장음표시 사용
771쪽
bia uir dominetur, in paucorum potestatem mutatur.preter dignitatem enim hoc scit, Cr non ea ratione qua praestabilior est. Interdum autem dominantur uxores, ob
amplitudinem paremon . Non igitur fiunt imperia obuirtutem, sed ob diuriis Cr potentiam, perinde atque in os paucorum fit potestate. Fratrum uero societas, similis est
cessu potestati. Sunt enim pares,praeter differentiam aeriistis . Quocirca si mulium aetatibus differant, non staterna inter ipseos sit amicitia. Popularis autem potens, in iis maxime habitationibus est, quae domino carent . Hic enim Oamnes sumi aequales. Et in quibos princeps est imbecillis: er unicuique inest potestas.
RE 1 autem ciuilis & publicae tres sunt species.JHoc est
quartu capitulum huius tractatus,in quo Philosophus posteaquam declarauit amicitiam consistere in socie tate,& quod amicitia & iustum circa eade versantur, & quod singulae societates ad ciuile reductitur tanquam partes adto tum: nune distinguit societatem ciuile in species suas,atq; eas declarat,& similitudine ipsarum declarare etia videtur societates rei familiaris:& hoc quia ad illas no soluse extendit iustitia,sed etiam amicitia. Nam in quibus foetetatibus est iustum, in ijs videtur esse amicitia. Diuiditur aute hoc capitulum in duas partes. In prima distinguit species rei ciuilis. In secunda societates rei familiaris. Dicit in prima Philosophus quod rei ciuilis tres sunt species, & rectae gubernationes, insuper trestras gressiones illis oppositae. Sed earu quae se recte habere dieiitur, prima gubernandi species est regnii, secuti optimatu, tertia quae Graece dicitur commode appellari potest censu potestas,quam communiter solent appellare reinpub. tribuendo ei nomen commune,& quasi generis nomen. Has tres species recte gubernadi post haec Philosophus inter se coparare videtur. & in primo gradu persectionis ponit regnu. In secundo optimatu potentiam. In tertio & infimo loco cessi potestatem, quam deterrima appellant. si copa tur cum optima, dccu ipso resuo:ideo dicit in textu, regnu
772쪽
esse optimum,censu potestatem deterrimam, id est minus bonam Nolanau quoa Philosophus in Politicis latissime loquitur de speciebus rei ciuilis. sed quantia ad hoc pr o positum 1 pectat,intelligendumquod tres sunt species rei ciuilis, sententia huius Philo1ophi,quantiis Plato reliquerit tertiam speciem, id est censu potestatem: & reprehenditur ab Aristotele eo in loco,quia ipsam omilit . Laudat autem ibi Philosophus ina gnopere ipsam regnum,&anteponit caeteris speciebus reiciuilis &publicae gubernandae. Vult enim redigere ipsam gubernatione ad viau, sicut hoc uniuersum uno guber natur, de
inde ponit in secundo gradu optimatum gubernatione, postremo ponit censu potestate.Omnes autem ij gubernatores proponere sibi debent felicitatem ciuitatis, & c5mune bonureipub. quo seruato seruatur respub. Sin Gotrii fiat, ilic oriu-tur transgressiones tres quae sunt labes illarum bonarum gubernationum. Nam i ex ad tyranni dem, optimates ad paucorum potentiam,censu potestas siue respub.ad statum popula reni delabitur . nam aut unus gubernat rem ciuilem & publicam,aut plures: si unus, optimus consulens bono reipublicae, ct tuae videtur esse rex:aut pessimus, referens omnia ad suum commodum, & tunc erit tyrannus: si plures, tunc aut omnes
ferme,aut pauci: si pauci , iterii aut optimi aut pessimi: sin opumi, tuc fit optimatum gubernatio: lin pessimi, tunc fit paucorum potentia: lin vero lint pene omnes,tunc aut sunt tribuentes aequaliter aut inaequaliter. Primo modo erit cessi potestas
siue respub. Secundo status popularis. & sic tot sunt species.l TRANSGRESs Io autem regni tyrannis est. J Disi inguit nunc Philosophus labes illarum rectarum gubernationum , & dicit primo tyrannidem esse labem, & transgressionem regni. Conueniunt autem regnum & tyrannis in eo quod in utroque est unus qui gubernat, in ali is maxime differunt. Tyrannus enim se in per proprium & suum, rex
commune commodum, & bonum eorum qui ab eo reguntur qiuerit. Et in alijs multis disserunt. Sed ponere possumus duas conclusiones secundum verba Philosophi. Prima , quod rex omnia agit pro utilitate, & eommuni bono eorum qui reguntur. Probatur: Ille princeps qui est ex sese sufficiens, & omnibus bonis ornatus est, omnia agit pro
