장음표시 사용
661쪽
penus aliquanto tolerante, victum deinde magnitudine eo loris exclamante, & succumbetem dolori,&c. Item Cercinus tragicus inducit Cercyonem quendam,qui non potuit ferre dolorem proueniente sibi ex filia violata , ex quo tandem est mortuus,cum tamen aliquadiu sustinuisset dolorem. Item ut Xenophantus quida qui nitens tenere risum in conuiuio,vbi aliquam ulu susti iniit, tadem facetijs superatus risum effudit. Tales igitur qui magnos dolores non sustinet,quoquo modo habet aliqua ex parte occalione veniae,&magiSignoscendum est ijs quam illis qui succumbunt doloribus, quibus mutilitudo resistere potest. succumbunt,inquam, non morbo aut
debili quadam natura, ut regibus Scytharum euenit,qui sunt natura molles,sed ob delicias& mollitudine quadam. Nos sipes condoluit,vi inquit Cicero,si dens, sed fac totum dolere corpus, ferre no positamus. Opinio est quae laetaeminata ac leuis, nec dolore magis quam in eade in voluptate,qua cu liquescimus fuimus mollitia. Apis aculeum sine clamore ferreno possumus,&c. Et notandu quod Philosophus attulit ex plum de faceti js in couiuio , ne aliquis crederet illii esse quoquo modo venia dignum qui superatur a voluptatibus circa gustum&tactu: sea dixit de voluptatibus mouetibus risum, ut vidimus supra. Praeterea ne aliquis putaret eu esse intemperantem, qui ad iocum est propensior, addit hunc esse potius molle appellandit,qui excedit in nimia relaxatione,& ludo, obfugiendum laborem &molestiam ex rebus agedis , quaerens etia vilia dc ludos interdu pueriles,& non est comis nec scurra,sed molestiam fugiens ex rebus agendis,& seques ni miti iocos de ludos pueriles, unde Graece dicitur ποAusAltar.
A r qui incolinentiae. J Haec est secunda pars huius capituli, in qua Philosophus diuidit incontinentia in duas species, scilicet in temerariam incontinentia & infirmam . Na bifariam fieri posse videtur ut incotinentes labatur ad voluptates: aut praecedente consultatione&deliberatione,&tunc appellantur incolinentes infirmi:aut non praecedente,&tunc dictitur temerari j,& celeres,sine consideratione. Ideo dicit Philosophus quod quidam rapi itur qui non consultat: quidam vero non persistentes ob infirmitate animi voluptatibus tandem cediit, etsi antea comitent. Sunt aute nonnulli qui persistunt:
quare praemittetes cosultationem & deliberatione, bifariam consi
662쪽
eonsiderari possunt : aut persistentes in ea aduentatibus per turbationibus,aut non pertistentesmon persistentes sant in is continentes infirmi: persistentes ergo erunt illis oppotiti id est continentes firmi, qui sunt similes illis. Qui priu, titillati, id est praefricati, ut ita loquar ,antea, postea non titillantur:
quasi non mouetur chi praemiserint consultatione, dc se praeparauerint& ratione excitauerint, sed persistut.at temerarii&celeres qui sunt acuti & ni elacholici,maxime agunt incontineter secundu eam incontinentia quam appellant temeritatem,quia acuti propter velocitate cholerae cito agut. Illi vero melancholici celeriter agunt, quia habent vehemetes imaginationes propter humorem atrum,dc ducuntur vehemetiphatasia potius quam ratione, ideo neutri ratione expectat.
Quare cu cholctici de melancholici statim ut temerarii labatur, sequi econtra videtur quod flegmatici de sanguinei lar dius ferantur ut infirmi. 3c sic apparet quod de ambo sint in continetes: tamen diuersi sunt modi, dc diuersae species, quas etiam inferius comparabit inter se in sequenti capitulo.
Discrimen incontinentis ab intena perato.
CΑΡvT VIII. Tvero intemperatem quidem non poenitet, ut est dictura. in electione itaq; persistit. Inis continens aule facilis est omnis ad poenitenaetiam: quocirca non in res sese habet, ut duae binuimus. sed ille quidem incurabilis: hic aute est curabialis. Vitium enim morbis est hisce persinale, quae interculi inquam, cr tabi. Incontinentia uero, morbo comitiali.
