장음표시 사용
681쪽
632 ΕΤ ΗΙco RVM7s plurimi cum voluprile asserimi esse. agibusdam igitur nulla uoluptas aut per se,aut per accidens bonum esse uia. detur. Non enim idem bonum esse putant ac uoluptatem. ἡ ' QRibi stam nonnullae quidem bonae: pleraeque autem I prauae se uidentur. Si ter qui tertio consent, σβοα- τωμα inrita sunt bonae, summum tamen bonum volupntem essent ιν ἀννι no posse. Non bonum igitur omnino ese putatur quia otamnis voluptas generatio est sensibilis ad naturam,genera tio uero nulla genus idem subit,quod fines. nulla enim aedi s in si, ficasio domuia est. Praeterea uir temperans jugit ipsas Mora V i s ' lupidites. Praeterea prudens persequitur vacuitatem dolora vi ais P Ni,non id quod afficit uoluptate. Praetera uoluptates mis
-- pedimento prudentiae sunt. atq; quo metu hisce quil iam
76 gaudet, eo magis impeditur. ut in uenerea sit uoluptate .ne 7 rno nanque d- est in illa, mente quicquam perspicere po 8 test. Praeterea ars nulti est uoluptatis. er tamen omne bops num artis est opus. Inseuper Cr pueri ex strae ipsis tali 8o ptates sequuntur . Non esse alitem omnes studiosas existiis Si matur,quia su ni Cr turpes atque insemes. Et quia alterutdetrimentum eorum etiam quae uoluptatem esciunt nono 82 nulla pariunt morbos. Ex eo vero uoluptassummam boaenum non esse putatur, quia iron est finis, sed generatio. Haec igitur stre sunt quae de voluptate dicuntur.
C o M M E N T. 3 7 D i P v Μ autem ciuilem Philosophum pertinet. Jo Hic est secudus tractatus huius septimi libri, in quo Phi
Mosophus tradere doctrinam intendit de voluptate atque dolore:quia cum nouissime locutus ellet de constantia&mollitudine & continentia &incontinetia,&huiusmodi habilibus qui versantur circa voluptates & dolores circa quae Versatur temperantia Sintemperantia,& toties de ijs obiectis mentionem fecit : consequens videbatur ut immediateo studeret quid ipsa sint, de quam opinione de illis habuerint prisci.
682쪽
pristi. Nam si alicuius habitus obiectum atque materia ignorabitur,& ipse profecto habitus ignorabitur. Praeterea insuperioribus libris Philosophus saepius dixit omnes virtutes
versari circa voluptates & dolores: quare eiusdem erat de hac materia doctrinam tradere.non enim parum est ad res agendas, ut ipse inquit,bene vel male gaudere aut dolere. Diuiditur hic tractatus in quatuor capitula.In primo affert opiniones priscorum de voluptate & dolore,dcillorum rationes. Iu secundo affert solutiones illarum rationu,& refellit ea quae sibi necestaria este videntur. In tertio ostendit aliquam voluptatem esse non solum bonum, sed quoquo modo summuni bonum. In quarto declarat voluptates cor ris quae videntur esse prauae,ut patebit. Primum capituludi
uiditur in tres partes quae suis locis declarabuntur. In prima Philosophus praemittendo stain intentionem dicit quod ad ciuilem Philosophum spectat considerare de voluptate Scdolore.& probat tribus rationibus. Prima ratio. Ad eu sp ctat considerare de voluptate & dolore ad quem pertinet, tanquam ad architectu,considerare de fine humano: sed Philosophus ciuilis est huiusmodi:ergo ad eum pertinet cosiderare de voluptate &dolore. Patet ratio,quia ad architectum pertinet conliderare ea quae spectat ad finem consequendit: versari autein hoc vel illo modo circa voluptatem dc do lorem au test malum aut bonum, Sconducit aut dimouet
Mine humano. unde iii secundo: Quare fit inquit,ut hac de re circa voluptates doloresve totum negotium sit,& ipsius virtutis,& ciuilis etiam facultatis. Notandum quod cum Philosophus dicit pertinere ad Philosophum citulem conside rare de voluptate & dolore: intelligit ciuilem qui sit moralis oeconomicus & item ciuilis, ac si sit quidam communis conceptus qui praedicetur de omnibus istis.Vel intelligi etiam demorali Philosopho potest cum dicit ciuilem, quia scientia moralis continet prima elementa scientiae politicae, & talem ordinem videtur Labere ad scientiam ciuilem qualem habet liber Phylico tum ad philosophiam naturalem. Interdum enim Philosophus huiusmodi terminos simit large. OtN- 7 sup ER& necessariu est. Secunda ratio. Adeu pertinet considerare de voluptate & dolore, ad quem pertinet conside
rare de virulibus&viiijs:sed moralis & ciuilis est huiusmo-
683쪽
di: ergo ad eum pertinet considerare devoluptate & dolore. Patet ratio,quia voluptas & dolor est quasi quaedam male
ria communis circa quam omnis virtus vitiumque versatur.
