장음표시 사용
761쪽
ETHICORVM cr amicitia taliu est stabiliri .Hoc aute modo er quisvini inaequales, maxime Aerint amici. aequales enim feri poses t. aequalitus aute er militudo est amicilia. Et maxime quide eoru similitudo quisimiles fiunt uirtute. na cum stabiles per seipsossint, eν tales inter se furit . ex nes india gent prauis,nes talia subministriti quis potius etia proahibent. Est enim bonoru hominu neque ipsos delinquere, nes amicos permittere praua subministrare. Praui aute
stabilitate quidem non habet,quippe cunes Ab Uicto
miles perseueret. breui uero tempore signi amici,sua gaudentes mutuo prauitate.Vtiles aute er iucundi permanet magis . permanet enim quous' uoluptates aut comodas sq bi mutuo praestant .Excotrar salite maxime videtur ea
fieri amicitis,quae ob utilitate esticitur. Na sit amicus pauper diuiti, ac indoctus scienti. cuius enm quis indiget,id lectans aliud a ret pro ipso . huc trabere quispia Cr
maiore adamatii, Cr pulchru ac turpem potest .m propter Cr amatores ridiculi uidetur interdi edium
esse censentes perinde amari ut amat. At si similiter quideamabiles sint, amandi simi frrige ut censetur uero nishil amabilis habeant,ridiculm est pro icto, sese ut amat
amari oportere censere. Fortasse autem nes contrarium
per se contrarium appetit, sed per accidens. Appetitio uero,ipsius est medii. hoc enim est bonam. ueluti ficco, non ut humidusat,sed ut accedat ad medium,er calido, Cr caeteris simili modo .Sed haec quidem missa jaciamus.
Non enim ad hunc locum accommodantur.
C O M M E N T. E R. I Q v si autem ob ambitionem magis amari. Hoel est secundum capitulum huius tractatus in quo Philoso1 plius posteaquam declarauit quomodo amicitia aequalitate
762쪽
litate seruatur,& soluit quasdam dubitationes: nune ostedit quomodo amare & amari se habent ad amicitiam. Nam in amicitia est amor activus,ut ita loquar,& passivus,de quibus fieri consideratio debet. Diuiditur autem hoc capitulum intres partes quae suis locis declarabuntur. In prima autem parte vult comparare inter se amari & honorari.sed dicit in primis quod nonnulli quaerunt potius amari quam amare pro pter ambitionem:& ostendit hoc quoda signo adulatorum, quos illi qui amant volunt magis amari quam amare, &plerique homines sunt huiusmodi: ergo plerique magis amari
volunt quam amare.Secudario probat ex eo quia amari videtur esse propinquum ipsi honorari, sed plerique propter ambitionem ex petunt honorari, ergo amari. f A T v E si non per se honorem. J Comparat nuc Philosophus ista duo inter se,scilicet amari &honorari,&ostendit quod praestabilius est amari. Illud quod per se expetitur est praestabilius
quod expetitur per accidens: sed amari per se, honorari au tem per accides expetitur:ergo amari est praestabilius quam honorari.Maior est nota.Minor declaratur a Philosopho,
quia omnes qui cupiunt honorari , expetunt id ob aliquid aliud: si a principibus &iis qui 1 unt in potestatibus costituti,
propterutilitate expetere videtur:sin vero a bonis & sapientibus,expetunt id quasi testimonium quoddam, &iudicium quo confirmare gaudent opinione quam de se habent,&de virtute sua,&gaudet tali honore propter aliud, id est ut eua dant certiores de sua virtute:vnde in primo honorem sequi videntur, ut se bonos studiososque esse credant. Itaque a sapietibus,&apud illos qui ipsos cognoscunt, & ob virtutem honoribus affici quaerunt, sed amari gaudent per se,ut dicit Philosophus.quare concluditur quod amari sit praestabiliusquam honorari, &ipsa ergo amicitia praestabilior omnino quam honor. I AT qui videtur ipsa amicitia magis. J Haec uest secunda pars huius capituli, in qua primo c5parat amare&amari inter se,id est amore activum & passivum, quorum uterque pertinet ad amicitiam, deinde ostendit quomodo conseruatur amicitia amore activo. Probat igitur quod amicitia consistit magis in exhibedo quam in suscipiendo amorem, duabus rationibus. Primu ex signo quoda,quia matres amant,&gaudent ipsae amare,& non quaerunt amari ab illis.
