장음표시 사용
701쪽
Philosophus igitur sumens hanc sentetiam dicit quod ij, sine
sponte,siue inuiti,id est aliqua ratione compulsi quam solue re non possunt, nihil dicunt, quia in simmo dolore constitutus cu perfecte nequeat exercere operationes secundu viri
te,no proprie videbituresse felix: felicitas enim est operatio Io 2 quaedam non impedita. Det v I A vero felix.J Affert secundam sentetia quae oritur ex correlario supradicto: nauicum felicitas indigeat bonis externis putaueriit quida nihil interesse inter felicitate & prosperitate. quam sententiam reprobat Philosophus hoc pacto,Id quod affert impedimetum se licitati non est felicitas:sed pro speri tas ii excedat, impedit felicitatem: ergo prosperitas excedens,& superab udantia externorum bonorum non est felicitas, sed potius impedit felicitatem. Maior nota: quia nihil sibi, psi contrariatur. Minor probatur: nam prosperitas habet aliquem terminum cum sit instrumentum quoddam: omne enim instrumentu debet esse accommodatum artifici qui utitur illo. Cum igitur prosperitas & externa bona, sint instrumenta felicis, si excedunt,non erunt sibi accommodata instrumenta ad operandum: quare
erunt impedimento ipsi felici. & sic nimia & excedens prosperitas non modo est felicitas sed potius impedimento ei, ut dicit Philosophus.Notandu quod quado Philosophus dicit superius felicem indigere bonis corporis, & externis, videtur loqui de felicitate activa quae est ad alios, vel ad familiam vel ad ciuitatem. Nam speculativa vel non indiget,vel valde paucis indiget, ut videbimus indecimo .Hoe etiam ipsum belluas inquam hominesque. Affert aliam rationem Philosophus ad idem probandii, quod aliquavoluptas est quoquo modo summum bonu: Id quod omnes tam homines quam bestiae per
sequutur, videtur aliquo modo esse summum bonum: sed voluptatem omnes homines & bestiae prosequuntur: ergo aliqua voluptas videtur esse summum bonum . Hanc rationem probat auctoritate Hesiodi, qui non omnino vanescere eam ' fama dixit,quam plurimae gentes decantant,ex quo in aliqua parte videbitur vera ista comunis omnium persecutio, id est
videbitur quod aliqua voluptas sit quoquo modo sumnii bonii. Ver u quia aliquis sibi obij cere posset, quod licet pueri &belluae sequatur voluptates,tamen per hoc no indicatur quod voluptas sit summum bonum,quia illi sequuntur voluptates quae
702쪽
quae non sunt propriae & verae voluptates, & alij alias pers quuntur. Ad hoc dicit Philosophus quod ex optima naturare optimo habitu proficiscitur optima Operatio. Cu ergo nosit omnium optima natura, & optimus habitus, fit ut cum omnes appetant voluptatem,tamen non omnes optimam persequantur,sed forsitan eam quam non putant, nec eam quam
interrogati dicerent:at ipsi teruntur ad appetendum id quod sibi apparet optimum, quia habent diuinum quodda quo trahuntur ad expetendu id quod est optinuused postea is qui nohabent optima natura nec habitum, persequutur eas voluptates quas facile possunt adipisci, & no eam voluptatem quae est vere & simpliciter voluptas. Haec non est i ta nota & manifesta,cum sit voluptas animi. hinc est quod voluptates corporis quae sunt magis notae& communiores,vstirpaverunt sibi hoc nomen voluptatis,adeo ut cum homines loquantur de volu-luptatibus, intelligat viplurimum de voluptatibus corporis.