Aristotelis ... Ethicorum ad Nicomachum libri decem. Ioanne Argyropylo Byzantio interprete, nuper ad Graecum exemplar diligentissimè recogniti. Cum Donati Acciaioli Florentini ... Commentariis, denuò in lucem editi. ..

751쪽

qua debet quis vehementer placere, non potest quispia pluribus esse amicus: sed amicitia per tecta est hitiusmodi: ergo 1ecundum amicitiam perfectam non potest quispia pluribus esse amicus, quia non facile est plures,ut dicit Philosophus, eidem placere. Secuda, Ea amicitia quae indiget magna experientia,& longa coluetudine ad hoc ut fiat, non facile potest extendi ad plures: sed amicitia perfecta est hi: iusmodi: ergo

amicitia perfecta non est inter multos,&non extenditur adpliires. Notandum pro declaratione eorum quae dicta sunt, quod exuperatio, & excesilis, hoc in loco no accipitur ut excedat bonu tanquam excesilas quida vitiosus medium excedes,sed dicitur excessiis in genere illius boni,id est summum, veluti in genere amicitiae, sit per excellentia&1ummu gradu

tenet perfecta amicitia,quia c5parata ad alias videtur vehementer excedere. Naista amatur amicus propter se, ibi propter externa rem in propter aliquid aliud, id est propter utilitate aut voluptatem. Praeterea, id quod amatur in amicitia perfecta, est simpliciter bonii,&iocundu,&utile, in alijs vero apparens & secundum quid. & sic apparet quod amicitia perfecta excedit alias,&tenet summu gradu,&no potest esse ad plures,quia diminueretur,& esset remis Ia amicitia, & caderet a perfecto,& a summo gradu. Notadu praeterea quod ea quae dicuntur per exuperatione & super excellentiatin se perlativo aut positive dici possunt aut negative. Primo modo Socrates dicitur albissimus omni u positive, quia excedit omnes in albedine. Secundo modo negatiue, quia nemo est

albior illo:&tame alii possent esse in eo de gradu albedinis ut essent plures aeque prinii sicut dece dicuntur genera generalissima in superlativo. quare primus modus no copetit nisi uni soli.Secudus potest competere pluribus.Hac distinctio ne stante,Burteus dicit quod perfecta amicitia n et dicetur similis exuperationi, nec primo nec secudo mocimi Ii primo quod o non erit, quia amicitia perfecta qua quison. amicii bonsi, non videtur excedere amicitia qua quis seipsun nat. quare amicitia talis non erit positive omniti amicitia ruit '

ma,& maxima, nec secundo modo negatiue, quia si sint plures cobinationes amicoru bonoruita me alia erit perfectior,& ut ita loquar, ardentior alia,& infima illaru excedit amicitias ob utilitate,& voluptate.& sic erit summa respectu amicitiarum

752쪽

eluarum illarum,&n5 erit summa respectu persectissimaru

combina tionii quae sunt excellentiores illa. quare non erunt cobinatio nes illae aeque primae.& sic amicitia perfecta no erit superlativa, nec primo modo positive, nec iecudo negative. Exquo ratio Philosophi dicit Burieus,videtur esse ex quodaverisimili, sed paru vehemens,iii quo ego Burleu minime se quor, quia,meo iudicio,ratio Philosophi est valde accomo

data. Et debet intelligi quod amicitia perfecta sit similis exuperationi, non tantu ut iit exuperatio amoris,sed etia respectualia ruconditionu simul, ut respectu amoris, respectu ex perietiae,& teporis de coversationis:& accipi videtur amici tia perfectaeoparata ad alias quae cusint valde remisiae,possunt copetere pluribus ut inferius ostedet Philosophus. Plu - .ralitate enim amicoru videtur amor &amicitia fieri remisesior. Amicitia aute perfectacu sit in summo gradu coparata ad illas non exteditur ad plures. so B utilitate tameac volu - ΑΣptate. J Declarat nunc Philosoplius quod amicitia quae est ob utilitate ac voluptate potest extendi ad plures hoc pacto, Ea amicitia qua quispiam multis placere & satisfacere potest,ad multos videtur posse extedir sed amicitia ob utilitate acetiaea quae est o b voluptate est huiusmodi: ergo talis amicitia potest extedi ad plures id est secundu ea potest quis pluribus esse