763쪽
ex quo apparet ex ordine quoda naturae,i amicitia magis cosistit in exhibedo amore qui sitscipiendo. Praeterea in eo magis colittit virtus amicitiae in quo homines magis laudantur: sed inamado magis laudatur u in suscipi edo amore: ergo inamado magis colistit virtus amicitiae uin suscipiendo amore. Patet ratio,quia eos qui amat suos amicos laudare solemus,&benivolos appellare &c. Notandisi secunda ratio Philoso
phi videtur esse probabilior qprima. Nam illud exempla de
amore matru erga filios non videtur copetere amicitiae proprie dictae, cu illa sit beniuoletia mutua &c. Sed beniuolentia matrii est naturalis,haecaute ex electione,&metito laudatur,
ut dicit Philosophus. Noland ii praeterea q, amicitia est habitus, sed ab habitu prodit operatio: stili quid accidat habites respectu suscipietis,illud no erit operatio talis habitus,&cuiuscunq; habitus virtus colistit potius in actione, q in passione:
. ergo laus & virtus amicitiae magis inamare qin amari consistet.Item amare est in potestate & ar bitrio nostro:a mali autenon est in nobis: ergo praestabilius est amare quam amari, Scsa in illo magis conlistit amicitia. fu v ARE in quibus id fit. JDeclarat Philosophus quo pacto conseruatur amicitia peractu amandi,&ponit quatuor coclusiones probandas. Priina
est,quod illi qui amant ut decet, &ut dignitas postulat seruat aequalitate. ij sunt stabiles&permanetes antici. Probatur, Hiqui seruant aequalitate in amicitia sunt stabiles & firmi amici: sed hi qui amant ut dignitas postulat sunt huiusmodi: ergo qui amant ut dignitas postulat , sunt stabiles & firnii amici. Patet ratio ex verbis Philosophi in textu.Nam quando perosona excedit persona, ibi est inaequalitas, quae est redigeda ad aequalitate amando secundii similitudinem rationis & ut dignitas postulat. Secunda conclusio, Hi qui sunt similes in virtute per se, sunt stabiles & firmi amici: sed boni sunt similes virtute: ergo per se& de se sunt stabiles & firmi amici. Tertia conclusio , Hi qui sunt discordes inter se, sunt parum sta biles & perni nentes amici: sed vitiosi & praui sunt huiusmodi: ergo vitiosi & praui sunt parum stabiles & permanen tes amici. Quarta conclusio , Hi qui amant aliquid quod videtur amandum quanuis simpliciter non sit, magis sunt co stantes amici quam homines praui: sed qui contrahunt amicitiam ob utilitate aut iocunditate sunt tales: ergo sunt magis
764쪽
srmi & costantes amici, quam praui homines.Nam tadiu manere videntur amici quandiu mutua copensatio iocunditatis vel vialitatis manet,&ij videtur quoquo modo esse medii in ter prauos & bonos amicos, quia minus durant quam amici
boni, & magis qua in praui homines, & quam illi qui ob aliquam turpitudine fiunt amici. l AT vcro ex contiar ij, maxi s me. J Haec est tertia pars huius capituli, in qua docet quo pacto fieri amicitia potest ex oppolitis terminis:&1ic videtur . aliqua ex parte accomodare propolito tuo sententiam eoru qui dicebant quod amicitia constabat contraiietate, & quod
contrarietas erat causa amicitiae,ut quod terra licea amat imbrem.&reliqua. Philosophus igitur ostendit quod amicitia quoquo modo sit ex oppositis, ut inter pauperem & diuite &doctu & indoctu, tales enim amici videntur oppositi: tamen fit quandoq; inter hos amicitia quaeda,& ea praecipue quae est ob utilitate: mitius aute illa quae est ob voluptate,quae fit quoquo modo inter amantem & amatu,& turpem & pulchrum, licet non lit appellanda amicitia. Post haec infert unu obortu siuecorrelariu ex dictis, quod amatores ridiculi videntur Interdum si expetunt amari sicut de amant. Se reliqua quae patet in textu. Sic igitur contrarietas quoquo modo locu habet in iis amiciti js quae tamen non stat dicendae amicitiae:at in amicitia bonoriivbi summa cocordia est & morti similitudo,co