii non omnino: at cupiditas non audit rationem .er
go turpior videbitur cupiditas&libido, quani ira:&minus turpis ira quam cupiditas.&ex consequeti incolinentia irae videbitur minus tui pis quaen inc6tine iacupiditatis. Quod
autem ira aliqua ex parte videtur audire, non tame exaudirect exequi,ostedit duobus ex eplis quorum unum est serui ac celerantis, & non expectantis omnino praeceptum domini. Aliud est canis latrantis antequam 1ciatii sit amicus. Notan
dum quod interest inter incontinentia simpliciter quae est cupiditatis atq: libidinis, &incotinentiam irae. Quia haec vide-
ruraliquo modo audire ratione:illa vero minime.sed hoe intelligendu dein continentecti est in perturbatione&agit. Nam incontinens cosiderari potest, aut antequam perturbatione occupetur,& tunc habet scientiatu,& ratione,quia ad huc viget in eo cum non sit adhuc victus:aut considerari potest perturbatione irretitus aqua vincitur ratio,& tunc proprie dicitur incolinens.& hoc modo dicitur quod non audit neq; exaudit ratione. unde&li in ea perturbatione costitiito
asseratur aliquod obiectu sensum mouens: fertur statim sine ratione ad illud assequendu, ut patiatur si fieri possit:at inc5xines secundu iram videtur quoquo modo discurrere cu ratione: postea tame ea posthabita concludit secundu appetituq3 excedes modia. l PRAETERE A magis est danda. J Affert se cunda ratione, Illud quod est naturalis est minus turpe quana id quod est minus naturale: sed ira est naturalior quSm cupiditas: ergo ira est minus turpis quam cupiditas atq: libido:&ex consequeti inc5tinentia irae est minus turpis quam incolinetia cupi iitatis atq: libidinis.& ideo videtur maiore venia
digna illa quam haec, quum sit affectus naturalior,ut osten
653쪽
dit Philosophus exsuccessione generationis a pa retibus ac cepta,& affert exemptu eius qui patre verberauit,a quo suus quoque parens fuerat pulsatus. Ex quo videtur inferre quod magis limites lint patribus filii in ira quam inconcupiscetia. Si igitur coplexio aliquo modo similis traditur filiis,videtur quod ira fit naturalior quavi libido, quae non ita videtur fluere ex principiis complexionis & generationis, quemadmo dum ira, ut innuere videtur Philosophus. ex quo sequitur illa principalis conclusio, quod incontinentia secudum iram minus erit turpiS,ex eo quod est naturalior, quum incontinetia concupiscentiae & libidinis. N otandu quod nutrimenta quae appellantur necestaria bifariam considerari possunt:aut se
cundum debitam quantitatem & qualitatem,aut exces,tue in qualitate&qualitate. Primo modo naturalissimae &neces sariae omnino esse videtur cum sine illis vivereno posiimus. Secudo modo minime sunt necessariae,ut dicit Philosophus. Non enim nimia quantitate alimenti aut qualitate saporum indigemus. Itaq; si excessive aut superflue accipiantur, videntur esse contra ordine naturae, veluti faciunt ii qui varijs epulis gaudent,aut ex multis saporibus unum conficiunt, aut nimia quantitate ventrem implent,& ob hanc ratione cupidi tates circa huiusmodi quae non sunt necessariae videntur minus esse naturales quam ira. De re aute venerea dictu est si
pius quod nullo modo est necestaria pro indiuiduo in quo est, sed tantu progeneratione alterius. D PRAETEREA ma pis iniusti. J Tertia ratio illa i ncotinentia quae magis est iniusta turpior est quam minus iniusta: sed i nco tinentia circa cupiditate est huiusmodi respectu incolinentiae circa ira: ergo incontinentia cupiditatis est turpior illa. Patet ratio,quia est magis iniustu quod utitur insidiis, quam manifeste & aperte procedes&operas:1 edincotinentia cupiditatis,&ipsa cupiditas videtur esse huiusmodi, quia videtur lateter irrepere &dolis uti,quod declaratur authoritate poetarum,qui vocant Venere dolosain:& Homerus dicit balteum Veneris esse varium,& multorum colorum ,& in ipso loco fraudem inesse quae posset etiam decipere prudentes. Notandum quod Philosophus dicit incontinentiam simpliciter quae est cupidita tis, esse turpiorem quam incontinentia irae,&esse quod amodo vitium, non quod sit proprie vitiu,sed quia sit vitio pro-