amicus. Et innuit alia ratione Philosophus,quia non indiget logo tepore, sicut perfecta antea diximus indigere.Haruautem ea magis est. Coparat nil cistas duas amicitias inter se scilicet utile & iocunda,& ostedit quod ea quae est ob iocuditate est magis amicitia appellada quam ea quae est ob utilitate tri hias rationibus,quar si prima est ista, Ea amicitia quae est magis similis amicitiae perfecte, magis amicitia est diceda quam ea quae minus: sed amicitia ob iocuditate est magis similis amicitiae perfectaehiuam ea quae est ob utilitate: ergo est magis appellanda amisitia.Secuda ratio. Amicitia magis ingenua,est magis amicitia &similior perfectae et ea quae est minus ingentia &m .nis liberalis: sed amicitia iocuda est magis ingenua& lib iis quant ea quae est ob utilitate:ergo est magis amici similior perfectae amicitiq. Naea quae est ob utilitate,cotrahitur inter eos homines qui quaesiiii & artibus sordidis dediti sunt ut intextu dicit Philosophus. Tertia ratio, Ea amicitia qua pluribus hominibus & etia i s qui appellatur beati, est

753쪽

opus,magis amicitia,& similior perfectae esse videtur quam

ea quae non est eisdem necessaria: sed amicitia iocunda est huiusmodi: ea vero quae est ob utilitatem non est talis: ergo amicitia iocunda potius,& magis est appellanda amicitia,quam

ea quae est ob utilitate, ut patet in textu.quod homines quaerentes iocunditatem volui amicos iocundos,sed oportet ut

habeant bonos,dicit Philosophus, quia ijs omnia inerui quae 3 sum in amicis bona. D AT hominuit qui sunt.JHaec est tertia pars huius capituli, in qua Philosophus determinat de amicis distributis,qui ad diuersa osticia deputantur respectu unius amici:&affert hanc sententiam,quod ij qui sunt in magistratu & potestate costituti diuisis vititur amicis,id est alijs ad voluptatem,alijs ad utilitatem,&non ututur amicis simul utilibus Mocudis,quia non ututur bonis&studiosis. Quare diuisis & distinctis utuntur.& probatur eo medio, Amici qui sunt simpliciter iocundi &utiles simul sunt boni simpliciter& absolute:at ii qui sunt in potestatibus constituti non utuntur bonis simpliciter &absolute:ergo non eisde simul vius tur iocudis atq; utilibus,sed alijs ad voluptate, ut facetis, alijs ad utilitatem aptis. Non enim haec duo facile coniungunturcii sint per accidens. Sed si quis diceret quod ij qui sunt in potestatibus constituti possunt uti amicis bonis & studiosis,qui ut dictu est supra, erunt simul & simpliciter utiles,& iocundi,& non erit verum quod tu dicis, 5 Aristoteles,quod in potestatibus costituti viatur amicis diuisis ad diuersa officia.R spondet Philosophus quod verum est amicum bonum &studiosum esse simul iocundum& utilem, ut dictum est.Verum quod talis vir non fit amicus homini excelleti potestate,non quod non possit fieri, sed raro fit.& affert ratione,quia amiscitia debet esse in mensura,& aequali tate, sed principes & h mines in potestatibus constituti cum excellant js qui sunt inferioris dignitatis seu potentiae non habebunt aequalitatem, nisi virtute bonorum compulsi se declinent,& aeq rent se bonis secundum proportionalitatem quandam,& sin, litudinerationis,ut quantum ipse in potestate constitutus ut L. . tale excedit,tantum se virtute superari cognoscat,& sic adaequationem quandam fieri patiatur quam raro solent principes4 & homines in potestatibus costituti tolerare. Γ H Aa igitur