Subi jcitur enim, inquit Philosophus in secuncio, virtutem quidem talem elle ut circa voluptates atq; dolores optima in Tum rerum sit operatrix: vitium autem ecotra. addit deinde tertiam rationem Plutosophus: Ad eum pertinet colidera re de voluptate &dolore,ad quem pertinet conliderare de felicitate: sed ad Philosophum moralem atque ciuilem pertinet considerare de felicitate.ergo & de voluptate isc dolore. Patet ratio authoritate priscorum, quorum nonnulli ita putarunt voluptatem esse coniunctam felicitati, ut beatum
appellatim a gaudendo: quod ad verbum Graecum referendum est. dicitur enim quali immortalis gaudens, 7s vel valde gaudens. v i B v s D A M igitur nulla voluptas. JHaec est secunda pars huius capituli in qua Philosophus incipitasterre opiniones priscorum de voluptate,&sequitur ordinem suum quo plerunque utitur. primo enim prae mutendo intentionem suam ostendere solet ad eum pertinere considerare de tali re. Postea affert opiniones aliorum & ratio
nes: deinde refellit ea quae sibi videntur refellenda, demum affert sententiam suam, & eam probat,& si quid est boni in
opinionibus aliorum accommodat proposito suo. Affert igitur tres opiniones antiquorum de voluptate. Prima est, quod nulla voluptas est bonum, nec per se, id est de natura sua, nec per accidens, id est nec adiuncta alicui bono. na potius facit ut illud bonu habeat aliquid mali propter sua commixtionem.Secunda titit opinio,quod & si plures sint malae, aliquae tamen sunt bonae. Tertia fuit quod & si omnes voluptates sunt bonae, nulla tame est summu bonu humanum,utro latissime patet intextu Philosophi. t Noes bonum igitur.JHaec est tertia pars huius capituli, in qua Philosophus incipit
afferre rationes illius primae opinionis,quae sunt sex,quibus probat quod nulla voluptas est bonii. Prima ratio, Nulla generatio sensibilis ad natura est bona: om nis voluptas est generatio sensibilis ad naturam. ergo nulla voluptas est bona. Maior probatur quia finis latum est bonum secudum ipsos:& cum nulla generatio sit finis, nec degenere finis, ergo non
erit bona.quod autem generatio no sit finis,patet,quia ipsa
684쪽
est motio quaeda ad fine,ut aedificatio ad domu.minor quoq; probatur quod voluptas sit generatio sensibilis ad natura,id est motio quae senti tur & est ad natura,id est ad repletione naturae,ut est c5mestio,ut ita loquar ,& potatio. Itaq; talis voltiptas quaesumitur ex nutrimento,dicitur ab illis generatio,&motio quaeda in naturam:& additur sensibilis, ad differentia plantarii quae nutriuntur,tamen non senti ut voluptatem,ut manifestum est. O PRAETEREA uir temperas. J Alia ratio. 