bono eorum qui gubernantur ab eo: sed rex est huius
773쪽
modi: ergo rex agit omnia pro communi commodo & bo no populorum qui reguntur ab eo. rex enim proprie dictus rex debet esse optimus a regendo Latine, Graece βασιλευρa gradu populi appellatus, quasi populi semper rationem habere debeat. unde Homerus pastores populorum appellat reges. Nam si suae utilitati&commodo consuleret, non esset appellandus rex,sed potius quidam sorte princeps vel tyrannuS. Secunda conclusio,quod tyrannus est pessima forma gubernandae reipub. probatur ex eo, quia opponitur optimae εὶ gubernationi,ut patet. DE T ex optimatum potestate.J De clarata tyranide quae est labes regni , nuc declarat ira nigressionem&labem optimatum quae est paucorum potentia ob prauitatem principum reipub.pauci nanque sunt,& mali,ut 63 patet in textu. ss D ex ea quae est censu potestas. J Declarat nunc tertia labem, scilicet ipsius censu potest iis seu reipub. quae labes atq; tra ressio dicitur popularis potestas,& n5 fit magna transgresito.Notandu quod censu potρstas fit gubernatio in re ciuili hoc pacto,ut possint ciues gerere magistra ius secundu facultates &mensura census:quod si magna praestatur mensura census,ut excludantur pauperes,orietur paucorum potentia, quia pauci sunt qui magnas habeant facultates: sin vero mediocritas seruetur ut aequa ratio habeatur tam diuitum quani pauperum, tunc videtur oriri censu potestas: si minima praefinitur mensura censusvi sine discrimine fiat, oritur ista quae dicitur popularis potestas,& no fit ita magna trasgressio ut in superioribus. sed haec in Politicis latius patent.Vidimus igitur ex supradictis quod tres sunt species
bonae regendae reipub. tres etia malae & tra ressiones ipsarum.Veru sicut regnu est optima gubernatio in genere bo narum,& secundo gradu optimatu potestas,tertio respubli. seu cessi potestas: ita in genere prauaru eodem modo se o positae habet. Nam tyrannis quae regno opponitur est in primo gradu prauitatis,paucoru potentia in secundo,status popularis in tertio.&sic fiunt transgressiones ut plurimu,Vtin Politieis ostedit Philosophus. ΓsIMILI TvDINES autem
K ipsarum& quasi. J Haec est secunda pars huius capituli,in qua
Philosophus allatis iam antea tribus speciebus rectis gubernandae reipub.&tribus transgressionibus ipsaru, nunc affer
Ie videtur aliquas societates in re familiari similes illis tribus rectis,
774쪽
rectis, & non rectis.Primo igitur dicit Philosophus quJdsimilitudines ipsarum societatum ciuilium sumet quis in domibus,& in ipsa re familiari: veluti patris ad filios gubernatio est sinitiis gubernationi regis ad subditos, quanq pater quoquo modo videtur superare ipsum regem in benefici js clandis, habet tamen similitudinem, ut diximus: superat,inquam, quo ad unam personam qua est causa generandi ,educandi,&erudiendi.quanuis beneficia regu ad plures ex tedantur. sed si pater utatur filiis tanquam ser uis tunc fit transgressio qMeda similis tyrani. Addit aute quod hoc quide deseruis recium essevidetur,quia seruus,ut ipse dicit in Politicis, natura seruus esse videtur: & ideo non videtur alienum a natura si heri ser uis utantur ut seruis. sed iniquum faciunt patres si liberis utantur ut seruis.diuersa enim sunt imperia,ut dicit Philosophus,&diuersa dominandi ossicia. Nam aliud est paternum, aliud herile.Sed viri atque uxoris. Affert aliam societatem in re fa miliari, scilicet viri & uxoris: quae si recte se habeat, similis est optimatum potestati,quia hic tribuuntur ossicia secundu dignitate,ut etiam fit inter optimates:quod si transgressio fiat, erit similis paucorum potentiae,ut patet in textu. fAT vero cs fratrum.J Affert aliam similitudinem societatis in re familiari,scilicet fratru,quae si recte se habeat, est similis censu potestati ,excepto si plurimu distent aetatibus, quia tuc erunt quo quo modo paternς potius quam fraternae.Sinuero domus careat patrefamilias, vel sit ille imbecillis, tuc fit transgressio si nulls populari gubernationi, quia ibi oritur effrenata libertas.Notandum quod Philosophus dixit amicitiam in societate consistere, propterea attulit commode supradicta,&cum dixi siet omnes redigi ad ciuile, bene dixit istas familiares similes esse civilibus,ut postea ostendat in ijs omnibus esse amicitia,& sicut una societas est praeclarior altera ,sic & amicitia.