& per hoc videtur excusare quoquo modo illos philosophos qui dicebant omnem voluptatem esse prauam,cum loqui viderentur de voluptate corporea. quare falluntur in eo quod putat eas solas esse voluptates, scilicet corporeas, cum tamen proprie & vere non sint voluptates, ut patuit. PATETetia ros nisi voluptas sit bonum.J Haec est tertia pars huius capituli, in qua assert v nam rationem adprobadam aliquam voluptate esse bonu, ex qua deductitur duae argumetatio nes ducetes ad impossibilia hoc pacto:Si voluptas non sit bonii,felix iasi vivet cum iocunditate. Consequens falsum: ergo&antecedes. assumptum pateti quia felix vivit cum iocunditate summa,&habet propriasvoluptates,ut in primo & in decimo dicit Philosophus.Consequentia probatur,quia felix sequitur omnia bona. at si voluptas non sit bonum,exterminaret eam statim a se tanquam non bonum: sed ea no separatur a felici, ut dixi mus: ergo erit bonum. Secunda argumentatio ducens adim possibilia vel falsum,est talis:Si voluptas non sit bonum, felix vivet cum dolore. cosequens falsum: ergo antecedens. Assumptum est manifestum.quia felix non debet vivere cum dolore.consequentia probatur,quia si voluptas non sit bonu, nec
etiam erit malum:ergo no erit nec malum, nec bonum. Eodem pacto se habebit contrarium suum id est dolor, quia noerit nec malum,nec bonum. At id quod non est nec bonum,
703쪽
nec maluna potest adesse felici,quia non repugnat: ergo felix poterit habere dolorem,& viuere curn dolore,quod videtur absurdii &falsum,ut patet: ad quod tollendii dicere oportet voluptate salte aliquam esse bonu, dc cu felicitate colunctam.
De corporeis voluptatibus. CAPvT XIIII. E corporeis autem uoluptatibus considerandum est eis qui dicunt nonnullus uoluptates
expetibiles esse ualde, cr honestus: sed non
corporta, Cr in quibu3 temperans ipse uersatos tur. Cur igitur contrarij dolores sunt praui s malo nanaeiosi que bonam contrarium est. An necessariae uoluptates fusunt bonae, quia Cr id quod est non malum, est bonam anuque ad aliquem termium bonae sumis habituum enim eorum ac motum, quorum non est melioris exuperatio nerique uoluptatis est. Eorm autem quorsim est, est er uoluptatis exuperatio. At bonorum corporis est exuperatio, Cr pravus in persequendo exuperatione, sed non necessarius uoluptates consistit. Omnes enim gaudent quodammodo, ta epulis, G uino, CT ueneresed no ut oportet. contra autem in ipso dolorescit. Non enim exuperationem,
sed omnino fugit dolorem. Non est enim exuperationi dolor contrarius, nisi ipsi persequenti exuperationem. Atio 7 enjm cam non solum uerum,sed etiam se causam oporisteat dicere hoc enim ad sciendam fidem conducit: nam. cum id rationi cosentaneam luerit uissim, ob quod ueri esse uidetur quod non est uerum,scit ut ipsi uero magis
albentia in r. Dicendum est cur corporis uoluptates expeio8 tibiliores uidentur. Primum igitur ex eo quia pellunt dori Iorem . atque ob exuperationes doloris, uoluptatem exuperantem uli medelam, Cr omnino uoluptatem corporis persequii istar. ipse autem medelae uehemetessunt .mapro
704쪽
LIBER SEPTIMUS. GApin ipsas sequuntur, qui tales videntur cum contraerium adest. Et propter haec igitur duo scut dictum est ios voluptas non studiosum esse videtur: quia aliae prauae naritumae fiant operationes. aut ab ortu,queadmodum strae:auter ob constetudinem, quales pravorsim sunt hominum.