77 Id quod fugit teperans,est malum & non est bonu: at vir temperansfugit voluptate . ergo voluptas non est bonum. Praeterea vir prudens. Sotata ratio, Prudes sequitur vacuitatem doloris & fugit voluptatem: ergo voluptas non est bonum. PRAETEREA voluptates impedimento. J Quarta ratio. 7s Nullum bonum est impedimeto prudentiae: sed voluptas est impedimeto prudentiae: ergo voluptas non est bonii. Maior patet,quia bonu bono non contrariatur,& propter hoc omnes virtutes possunt esse simul at malum contrariatur non solum bono, sed etia malum malo: ut in praedicamelis docet
Philosophus. quare &destructiuum sui ipsius dicitur esse.Minor quoq; est clara, nam voluptas corrumpit iudiciu rerum
agendaru,temperantia vero conseruat.vnde Graece nomen
habet quae significat eam conservatricem esse prudeliae, ut in sexto declarauimus. Exeplo quoq; rei venereae, ut dicit Philosophus, percipi licet quantum voluptas sit inimica prudentiae. Huic accomodari potest illud quod affert Cicero de voluptate corporis in Catone maiore: Cii homini, inquit,deus nihil praestabilius mete dedisset huic diuino muneri ac dono nihil tam esse inimicu quam voluptatem. Neq; enim libidine
dominante temperatiae esse locum, neq; omnino in voluptatis regno virtute posse consistere. D PRAETERE A ars nulla γ' est voluptatis.J Quinta ratio, omne bonu est opus artis: nulla voluptas est opus artis: ergo nulla voluptas est bonu.Patet ratio quia omne bonu humanu prosciscitur a recta ratione:
omne autem recta ratione dicebat illi aut esse arte,aut cuar
& bestiae sequutur no est bonu: voluptas est huiusmodi: ergo voluptas non est bonum. Patet ratio,quia pueri & belliae vivunt secundum vitam sensitivam. Noti esse aute omnes. J Si Seclidas equitur opinio, cuius Philosophus diras assert ratio-
685쪽
nes quibus illi probabant quod non omnes voluptates sunt
bonae. Prima ratio,Si aliquae voluptates sunt prauae, non omnes voluptates sunt bonae.at primu est, ergo I secundia. Patet ratio, quia sunt quaedavoluptates quae vituperatur. Secuda ratio,Si quaeda voluptates afferunt detrimetum,non omnes sunt bonae. At primu est,ergo & secundu. Patet ratio ex mor
81 bis quos pariunt voluptates. Ex eo vero . t Tertia opinio sequitur quae dicit quod &li omnis voluptas est bona, no tamen est summum bonum. & probat tali ratione Illud quod nullo modo est finis,non potest esse summum bonum: t vo luptas est huiusnodi, quod non est ullo pacto finis: ergo non potest esse summum bonum. Patet ratio, dc maior est mani festa: minor probatur,quia nulla generatio est finis,sed ad finem. at per illos omnis voluptas est generatio : ergo nulla voluptas est finis,& ex consequenti non potest esse summum bonum,& talia dicebantur a pr istis.
Improbatio rationum de voluptate. C A Ρ v Τ XII.