amicitiae dictae. J Haec est quarta pars huius rapituli, in qua

philo

754쪽

philosophus cocludendo ostendit species istas amicitiae consistere in quadam aequalitate:&accomodate posuit hoc,quia supra dixerat quod vir bonus & studiosus excellenti non fit amicus,nisi fiat adaequatio quaedam inter eos.ex quo videtur innuere quod in qualibet amicitia requiritur quaedam aequalitas: & nue ipse declarat per ea quae dicit quod eadem mutuo sibi volunt,& vicissim permutant tales amici,ut patet exemia piis de amicis qui sunt ob volupta te,& de ijs qui sunt ob utilitate. Nam de perfecta amicitia est manifestum. Post haec di cit Philosophus quod istae amicitiae quae sunt parum stabiles, videtur esse amicitiae ex una parte propter similitudine quandam quam habet cum vera & perfecta amicitia: ex alia parte ob magnam dissimilitudinem,& ob multas differentias quibus dimetunt ab amicitia bonorum quae est secundum vir tu tem, non videntur esse amicitiae:& uc videtur eas excludere& existimare non esse proprie amicitias, sed quasdam adumbratas imaginesamicitiae.

De amicitia in excellentia. CAPvT VII.

S Τ er alia kecies amicitiae quae in excelle Astia consistit: ut amicitia patris ad filium, Cr

omnino seniorta ad iuniore, viris ad uxoaere, Cyprincipis omnis ad eos qui ipsi subi j-cititur. Atq; hae inter sese elii disturiit. non est enim eadeamicitia paretibus ad liberos, o principibus ad subditos. nec patri ad situ, cr filio ad patre. nec uiro ad uxorem, er uxori ad uirAdiuersa eniim est uniuscuiusq; boru uiristus ac opus. Diuersa etia sunt Cr ea propter quae amant.

diuersi ergo er amores er amicitiae. Atq; eadem quidem 46xtris ab altero nec sunt,nec buxi quaereda. Sed cu liberi quide ea parentibus tribuunt quae tribuenda sunt genitotaribωs,paretes aute flijs quae natis tribui debet stabilis mis

755쪽

7o ETHICORVM feri rationum. Magis enim amari praestabiliore utilio,

remue,quam amare oportet. Cr caeteroruunt quens

sinaliter. Nam cum umor est pro digium te, tuc si aliquo 47 modo aequalitas. quod quide mucili e ese uidetur. Aequali aute in iustis ex in amicitia no similiter sese habet. Epenim in iustis quide aequale primo,quod est pro dignitate. s. cindo, quod est in quatitate. In amicitia aute id quidem quod est in qualitate, primo. id aute quod est pro dignitatefeci do. Cottit autes in uirtute, uel uitio, uel diuitiis, vel in aliqua alia re magna distantia fui. no enim ulterius sunt amici, nec dignu putant se esse amicos. Maxime alite

hoc est maninu in ipsis dijs immortalibus. hi nas plurimum bonis omnibus antecessui. Constat alite σ in regiabus . nec enim his se esse amicos dignu ij putant, qui sunt ualde inferiores. nec ite optimis uiris aut sapiet linis,lis qui nullius sunt pretis. Exacta igitur in talibus no est deis finitio quo Vs sint amici. multis enim abi alta adhuc amiae 49 citia manet. Quod si nimis suerint separati, ut a Deo, non permanet. Vnde er dubitatur si amici velint amicis ea bona quae maxima su int, ut deos esse: non enim alterius erunt ipsis amici. quare nec bona. amici nans bona sunt suis ais micis. Quod si bene sit dictam, amicum amico bona illimgratia uester manere oportet, qualiscunq; st iste. Homisi autem uolet maxima bona inesse, Cr fortasse non omnia.

antem & alia specie; amicitiae quae. J Hic est ine plus t tractatus Dius octaui libri, in quo Philosophus postea. quam declarauit species amicitiae conliderado eas secudum quod in aequalitate consistunt m sic considerat de amici-iijs quae fiunt inter homines inaequales,& in excellentia consistunt. Diuiditur autem hic tractatus in sex capitula quae suis locis

