장음표시 사용
691쪽
sensibili fine impedimento. & declarat deinde generatione,
quia illi putabant generationem & operationem esse idem: quod ii operatio Omnis esset generatio,&Operatio quaedam sit finis vliimus, sequeretur quod generatio quaedam esset finis vliimus:at voluptas est generatio per illos, ergo voluptas poliet esse ultimus finis. Verum illi errabat quia omnis generatio est operatio,non aute econtra, quia operatio quae est ad habitum & naturam constituerida, potest quoquo in odo appellari generatio: sed illa operatio quae sequitur natu ram&habitum constitutu, non est generatio, sed finis,cumno ordinetur ad aliquid aliud ulterius.quare aliud est opera tio,aliud generatio,& non sunt omnino idem, cum gene ratio videatur esse quoquo modo operatio quaeda ante habitum,& naturam constitutam. Sed tamen est operatio alia
post habitum quae nullo modo est generatio cum illa sit finis,generatio autem sit ad finem. Non est necesse aliquid es se praestabilius scilicet quod voluptas,quasi non oportet di cere aliquid aliud esse praestabilius voluptate, ut dic ut illiptisti,finem esse praestabiliore generatione quae est ad finem.&quia voluptas est generatio secundu illos ideo voluptas erit
ad finem,& habebit aliquid praestantius se,id est ipsum fine.
Nos autem dicimus quod non omnis voluptas est Peneratio,
sed quaeda est finis: quare ratio vestra, o Prisci,cocluderet de Voluptate quae est generatio, non aute de ea quae est finis vel
cum fine. hoe autem addo,quia cum fine ultimo & cum felicitate videtur esse voluptas coniuncta semper,adeo ut re vi deatur quasi esse idem cum felicitate, & differre ratione, ut
M in decimo latius apparebit. san usus eorum. JId est habi-
tuum. Non enim fiunt operationes quae sunt proprie fines, dum generantur habitus sed cum si usus ipsorum restautem usus habituum operatio quae ab ipsis habitibus prosciscitur. β' fALivo quicquam. scilicet quant ipsa operatio posthabitum quae est coluncta voluptati. Sed earum, scilicet opera tionum & voluptata. quae ducunt ad constituenda deficien tem natura. scilicet, est aliquid aliud id est aliquis finis,cu sint
generationes adfinem ordinatae. Secunda natura:vt excludat vitium quod videtur esse cotra natura. Corrupit enim nayp turam. vinarust autem. J Scilicet generatio, quia est proprie bonii,& finis.& illi existimat operatione esses eneratio l
692쪽
rationem.quod si generatio est ide quod operatio,& quaeda
operatio est finis: ergo sequeretur quod aliqua generatio est finis, contra illos. est tame diuersum&aliud, scilicet genera tio quam operatio: quia omnis generatio videtur esse quoquo modo operatio, non autem econtra. Co luditur contra
illos,quod non verum est nullam voluptate esse fine, ut illidi cebant. sed haec materia latius apparebit in sequetibus. fAT si vero si voluptates esse prauas. J Haec est tertia pars huius capituli in qua nunc sumit secunda opinionem prisco ru,quae posita fuit supra inter prima & tertiam,& redarguit modii probandi,& una argumetationem illoru,qua cum vellent probare opinionem suam,quod non omnis voluptas est bona, sed quaeda praua,arguebant ex eo,quia omne quod affert detri mentii vel mor b u, est prauum: sed quaeda est ici entia volupta tem,& ex consequeti voluptates prouenientes ex illisa fieriit detrimentu vel morbos: ergo quaeda voluptates sunt prauae. Philosophus aute videtur negare illam maiore, quod omne afferens detrimentum vel laesionem corpori sit malu vel prauum. Sequeretur enim quod res salubres efficietes sanitatem essent prauae, quia interdsi aliquae illarum sunt detrimeto rei pecuniariae,&eam vel laedunt,vel impediunt. Ite sequeretur quod contemplatio esset mala,quae interdum videtur obesse
corpoli & sanitati,quia videtur cosumere de spi ritu, qui de bebat penetrare ad alias partes corporis ad fouendu ipsum,&ipse trahitur ad cerebrum instrumentu sensuum interno rum quo administratur phalasmata, quae deinde repraesentatur intellectui. Quare esset absurdii dicere quod conleplatio esset praua,quia nocet corpori,cum perficiat anima,quae est optimum & praestabilissimu in homine.sic igitur retorquet argumentu priscoru Philosophus. LIMPEDIT autem neq; saprudelia. J Haec est quarta pars huius capituli, in qua Philosophus arguit cotra unam ratione quae fuit quarta in ordine illius primae opinionis, quae dicebat quod nulla voluptas est bona & inter alias rationes afferebat illam,Nullum bonum est impedimento prudeliae: sed voluptas est impedimeto prudentiae: ergo voluptas non est bonum.Hanc rationem soluit Philosoplius cocedendo maiorem, quod nullum impediens prudίtiam videtur esse bonum. Ad minorem quod licet ali quae voluptates sint impedimeto prudeliae, non tame omnes.