Etenim istud continua, haec non continua est improbitas. Atque omnino diuersum est genus incontinentiae,atq; via fgi . Vitium en:m latet: incolinentia uero non latet. Horam autem ipsorum ij qui ante ratione ducuntur, meliores ijs sunt qui rationem quide habent, non autem persistunt in ea. a mιnore nis perturbatione vincuntur,m non absq;
deliberatione, ut illi. Incolines ena nasis est ijs qui cito ues
663쪽
tet igitur incontinentia vitiu non ese, ni se aliqua ex parte Frcisse. Nam haec quide est praeter electione: istud autem cium electione. in actionibus tame est sinulitudo,ut Demodoctu in Milesios dixit. Milesil nis insipietes quide non sint: ea tame sciunt quae ag*nt insipientes. er incoimenta sii ies iniusti quide nonsunt: iniuria tamen jaciunt. C tun a tem alter sit dilis, ut no ex eo quia est ipsi persuasum,exuperates corporis uoluptates praeterq, ratione rectam seri
quature, alteri sit persuasum, propterea quod tulis est ut ipsis sequatur: illi quide dissuaderi jacile,huic uule haud
scite potest. Principiu enim ipsum, uirtus quide conseristiat, uitiu uero corrumpit. id alite gratia cuius, principias in actibM,perinde uis ppositiones ipsae is matbem titis. Nes igitur ibi docendorum principioru est ratio,, nes hic. Sed uirtus aut naturalis, austas eludine parta, causa est opinandi circa principiu recte. Talis igitur horimo temperans est .at contrarias est isteperans .Est autem
quidam alius,ob perturbatione a recta ratione discedes: que perturbatio ut no agat quide ut recta ratio iubet, uis perat . ut fit aute talis ut ipsi sit persuas m oportere persequi uoluptates libere, tales no uincit. Atq; hic est incontianens, qui quide intemperante melior est. Nec est absolute prauus . conseruatur enim id tin ipso quod est optimum, principiam, inquam, ipsum. Alius autem est huic conistrarius qui persistit, O non ob perturbationem a ratione discedit. Ex his igitur patet hunc quidem studiosum: talam autem improbam habitum essee.
L pitulum huius tractatus, in quo Philosophus postea quam
664쪽
quis attulit differentia inter temperantia & coti nentia,atq; eoru opposita,& duas attulit species incolinentiae: nunc comparat inteperantia,&incontinentia.quod etsi in praecedenti capitulo paucis verbis fecerat &quali incideter: tamen nunc id tacere vult pluribus rationibus,ut apertius eoru differetia intelligatur:simul ut soluat quaestione quam disseredo antea mouit. Diuiditur aute hoc ca pitulit in duas partes,quae pate
bunt.In prima igitur parte Plii losophus incipit ossedere dic
ferentia inter inconcinente & intemperante.& probat inte-peratem esse deteriore incOtinente tribus rationibus.Prima ratio. Is que post rem turpe acta non poenitet,est deterior eoque poenitet.at ipsum intemperante non poenitet, incolinentem poenitet: ergo inteperans est deterior incoli nente. Nam
inteperans persiliit in electione&proposuo incoli nens facilis est ad poenitetiam. Et haec ratio sit nul disserentia ostedit inter hos,& etia alterii esse altero deteriore. N otandu quod sicut omnis virtus est cii electione: iic omne vitiu esse videturcu electione. de vitiosus tam ante rem actamquam postea videtur habere electione,ideo n5 poenitet,quia putat id quod agit esse agendii, cu habeat corrupta ratione: inc6tinens v ro habet ratione incorrupta,& appetitu sensitiuu repugnantem et,quiano est informatus virtute quae appetitu facit rectum: quare cum ratione habeat incorrupta, & dicentem sibi turpe aliquid no esse agedum,& no esse gustandu dulce,vii est tande appetitus: sed cupostrem acta redit ad ratione, per cipit se fecisse quod faciendii non erat,& habet poenitudine. Q v O circa non ita res sese habet. J Affert secundam rationem Philosophus. Malum cotinuum differt,& est deterius
malo non continuo:sed inteperantia est malum continuum, incontinentia non est malum continuum: ergo inteperantia
differt ab incontinetia & est deterior. Maior patet de se.Mi nor probatur a Philosopho quia intemperantia est ut morbus qui semper adest:incontinentia vero ut morbus qui non semper adest,ut est morbus epileptiae siue comitialis: in tem perantia vero est similis morbis aquae inter cutem & tabi id
est hydropi si & phthisi qui morbi continui sunt: hydropi sis
amo. o. ατ aqua dicitur. fit enim in corpore humor aquosus. Phthisis vero in ventre superiore multifaria incipit
spuere sanguine qui tale patitur morb ii,deinde sanie, postea
665쪽
sequitur deletio saliuae,& postea tandem ipsa mors. Ii igitur morbi quibus intemperatia similis dicitur , continui sint.at ilepsia, id est morbus qui caducus siue comitialis appelli