654쪽
s pinquior quam incontinentia irae. Dr N s v p ER nemo libidinem. J Id cui magis succensemus,& contra quod magis indignamur,est deterius quam id cui minus.at incontinenti circa ubidinem magis succensemus quam incolinenti circa iram: ergo videtur esse deterior. Nam magis indignamur contra eum qui cu voluptate agit, quam ei qui cum dolore:& incontines est talis quod agit cum voluptate. ergo videtur esse deterior. Cocluditiar ergo quod incolinentia circa voluptates
est deterior quum circa ira, ut patuit ex supradictis: &simul etia patet ex dictis quod ipsa incolinentia,&continetia proprie dicta&simplici ter, est illa quae circa cupiditates & volu 6 ptares corporis versatur. H ARvMaute ipsarii dissereti JHaec est secunda pars huius capituli, inquKPhilosophus comparare vult inter se vitium humanum ,& immanitate, ostendendo quod immanitas siue feritas minus est malu quilin viatium, etsi sit malum terribilius. Resumit autem diuisione antea factam cupiditatum , quaru aliae humanae naturales sunt,&genere& magnitudine humanae:aliae vero dictitur immanes natura, scilicet vel cosuetudine vel ex morbo. verum circa primas cupiditates est temperantia & intemperantia,&facit hanc mentionem viiij proprie dicti, scilicet inteperantiae, ut veniat ad comparationem viiij & immanitatis. Atque statim ex ijs infert unum correlarium,quod bestiae non dictitur esse temperatae neq; intemperatae,nisi per similitudine qua dam cum excedunt in deuorando vel in aliquo nocumento, vel in libidine & aliquo huiusmodi: non tamen proprie dicuntur tales,cum non habeant rationem neq; electione.Vbi enim non est ratio, no est electio, neq; virili, neq; Virtus pro prie dicta: bestiae autem non habent ratione neq; electione: 7 ergo nec vitium nec virtutem proprie. DE T si quod omniano. Intelligi potest hoc pacto ut Philomphus coparet istas bestias quae transeunt natura sui generis in aliquo dictorum
trium, scilicet deuorando,&c.ad nomines immanes, ut ostendat homines immanes esse excededo naturam in genere suo,
veluti bestias quasdam transeuntes naturam sui generis: vel quia disserant alijs disserentijs ipsa bruta inter se,cu non habeant rationem neq; electionem,& ex consequenti nec tempera nitam nec intemperantiam nili per similitudinem quandam & improprie.Magnitudine, id est acceptae in excessu de
655쪽
quantitate, non transeundo tamen fines humanos,etsi in ex cessu acceptae sunt prauae, &fugiendae, ut patet. l FERIT As rautem minus.J Comparat nunc Philosophus vitium huma num cum immanitate,atque intelligendum quod sicut intemperantia est circa illas primas cupiditates: sic immanitas simpliciter circa secundas,quae dicuntur immanes, ct immanitas secudum quid ea quae ex laesionibus membrorum vel morbis emergunt. Ostendit igitur Philosophus quod feritas siue immanitas minus est malum,id est minus nocivum quam vitili, tamen est terribilius posito quod utraque sint praua. hae duae conclusiones uno medio videntur posse ostendi, hoc pacto, Illud prauum quod est cum ratione videtur esse deterius magisque nocivum, quam illud quod non est cum ratione: sed vitium humanum respectu feritatis videtur esse huiusmodi: ergo vitium humanum videtur esse peius magisque nocivum quam feritas vel immanitas, Eodem medio probatur quod immanitas sit malum terribilius,quia illud a quo ratio ditiungitur ,est terribilius eo a quo non disiungitur: sed feritas r spectu vitii est huiusmodi: ergo est terribilius. Patet ratio, quia feriasvel immanis omittit rationem,sed vitiosus est cum
ratione, licet corrupta. Nam viuere cum ratione bifariam