693쪽
nam voluptas quae prodit ab operatione prudelis iuuat prudente, no impedit: nec alicuius habitus propria voluptas impedit habitu a quo prodit,sed alie voluptates sunt illae quae
impediunt.na voluptates conleplationis &disciplinae prosiaciunt,&conferunt ad contempladum,& discendu ,quia sunt propriae,ut in decimo ostedet Philosophus. Quare no voluptas proprie dicta, sed ea quae est per accides impedit prudentiam:& argumetatio vestra valet de ea,non aute de omni voluptate,nec de propria. Itaq; non erit veru quod nulla volt
93 ptas sit bonum. 1 D praeterea quod dicitur nulla. J Haec est quinta pars huius capituli,in qua Philosophus soluit aliam rarione primae opinionis, quae ratio fuit quinta in ordine, hoc pacto,Omne bonu est opus ipsius artis: nulla voluptas est opus artis: ergo nulla voluptas est bonum. & probatur,quia omne bonu proficiscitur a recta ratione,quae est ars secunduillos.hac soluit Philosophus negado primo maiore,& dicendo quod operatio proprie no est artis,sed potentiae quae habet talem habitu. Est enim potentia respectu artis principi a quod: unde omnis operatio primo erit ipsius potetiae in qua
Postea fundatur ars.quod sivoluptas sit operatio,no erit bonum artis, sed potetiae.Itaq, operatio no erit artis,vel ars nocrit operationis,sed potentiae. Praeterea si ars est recta ratio,
est factibiliu& eorum quae agutur a nobis. deinde negat minorem Philosophus, scilicet quod voluptas non sit opus artis,imo ostendit quod voluptas est opus ipsius artis alicuius: exemplo unguentariae &coquinariae artis,quae sunt effectrices voluptatum. Ex quo patet quod illa ratio non est vera, nec ex consequenti opinio quae dicebat quod nulla voluptas' est bonu,quia n5 est opus artis. TEMPERANTEM autem
fugere voluptatem. J Haec est sexta pars huius capituli, in qua Psilosophus soluit secudam ratione & tertia & sextam illius primae opinionis,&dicit quod omnes hae rationes facile sol ui possitnt eo de modo scilicet per distinctione factam devoluptatibus.&primo soluit sexta,quae dicebat quod bestiae&pueri sequuntur, non est bonu: voluptas est huiusmodi ersono est bonum. Dicit ergo Philosophus,cum voluptatu aliae simpliciter sint bonae,aliae no simpliciter bonae,cocedo quod pueri sequutur quasda voluptates,&bestiae etiam eas quae nosunt simpliciter bonae,nec proprie dc simpliciter voluptates,
694쪽
eum sint annexae alicui dolori: & de talibus ratio vestra eo naeludit quod non sunt bonae,quia non sint simpliciter bonae. Post haec Philosophus soluit tertia ratione,dicedo quod prudens non sequitur voluptates corporis,quae no sunt proprie voluptates,cusint admixtae cu dolore, sed sequitur indolentaliam Sc vacuitate doloris procedetis ex absentia talium voluptarunt quae sunt corporis. nam si ipse doleret ex absentia ta lium voluptatum ,non esset prudens: quare cocedimus quod fugit tales voluptates quae sunt impedimento prudentiae, sed ' non suas proprias: quare ratio vestra valet de illis voluptati bus,quae non sunt proprie voluptates,& tamen non valet de
illis quae sunt proprie prudentis. Eo de pacto soluit secutam
rationem, quod temperas fugit excessus voluptatu quae non sunt necessariae,nec proprie voluptates, nec simpliciter ,ta me
habet alias sibi proprias quas sequitur , quae sunt honestae&sibi accommodatae:quare ratio illa valeret si tantu unifariam dicerentur voluptates,& essent illae voluptates no bonae. sed chivoliaptates aliae sint simpliciter,aliae novi ratio vestra potaset c5cludere de his quae non sunt proprie voluptates, sed de voluptatibus simpliciter non valet. Itaq; illa distinctione vo Iuptatum soluit Philosophus omnes istas rationes,cocludendo quod illae non valent, nec ex consequenti illa opinio,quae dicebat prima in ordine,quod nulla voluptas est bonu. Notandu pro his omnibus quae dicta sunt in hoc capi tuto,& etiapraecedeti,quod Philosophus accipit voluptate hic pro ope ratione,quemadmoduilli prisci accipiebat pro operatione,&vt corrigat illo Spro generatione ponit operationem,S
