Aristotelis ... Ethicorum ad Nicomachum libri decem. Ioanne Argyropylo Byzantio interprete, nuper ad Graecum exemplar diligentissimè recogniti. Cum Donati Acciaioli Florentini ... Commentariis, denuò in lucem editi. ..

721쪽

philosopho morali,&secadum quod pertinet ad moralem philo 1 ophum loqui de ijs. Cum enim loquamur de moribus

posthabendae sunt sententiae rerum naturalium ne confundantur scientiae,& niisceantur naturalia moralibus. & affert duo consideranda, 1cilicet utrum inter omnes homines amicitia fiat,an non fiat inter prauos,& virum una an plures sintro species amicitiae. suo i nanque putant.JSoluit Philosophus dubitationem, quae bifariam introduci potest & bifariam solui. Primo modo introduci potest hoc pacto, utrum sit una species amicitiae,an sint plures species. Illi qui putant ex eo esse unam speciem quia amicitia videtur esse & disserre secundum magis & minus, arguebant hoc pacto,In quibus est magis & minus, non est unum genus, quod habet plures species.at amicitia dicitur secundum magis & minus, ergo amicitia non est unum genus quod diuidatur in plures species, sed est una tantum species, quae dicitur secundum masis & minus. Maior est nota.Nam species distinctae ex opposito sub aliquo genere sunt aeque sub ipso, ut homo Scequus,&non dicitur homo magis animal licet nobilius diratur animal,quia in eo quod animal sunt videntur habere comunem rationem,&magis &miniis non facit differre specie, veluti albedo que est magis albedo,&in maiore gradu quam alia,non differt tamen specie ab alia albedine. Minor quoq; patet, quod amicitia dicitur magis & minus amicitia, ut in maiore gradu inter hos quam inter illos.quare una erit species amicitiae. Haec quaestio taliter introducta soluitur ne gando maiorem illam quae dicebat quod ea quae habent magis & minus non sunt diuersa specie. Nam aliqua sunt disse rentia inter se specie,&suscipiunt magis&minus,dicit Philosopsus,&non ponit exempla, sed dicit se antea dixiste, scilicet aut in hoc libro aut in alijs ante istum editis, tamen nos possumus afferre nonnulla talia,ut actus & potentia, substatia & accides quae sunt distincta inter se magis quam specie,& tamen respectu entis habent magis & minus. Nam substantia magis dicitur ens quam accidens secundum comm nen opinionem. Caeterum virum ens praedicetur univoce

dex. p aedicamentis secundum nonnullos Philosophos, an aequi uoce,an per analogiam, non est praesentis operis. Si iacit ad hoc nostrum propositum, quod aliqua sunt diuersa specie,

722쪽

spetie, quae tamen suscipiunt magis & minus .hoc etiam exe-plum afferri potest de materia & forma.Nam forma dicitur magis natura,quam materia, ut ostendit Philosophus in se cudo Physicorum. Sic ergo primo modo exponitur textus. Quaerendum est utrum una tu species amicitiae,an plures: &statilia respondet dicendo,qui nanque putant esse unam iii tum speciem amicitiae propterea mouentur,quia suscipit magis de minus:& statim respondet quod ii non ducuntur sufficienti signo,quia multa sunt quae suscipiunt magis & minus di tame sunt diuersa specie inter se. Haec prima expositio est communis, alia afferri potest non minus accommodata metiphilosophi,talis scilicet ut non quaerat philosophus virum amicitia sit una species, an habeat plures species: sed quaerat utrum sit una species,id est una comunis ratio amicitiae quae aeque copetat omni amicitiae, an sint plures species & ratio nes anticitiarii quae conueniat in comuni nomine amicitiae, rationes tamen illarii sint diuersae ac si aequi uoce praedicaretur amicitia de illis.Illi igitur qui putabat esse unam speciem,& unam rationem amicitiae univoce competentem amici uis cunctis, mouebantur ex eo ,quia in illis quae suscipiunt magis& minus est una ratio comunis copetens omnibus: at in amicitia est magis & minus, ergo in amicitia est communis ratio competens omnibus aeque amicitijs & non erunt plures amicitiae rationes sicut in coloribus albis. Cotra hanc sentetiam