N unaquaque aule republica tantum amiciestis constat esse,quantum Cr iusti. Atque regis quidem amicitia ad eos qui reguntur, in
excessentia beneficij confistit. confert enim
775쪽
bonus ,euram ipsorum habet, quo benesese habeant: ut ovium pastor.Unde crHomerus Agamemnonem,popualorum nuncupauit pastorem. Tulis autem est er amicitia paterna: beneficiorum uero magnitudine differt .Est enim egendi causa pateri. quod maximum esse certu est, er enutritionis,ac eruditionis .Haec eadem er caeteris maioribus tribuuntur. Natura nanque pater filiorum, er aut nepoatum: Cr rex eorum quibus praesidet, imperium obtinet. Hae autem amicitia hi excellentia confistunt. quapropter67 er honorantur ipsi parentes. Et iustum igitur in his non idem est,sed quod agitat dignitas . Sic enim sese habet 68 er amicitia. Ei uiri etiam ad uxorem eadem est amicitia,Cr in optimulum potestate. est enim ut virtus postulat .Eι praestabiliori plus tribuitur boni, Exquod unicuis accoramodatur.Sic aulem sese habet er ipsum iustum. At amicitiast atrusimilis estsodalitia . sunt enim pares ais aequo 'les aediis. Tales aulem' eiusdem plerunque discipliηα,π- eorundem morum .similis est huic terquae est in η su potestate. Ciues enim pares essesolent,ac boni .Et qui αque nunc dominatur,nunc paret, craeque. Sic igitur est in To ipsis cr amicitia. In transtrinionibus autem, quemadmodum Cr iustum,sic er amicitia exigua est. ex minima est in ea quae est ps a. In iγrannide nunq; nihil aut perporum est amicitiae. In quibus enim nihil est commune imperanti atq parenti, nec amicitia est. nam nes iustu . Sed tale quide est,quale est artifici ad instrumentu. σ animagd corpus. cr hero ad seruu . Haec enim omnia,utilitate ri
776쪽
quam commune. Serum enim animalum est instri enisum. instrumentum autem inanimatus est seruus . Ad strin
ium igitur hoc ipso quo seruus est, non est amicitia: sed quo ζι homo . Nam omni homini tu iam quiddam est ad
omnem hominem, qui communicare secum legem,pactiorin spotest: quare ex amicitia, ratione qua homo est. Perparum igitur er in iγrannide est amicitiae atque iusti. 'In popularibum autem potestatibus plurim*m. complura pierum hissunt communia,cum mi pares.
IN UNA Q VAMVs autem republ. sic amicitia.J Hoe est coquintum capitulum huius tractatus, in quo posteaquam declarauit societates ciuiles & familiares, quodvehementer pertinebat ad declarandos gradus amicitiae: nunc ostendere intendit quomodo se habet ipla amicitia in societatibus istis.Nam,ut antea dictum est,iustum de amicitia in societate consistere videntur,&alterum cum altero simul crescere videtur atque decrescere,& esse magis & minus. Quod si societas sit vehemens amicitia quoque vehem ens esse vide bitur: sed cum societates sint diuersae, amicitiae & iusta diuersarum quoque rationu esse videntur ,ut patebit inferius. Di
uiditur autem hoc capi tutu in duas partes. In prima ostendit quomodo amicitia est in societatibus rems. In secuda quomodo sit in trasgressionibus. In prima igitur dicit Philoso phus t amicitia est in unaquaq; repub. licui&iustu. sicut igitur se habet iustitia in unaquaq; societate, sic & amicitia.Videtur enim esse talis & tanta qualis & quanta est iustitia.Ostendit autem in primis quod amicitia regis ad subditos est in ex cellentia beneficij,& talis videtur etiam esse paterna:excedit tamen ipsa paterna magnitudine beneficiorum, & ideo videtur esse vehementior:& haec non solum ad patres, sed etiaad auos referri possitnt. Excedit aute pater ipsum rege in benefici js dadis,scilicet in magnitudine. & hoc intelligendu est sicut supra etia dixi mus,si referatur ad viau. N a & si filius maiora beneficia suscipiat quam subditi a rege suo, tam e beneficia regu ad plures sunt dilatius se padut,ut est manifestu. ET