pro sensibili sine impedimento .verum intelligendisi est quod
voluptas n5 est operatio, sed est accidens quod da operatio nis, sequens eam tanquam color superficiem. Quare aliud est operatio, aliud id quod est annexu cu operatione, id est ipsa Voluptas:tamen quia operatio & voluptas sunt idem subiecto:ita operatio quam sequitur voluptas , cum no possit esse sine voluptate. Ideo dixit Philosophus voluptatem esse ope rationem,quia simul sunt voluptas & operatio. Et cum dici tur a Philosopho quod voluptas est operatio est praedicatio identica, ut isti aiunt: distinguuntur tamen ratione, quia aliud est operatio ea ratione qua operatio est, & aliud volu pias ea ratione qua voluptas est,& diuer se copetunt eis: nam
695쪽
voluptati competit ut dicatur iungi cu operatione: sed ope rationi eopetit ut sit subiectum quodda,ex quo pullulat ipsa voluptas,& eam operatione comitatur,taquam pulchritudo bonam complexionem & compositione, & tanquam qualiatas quaedam.Vnde in primo dixit Philosophus quod vita felicis habet voluptates internas annexas operationibus, qvie sunt verae voluptates. & in decimo etiam ostedet haec latius. Concludendum igitur quod voluptas differt ab operatione secundum ratione,&est qualitas quaedam operationis,quare describi potest hoc modo, Voluptas est qualitas quaeda annexa operationi prodeunti ab habitu,qui est secundum naturam sine impedimento. sed haec latius indecimo.
De voluptatum speciebus. C Α P v T XIII.
Tqui malum ex ipsum dolorem esse,ac fu
giendum conceditur. Alius aliqua ex parate, ex eo quia afri impedimentu. At conae
trarium fugiendo, quo fugiendum quid est
atque malum, est boni . Igitur uoluptatem bonum quid 96 esse necese est. Eo nanque modo quo Speusippus solii bat, non conuenit solutio. ut minori maius er aequali vomluptatem contrarium esse. Non enim sub malo uolupααβγ tem ipsum ut 1 eciem dixerit sub genere collocari. At vero nihil prohibet, uoluptatem aliquam optimora esseda 98 nonnullae uoluptates sunt prauae . queadmodum er scienutium aliquam, si sunt nonnullae scientiae prauae. Quin poαtius forsion Cr necesse est expetibilem esse aliquam sum me. Si sunt uniuscuiust, habitus operationes me imperi dimento, fine omnis operatio fit silicitis, siue unius cuαiu pium ipsorum uacans impedimento. hoc autem est voviluptus . Quare fit ut aliqua uoluptas, ipsam fit summo bonum: etii sὶ forte pleraeq uoluptatum sint simpliciter ββ prauae . Atq; ob idipsam silice uitam, iucunda esse omnes arbi
696쪽
LIBER SEPTIM VI S perbitratui :necturis ipsam voluptate cum silicitet te,non absque ratione. Nuila natis operatio persim est,si in peis diatur . Atstlicitis operaro est perstcta. Quapropter stis iQQlix indiget bonis ex corporis er externis, ipsas friuona,quo non impediatur.Qui alite aiunt eum qui rota toris torquetur, Cr magnis in calamitatibus est constitutus licem
cse si modo si bonus,nihil prodicto dicunt,aui sua spon
st,aut inuiti. Quia uero stlix indiget er friuna: ideo Iovquibus id friunae prosteritas, er stlicitas idem esse uiridetur. quod non est ita. Nam Cr ipsa si exuperet, impeis diisentum asert: atq; frtasse iure tum no est prosteritus appellanda. definitio enim ipsius, est ad ipsum lici tem. Illud etiam belluas honancis persequi voluptatem, india cui ipsam esse quodammodo summum bonam.