ad hoc propositu considerari poteti,aut integra, aut corrupta.Veluti iudex qui sciat quid velint leges, tamen corruptus iiqn iudicat secundum scientiam legum quam habet. Iudicat enim cum cognitione illa ,& scientia, non tamen secundum scientiam & rationem. Ferus & immanis , nec primo, nec secundo modo dicitur vivere cum ratione licet lia beat rationem & animam rationalem .ideo dicit Philosophus quod nohabet corruptum id quod est optimum in homine, id est rationem ut habet homo vitiosus, sed est omisia, & exilis. proin pterea dicitur Graece, ενξιaeo νr,id est instar belluarum. post
haec adducit similitudinem philosophus , quia intelligatur natura feritatis , & viiij humani, scilicet quod fit perinde ac
si comparetur inanimatum cum animato. quasi dicat, tau ta est distantia inter utraque ista , quanta est inter animatum& inani matum, ita ut non videantur posse commode comparari. Ea enim quae comparantur debent comparari in aliqua propinqua ratione in qua conueniant: at animatum ab inaniniato vehementer distare videtur. Vel etiam intelligi potest.
656쪽
quod comparentur , sed oportet inuenire rationem conantunem secudum quam comparentur,& aliquid comune:idautem erit nocumentum.quasi dicat utraq; nociva sunt, sed magis vitium quam feritas, ut animatum magis quam inanima
tum, postea addit aliam limilitudine,quod licui se habet iniustitia ad iniustum, ita feritas ad vitium humanu. Nam cisi iniustitia n5 habeat principium quo per se non videtur ita laedere nisi respectu eius in quo est,sicut ipse iniustus qui est principium quod,& habet iniustitiam principium quo eode pacto vitiosus & ferus, eu viriq; sint mali id est noctuit tame homo
vitiosus,cum habeat rationem licet corruptam, plura nocumenta facere potest quam fera non habens rationem, vel f rus & immanis omittens rationem.
De continente, incontinente,constante,& molli. C A P v T VII.
It aulem ut circa voluptates dolores j perta cim gustum s , Cr cupiditates ac fuga S, circa quae versari temperantiu er intempeis
rantiam prius est definitum, ita sese habeat qui iam, ut aut supereuir ab iis ipsis quae pleris superat homines, aut superet Mopsa a quibus pleris uinc tror. Atq; si circa uoluptates tu sese habeat,primo quide modo
incontinens est secwndo autem continens. Sin circa dolorures,primo quide modo mollis est: seci do aute constas. In horum aulem medio plurimor hominu habitus conlocantuavis ad deteriores mus hiclinant. Sed quoniam quaedam uoluptates sunt necessariae, quaedam non necessariae, er usq; ad quedam ternanu:exuperationes uero deae
fectusque no hunt necessaris. Et simili modo res sese habet,
ex in cupiditatibus,atq; doloribus . qui uoluptatum exum perationes, aut exuperates uoluptates ob electionem atq; ob ipsas, Cr ob nutum rem aliam inde proueniente prora sequitur, inteperans est. Hunc enim non poenitere necesse
657쪽
LIBER SEPTIMUS. Goria. quaere est incurabilis. me enim no poenitet,is est inae curabilis. Qui uero deficit,oppositus est. At qui inter hos cimedius collocatur, temperas est. Similiter inteperans est, qui non quia uincitur sed ob electione,dolores corporis Ult. Eoru autem qui non eligunt, alius ob uoluptate:
alius ob eius fuga doloris qui a cupiditate prouenit, duciatur. Quare inter se differunt. cuilibet elum deterior esse cividebitur, quis non cupiens,aut remisse, quippia ageret turpe,quam uehemeter cupiens, Cr si no iratus pulsaret, quam cocinius ira. Quid enim ageret, si esset in perturbationes Quapropter intemperans incolinente deterior est. At eoru quos diximuου,alter mollitiae magis sub citur Jecie alter est incolinens. Atq incolinenti quide contines; mmolli vero constans opponitur. Constatia nag in resistendo,continentia uero insuperado con sistit sunt diuersa resistere ac superare, cui no uinci, G' vincere. Quapropter Cr continentia magis quina constantia est expeteda.