Aliae sunt medicameri, quia sunt indigentis. Cr melius est habere quam fieri. Aliae accidunt dum perscititur. Per accidens igitur sunt studiosae . Praeterea ipsas quia sunt uehe Ποmentes, V persequuntur qui alijs nequeunt gaudere. Ipsi itaque fit imi quandam ibi comparant . quae cum sine quia
dein nocumento sit, non est increpandam. cum Nero cum
detrimento,perprauum est. Neq; enim habent alia quibus
gaudet, π nec aliud habere pleri sis permolesta est ob natura. Nam animal semper laborat, ut naturales etiam feris mones testantur, uidere ac audire dolorem indirre dicenistes.sed consueti iamsaraias, ut aiunt. Similiter in iuuentute quidem ob incrementa,perinde dissonantur ac uinolenti. Et iuuentus ad uoluptates propensior est. Biliosiaute atrabili natura semper egent medicamento semper enjm corpus ob complexionem mordetur, Cr semper in appetitiois nesunt uehementi. Voluptas autem contraria, Cr quaevis etiam, modo sit vehemens, pellit dolorem. Cr propterea intemperates homines prauiq funt. Voluptates autem eae quae sine dolore sunt, exi emationem non habent. Atque proficiscuntur ex Vs,quae natura, Criton per accidens afrifcidit uoluptate. Ea vero dico per accidens a Mere uoluispiate, quae medetur. etcnjm quia sit ut honxni medeatur, eo 'quod anu permanet, oliquid agete, ideo stilia ascere voluptate uidetur. At ea natura voluptate affici ut, quae ciunt
operatione talis naturae. Nulla autem res eadem ex eo nos iii
semper delectat, quia no est inplex nostra natura sed inis
705쪽
quippiam agat alterum: id est alteri naturae praeter nathram. At cum aequatim, neque molestum,neque iucundum
videtur quod agitur. Quod si alicuius natura sit simplex,
ii3 semper eadem operatio iucundis erit. Idcirco deus a semper, simplicis gaudet uoluptate. non enim sol motionis est operatio, sed Cr immobilitatis. Cr voluptas ri4 in quiete potius, quam nn motu consistit. mulatio uero omnium dulcifimis est secundum poetam,ob prauitatem quandam. Vt enim homo prauus,scile est mutabilis: fcCr natura praua est ea, quae indiget mutatione. Non est enim simplex nec bona. Sed de continentia quidem atque incontinentia, ex deuoluptate,dolore ue,er quid linumae
quodque ipsorum est, ex quonam modo alia ipsarum sunt
bona, alia sunt mala, dismus. Deinceps autem dea iatia dicemus.
C o M M E N T. to E CORPORI saute voluptatibus considerare. JHoel est quartu capitulu huius secii di tractatus in quo Phi- losophus posteaquam attulit rationes & sentetias priscorum de voluptate, & solutiones ear udem, S posteaquani probauit voluptatem aliquam esse bonum, & quoquo mo do , id est coniunctant cum felicitate, dici posse secundum eam consideratio nena summum bonum, eo pacto sumptam quo supi a diximus: nunc loquitur de voluptatibus corporis. Diuiditur hoc capitulum in tres partes quae suis locis declarabuntur. In prima igitur Philosophus affert unam dubitationem de voluptatibus corporis ,& eam soluit. Dictu est enim quasdam voluptates esse simpliciter voluptates,& omnino liberatas a dolore, quae non sunt corporis,cum corporeae sint semper cum dolore quoquo modo permixtae : ex quo sequi Videtur quod sint prauae.ergo dolores eorporis qui eis oppo inuntur erui boni. quare considerandum est ab ijs qui poniit, ut ipse videtur facere A ristoteles, voluptates corporis esse
706쪽
prauas, quid dicerent de doloribus oppositis, sunt ne praui & si sunt praui cur simi, cum voluptates oppositae sint etiam