Quam populi celebrium, o immo sum ι perire, Nulla pote l.
Sed quoniam eadem natura habilim s optimus neque est neque videtur, nec voluptatem eandem omnes sequvno tur. Voluptatem tamen omnes sequuntur. Forta edi te in Cr persequuntur,non eam quam putant neque quam dicerent, sed eandem. omnia nanque diuinum quid haessent natura. Sed corporis uoluptates ex co tibi nomen hoc uendicarunt, quia saeps e occurrunt, er omnes sunt ipsarum participes. Solas igitur has esse putant,quia IOIsolae ni notae. Patet etiam iis uoluptas er operatio sit bonum, silicem uiuere cum voluptate non posse. Cui silans gratia ipsa est opus,si non bonum dis At futui crcum dolore ipsam uiuere contingit. Dolor enim nes mare
iam est neq; bonum neq; voluptas. C urnam it que βια geret Nes igitur studiosi ipsius uiri iucunda erat, i non uit cir operationes ipsi s inclindae.
697쪽
Aτ v a malum &ipsum dolorem esse. JHoc est capi
tulum tertiu huius secundi tractatus,in quo Philolaphus posteaquam attulit opiniones antiquoriun, Scrationes,&solutiones earundem de voluptate& ex consoquenti de doloremunc probare vult voluptate esse bonum, es etiam summum bonum, scilicet quod aliqua voluptas ea summum bonii. Diuiditur autem hoc capitulum intres par- tes quae suis locis declarabuntur. Primo igitur probat quoa voluptas est bonum hac ratione,Id quod aduersatur rei ma lae & fugiendae,est bon&sed voluptas aduersatur dolori qui est res praua& fugienda: ergo voluptas est bonum. Maior est nota,nam malo & fugiendo aduersatur bonum. Minor ostenditur, quodvoluptas aduersatur dolori,qui est res mala& fugienda. Et addit Philosophus quod dolor accipi bifariam potesttaut dolor qui est simpliciter matu, aut qui est alta qua ex parte malum,quia impedit operationes secundu vir tutem. Exemptu primi, ut dolor qui fit ex cupiditate & ab.. sentia voluptatum,& talis videtur toto genere,& simpliciter prauus & malus. Exemplum secundi,ut dolor prouenies ex obitu amici,qui non videtur esse malum simpliciter, quia non aufert de persectione interna, sed malum quia est imp dimentum operationu virtutis: sed quomodocuque sumatur dolor,siue simpliciter, siue aliqua ex parte,voluptas ei videtur aduersari. Notandum quod illa propositio maior Philosophi quod id quod opponitur rei malae & fugiendae sit
bonu,si accipiatur simpliciter non videtur esse vera. Na ma- Iuni malo opponitur non solu bonuni,& fugiendu fugied caduersatur non solu prosequendii. No enim valet: hoc opponitur malo & fugaedo ergo est bonu. Prodigalitas enim 'opponitur auaritiae ut rei malae & fugiendae,& item timiditas audaciae.&tamenon est bonum.&sic de multis aliis dici posset. Etenim cum contrarior ii quaeda sint sine medio, ut aegru&sanu secundia philosophos, quanqua medici medisi ponat corpus neutru: quaeda vero cum medio, ut albu&ni- rum, inter quae sunt fuscum, viride, &similia,in his quae noab et medi si valeret ista cosequentia, quod remoto uno opponitur alter ii,&posito uno remouetur alterii. Vt no est fa
698쪽
num,ergo est aegrum: vel est sanum,ergo non est aegrum,s cundu Philosophos. At in contrarijs habentibus mediu non valet. Nam cum dico, non est album, non sequitur visit ni grum,quia posset esse viride, fuscum,&sie de alijs. Eodem pacto non valet:hoc opponitur malo,ergo est bonum,cum possint esse duo extrema mala contraria,& mediu sit bonuper negatione etiam extremorum . quare illa propositio Philosophi debet intelligi limitata, scilicet, illud quod opponi