On effici aute ob ea quae dicta sunt, ut uoluptus bonum no fit, nec id quod est optimii, ex hisce sane constibit. Primu nans cu boaenu fit duplex est enim aliud absolute,aliud
alicui bonum naturae ipse cr habitM haec sequetur.3 quare sequetur Cr motus er generationes. Atque earum quae quam prauae iii lentur esse: quaedam furit simpliciter prauae, alicui vero no sunt , sed expetibiles huic.quaedam nec huic: sed nonnumqua Cr tempore paruo,expetibiles vero no sunt. quaedam nes uoluptates sunt,sed uidentur: quae segni cum dolore, er medicamnis gratia,quites futit 8s aegrotantiu . Praeterea cu honoru aliud sit operatis,aliudi πολυπι , habitus, sperationes quae ad naturale constituunt habitu, Moleris. per accides afficii t uoluptate. Est igitur operatio in cita 86 piditatibuό restat tu habitus atq; naturae. na Cr sine Dalore,cupiditates sunt voluptates, ut operationes colemae
686쪽
LIBER SEpΤIMVg. σ37plandi, no deficiente natura. Signum autem est quod non eisde gaudet homi es,cu repletur, Cr cu est con tuta natura sed cu est constituta iis quae inpliciter affici: t uoaeli prue,cu repletur Cr contrar s. na Cr acribus gaudenter amaris,quoru nihil prorsus aut natura, aut inpliciis ter aspicit uoluptate . quare nec voluptates. Naut ea quae
voluptate efficii t inter sese di*nt,fc Cr voluptates eae quae ab illis proueniris. Atqui no necesse est aliquid aliud 8 esse praestibilius uoluptate, ut quida inquiunt generatiotatus ipsus me. No enim generationes, neq; cum gener iione sunt omnes sed operationes er finis. Nec edieniunt tatam sunt,sed cu fissus . nec omniu est finis aliud quicis SI
quam,sed earu quae ducunt ad perrectione naturae. Quata propter no bene sese habet, uoluptate dicere generarisione esse sensebile: sed dicendum est potius operationem eius habitus esse,qui est secundii naturam, Gr pro hoc seu
bilem, ne impedimeto. Viactur autem ex eo generalio soquaeda esse,quia est proprie bonu. Operatione enim generationem est' existisit, est aute diuersum. A t uero si uo- si luptates est e prauus ex eo censent,quia nonustae remu aseserentium uoluptate morbos efficiunt, ide Cr in salubriis bus rebus censebunt. Nonnustae nanq, obsunt pecuniariae rei. hoc igitur pacto prauae sunt ambae . At no sunt ob idis ipsum prauae . nam obcst interdu ad sanitatem Cr colemaeptilio. Impedit autem neq prudentiam neq, habitu ullam si voluptas ea quae ab unoquos prodit sed alienae. Nam eae voluptates quae a cotemplatione emergunt ex disciplina, conferunt potus ad contemplandri,atq; discenda. id prae 93ierea quod dicitur nulli ullizs artu opus uoluptate ese, cu ratione accidit. nec enim v la alia operatio arsis est,sed potentiae:si quam er uitaliclitaria sita, EI coquinaria,
687쪽
s uoluptatis esse videntur. Temperantem autem fugere maeluptatem, Cr prudelem sequi vacuitatem doloris, pueros denis persequi, belluus: afficientes res voluptate, eoadem omnia modo solum tur. Nam cstra uoluptatu ut diis dum est aliae fuit absolute bonae, aliae non bonae, tales voluptates tam pueri quam belluae persequuntur,er Harum indolentiam prudens quis cupiditas comitatur, Cr
dolor: quaes corporis sunt. Hae nans tales sunt,eπ hau
rum exuperationes, quibus intemperans intemperans est.