ri solet, cui assimilatur incontinetia,non est cotinuus: hic in corporibus humidis vim habere solet, unde in ipsis infantibus qui abundant humiditate,maximam vim ostendit.Inco-tinentia igitur assimilatur huic morbo, cuius causa non escotinua, nec talis aegrotus seni per coniunctus cu morbo: &incontinens quoque non semper & statim ad voluptate dic. positus, sed pugnat ratio cum appetitia,&deum vincitur: in temperans vero continuo habet paratu appetitum sine ulla pugna ad persequendas voluptates, & cotinue est in hac dis positione sine repugnatia rationis. V erum Philosophus hoc loco nactus occasione, soluit unum dictu quaestionis allatae antea in fine secudi capituli huius tractatus,vbi duo attulit: unum quod incontinens dissuasus, intemperans vero suasus agit: alterum quod incontinens insanabilior videtur , pro pterea quia disiuaderi non poterat. Priinum soluet inferius, secundu soluet nunc. Et ostendit quod incontines est sanabilior inteperato, ubi in eo loco oppositu attulerat: &ideo dictum est a nobis quod Philosophus disserendo non asse redo ibi procedebat. O stedit autem quod incolinens est MN sanabilior intemperato, quia intemperatus non habet poenitudinem, & habet morbum continuum:& ideo est insanabilis dicit Philosophus, non pro impossibili, sed cum difficultate sanabilis: incontinens vero habet poenitudinem, &ues non morbum continuum,ideo est sanabilior. ΑτQ Eomnino diuersum est genus. J A fieri tertiam ratione Philosophus,qua ide probat quod inteperantia differt ab incontinetia,& est deterior ea .Illud malu quod latet habentem, lita fert& est deterius eo malo quod non latet habetem: sed intemperantia latet, incontinentia vero non latet habentem: ergo intemperantia differt ab incontinentia,& est deterior. Illa ratio declaratur, quia intemperas habet vitium,& ratio nem corrupta sicut febricitans habet corruptum gustum, Scputat illud esse bonum quod ab eo appetitur: incontinentia vero est malu manifestu habeti,& quoquo modo cognoscit illud esse malum quod ab eo p petitur,&ideo in eo sit pugna inter rationem &appetitu. Horuni autem ipsorum postea-qucun
666쪽
quis probauit intemperante differre ab incolinenti,& esse deteriorem illo: niic comparat duas species incontinentiae, quas superius attulit, scilicet infirmitate& temeritate,& ostedit infirmitatem deteriore elle temeritate, sic: Is qui deliberatione facta incontinenter agit, est deterior eo qui n5 de liberatio ne facta agit inconti uenter : sed infirmus agit facta deliberatione, temerarius non facta deliberatione agit incontineter. ergo infirmus est deterior. Patet ratio, quia cum uterque habeat ratione incorrupta, infirmus ante consiliat, tamen non periistit in eo quod consultauit esse agendum. praeterea infirmi a leuiore perturbatione vinciatur: temerarii vero a vehementiore superantur. quare cum duo sint vi luperandi,qui superantur in praelio, quorum alter armatus accesserit,alter inermis,& alter habeat hoste potetiore,alter
non ita, manifestum est quod armatus & habes debilior eaduersari uvituperadus magis est,& deter ior : licui videtur infirmus respectu temerarii. Di NCONTINENs igitur. J scilicet s9 infirmus est similis ijs qui modico vino fui ebrii. fp AT ET O Qigitur incontinentiam. JFacit conclusione Philosophus eorum quae dixit, ostendendo quod incontinentia non est sitnpliciter vitium,sed aliqua ex parte: ex quo emergit differ tia eius ab intemperantia. Nam incontinentia non est vitium simpliciter, sed aliqua ex parte.at intemperantia est vi tium simpliciter: ergo incolinentia non est intemperantia. Quod autem incontinentia non sit vitium simpliciter, probat Philosephus, quia est praeter electionem: vitium vero est
cum electione,ut est inteperantia.Conueniunt tame in agendo,quia intemperans & incontinens agunt eadem,id est vi siosa,tamen non eode modo,quia alter cum electione, alter sine electione,&alter est vitiosus, alter vero id est incontinens, non est proprie vitiosus,agit tamen res vitiosas & iniustas & videtur similis miles i js de quibus inquit ille, quod
non sunt insipientes, tam agunt res in lipientes& stultas: sic ergo coueniunt in agendo eade: differunt,quia inteperas agit cum electione.vitiu enim est habitus electitius consistes in excessu aut defectu. Praeterea no habet poenitudinem: in continens econtra&sine electione agit,&post delictu poenitudinem habet. Notandum quod accipit hic iniustum pro
intemperate,&iniuste agere pro inteperanter agere.intem-
667쪽