tur alicui malo dc fugiendo ut mediu,&medium per nega tionem extremo ru, illud inquam videtur esse bonu:at voluptas videtur aduersari dolori ut mediu: ergo voluptas est bonum,loquendo de vera voluptate. Eo nanque pacto
quospeusippus soluebat. JRefellit Philosophus solutione speusippi,quam faciebat ille ad soluenda ratione supra allatam. Is Speusippus Platonis fuit ex sorore nepos, ' cu Plato inueheretur cotra voluptate, prauam eam ostendens,voluptatem tamen corpoream: is quasi suae philolophiae haeres sententiam illius tuebatur. Et cum ei aflerretur illa ratio
quam supra Philosophus attulit,quod id quod opponitur fustendo & malo est bonur sed voluptas opponitur dolori ut
malo fugiendo, ergo est bo n urquae ratio videtur esse etiam ab alijs adducta. Soluebat Speusippus hanc ratione,ut ostenderet voluptate non esse bonu,ut illi volebat. cuius solutionem redarguit nuc Philosophus. Dicebar enim Speusippus: voluptas aciuersatur dolori ut extremti. quare non valet,dolor est matu, ergo voluptas bonii. Inqui ut enim,ut dicit Philosophus indecimo,non si dolor sit matu, voluptate conti nuo bonum esse. Adversatur enim & malu malo,& ambo ei quod neutrum est. Vnde Speusippus videtur ponere dolore
unum extremit, voluptate aliud extremti, mediii autem vacuitatem doloris: adeo ut si quis vellet transire ab uno extremo ad aliud, trasiret per indoletiam tanqua per mediu,&illa duo extrema, scilicet voluptate & dolore opponi inter se ut maius minori,& medio ut aequali. Philosophus vero cum videatur collocare voluptate proprie dicta in medio, dicit quod illa solutio Speusippi non est bona nec accomodata, quia ipse etiam fateretur voluptate no esse omnino sub genere mali,adeo ut nulla voluptas sit bona. nam est quaeda species voluptatis qua ipse fatetur esse bona. quod si voluptates
699쪽
essent sub genere mali, nulla esset bona voluptas, quod est
absurdum. Male ergo locabat ille voluptate, ponendo eana vi extremum quia lic esset sub genere mali:& si competet generi ut sit malum, competet etiam speciebus suis. DAT ve ro nihil prohibet voluptatem aliqua. J Haec est secunda pars huius capituli , in qua Philosophus posteaquam attulit rationem qua ostendebat voluptatem eile bonum: nunc assertaliam adprobandu quod aliqua voluptaS sit summu bonum,& i psa felicitas. D eind e affert duas alias rati o nes ad ide pro
baudu.itaque erunt treS. Et intelligendum quod eodem modo dicimus voluptate esse felicitatem, licut diximus voluptatem esse operationem. Nam voluptas, ut diximus, non est
proprie operatio, sed qualitas quaedam operationi annexa pullulans ex ea quasi proprius quida affectus. Eodem modo dicimus nunc quod voluptas est summu bonum humanuatque felicitas,non quod lit proprie felicitas,& estentia eius sit felicitas , sed est quiddam annexum felicitati, &consequens ipsam ut proprius affectus,adeo ut ide subiecto este dicatur, dister re tamen ratione.Haec autem dicimus,quia expositor quidam, iudicio meo, no beneintellexit hunc locu , qui dicit hanc conesulionem non esse de nacte Philosophi,cum probet in decimo voluptate non esse summum bonu.verum in telligendu quod voluptas non sit secundus e sumpta summa bonum,si posset sumi sine operatione, sed colundia cum operatione, cum operatio secundum virtute sit felicitas,& voluptas sit operatio: no quod operatio sit essentia eius, sed subiectu, ita ut voluptas fit operatio hoc pacto, id est connexa Operationi ut proprius affectus, eo modo quo antea diximus pulchritudinem esse coniunctam, & pullulare ex bona complexione,&compositione membrorum :&forsitan si cui dicimus honestum, & decorum sequi virtutem tanquam