756쪽

locis patebunt. Primu capitula diuiditur in tres partes.In prima affert intentione sua in , ostedendo alias este amicitias praeter enumeratas antea in primo tractatu. In secunda declarat quona pacto possint conseruari amicitiae tales de quibus niteloquitur. In tertia affert quanda dubitatione & eam soluit.Inpruna igitur Philosophus proponedo intentione &sententiam suam dixit quod est & alia species amicitiae quae dicitur consistere in excelletia,non quod uterq; pariter excellat, sed ut unus amicus excellat alter ii, ita quod termini sint inaequales:& asteri tales amicitias sicut est patris ad fili uiriti ad uxo rem,& huiusmodi. Et hae omnes consistut in excellulia,quia alter terminus alterum excellit, & ostenduntur in hac parte tres conclusiones. Prima est, quod hae amicitiae quae sunt inter personas inaequales disserunt specie ab illis supra enumeratis, quia illae consistunt inaequalitate istae in excellentia, vivi debimus. & hanc primam coclusionem iro probat quia de se patet. Secuda coclusio est,quod hae amicitiae quae colistunt in excellentia, uno modo inter sedisserui ut amicitia patris ad

filium differt specie ab amicitia quae est viri ad uxorem. & sic de alijs.Tertia coclusio est, quod hae amicitiae quae consistunt in excellentia dc in imparitate personarii disserunt alio mo- do inter se, ut amicitia patris ad filium,ab ea amicitia quae est filii ad patrem,& omnino amicitia superioris ad inferiorem ab ea quae est inferioris ad superiorem. F. t has duas coclusio nes vitiinas probat Philosophus simul & primum hoc pacto: Quorum virtute; & opera atq; ofiicia sunt distincta specie, eorum amicitiae disserunt specie: sed eorum qui sunt si periores excelletia,& eorum qui sunt inferiores opera vir tutes atq; officia sunt distincta specie: ergo & eorum amici tiae disserui specie. Patet ratio taliud enim est ossicium patris

ad filium.& aliud regis ad subditos & aliud viri ad uxorem,& item aliud patris ad filium, & aliud siij ad patrem.&sie de alijs dici potest. Alia ratione idem probare possumus hoc pacto, Eorii amicitiae qui amant propter ditiersa specie sunt distinae specie: sed excellentes & inferiores amant propter diuersa specie: ergo eorum amicitiae erunt distinctae specie.Patet ratio discurrendo per lingulas amicitias tales. Nam alia

ratione & ob aliud pater amat situ, quam princeps subditos,& vir uxore:& alia item ratione,& propter aliud pater amat

757쪽

filium,quam filius patrem.& sic de aliis. DA T Q v E eadem quidem utrique.JHaec est secunda pars huius capituli, in qua Philosophus ostendit quonam pacto amicitiae istae quae dicatur consistere in excellentia, durare & permanere possint.

Quod non fecit in ijsaniicijs supradictis quae consistunt in ipsa aequalitate,quia ibi si seruetur aequalitas facilius c5struseri possunt, hic autem ubi est tanta distantia seruari possunt difficilius: quare inaequalitas quae est in istis,redigenda est adaequalitatem quandam si debeat conseruari & constare ami-ςitia. Probatur, Si omnis amicitia consistit,& conseruatur aequalitate, profecto & ea amicitia quae dicitur esse in excelletia, consistet & conseruabitur aequalitate. At primu est, ergo& secundum. Consequentia probatur,siue coniunctu, nam id quod competit omni amicitiae competit etiam alicui amicitiae, ut isti quam nunc a fieri: at omni amicitiae competit ae qualitas, ergo &isti .sed duplex est aequalitas, ut ad nostrum propositum spectat,aut quantitatis,aut rationis. Istae igitur amicitiae secundum excellentiam dictae non possunt conseruari aequalitate quantitatis, id est secundum arithmeticam proportionalitatem, ut ita loquar quia alter est superior autero dignitate, & conditione vitae: ergo seruari poterunt aequalitate rationis, id est secundum geometricam proportionalitatem &similitudinem rationis,ubi attenditur comditio personarii,ut alibi dictu est. Meliori enim & praestatiori plus debet tribui,& ideo melior & praestabilior plus amari debet ab minus praestanti,quam econtra. Dubitaret quispiam, quia hoc non videtur verit Nam pater est excellentior