trarietas locum habereno potest,ut est manifestum. Fortasse autem neque contrarium. Soluit tacitam obiectione Philosophus, quia dixit quandam amicitiam aliquo modo constare ex contrari js: sed cum amicitia constet inter duos quoru alter amat & appetit coni rariti suu:ergo videbiturWaliquid appetat corruptione tui ipsius. Na cotraria sese mutuo cori sipunt. Vnde si iiccu appetit humidii, videtur appetere corruptionesti,cum no possit idem esse stinui siccii & humidu. Hoc autem videtur absurdia, quod aliquid appetat corruptione sui.quareno videtur fieri posse ut aliquo modo vita amicitia constet ex contrariis. Ad hac obiectione respodet Philosophus. Ex qua responsione etia patet quid sit priscis dicendu cum contraria suum appetere aiunt. Dicit enim Philosophus quod contra rium non appetit contrarium simpliciter& per se sed per accidens.&talis appetitio revera est cupiditas medij vel appetitio medit, ut v nuni contrarium redigatur ad mediocritatem,
765쪽
quod videtur sibi esse congruum ut sicco, non ut fiat humidum sibi est expetendum per se, sed ut ad medium redigatur. Sed haec consideratio, dicit Philosophus, sicut etiam dixit in principio libri, tra reditur fines huius scietiae moralis, nam Pertinet ad scientiam naturalem,& ideo est omittenda.
De ciuili amicitia. C A P v Τ IX.
Idetur autem amicitia, er iustum ut in principio dix vi circa eade s in eisdem esse. In omni nanquefocietate iustam aliquid, ta anmcitia ebe uidetur. I taque er amicos apis
petant,sitimi nauigantes, σ comm uilones, aeteros omliter socios. Atque qualenus communicant, eatenus est amicitia. π iustum erilin eodem modo. Et prouerbi recte, ea quae sunt anmcorum, comi nia dicit esse .amicitia nanque in communicatione societates consistit. Atq; fratribus quidem sodalibQq cuncta communia seu t. caeteruautem definita, o alijs plura,alijs pauciora. σ amicitiauues rium enim aliae magis,aliae minus amicitiae sunt. Dillerunt autem er iusti. non enim eadem sunt parentibus ad Ollas, Cr fratribus inter se,nequesodalibus atque ciuibus .er ms7 caeteris militer amiciti js. Diuersa igitur sunt cr iusti ad horum singulos. Et incrementa suscipiunt, quod furit ad
magis amicos. est enim grauius sodali, quam ciui pecuniaci strae. σfratri,quam extraneo opem non erre: ta' patrem quam quenuis aliam pulsare . crescit autem Ur irastum cura amaelitu onil,quippe cum fit in eisdem, συθ 8 que sese extendunt. At uero societates omnes, similes sunt partibus sociemus ciuilis. Nam ob utilitatem aliquam conveniunt homines, cr aliquid eorsim consequuntκr, quae cd uitam constri t. ciuilis quoque societas,gratia utilitatis ab initio constitui permanereq: uidetur. hoc enim σ
766쪽
LIBER OCTAVUS. γιγtitores legum coniectant: er iustum id inquilini esse quod publice prodest. c aeterae igitur socientes per partes utili
tate appetunt. nautae quide eam quae ex nauigatione prouenit, acquisitionem,imquam, pecuniaram,aut aliquid tale. nalites autem eam quae fit ex bellosue pecvmiam, rue viactoriam, siue ciuitatem astrctent. Eodem modo contribuisitas Cr populares . Nonnullae autem societates gratia uois Iuptatis constant. ut eorum quisbmi choros exercent, G Laestis,
iusias: sinalia. π eorum qui pecuniis conferunt ad conui τῶν
uia sibi paranda. hae nunque sacrifici 1 conuictusq; causa
sunt. Omnes autem hae sub ciuili societate collocantur. 69 Non enim praesens commodum ciuilis affectat, sed ad orimnem vitam .Atque sacrificia Crcoerus circa hae ciunt, honorem dijs tribuentes, Cr sibi Uis requiem praestantes cum uoluptate. Vetusti nanque yacrificia, convent sqpoststugum perceptionem ut primitiae celebrantur. hoc enim in tempore maxime otio indulgebant. Societates diatur uniuersae, partes ciuilis esse uidentur.Tales autem ami
citiae,riles societates sequuntur.