sic introductant & probatam, Philosophus irruit negando maiorem, scilicet quod no videntur illi duci sufficienti signo

cum dicunt esse comunem unam rationem aeque copetenteni

iis quae suscipiunt masis & minus Nam substantia & accides

non habent unam ratione c5munem aeque copetentem ambobus, quanuis ens magis & prius dicatur de uno quam de alio id est de substantia quam de accidente secundum comunem opinionem. quare non valet illa vestra ratio & maior. Notandum pro secunda expositione allata quod amicitia sumi potest utunus communis coceptus,&diuidi in utilem,i eundam & honesta,& una dicetur magis amicitia quam alia, scilicet honesta magis dicetur amicitia quam utilis vel rotutaria. quare dicetur secundum magis & minus definitio illa quae est, beniuolentia mutua non latens, ut patebit inferius, ςompetet magis amicitiae honestaequamsicui alteri: ex quo

723쪽

praedieabitur amicitia per analogia,ut magis copetat honesta amicitia,& priusqlia alijs,& de alijsunqua, praedicetur per similitudine quanda rationis,ut coueniant in nomine,& similitudine rationis,ut per analogiam praedicetur,ut diximus.

A tebuηt aute haec forcises ipsum amabile

uerit notum. No en.m omne quodvis tur,sed ipsum amabile. Hoc aure,aut bonu, aut iucundin, aut utile est. Atq; id utile uia

debitur esse per quod ellicitur aliquod bonum aut voluispias. Q nare fit ut amabilia ni ipsum bonu Cr iucudiam, V ut fines. Virum igitur ipsum bona ament homines, an id quod ipsis est bonum s Discrepant enim nonni quam haec. Similiter er circa ipsum iucunda. Videtur aure id quisqamare,quod bonu est sibi. Et esse simpliciter quidem amabile, ipsum bonum: unicuiq aute, id quod est umicuis bon . Amat autem quisq: non id quod est sibi bonum , sed quod apparet. neq; quicquam id refert. erit enim ipsum Iss amabile apparens. cum itaq; tria sint ea propter quae homines amant, circa benevolentia quidem inanimamru reaer , non dicitur amicitia. quippe eu non e reciprocus amor,nes voluntas boni illaru . Est enim ridicula fri mn,iι- bonum quepiam uelle . quod si uult:sulum istud vult esse, ut habeat ime. at oportere aiunt anuco bona in .s r. lius gratia uelle. Eos aute qui hoc modo uolunt bona, benevolos dic is non idem, ex ab illo fat. Mutuam nῆς is beneuolentia,amicitia esse dicunt. An adiungendu est,no latentes Sint enim coplures iis beneuoli,quos non videruupurant autem studiosos esse, uel frugi. Atq; feri potest, ut illoru etiam quilpiam eode ad hos modo asticiatur. Igiatur hi mutuo quidem fbi benevoli esse uidentur. Amicos

724쪽

LIBER oc TA V V s. osculem ipsos quodamodo qui iam dixerit latentes, ut eraga sese mutuo sent m. Oportet ergo amicos mu tuam habere beneuolentiam, ex uelle ibi mutuo bona non tu

tentes:ob linum quid eorum quae dicta sunt.

PAT a s v N τ autem haec fortasse si ipsum.J Hoc est secuta

dum capitulit huius tractatus,in quo posteaquam ostendit pertinere ad morale philosophum considerare de amicitia,& postquam attulit controuersias priscor u natura liter loquentium,& eas posthabuit,& attulit quaestiones considerandas de ipsa secundum orates, nunc investigare intedit definitionem amicitiae, & videntur haec cotinuari cum dictis