777쪽
iustii ministis non est idem. J Nam aliud videtur esse iustum patris ad filium,& aliud filii ad patrem, & sic regis ad sub
ditos. Nam in ijs iusta,&amicitiae,& societates,diuersaruni εῖ rationum elle videntur. svi Ri autem amicitia.J Declarat
nune Philosophus quona pacto amicitia viri ad uxorem est similis amicitiae qtae sit in optimatu gubernatione &societate, ubi attenditur virtus & dignitas,& secundu dignitatemo erit iustum,& amicitia,ut in textu late patet. ΓΑ T amicitia fratrum.JOstendit quod amicitia fraterna quae est velut io dalitia quaedam,quia tratres limul educantur, de seruantamicitiam ut sodales de quasi pares:ostendit,inquam,quod est similis amicitiae quae fit in societate censu potestatis siue rei 7o pub. ubi paritas quaeritur. OIN transgressionibus autem.JHaec est lectida pars huius capituli, in qua Philosophus ostedit quomodo se habet amicitia in transgressionibus societatum ciuiliu:& primo declarat quod in tyrannide quae transgression uest pessima,aut nihil est amicitiae, aut vehementer exigua. Probatur, ubi nihil est commune imperanti atq; parenti,ibi no est amicitia nec societas: sed in tyrani de nihil est comune imperanti atq; pareti: ergo iii tyranide no est amicitia nec societas. Maior est nota ex dictis Philosophi dicetis, quod ubi non est iustu, no est etia amicitia.Minor declaratur a Philosopho. Est enim perinde ut instrumeti ad artifice,&heri adseruu,&huiusmodi,quorun5 quaeriturutilitas a superioribus propter illa, sed pro se,ut possint uti illis pro sua comoditate propria: sic anima utitur corpore ut instrumento quoda.Sed hic oritur quaeda difficultas, quia non videtur veru sic se habeat dominus ad seruulicut se habet anima ad corpus,vel artifex ad instrunienturnam artifex est animatus, instrumentum est inanimatum: sed non est ad inanimata nec etiam ad irrationabilia amicitia, cum ista sint omnino diuersa, sed inter dominu & seruu videtur cadere aliqua amicitia
cum sint eiusdem naturae humanae. quare non videtur tenere
illa similitudo Philosophi Hane difficultate tollit Philosophus,ostendendo seruus potest cosiderari ut est homo,&item ut est seruus ad seruum.igitur ut est seruus non videtur esse amicitia a domino, quia tune videtur seruus esse veluti quodda instrumentum animatum: sed ad seruum & dominuux uterque est homo, potest esse aliqua societas dc amicitia,
778쪽
eum uterque possit subire leges&pactiones,& iustum cadat inter eos,& per conseques amicitia. Patet igitur quod in tyrannide,in qua principes vlutur subditis ut serui, parum vel nihil est amicitiae, quia etia abest iustu. IN popularibus au- ratem. J Declarat nuc Philosophus quomoda se habet amicitia in trasgressione illa quae est minus improd quani aliae,&dicitur popularis. Ostendit autem Philosoplius quod ibi plurimu est amicitiae, quod n6 est limpliciter intelligendu,sed respectu & coparatione aliaria transgressionu.quasi dicat plus est amicitiae i bi quam in aliis tra ressionibus,plus inqua in ipsa potestate populari,quia est ibi quaeda pa ri tas,& multa comunia popularibus,ut leges,iura,iudicia,suffragia,consueta dines. Notandu quod Philosophus declarauit amicitia si qua est in tyranide,dicendo ea esse exiguam vel nullam,& etiam ea declarauit quae est in populari potestate : sed nihil dixit de ea quae est in pauco r u potentia, quia cognitis extremis facile cognoscitur id quod medio modo se hanet. Na si in tyranide paru vel nihil,in populari multu respectu aliaru tra ressio num, percoseques percipi potest quid sit in paucorupoleti
De amicitia sodalitia,& filiali.