prauae, voluptates inquam corporeae: nam ii voluptates corporeae sunt prauae, videretur quod dolores oppositi essent boni,cum malo bonum sit contrarium: quomodo igitur se habebunt dolores AN necessariae voluptates. JSoluit hac ros in parte Philosophus asserendo dupliceni responsione. Prima um dicitur quod voluptates corporeae sunt malae,& dolores mali,dicendii quod necessariae corporis voluptates , scilicet nutrimenti,sunt bonae ,ex eo quia non sunt malae: ergo quad ode illis dicitur, sunt non bonae,ergo malae,non valet' de necessariis.Cum igitur inter bonu&malum ediu cadere videatur.Itaq; cibus&potus adsum cientia pro victu neces sarij sunt,& ijs adiungutur quaedam voluptates,quas si dicamus bonas,quia non sunt malae, tamen non sunt simpliciter bonae nec malae: sic dicere possumus etia quod dolores cotrarijillis non sunt boni nec mali simpliciter: quod si illas dicamus bonas, quia no sint malae, sic dolores oppositos dicemus esse malos,quia non sunt boni,& eo modo quo non bonum dicitur niatu. fAN usque ad aliquem terminu J Affert se- roscundam solutionem Philosophus,dicendo quod voluptates eorporis,scilicet sequentes victu sunt bonae usque ad alique terminum,donec seruetur mediocritas.&affert unam distinctione talem, quod habituum&motuum quidam sunt non suscipientes excesilan melioris: nam operatio secundu virtutem non habet excesIum melioris. Quidam vero sunt qui suscipiunt excessum .ea igitur , siue sint habitus siue motus,&operationes quae suscipiunt excessum, habent etia excessum voluptatis: eavero quae no sumptui excessum no habent etia excessum voluptatis. Exemplum primi, ut in cibo cum fit excessus, est prauus & vituperabilis,& sic voluptas excedens. Exemplum secundi,ubi non fit melioris excessio, ut in spe eulationibus&operationibus secundum virtutem,quae cum non suscipiant excessum eius quod est melius,non suscipient etiam excessionem voluptatum:&ideo non erit in illis praua voluptas. Hae distinctione praemissa ostendit Philosophus quod omnes voluptates corporis sequentes excessum iunt praua, hoc pacto: Quarum operationum excessio est praua & vituperanda,& earum voluptas est praua & vitupe-
707쪽
randa: sed operation si corporis excessio est praua & vituperanda: ergo & voluptas sequens talem excessione erit praua de vituperanda.Hanc eandem ratione ostendit quod a signo, dicendo quod nos solemus appellare prauos,n5 eos qui utuntur cibo & potu tanto quantu est necessarium,sed excedetes. Postea addit Philosophus quod omnes homines gaudent cibo & potu & venere,sed non ut oportet,quia excediit,& eX- cessio est vituperanda: nsi mediocritas in cibo & potu, culini res necessariae ad victimn. De venere aute alia videtur inera
tio quantu ad necessitatem, quia n5 est necessaria pro vita,&conseruatione iudiuidui ea utentis, sed omnis superflua quoad eum: sed necessaria dicitur pro generatione alterius india uidui,ut alias dictum fuit. Excedunt igitur modu in voluptatibus corporis,ut sunt intemperantes, & fugiunt dolores nomodo excedentes, sed quousque ne impediantur quo minus possint excessive potiri voluptatibus. Addit postea Philosophus quod excessiti voluptatis non dicitur dolor esse contrarius, nisi quoquo modo dicatur contrarius persequenti ex . cessum voluptatum. & sic innuere videtur solutionem quaestionis allatae. Nam cu dicitur,si voluptates corporis sunt prauae,cur dolores contrarij sunt etiam praui ξRespodetur quod Voluptates non necessariae,&excedentes sunt pratiae, quibus non est dolor cotrarius proprie. Nam si aliquo modo sit contrarius, erit persequeti talem excessiana voluptatum,cum eum
prohibeat suo modo potiri voluptatibus: quare ipsisvoluptatibus excedentibus, &super finis non sunt proprie contrarii dolores. ex quo sequitur absurdu,quod si illae voluptates ex cedentes sunt prauae , dolores qui non sunt contrarij sint pra.