in praecedenti capitulo,quia dixit quaerendii esse virum plures an una sit species amicitiae, &ideo statim dicit hoc fore manifestum si c5siderabimus obiectu amicitiae, id est ipsum amabile. Diuiditur autem hoc capituluin duas partes. In prima investigat genus ponedum in definitione amicitiae quod est beneuolentia: in secunda differentias ponendas in eadem definitione quae sunt duae, scilicet mutua & non latens. Dicit igitur primo Philosophus quod patebul haec, scilicet utrum ut una species amicitiae an plures: si innotescat nobis ipsum amabile vel amadum quod est obiectu amicitiae.& hoc probatur tali ratione: Illud circa quod versatur amicitia,& operatio eiusdem est obiectum ipsius. at amabile est huiusmodi: ergo amabile est obiectum circa quod versatur amicitia,&operatio eius, siue amor, sine amatio dicatur. Maior declarari exemplis potest. Nam sicut ens est obiectum propriu intellectus, similiter color seu visibile ipsius visus, sic obiectum amicitiae erit id, circa quod amicitia & eius operatio versa tuti Maior est clara quod amabile vel amadum est obiectum adaequatu,&proprium ipsius amicitiae,ut patet. f HOC autem aut bonum. J Inuento & probato quod amabile est obiaiectum adaequa tu ipsius amicitiae. incipit nuc diuidere ipsum

in suas species dicedo quod amabile aut est bonum,aut utile, aut iocundu ,& haec sunt tria quae amare solemus.Praeter haec autem nulluvidetur esse amabile. Ulterius intelligendii quod istorum duorum utrunque scilicet bonum &iocundum est

ut finis: utile autem videtur esse ad finem,& non finis,sicut V a

725쪽

diuitiae,& medicinae quae sunt ad ulterius,id est ad finem ordinata. Dubitatur quia non videtur veru quod amabile diuidatur eo modo quo diuisit Philosophus, quia bonu videtur c5prehedere utile,& iocundu,&esse tanqua genus quoddam, cu utile dicatur bonu,& etia iocundit dicendu quod Philosophus accipit hic bonii quod est aut finis aut ad fine,&accipit bonu confuse,& prout ex opposito distinguitur cotra iocundum vel utile,ut patet. fvTRvM igitur bonii.J Affert dubitatione quanda Philosophus & ea soluit,quae talis est. Distributum est amabile in tres species, in bonu,utile & iocundum. Ista interdu discrepare videtur,quia aliud est bonu simplici ter,& aliud secundu quid & quod alicui dicitur bonu:& alio modo sumitur bonu absolute,&alio modo bonu apparens, sic etia utile & ioclidum.Vtru igitur dicis esse amabile bonusimpliciter,an id quod dicitur esse alicui bonsitRespod et Philosophus quod quisq; videatur amare id quod est tibi bonii. Postea dicit quod simpliciter id est absolute& sine ulla exceptione amandia,&amabile est id quod est simpliciter,&ab, solute bonu. Cuiq; autem, id quod cuiq; est bonu demit concludit quod quisq; amat id quod sibi apparet bonii, siue sit apparens,& etia vere existens,sive sit tantu apparens,& non vere existens. quare amatur id quod apparet esse bonii.Na siue simpliciter sit siue no sit,dumodo appareat, amatur atq; expetitur sub ratione boni ,est tame aut bonu simpliciter,aut bonum apparens . unde Philosophus in tertio de anima: Quocirca semper quide ipsum appetibile mouet, idq; est aut bonum, ut apparens bonu .Ex dictis Philosophi emergere videtur quasi amicitiae genus,id est amor siue beniuoletla,quae deducitur ex re amanda,&est ab amante ad id quod amatur.& quavis non explicauit genus amicitiae, nos tame possismus afferre & elicere ex dictis eius, dicedo quod amicitia est beniuolentia.veru sicut amabile,aut est simpliciter,aut apparens: ita beniuoletia simpliciter erit circa simpliciter amand inbeniuolentia apparens circa amandii siue amabile apparens,&i similiter amicitia. scvM itaq; tria sint ea. J Haecςsis unda pars huius capituli, in qua inuestigato iam genere inquirit differentias ponendas in definitione amicitiae dictu est enim quod amicitia est beniuolentia,& beniuoletia estgenus munepstendit quod est mutua,quae differentia est prima,& ostedit