gι aute in his quibu4 pleris resistunt, deficit, is mollis s e ter delicatus deliciae nanq, sunt mollitiae quaedam qui
quide uestem trahit, ne subeat labore tollendi, ex cum imitetiar aegrotantem , se non putat imberum esse,qui trusero nullis est. Sinaliter res sese habet ex circa continentiam ct incontinentia. Non est erum nurum siquis a uehementatibus Cr exuperantibus aut uoluptatibus aut doloribus vincitur,quin ignoscendii est iresistens vincitur tande tit Theodecti poetae Philoctetes i serpente morsus. Alit Carcini Ceroon in Halope ut ho nes is qui detinere ri cit enitentes accumulatu istu est uadtit, ut accidit Xenois phato Sed quis ijs quibus multitudo resistere potest,succumbit, ex no aduersari potest, no ob generri natura adit
ob morbii, qualia est mollities quae regibus S ibarii inest ob ge
658쪽
ob genus, ex ut mulier u maris distii natura .Videtur avestem cr is qui est ad iocum propensior, intemperans esse: est tamen mollia. Nam iocus relaxatio est , quidem reis quies est . qui uero ad iocum procliuis est,ex iis est qui uiues hac exuperant. Atqui incontinentiae alia est temeritas, alia infirmitus. Quida enim deliberatione sem,non pero Ilunt in ks quae stitueri . t ob perturbationem: quidam
ex eo quia non consultarunt, a perturbatione ducuntur.
Sunt enim qui ante sentientes Cr prouideres,ac seipsos rationemque excitantes,non superantur a perturbatione, oue uoluptate id quod mouet ue dolorem ejiciat. perinude atque praetitillati non titillantur. Maxime autem celerares,ac biliosi atra bili,temeraria inconti nentia sunt incontinentes. Illi enim ob uelociGem: hi ob uehementiam non expectivit rationem: ex eo quia ipsius sunt imaginationis sequaces.
ptimum ea pitulum huius tractatus in quo Philosoplius C affert differenitas istorum habituum, scilicet temperantiae, continentiae,constantiae,& oppositor uicomparando ea inter sese,ut cum videantur versari circa eandem materiam, videamus quomodo distinguatur. Diuiditur autem in duas - partes,quae suis locis declarabuntur. In prima igitur ostendit differentiam inter incontinentiam,& mollitudinem, G eorum opposita ,scilicet continentiam & constantiam, cum omnes versentur circa dolores,& voluptates corporis,tactus,& oustus,aut fugiendo,aut prosequendo circa quae versatur temperantia & intemperantia. Dicit ergo quod dupliciter versantur homines circa voluptates,&dupliciter circa dolores. Nam aut superatur voluptatibus ijs,quas pleraque vincunt,& sic sunt incontinentes:aut superant voluptates a quin bus plerique vincuntur,& sic sunt continetes. Eodem moso
circa dolores, ii qui superatur a doloribus quos perio Vincunt, molles:qui vero superant dolores Quibus plerim Vm.