Quapropter has temperans fugit. Nam sunt uoluptates
C o M M E N T. 83 , ros essici aute ob ea quae dicta sunt.' Hoc est secudum capitulum huius secudi tractatus in quo Philosophus ab incipit refellere opiniones priscorum,praesertim primam & tertiam: secudae vero, rationes & modum probandi potius refellit quam ipsam opinionem,ut patebit infra. Diuiditur autem hoc capitulit in sex partes,quae suis locis declara buntur.In prima autem parte dicit Philosophus, quod no sequitur neq; sit per rationes assignatas a priscis illis quod nulla voluptas sit bonum,ut dicebat prima opinio: neq; etia sequitur quod voluptas non sit summum bonum,ut tertia dicebat opinio. His praemissis incipit Philosophus distinguendo Voluptates arguere cotra prima opinione, hoc pacto,Si voluptatu aliquae sunt simpliciter bonae, opinio prima prisco rum quae dicebat nulla in voluptatem esse bonum non est vera.at primu est,ergo & secundum. Consequentia patet&as sumptio probatur a Philosopho per sussicietem diuisionem voluptatii hoc modo sumpta, Vt sese habet bonum, ita sese habet natura & habitus, & item voluptates quae naturam &habitus consequuntur. At bonorum aliud est simpliciter bonum aliud non simpliciter sed alicui bonum: sic & natura &habitus, & ex consequenti voluptates quae dicuntur motus& generationes secudum illas voluptates, in qua quae ex illis sunt,quaedam erunt simpliciter bonae, quaedam alicui bonae,
688쪽
& non simpliciter & de se bonae. Sic etiam prauarum voluptatum quaedam sunt simpliciter &de se prauae,quaedam tamen alicui,& secundum quid non dicentur prauae. Et rursus,voluptatum simpliciter prauarii, quaedam a nullo, quaedam ab aliquo expetuntur:& item voluptatum quaedam apparentes , quaedam verae. Cum igitur voluptates, ut breuiter repetamus, sint generationes & motiones secundum illos ad naturam, & natura & habitus sicut bonum dicantur simpliciter,& secundum quid: sic etiam voluptates dicentur bonae vel prauae, aut simpliciter, aut secundum quide ergo aliquae voluptates erunt bonae,& non erit vera opinio,quae di
cit quod nulla voluptas est bonum, ut patet ex distinctione voluptatum multifariam facta. Primo quod voluptatu quae dam simpliciter & de se bonae,quaedam alicui,& istae possunt esse simpliciter pratiae,quae tamen alicui non videbuntur prauae. Secunda diuisio voluptatum simpliciter prauarum, quae dam a nullo, quaedam ab aliquo expetuntur.Tertia diuisio,
voluptatum quae ab aliquo expetuntur,quaeda semper,quae dam non semper expetuntur, sed interdum & modico tem pore. Item,voluptatum quaedam verae, quaedam apparentes alicui,cum re vera non sint. Nam voluptates verae quae sunt
tales de se debent vehementer abesse a doloribus: quae vero sunt cum dolore, nec per se & simpliciter, sed per accidens
sunt appellandae voluptates ut alleuationes aegrotatium per medicinam. les enim voluptates eis videntur,cum nosint
verae voluptates. Ex his patet quAd illa opinio non est vera quae dicit nullam voluptatem esse bonum,cum appareat ali- quam esse bonam. H AE c sequentur. Scilicet bona & bonorum distinctionem. quod sicut bonum dicitur aut simpliciter aut alicui : sic naturae. & habitus dicuntur generationes, id est operationes quae profici scuntur a natura vel ab habitu. Notadum quod illa opinio non est vera,quia sumit omnem
voluptatem esse malum, vel nullam voluptatem esse bonum, quia omnis voluptas est generatio ad naturam. hoc aute non
est verum, quia est quaedam voluptas quae non est generatio, ut patebit infra. s p RAETERE A cum bonorii aliud sit 8s operatio.' Refellere vult Philosophus prima ratione illius primae opinionis, quae volebat, ut nuper diximus quod nulla voluptas esset bona, ex eo qui, omnis voluptas est gene-
689쪽
ratio sensibilis ad natura:& affert duas conclusiones probandas, ex quibus postea procedit contra illam .prima conclusio est,quod operatio constituens naturam, non est per se voluptas, sed per accidens .secunda conclutio,operatio quae pro ficiscitur a natura vel ab habitu,est voluptas simpliciter ,&per se,& non per accidens. Prima coclusio probatur hoc pacto, Ea operatio quae est coniuncta cum dolore non est 1impliciter voluptas: sed operatio quae constituit natura est coniuncta cum dolore: ergo operatio constituens naturam non