726쪽

hoc pacto,Omnis reciprocus amor est mutua beneuolentia, amicitia est reciprocus amor. ergo amicitia est mutua bene uolentia. Patet ratio per hoc quod amicitia non dicitur circa inanimata,quia ibi no est reciprocus amor nec volutas boni

illoria gratia. Nain hoc maxime consistit amicitia,scilicet in velle bonualicui gratia ipsius cui bonii volumus.&dicit Philosophus quod est amor quida erga inanimata,non tameit lorum gratia: ergono est ibi volutas boni ipsorum re bene uoletia mutua, nec amicitia. AN adiungendu est.JHucusq; isdeclaratum est quod amicitia est beneuoletia mutua ,sed hoc no mcticit, cu mutua beneuoletia possit esse etia inter eos qui, sese nunqua viderunt,& se inuicem amant,& alter nescit de altero:quare Philosophus addit aliam particula,& disserentiam, scilicet no latetem, ut habeamus perfectam definitione amicitiae, scilicet quod amicitia est beneuolentia mutua, non lates:cui definitioni assignatae in genere chi additur propter unu aliquid praedictorii, scilicet aut propter bonuaut iocundum,aut utile, videntur constitui species amicitiae disteretes inter se,ut patebit in sequeti capitulo. Dubitatur circa desnitionem allata amicitiae,& primo circa genus,quia beneuol

tia non potest esse genus amicitiae. Id quod est principiti amicitiae non potest este amicitia: at beneuoletia est principium amicitiae:ergo beneuoletia non potest est eamicitia,nec eco-tra. Maior est nota,quia principiu non est id cuius est principium, ut punctus est principiti lineae,tamenon est linea: uni os est principiti numeri, tamen non est numerus. Minor pa tet authoritate Philosophi,qui in sequetibus dicit benevole tiam esseprincipiti amicitiae: ergo conclusio vera. Dubitatur circa disserentia primam,quia novidetur quod sit mutua,&hoc exeplo ostendi potest. Nam accipio amicitia Socratis &Platonis,& patet quod amicitia Socratis n5 est illa Platonis, nec contra. Naaccidens unu non potest simul esse in duobus subiectis realiter disti nctis. quare amicitia quae est in Socrate est sua & ipsius Socratis, & amicitia quae est in Platone est

ipsius Platonis: ergo n5 est beneuoletia mutua. Praeterea matres & patres amant filios suos paruos, eo etia tempore quo non amatur ab illis nec cognoscutur. Non est igitur ibi mutua beneuoletia,& tame dicitur esse amicitia matris ad filium

vel patris ad eunde:ergo super fluum fuit p onere mutuam in

727쪽

definitione illa. Dubitatur circa aliam particulam,&dis

rentiam illam,scilicet non latentem,quia videtur superflua. Sumamus enim Socratem & Platone,&dicamus quod alter alterum vicissim amat,& tamen Socrates nescit amore Platonis , & Plato amorem Socratis, &ii uterque amat atque amatur:ibi cum sit mutua beneuolentia,est amicitia, licet Iateat,quia eius manifestatio non videtur aliquid amicitiae a iungere. Nam ponamus quod postea sciant,ita ut illa ben uoletia mutua quae antea latebat, fiat no n lat , quid postea nihil enim accedere videtur beneuolentiae mutuae ex tali manifestatione, quia in utroque est beneuolentia mutua ut erat antea, quare superflua erit illa particula. Oppositum tamen Philosophus attulit ut vidimus,& eius sententia videtur esse

vera,& partes recte positaei n illa definitione, & definitio bene assignata, cum constet ex genere &differentiis tanquam ex partibus essentialibus,&definitio videatur segregare amicruam ab omnibus alijs quae non sunt amicitia,& item con uerti eum suo definito, ita ut omnis amicitia sit beneuolentia mutua non latens,& omnis beneuolentia mutua non latens sit amicitia.verum pro declaratione praemittendae sunt