filio inquantum est pater,& tamen magis diligit filiu qiuim filius patrem, ut experietia patet. Dicendum quod sententia Philosophi non est intelligenda simpliciter, sed amari hoc pacto, id est coli, de haberi in reuerentia,sicut praestabilior haberi debet ab eo qui est inferior. f AEQ v AL E autem iniustis ae amicitia. J Dictu est antea amicitia constare aequalitate.Hoc etiam dictum fuit antea de iustitia. nunc igitur dicit

Philosophus quod n5 simili modo est in utrisq;. Et ut intelligatur disseretia,notandu quod ,ut antea percepimus quaedaiustitia consistit in aequalitate secundum similitudine rationis geometricam & haec est iustitia distributiva: quaeda inaequalitate qualitatis secundusimilitudinem rationis arithmeticami

758쪽

ticam,&haec est iustitia comutativa. V er u cum iustitia distributiva sit reru publica ru,& pertineat ad gubernatione opti matum ubi atteditur virtus & merita personarii, videtur esse praestantior quam commutatiua ,& primo loco & gradu dignitatis collocada: quare p rinci pali or erit iustitia quae consi 1iit in aequalitate secudum ii militudine rationis geometrica, quam illa quae consistit in aequalitate qualitatis.In amicitia fit econtra,quia principalior est amicitia quae consistit in aequa litate quantitatis ubi erit c5mutatio aequa,& par pari rerer tur,quam ea quae consistit in aequalitate secund ii similitudinerationis geometricam, ubi attenditur excelletia personaria.

de hae sunt amicitiae de quibus nuc Philosophus loquitur. Dicit igitur Philosophus quod aequale in iustis,& amicitia diuerso modo se habet, quia in iustitia primo & principaliore loco attenditur aequalitas secundum limilitudine rationis,ubi consideratur dignitas. Secudario vero &secudo loco aequalitas quantitatis,ubi non habetur ratio personarum. In amicitia fit econtra,quia primo de principaliore loco attenditur aequalitas quantitatis, ubi par pari refertur,& mutua benevolentia. Secundo loco attenditur dignitas & aequalitas secun dum similitudine rationis,ut sunt amicitiae istae quae fiunt in ter superiores & inferiores personas,adeo ut vix constare possint,&non constaret nisi fieret adaequatio quaeda secundum similitudinem rationis:quare pro tanto dicuntur esse &coseruari amicitiae illae, pro quato aequalitas quaeda fit in illis. Ex quo patet quod amicitiae quae sunt inter personas aequales sunt principaliores amicitiae quia habent aequalitate quantit alis: de ex consequenti quanto minor fit distantia tanto est amicitia firmior,&magis propria: & quanto magis discedit ab aequalitate quatitatis, tanto est debilior,adeo ut in magna distantia no possit fieri amicitia.& hoc probat Philosophus tribus exeptis. Vnum est ut dei vel substantia ruseparatarum ad homines, qui tantu praestant nobis ut inter ipsas & nos noeadat amicitia proprie. Secudum exemptu est reguersa eos qui ipsis subiiciutur.tales enim non audent dicere se esse amicos regibus. Et tertium exemptu est optimo ru dc sapietissimorum hominu quibus ij qui sunt ignari & a virtute alienino audent affirmare se esse amicos proprie,quia in tanta distantia non videtur fieri aut seruari posse amicitia. ex quo