perantia enim, sicut alia vitia,est pars quaedam iniustitiae toti us, quae iniustitia tota dicitur vitiositas,ut patuit in quinto. cv M autem alter sit talis ut non ex eo. J Haec est secunda pars huius capituli, in qua Philosophus affert aliam partem quaestionis quam 1 ipi a attulerat in fine secudi capituli huius tractatus. Attulit enim duo.Vnum,quod incontinens cun5 agat persuasus dissuaderi non poterat:inteperans vero cumagat persuasus disiuaderi poterat. Alterum,quodex eo quod dictum est intemperans erat sanabilior. Hanc secundam partem supra reprobauit,ostendendo quod incontinens erat sanabilior: nunc aliam partem sumit,& reprobat ut patefiat rem non ita sese haber e,ut eo loco dubitando &disterendo dixit, non autem affirmando. Ottendit igitur nunc opposi tum,scilicet quod incontinens facile dissuaderi potest,inte-perans vero non facile: Is qui errat circa principium rerum agendarum non facile dissuaderi reuocarique potest:sed intemperans est huiusmodi. ergo intemperans non facile disi suaderi potest,&reuocan& 1anari. Patet ratio,quia inteperans a seipso persitastis & errat circa principi u reruagedarucu sit vitiosus.vitiu enim principiti corrupit, praesertim inteperatia: virtus vero coseruat, praesertim teperatia. unde in sexto,Teperantiam csiservatrice prudeliae appellamus:conseruat enim tale existimatione. Si quis igitur errat circa principia,n5 potest facile dissuaderi,& sanari a sua opinione: quia principi u reruag cdaru est ipse finis: cuius gratia caetera fiui. Vnde in sexto,Principia nanq; reruagendaria ea sunt gratia quorum ipsae aguntur,id est fines. verum ut principia &suppositiones quae sunt species pringi piorum se habent in mathematicis: lic finis in rebusagendis. supponit enim geometra quod a puncto ad punctum licet rectam linea ducere. Ponit etiam tale principium, quod punctus est cuius pars non est,&talia principia&similia no probatur in mathematicis, quia ijs assentiri oportet. Quoi si quis erret circa principia&aliter credat,non potest ei aliquid probari in geometria,& talis male sentiens circa principia,male & peruerse percipiet omnia quae sequentur ex illis. Eodem pacto in rebus a-fendis cum principium sit ipse finis,siquis eum recte accipit,ene est: sin male, no poterit ei afferri ratio qua facile remoueatur ab opinione talis principi j peruerse sibi propositi. Et dicit
668쪽
dicit Philosophus quod talis principi j no est ratio, sed virtus
quae ostendit nobi, tale principium. virtus,inquam, quae Oritur aut a natura, aut a consuetudine. Nam sicut in 1 peculatiuis principiorum docendorum non est ratio, nec probatio: sic etiam in activis. Nam in speculati uis innotescunt nobis, aut inductione vel sensu ex quo fit memoria, & ex multis, ut ita loquar, memoriis, experientia oritur,& iplum demit uniuersale in intellectu quodammodo constituitur, cuius lumine scientiae principium pullulat, ut ait Philosophus in libro Posteriorum. Ita ex natura & habitu acquisito principiorum cognitio fit. Ide fit in activis. Principiorum cognitio quoruno est ratio,ne fiat processiis in infinitu,serimur ad tale principium, quod est rerum agendaru finis,aut per naturale habilitatem perspiciendi,aut terimur ad exti uiandu illum esse bonum finem,ut cst per virtute acquisitam ex cosuetudine. qua re virtus aut habilitate naturae, aut assiletudine generata causa est, ut recte opinemur circa fine talem.Intemperans igitur cum non modo virtute careat,sed etiam sit vitiosus, errat circa tale principium quod est ipse finis rerum agendarum, & sequitur id quod sibi apparet bonum, & quod putat esse bonucum re vera sit malum ,& id quod est bonum a pparet malum: ut febricitati,cui id quod vere est dulce,apparet amar u ob gustum corruptum. Intemperans autem,& omnino vitiosus,habet corruptam rationem & iudicium de vero fine. Etenim, ut in sexto inquit Philosophus,qui corruptus est ob voluptatem, aut dolorem, non videbitur cotinuo principium ipsum, nec huius gratia,id est finis. Vitium enim corrumpere suapte natura principium solet, sed virtus coseruat quae est causa re .cte opinandi circa talem fine,ut euenit temperato: intem p rato autem ecotra. Cum igitur inteperas habeat corruptam rationem,& habeat vitium,quae se ni causa male opinandi circa finem reruagedarum,merito dicitur quod no facile disiii aderi & remoueri potest a sua o pinione.Incotinens vero cum nondum habeat rationem corruptam, facile dissuaderi,& sanari potest. ideo dicit Philosophus, est alius quida, id est ipse
incontinens quem perturbatio superat adeo, ut non agat se cundum rectam rationem: non tamen superat, ut persuasus
sequatur voluptates sicut sequitur persuasus ipse intemperans. & ideo incontinens minus est malus quani intemperiis
669쪽
nee est incontinens appellandus simpliciter prauus cum ha beat incorruptam rationem, etsi in ea non perseueret,sed est alius sibi oppolitus qui persistit in ratione recta,& non dimouetur ab ea ob perturbationem , id est ipse continens, in quo ratio superat appetitum.