quaeda distinctiones,& primo intelligendu quod beneuolentia sumi potest ut quodda comune genus, quod diuidatur in

amicitiam & beneuolentia,ita ut amicitia dicatur beneuole-tia,& beneuoleua item ut species alia ex opposito distincte dicatur beneuolentia,sicut dispositio & habitus appellantur c5muni nomine dispositionis. nam habitus est dispositio,&item dispositio est dispositio.Nam quaeda est dispositio quae non est habitus,& tame omnis habitus est dispositio, ut docet Philosophus in praedicamentis. Nam dispositio illa, quae videtur esse species,& opponitur ex opposito habitui, dicitur esse de facili mobilis,& habitus de difficili, & tame ambo collocantur sub dispositione tanquam sub quoda comuni genere, si sequamur eos qui dicunt dispositione & habitu disierre ut species distinctas & collocatas sub eo degenere dispositionis: & sicut ibi dispositio species cum non habeat aliud

nomen, sumit nomegeneris:sic in hoc loco beneuolentia sumet nome generis sic dicti. Praeterea alia affertur distinctio quod amicitia considerari multifaria solet. uno modo ut est qualitas quaeda absoluta,&no mutua,nec habens relatione, ut

728쪽

Vt est amicitia matrii ad filios, quae cosideratur ut est qualitas

quaedam in matre non habens correspondentia in filio ideo largo modo dicitur amicitia. Ite amicitia considerari potest significans relatione quandam aequiparantiae , quae fundatur in qualitate illa absoluta, sicut ii duae albedines aequalis gradus sint similes. Consideratur autem ibi duo,scilicet albedo quae est fundamentu,& relatio, scilicet similitudo quae funda aur in albedine:albedo autem ipsa primo in subiecto est suo, eo de pacto fit in amicitia, ubi est relatio aequiparantiae. Nam

si in uno extremo ponitur amicitia,oportet & in altero po ni, ut in Socrate&Platone ponitur altera alteri respodens,& haec amicitia hucusq; est beneuoletia Inu tua. Ite tertio modo cosideratur amicitia, ut accedat alter respectus, scilicet utvterq; sciat beneuolentia alterius,& sic erit amicitia integra,

ut suinitur in definitione a Philosopho. N a prima est impropria. Secudo modo est etiam imperfecta licet proprius acce-

stinctionibus praemissis respondere possumiis dubitationi-

citis,cum sit principi u eius.Respondetur per distinctione superius facta,quod amicitia non est beneuolentia quae est spe cies, sed beneuoletia quae est genus .atcii dicitur quod bene- ἰuolentia est principiti,conceditur de beneuoletia quae est species:sicut dispositio quae est species est principium habitus,&tali ratione non est genus sed illa est genus quae de utrisq; dicitur speciebus &sic amicitia erit una species sub genere beneuolentiae collocata. Ad secudam dubitatione cum dicitur quod illa particula, scilicet mutua est superflue polita a Philosopho,quia amicitia quae est in Socrate est propria Socratis,&quae est in Platone est ipsius Platonis: ergo non est mutua, quia no migrat de subiecto in subiectu .Respoderi potest per distinctionem illam, quod non accipitur hic mutua, ut amicitia traseat de subiecto in subiectum id est ab amico in amicum, sed accipitur hic respectus & relatio aequiparatiae secundum similitudine, ut amicitia quae est in Socrate sit similis anticitiae quae est in Platone, non autem transeat in Platonem .dceodem modo amicitia quae est in Platone sit similis amicitiae quae est in Socrate, non autem transeat in Socratem, sed sit similitudo & correspondentia quaedam,ut par pari reseraῖur