ui:tu autem praesupponebas eos esse contrarios nos aute concedemus quod voluptatibus necessarijs,& non superfluis dolores erunt contrarij.at voluptates illae quae necessario sequutur victum, non excedentes modia, non dicuntur prauae, qua
redolores qui sunt proprie cotrari j illis,si dicatur mali, non
erit inconueniens,qi:ia cipponentur praui dolores,&no prauae voluptates, & non opponetur prauae voluptates excedentes & superfluae,& dolores ipsi, quia dolor illis no est proprie contrarius ut dicit Philosophus. DA T enim cum non solum Vertain. l Haec est secuda pars huius quarti capituli, in qua Philosophus soluta illa dubitatione, nune vult assignare causam
708쪽
cur voluptates corporis magis expetibiles videantur, quam aliae cum tamen non sint expetendae. dixit enim quod exces sio voluptatum est praua: nunc autem dicit quod cum hoc sit Verum, oportet asSignare rationem huius fallaciae, qua homines putaui contrarium illius quod est verum id est putant voluptates corporis magis expetendas esse cum no sint. fp Ri- log
M v M igitur ex eo quod pellunt.J Asseri rationem Philosophus illius fallaciae hoc pacto, Voluptates quae pellunt dolorem videtur magis expetendae quam aliae quae no pellunt: sed
voluptates corporis sunt huius inodi: ergo illae videntur magis expeteta,cum re vera non sint. Patet ratio,quia cunnae
icens vel sitiens dolet ob famem ,& sitim, postea ex nutrimento & voluptate sequenti cibum & potum pelluntur dolores:&sic voluptates corporeae pellunt dolores, & ideo videntur magis expetendae quam aliae . quapropter ad excessivos do
lores pellendos homines quaerunt excessivas voluptates tanquam medicinas talium doloruntiquae medicinae quanto sunt vehementiores, tanto videntur esse potentiores ad fugandum morbum. quare illi tales voluptates sequuntur, quia videtur este medici nae, & expulsivae dolorum eo tempore, quo contrarium , id est dolor adest,& eo tempore quaeruntur ab
illis ut expellant molestiani & dolorem talibus voluptatibus. t ετ propter haec igitur duo,sicuti diximus. Dixit superius Iosquod voluptates illaeco rporeae videntur esse magis expetendae quam aliae, cum re vera non sint muc assignat ratione curno sint, scilicet quia n5 sunt studiosae nec bonae,& affert duas
causas.Nam corporis voluptates quaedam sunt prauae, aut natura peruersa veluti immanes, aut consuetudine vitior v. Praeterea sunt ut medicinae quae non sunt bonae sitnpliciter sed alicui,id est aegrotanti.& quia sunt medicinae ostendut indigentiam , pellunt enim famem & sitim: & per accidens dicuntur studiosae, cum praecedant habitum & naturam constitutam,& sequutur eam indigente:& melius est habere vel esse quam fieri,& in natura esse iam costituta,quam infamescente&de' sciente:& melius est habere sanitate quam seri sanum . quares corporis voluptates quae sunt natura vel cosuetudine prauoru dicatur prauae: & item illae quae sunt ad replenda naturam indigente,& pellendum dolorem, non dicuntur studiosae nia si per accidens: concluditur quod voluptates corporis non
709쪽
ilo sunt midiosae,fiee re vera expetedaevi expetiit multi. fp RAETEREA eas ipsas quia sunt. J Affert aliam rationem Philosophus, qua ostenditur cur voluptates corporis & excessiones earum extimentur bonae, & expetendae , cum re vera nosinti Nam cum homines, inquit, continuis pene laboribus, de doloribus exagitentur ,& expellere eos velint, nec ullam medicinam reperire videantur,cofugiunt ad voluptates AEquando honestas & veras voluptates habere non possunt, vertunt se advoluptates corporis,quae sunt in promptu,&facile possunt acquiri, cum deberent potius sibi comparare veras voluptates quae sequuntur operationes virtutu.Omnes enim quibus eueniunt continui pene labores Sc dolores,indigent voluptate aliqua : sed cuncti pene homines sunt huiusmodi: er go indiget