759쪽

eolligitur quod cum in magna distantia & inaequalitate non

possit consistere amicitia,quanto maior erit aequalitas & ae qualium personarum, tanto firmior & magis propria erit amicitia.&in his primum locum tenet aequalita, quantitatis, 3 ut patetriti iustitia vero econtra,vt vidimus. Dies talibus igitur non est. J Videtur soluere unain obiectionem Philo ..ωphus posset enim quis dicere: Si magna distatia amicitiam dissoluit, fieri potest ut alter anticorum fiat dignior&incipiat excedere alter una,&successive excedat: qii aerendum est quis terminus dandus sit exςellentiae,ut non uis loluatur amicitia,& quousque sertiatur. Nam cum alter incipit excellere, videtur destrui aequalitas quantitatis: postea vero cuin mutatum maximeque excellit,videtur etiam destitui aequalitas rationis quae fit secundum dignitatem. Ad hoc dicit Philos phus quod non dantur neque dari possi int cancelli & fines determinati , sed sufficit quod multis allati, ab altero & additis alteri,uel quae sunt in altero,adhuc in huiusmodi excellentia sernari potest amicitia: sed si maxima&lotigissima sit distantia, ut dei ad hominem,tunc non potest constare ami- citia de qua loquimur. Oves DE & dubitatur si amici v lint. JHaec est tertia pars huius capituli,in qua mouet & soluit unani dubitatione Philosophus,talem quae videtur ori es ex supradictis quia dixit amicitia dissolui ii alter amicoruVehemeter alter uexcedat,hoc videtur esse contra id quod dictum est amicti optare bonu amico. Dubitatur ergo utrum

illa sentetia sit vera, scilicet ut amici velint amicis maxima bona na si ita sit videtur exoptare dilIblutioneamicitiae quae fit per super excellentia quanda. sed hoc est absurdu, quod amicus exoptet amittere amicti suunt . Ex altera parte dicta est amicii exoptare amico suo maxima bona.quid ergo dicendum estphac dubitatione soluit Philosophus duobus modis. Primo modo quod veru est id quod antea dictu est, Amicum

amico bona expetere non tame propter hoc exoptare debet summu illii excessum longissimamq; distantia, sed bona huiusmodi ut no destruat amicitia, & bona quae pertinet ad natura humana, ut manere possit anticus,& seruari amicitia quoad fieri potest. Secuda sollitio est.quod amicus vult bona amico,non tamen omnia, sed ea quae competunt humanae

naturae: deinde dicit quod primo sibi quisque exoptat bona, deinde

760쪽

deinde amico,quia non videtur aequum vi exoptet amico bona quae sibi sint detrimento, & causa ut amittat amicitiam, sed quisque primo sibi vult bona, leinde etiam amico:& sic seruari posse videtur amicitia inter eos.

Quod amicitia magis consistat in amare quam amari. CAΡvT VIII. I Leris autem ob ambitionem, magis amari Dquum amare velle uidetur. Qua propter pleris amant ipsos adulatores . adulator enim inferior est amicus, aut fingit senile, Cr magis amare quam amari, Amari aute propinquit huic esse My .constat,asci, inqua,honore. quod quide pleris aikctit. No per se aure sed per accides videtur honore expetere. Napleris gaudent,cῖ honoratur ab ijs qui fiunt in potestatibus,propter spera. putant enim se si quo indigeat, id ab illis impetraturos. Gaudet igitur ipso honore, ut igno beneficii suscipiedi. Q ni autem appetiri a bonis viris atq; scietibus honorari,colirmare opinione eam qua ipsit hambent de se asectat. Gaudet igitur,quia si it boni, credentes eoru iudicio qui id dictit. Amari aule per se gaudent. QR propter praestabilius ipse ese quam honorari. viis debitur cr amicitia expetenda per seipsam esse. Videtur

aute magis in exhibendo amore,quim in suscipiedo con stere. Arguracto funt matres, amando gaudentes. NonNnussienans suos tollendos filios dant: er amant quidem scientes. ut amentur autem ab illis non quaerunt virus

feri nequeat sed fatis est ipsis, si in prosperitate uident istos esse constitutos. Amanis istos: es isti no possunt ob

ignoratione ea quae sunt exhibenda retribuere matri. cii igitur anncilia magis in uinudo consistat, Cr laudetur qui amant amicos, virtus amicoru uidetur ese amare. Qis I