est per se & simpliciter voluptas,sed per accidens. Maior est clara,quia simpliciter voluptas excludit omne dolorem. Nacum sit fames vel sitis,tunc videtur deficere natura: postea fit operatio proficiscens ad naturam,id est repletio,& hanc dicit Philosophus no esse simpliciter voluptate, quia est mixta cum dolore. quare nonnulli Philosophi dixerunt voluptate esse coniunctam cum dolore,& simul & semel fieri in eodem animali ob hanc causam. Sic ergo patet quod omnis operatio quae proficiscitur ad repledam naturam non est voluptas per ie,sed per accidens. Probari etiam potest eade conclusio hoc modo ex signo:Sicut se habent efficientia voluptatem, sic se habent voluptates quae ab eis proficiscutur: sed illa quae replent naturam efficiunt voluptatem no simpliciter, sed per accidens: ergo voluptas talis ab illis procedens erit per accidens. Patet ratio ex signo,quo ostedit Philosophus illos qui replentur non assici voluptate simpliciter, ut patet intextu. Secunda coclusio probari potest similibus mediis hoc pacto: Omnis operatio quae est seiucta a dolore est voluptas simpliciter: sed operationes quae procediit a natura & habitu sunt a dolore seiunctae: ergo tales operationes sunt voluptates simpliciter. Patet ratio, quia a natura repicta &constituta prodeut operationes aliquae sine dolore: similiter ab labitu bono, quia productitur cum facilitate&cum voluptate limpliciter . quare omnis operatio proficiscensa natura constituta vel ab habitu erit voluptuosa simpliciter,& non per acci
dens. Potest etia ex signo probari hoc modo,Sicut se habent efficietia voluptates, sic se habet voluptates quae ab illis pro deunt: sed illa quae proficiscuntur a natura constituta vel ab habitu, sunt efficietia simpliciter voluptatem: ergo voluptas ab eis procedes erit simpliciter talis. Ex quibus patet solutio
690쪽
eontra ratione eorum qui dixere nullam voluptate esse bo num, quia omnis voluptas est generatio ad natura. Nam hoc voluptati quae praecedit constituta natura vel habitu accommodari forsitan potest,ut sit imperfecta: non tame omni voluptati, quia non ei quae sequitur post constituta naturam &habitum, ut supra ostedimus. Vbi autem Philosophus dicit,fM A M & sine dolore.JInnuer e videtur illam secunda con 8ς clusione quam attulimus, quasi ostendendo quod sunt voluptates sine dolore & cupiditate , illae operationes quae pro deunt a natura non deficiete, sed a natura bene constituta &ab habitu,sicut sunt operationes speculativae, quae fiunt sine dolore&cupiditate,&sine defectu & indigentia naturae .&sic tali exeplo uti videtur ad declaranda illam conclusionem
ruam diximus. fA rqui no necesse est aliquid. J Haec est secu 8
a pars capituli, in qua Philosophus refellit ratione tertiae iralius opinionis supra allatae quae dicebat, quod & si omnis voluptas sit bona: tame non est voluptas quae possit esse summa bono. & arguebat hoc modo, Id quod non est finis, n5 potest esses immunonum: V oluptas no potest esse finis eu sit gen ratio,& generatio sit ad fine. ergo voluptas cum non possit esse finis,no potest esse summu bonu. Nuc aute Philosophus negat illa minore, ostendendo esse falsum illud quod die ut, quod voluptas no potest esse finis,quia non omnis voluptas est generatio,vt illi accipiebat. Et inferebat postea quodcuomnis voluptas sit generatio,& nulla generatio sit finis: er go voluptas non est finis.Dicit ergo Philosophus,quod non omnes voluptates sunt generationes: sed est aliqua voluptas quae est operatio & non est generatio,& talis est illa quae est post habitu & constituta naturam. N a illa quae est ad natura vel habitu,adiuncta est cum dolore, & est voluptas per accidensin de tali est veru ouod ipsa no est finis,sed ad fine. post his Philosophus reprehedit dissinitione illorude voluptate;umdicut voluptate esse generatione sensibile ad natura,& ea corrigit,dicendo quod illi dicebant dissinire voluptate quod est operatio eius habitus qui se habet secudum natura,& loeo sensibilis debebat ponere sine impedimeto,ita ut vo luptas diceretur esse no generatio, sed operatio habitus secudum natura sine impedimeto. Itaq; hac dissinitione corrigit illam Priscorii, ponedo progeneratione operatione, &pro