659쪽
euntur,constates appellatur .Qu tuor igitur habitus suntvel dispositiones, ut apparet, scilicet continetia & incolinentia, constantia & mollitudo , inter quae differetia per voluptates& dolores patet ex supradictis.Verii inter haec plurimi habitus quoquo modo inedas reperiuntur,qui non sunt omnino continetia vel constantia,nec incolinentia vel mollitudo,&versantur circa eade. Nam cum multi sunt gradus circa vehemetes & leues voluptates aut dolores, fit etia ut multi sint habitus. Naincontinens superatur non solu a vehenientibuscupiditatibus,sed etia im*rduab iis quas pleriq; superant:cosi
nens vero superat veheinetes cupiditates. quod liquis leues superabit, videtur esse minus perfectus quam c5tinens,nec ina
perfectus ut incolinens: sic etiam qui magis relisti t doloribus quam mollis,& minus quam constariquare inter illa quatuor quida habitus vel dispositiones collocari videntur quasi me diae,declinates tamen magis ad imperfectione,& ad deteriores partes,id est magis ad mollitudine & inconstantia decli nant,quam ad continetiam & constantiam, ut dicit Philoso phus. Notadum quod continetis & incontinens ,constans &mollis versantur circa voluptates & dolores: tamen incontines magis est circa voluptates,mollis vero circa dolores. Naincontinens ut fruatur voluptatibus magis agit: mollis vero
ut fugiat dolore, qui quidem oriri videtur ex absentia volu ptatum. VONIAM quaedam voluptatu.J Distinguit hae solii parte Philosophus continentiam & incolinentiam a tem perantia & intemperatia,ex qua distinctione emerget etiam manifestius differentia inter continentia & constantia.Nam eum omnes isti habitus siue dispositiones circa voluptates &dolores eiusde generis versentur: oportet ut Philosophus, quemadmodu facit, diligenter distinguat ,& earum differentiam ostedat ex diuersis modis versandi.Sumit ergo diuisionem voluptatum, ut fecit saepius,dicendo quod voluptatum quaeda sunt necessariae visunt eae quae ad viuendum pertinet usq; ad debitum terminu quantitatis & qualitatis, comitates
alimentu.Quaedam vero non necessariae,ut eae quibus homo carere poteti,aut circa honores vel huiusmodi, quae habent etiam quendam modum, vel sunt excessus& defectus earum quae ad viuendum pertinet,& nutrimentu comitantur. Nam
660쪽
propter illud tale quod persequitur,ut si quis per electionem
furatur ut furetur, & persequitur voluptates propter voluptates ut ipsis potiatur.sed haec antea,vt diximus,declarauit. fi N C v R A B I L I s. J Non simpliciter, no enim putadum est si homine vitiosum omnino sanari non posse, sed respectu incontinentis qui facilius sanari potest cum habeat ratione incorruptam,& cum delinquit poeniteat fecisse rem turpem. cv rLi ag r enim deterior esse videbitur. JPosteaquam si attulit disseretias inter hos habitus: nunc comparat inter se, & primo ostendit intemperantem esse deteriorem inconti nente, hoc pacto . Ille qui non cupiens , aut parum cupies agit turpe,est deterior illo qui idem facit proptervehemetes cupiditates: sed intemperas agit turpe parum cupiens incolinens vero valde & magis cupiens: ergo intemperas erit deterior incontinente.& hanc rationem probat Philosophus exeplo
irati. ΓΑ reorum quos diximus. J Hac in parte ostendit con 3tinentiam esse praestantiorem ipsa constantia: Sc probat hoc pacto, aut vincit est praestantior eo qui resistit tantum: sed
continens non solum obstat, sed etiam vincit: constans vero tantum resistit. ergo continens est praestantior constante.
Nam constans resistit doloribus qui proueniunt a cupiditate absentium voluptatum: continens vero,non solum re
sistit cupiditatibus voluptatum, sed etiam superat,& ulterius progreditur vincere quam resistere: quare potior videbitur esse continentia quam constantia . sin v I autem ab ad-
uersis. J Hac in parte videtur declarare Philosophus molis litudinem & incontinentiam:& dicit quod is est mollis, qui facile vincitur a doloribus, quibus multi homines resistere solent,& qui delicijs defluit: similiter incontinens erit quia voluptatibus superatur, quas maior pars hominum supe rat.& isti sunt deteriores quam illi, qui a vehementibus voluptatibus vel doloribus superantur e quia non videntur esse omnino isti qui a vehementibus superantur molles.& ideo dicit eos esse dignos venia , non quod sint simplieiter digni venia, sed respectu illorum superiorum quia leuioribus voluptatibus vel doloribus superantur : qua re isti qui habent aduersarios potentiores , videntur di gni maiore venia, ut ostendit pluribus exemplis r ut Philoctetena inducit tragicus poeta Theodectus morsum seris M