aliquavoluptate.Ratio patet ex naturalibus rationibus quae testatur, quod nobilissimi etiam sensus nostri cum dolore operamur, sed propter assuetudinent non sentimus. Multi quoque dolores necessario sequuntur naturam corporis nostri, ut aere frigido vel calido, potu vel cibo,soinno vel vigilia, motu vel quiete.Cum igitur doloribus laboribusq; vexati indigere viaeantur voluptate, quando illas studiosas&honestas voluptates no habent, multi se ad corporeas ve runt quas facile assequi possunt, existimantes eas esse medicinas dolorum,& nescietes veras & simpliciter voluptates,quae
coniunctae cum operationibus virtutum omnem dolore excludunt. Affert post haec Philosophus exempla iuuenum&melancholicorum,ad confirmandum quod homines sugientes dolores de labores, quibus plerunq; exagitantur, se conferunt ad voluptates. Nam constituti in iuuentute sunt simi tes ebriis propter exagitatione assiduam partium corporis, quae augentur & perturbant corpus ,& ideo quaerut voluptates,& non habentes simpliciter voluptates cofugiunt ad corporeas: similiter melancholici qui propter humorem illum qui mordet &obrodit membra illorum, varie mouentur in corpore confugiunt ad voluptates tales: & hinc est quod eae solae putantur eue voluptates, cum non sint vere & simpliciter dictae.Post haec dicit quod non solum illa voluptas quae directe est cotraria tali dolori,ut sitienti bibere,sed etiam quae uis alia ,dummodo sit vehemens,putatur expulsiva doloris:&hinc est quod homines intemperati, quia cum velint expelleo re do
710쪽
re dolores,quaerunt voluptates, & non habentes veras, conis
fugiunt ad voluptates tali dolori directe oppositas:quas si habere non possint, confugiunt ad quascunque possum, & ut
contingit, sequuntur,dummodo sit vehemens de maior voluptas quam dolor. svoLvpTAT Esautem hae quae sine do- mlore. J Haec est tertia pars huius capituli, in qua Philosophus
declarare videtur illius dubitationis veritatem, qua quaeritur quaevoluptas sit potior,an animi,an corporis. dc primo affert hanc sententiam,& probat quod voluptates mentis,sunt praestabiliores voluptatibus corporis, hoc modo: Voluptates eae quae non habent excessionem vituperandam,sunt praestabiliores his voluptatibus quae talem habent:sedvoluptates mentis non habent, voluptates vero corporis habent excessione vituperandam: ergo voluptates mentis sunt praestabiliores voluptatibus corporis. Maior est nota. Minor declaratur a Philosopho. Nam voluptates mentis, quae sunt a dolore se iunctae, nullam habent excessionem vituperandam, & non sunt ut medicinae illae corporeae, &corporeae voluptates ,&& quae aliquo modo sunt mixtae dolore, de excessionem si scipiunt vituperandam. Affeti deinde aliam rationem Philosophus ad idem probandum, Voluptates quae proueniunt ab afficientibus voluptate natura,&simpliciter, sunt praestantiores voluptatibus prouenientibus ab his quae afficiunt voluptate per accidens: sed voluptates metis sunt a voluptarijs natura,&simpliciter,corporeae vero a voluptarijs per accides: ergo illae quae sunt mentis,longe praestantiores sunt corporeis voluptatibus. Patet ratio,quia voluptates corporis pro ueniunt ab ijs quae per acciaens asscivi voluptate,& eo in t pore quo contrarium adest. Voluptates vero mentis proueniunt ab iis quae sunt iocunda natura, ut sunt obiecta intellectus nostri,quae considerans intellectus noster maxima asscitur voluptate. Ea vero quae afficiunt voluptates per accidens sunt medicinae,fit enim ut homo quasiaeger & indigens curetur ab agente aliquid quod est sanu in eo. in homine plura dictitur sana,vi mens, sensus nutritiua vis. Cia igitur corpus indiget aliquo & ei afferatur illud, si vis interna nutritiua cocurrit ad dirigendum tale quod affertur, tunc Oritur voluptas
quaedam, quia aliquid quod est ibi sanum, id est vis nutritiua