propriuassectiani. sed haec indecimo ubi magis patebit quae iit propria sententia Philosophi. Prima igitur ratio Philosophi qua probat voluptate essesummum bonum, talis est Si
operationes cuiusque habitus sint sine impedintento,aliqua voluptas erit summum bonum humanum: sed primum est, ergo & secundum. Assumptio platet quod operatio quae proficiscitur ab habitu ut se habet secundum naturam , prodi re videtur sine impedimento. Consequetia declaratur: nam, opera
700쪽
vperationes prodeunt ab habitu sine impedimento , cum habitus ordinentur ita ut unus sit nobilior alio, usque ad perfectissit num habitum, & operationes ordinantur,venicdo usque ad pei tectis,iniam,cum quaerit coniuncta summa voluptas : ct haec simul cuin operatione tali perfectis,ima potest dici summum bonum. Quare et ii aliquae voluptates sint pi a- , tamen non sequitur quin aliqua possit esse summum bonum, sicut esse potes scientia aliqua optima veluti 1apientia:
dc si scientiae quaedam sint peruersae sicut veneficae & tales. fvoLvPTATEM esse optimum.J Intelligendo sicut dixi- 93mus, non quod voluptas secundu es lentiam suam sit proprie operatio quae est felicitas & sumin ta bonu, loquitur enim hic large Philosophus,sed quia comitatur operatione,& felicitatem,& eli in felicitate tanquam proprius affectus in subiecto suo.sed indecimo patebit hoc latius. fAT v E ob idipsum s svniuersi. J Aliam ratione affert Philolophus ex signo, quod homines appellant felicitatem iocundam vitam vel cum voluptate: ex quo Philosophus probat aliqua voluptate esse sum mum bonum. Primo hoc pacto,Omnis operatio perfecta est sine impedimento :at felicitas est operatio perfecta: ergo felicitas est sine impedimento. Tunc vltra: omnis operatio sine impedimento est voluptas,aut annexa clivoluptate: sed felicitas est operatio 1ine i inpedimento: ergo felicitas est voluptas aut annexa clivoluptate: at felicitas est summu bonum humanu,ex quo summu bonu humanu aut eritvoluptaSaut annexucti voluptate: ergo aliqua voluptas quoquo modo, & eo pacto quo diximus erit summu bonit hinnanu. D VA PRO' ioci preR felix.J Infert Philosophus unu correla risi ortu exsu pradictis, ex quo deinde affertitur duae aliae semetiae. Dicit 'felix indiget bonis corporis dc externis, quia supra dixerat te licitate esse operatione line impedimeto. quare ad hoc ut Operatio quae est felicitas, non sit impedita, indiget bonis corporis , dc externis tanquam instrumetis. I Q v I aute aiunt ho- Iosminem. J Unam sententia affer i quae oritur ex dicto correlario. Stoici enim dicebant quod felicitas c5sistit tantu in virtute,& bonitate adeo ut n5 modo bonis corporis, aut externis
felix carere possit line ulla laesione felicitatis: sed etiam ii sit in
rota aut Phalaridis Tauro colli tutus,&habeatvirtutes, tameest felix, cu nihil possit laedere felicitate nili culpa,fraus vita a.