729쪽

quasi repassio quaedam ,& illae duae amicitiae differant tantnm numero,&specie conueniant, ut sint eadem amicitia,&eius dem rationis si habent idem obiectum.& hoc pacto necesiario ponitur mutua,quia mutuo se referiit. Sed cu dicebatur matris ad filium est amicitia,& tamen non est mutua,respondetur quod talis amicitia dicitur largo modo,ut distinctione supra allata ostendimus,& non dicitur proprie amicitia,eo modo quo proprie sumitur. Ad tertiam dubitationem,cum dicebatur quod illa particula non latens superflue ponitur, quia nihil adiungi videtur amicitiae ex eo quod sit manifesta, quia eode modo cusit mutua beniuolentia in Socrate & Platone,erit amicitia siue sciat illi, siue nesciat se amare & amari. Dicendu quod necessario requiritur illa particula ad perfectam definitione amicitiae,quia ibi est relatio quaeda quae a iungitur ei,& fit mutatio quaeda in subiectis: quae cum antea nescirent se amari, postea sciunt,& talis cognitio multum faeit ad constituendam perfectam amicitiam: quare non frustra ponitur illa particula,non latens.

De speciebus amicitiae. CApvT III. itfirmi autem haec specie, 'er amores erago Cr amicitiae. Tres igitur fiunt amicitiae Jecies, aequales numero amabilibxs ipsis.

-- ob lim quodq; enim est mutuus amor,no

18 latens. Ais qui sese mutuo mani,hoc bona fibi inuicem uolunt quo amant. Qui igitur ob utilitate se mutuo amat, non per se amant: sed quo aliquod ex sese mutuo cupiunt bonu. Similiter Cr qui amat ob voluptate, non enim μωtos amat,quia sunt tales: sed quia ipsis asyrut voluptate. Qui igitur ob utilitate amant,ob suum diligunt bonii. Et qui ob uoluptate,ob id quod est ipsis iocandu .er no quo talas est is qui amatur, sed quo est utilis aut iucundus. Per

accides igitur hae sunt amicitiae .no enim amatur quomodo

talis est v qui amatur:sed quo vel bon u aliquod affert, velis voluptate.Talis aule amicitiae Ocile dissolui posunt,no

730쪽

LIBER OCTAVUs. Gipermanentibus ipsis finalibus. Nams non ulterias iucunia di sint aut utiles,mare desisti t.Vtilitas autem non perae manet, sed alias alia fit. D moto igitur eo propter quod erant amici, dissoluitur er amicitia, utpote quae ob isiud erat. Maxime aute amicitia talis in sensibin feri uidetur. 1o Huius enim aetatis homines,non uoluptatem,sed utilitatem sequunturi Cr in iis iuuenibus,atque uiris,quis student utilitati. tales autem nec multum simul uiuunt. interdum enim necfiunt incundi, nec indigent igitur tali cog restiorine non sint utile Nam eo que iucundi sunt,quousque boni consequendi spem habent. O his amicitiis er honspiralitiam ponunt. Iuuenum autem amicitis,ob uoluptatitem constat. uiuut enim cum affictu. er id maxime sequu Miur,quod est sibi psis iucundum, Er praesens. At cum maritur aetus,alia sunt ex ipsa luci da. quocirca cito sunt

amici,citos desistunt.nam simul cum eo quod ipsos an

cit uoluptate, e T amicitia ipsa mutatur. talis vero voluptatis, celeris fit mutatio. Proni sunt etiam ipsi iuuenes ad

amores. Plurimum enim amatoriae amicitiae perturbatisaenesunt,er ob uoluptatem. Quapropter amant, Cr cito

desistunt,eadem die propositum sepe mutantes. Hi uolutiolos dies una versari , tinuiq- uiuere.sic enim sit ipsis id quod per amicitiam suam allectant. Bonorum autem araiaecula, miliares virtute perfecta est amicitia. Hi nanque mutuo bi bona similiter uolunt,quo boni sunt. Boni ueae sunt per seipsos. Atque is maxime sunt amici qui bona uamictu illorum gratia uolunt. Propter seipsos enim ita seis

se habent, Cr non per accidens. Permanet igitur horam 1 amicitia,quamdiu sunt boni. At uirtus res permanens est. . Atque horum uterque bonuου est simpliciter, σ amico. 2s