Mnis igitur amcitia ut dictu est in socieri prute consistit. consanguinea autem qui1piam
seiunxerit ac sodalitia .c iuium aute amiciatiae, Ercontributu, eri ut nauigantiu, Crquotquot sunt tales, magis in societate consist t. nistia putatione quasi quada constare videntur. I nter has quisepiam Cr hostiolitiam collocauerit. confingulaea uero ramultiplex est. Pendet autem omnis ex paterna. Parentes
enim diligunt natos ut aliquid sui: nati uero parentes ut
aliquid existis. Atq; magis sciunt parentes eos qui sunt ex ipsis,quam nati e ese exissis. Magus coniunctum
est id ex quo natum est ipsi nato,quam factum ei quod stiscit. Est enim ei ex quo est ortum,propria id quod ex ipso
779쪽
ta oriam: ut dens,crimis, quiduis habenti. miluinteriisto id ex quo om sint,aut minus. Accedit eodem ertemporis longitudo. Parentes enim natos continuo dilia glint.illi uero parentes,incremens tempore susceptis, σ74 mentis comprehensione, uel sensus. Ex his autem patet Ps Cr cur magis diligant matres. Parentes igitur natos vis
ipsos amant.quinans ex ipsis sunt orti, sunt quasi ipsi
το in separatione. Nati uero parentes ut orti ex istis .Fr tires autem sese mutuo diligi liquod ex eisdem fuit orti. Idelitas enim quae est ad illa,idem inter ipsos scit. Qv propter e dem sanguinem dicunt, σὴirpem,ta' talia. Sunt igitur quodammodo idem er in diuisis. Magnu auutem ad anacitiam est er enutritos fumi esse, er aetatis aequalis. Aequalis enim aequalem delectat,er φὴ finis
itares sodales sunt.βt idcirco fraterna amicitia sodalitia γγ finalis est.Patrueles vero,caeteris propinqui,ex his fumi coniuncti,propterea quod sunt ex eisiem. Ais alis in gis,qlij m M sint ex eo coniuncti,quia prope est aut di78 stat origo. Amicitia autem quaestioru est ad parentes, erhomimum ad deos: ut ad bonum estatq- excellens.Na in m a beneficia cotulerunt uerunt enim egendi Gufa,er climenti, ac educationis. Habet autem Er voluptatem erutilitate talis amicitia magis quam extraneorum: quantora aer vita coimnior ipsis est. Sunt autem er in fraterna amicitia ea quae eris sodalitia sunt: er magis in bonis, cromnino in tralibus quanto coniuncti sunt magis, Wis ob δQ ortu sese inulis diligunt.Et quanto sunt magis finitimmorum,qui ex eisde sunt orti, er mul nutriti, Cr sim,
liter educati,ac eruditi.probatio enim quae quide si iem' pore,plurima est atq; 'migma.Sunt etia er caeteris inco angi eis ea quae ad amicitia altinent,uι rationa coimpcratio
780쪽
umicilia uidetur inesse. homo nans natura coniugale in gis est,quam ciuile: quanto prius er necessariu magis sdomm,quam civitas, er procreatio comnior an aliabus. Atq; caeterorum quidem anι malium,hic societatis est Sa terminus. homirnes autem coniugium subeunt non solum procreationis, sed eorum etia gratia quae ad ipsum conserunt uitam. Oscia naq coiinuo sunt diuisa,atq; alia uiri, alia sunt uxor s. Opem itaq; sibi mutuo strunt,res prora prius incommune ponentes. Quapropter hac in amicitia Mutilitas inest, aloe voluptas. Erit autem Cr ob virtutem,
etiam amicitia, si boni stit. est enim viriusq; uirtM: atquο hoc ipso gaudebunt. Filij autem parentura vincula sunt, CT nex s. Idcirco CT citius ij qui carent liberis dissol. nuntur. Filii nanque bonum, est utriss commune. ipsum
autem commune continet. Quaerere vero quonam modo assium uiuendum est cum uxore, CT omnino amico cu amiaco,nil aliud est, quam quaerere quomodo ivstum est. Non enim idem iustum uidetur amico ad amicum: nec ad ali man, er sodalem,ac condiscipulum esse.
OMNis igitur amicitia sicuti dictum est. JHoe est sextu ra&vltimum capitulum huius secundi tractatus in quo postquam distinxit societates civiles , ct tribuit ei, similes societates rei familiaris in quibus etiam est amicitia dc dixit omnem amicitiam conii stere in societate, nunc seiungit & diuidit amicitias inter se, ita quod aliae magis,aliae pa-αionibus conlistunt. Nam et li omnes in societate sint constitutae, tamen aliae natura magis,aliae pactionibus & electicine magis constare videntur. Cum ergo variae sint causae& va riae amicitiae, merito sunt distinguendae . Diuiditur autem hoc capitulum in tres partes quae suis locis patebunt. In
prima igitur parte Philosophus praemittit id quod saepius 'MA