De continentis, & pertinacis conuenientia &differentia. CAPvΤ IX. Uaerendum est autem, utrum is fit continens qui quavis in ratione electione ue perstat:anu qui in recta per stit. Et utrum is sit incon S tinens, qui non permanet in quavis electionerationesue,an is qui perfidit ira rationeffa, cr electione
non recta, queadmodum antea dubitauimus. An per acciae
dens quide in quavis, per se autem in ratione vera rectas electione alter perstat, alter non perstat. nam ct qui pium hoc expetit,aut sequitur: perse quidem hoc expetit atque sequitur:per accidens autem ipsum prius. at quod est per
se, id simpliciter esse dicimos . quare fit, ut aliquo quidem
modo qualita in opinione, absolute aute is uera alter peris
63 sistat,ulter non persistat. Sunt autem quidam in opinione persistentes,quos pertinaces appellant. hi non nisi cu discula te dimoueri a sua sententia posuest. Et sinale quidem
quid habent cum continente: sicut Cr prodigus cum libearali, Cr audax cum confidente. Sumt autem in multu ab ilio diuersi. continens enim non inutat sententiam ob peris turbatione atque cupiditatem . nam cum acciderit, facilem sese olleret recta persuadenti. Isti uero non a ratione muri tantur . nam cupiditates cupii t,alque a uoluptatibus pleis rique ducuntur. Ludit auuia η pertinaces,qui suae si isententiae: Cr qui sunt indo cti ac rustici. Atq; suae senteti homines,ob uoluptatem atq; dolorem sunt pertinaces. ν
670쪽
LIBER SEPTIMUS. Cridi, noueantur. Cr dolent, ni irrita,ut decreti. quarire potius suist incontinenti, quam continenti seles.Sunt sq. etiam qui non ob incotinentiam in sententia no perfidunt. Vt Neoptolemus apud Sophocle in Philoctete,quanquam ob voluptatem non persistit, sed honestum. Erat enim honesum issi uera loqui: ab Vbse autem uerat isti persuaα
sum mentiri. Etenim non omnis qui propter voluptatem quippiam agit, intemperans est, aut pravus, aut incontianens sed qui agit ob turpem. c um autem sit a quidam ea sis
lis, At minus quam oporteat corporta gaudeat uoluptatiae bus, non persistens in ratione, inter hunc er incontinenctiem, medius ipse continens collocatur. Incontinens enim non persistit in ratione: quia magis quam oportet voluptatibus delectatur . hic uero non permanet: quia minus quum oportet eisdem gaudet. At continens perstat, Cr ob ne
tram sententium mutat. Oportet autem δε continentia sit ludiosum, habitus hos utrosque cotrarios improbos ese, quemadmodum er uidentur. Sed quia perpaucis alter hominibus inest,raros admodum Demperantia soli conotrarium intemperantiae esse vide vir , -σ continentia soli incolinentis aduersari putatur. At uero cu ob milia cc tudinem multa dicantur, siclum est ut ex temperans per
natitudinem continens dicatur. Continens emm talis est, ut nihil praeter rationem ob volpptatem corporis agat. σtemperans etiam talis est. Sed ille quidem habet prauas cupiditates, hic autem non habet. E t hic quidem est talis, hi non delectetur praeter rationem: ille vero talis, ut delerictetur quidem,sed non ducatur. Similes etiam sunt incontitiens Cr intemperans, qui quidem diuersimni . uterque enim corporis sequit r uoluptates, sed alter er oportere putat, alter non putat.