Utv ετ vR autem amicitia&iiistsi. JHoc est tertium capitulit huius tractatus,in quo Philosis plius posteaquam
declarauit partes amicitiae quae consistunt in excellen tia,& quomodo amare & amari se habent ad ipsam amicitia,&soluit obiectiones nonnullas, ut vidimus: nunc considerat& declarat quomodo amicitia ipsa conlistit in societate. Di uiditur aute hoc capitulit in duas partes . In prima iacit quod dictum est, scilicet ostendit quo pacto amicitia conlistit in societate. In secunda declarat omnes societates esse similes so- dietati ciuili,&ad eam redigi tanquam partes ad totii. In prima igitur parte secundum sententiam expositorum, probat quod omnis amicitia consistit in societate hoc modo: Omnis
iustitia & iustum consistit in societate: sed omnis amicitia consistit quodamodo inhs in quibus coiistit iustum: ergo omnis amici
767쪽
amicitia colistit in societate.probat etia ide alia ratione sumpta ex modo loquendi. Nam homines appellant suos socios in aliqua re agenda, appellant dico amicos, ut comilitones sese amicos appellant, timiliter&nautae: hoc autem est indicium quod amicitia conustit in societate,& quo magis est societas eo magis videtur este iustitia,& iustum,&amicitia. Ostendit etiain idem comuni prouerbio quo dicitur quod
ea quae sunt amicorii sunt c5m inia,quod n0n esset nisi amicitia consisteret in societate dccomunitate. Hanc partem expositores introducunt eo pacto quo diximus:& qua lauis rationes sint verae tamen non sunt fortasse ad intentione Philosophi, quia mea sentetia Philosophus potius probat quod
amicitia&iustum circa idem versantur,de in eo de conlisiui,
ut per hoc concludat quod amicitia quaedam est etiam ciuilis sicut iustitia.& probat in primi, quod amicitia &iustii versantur circa eadem,& in eisdem colistunt, hoc pacto: Ea quo colistunt in societate, circa eadem versantur ,&in eisdem conlistunt:sed amicitia & iustu consistunt in 1 ocietate: ergo amicitia & iustu circa eadem ver fantur, & in ei ciem coiislut: minorem autem qua dicitur amicitiam & iustum consistcre in societate, probat rationibus 1 upi a allatis,&prouerbio il-ss locommuni,&exemplis illis vividimus. D DIFFERvNr
autem &ipsa. JProbat nunc Philosophus quod iusta differunt, de hoc probat exemplis: quia aliud est iustum patris ad filium,3c aliud inter fratres,& sic de alijs. quod si iusta diuersa,&amicitiae erunt diuerse. Ex quo probari videtur quod iustitia&iustuversantur circa eademos aute introducere possumus quod liaec sit probatio illius minoris supradictae &lamicitia & iustu colistit in societate, quia amicitia & iustu va.
Iiatur ratione variaru societatu,ut patet exemplis patris ad
1 filium.& sic de alijs. nivgKs A igitur. J Probat insuper
Philosophus, quod iusti&iniusta non solum fiunt varia in diuersis amiciti js & societatibus sed etiam incrementa suscipiunt, ut patet exc5trario, scilicet ab iniusto, vel iniuria. Nam maiorem videtur facere iniuriam si filius pulset patre quam fiextraneum r&ficut est de iniusto , ita videtur esse sequi de iusto mos autem introducere possumus hanc parte quod probetur iustum versari circa eadem circa quae amicitia, & in 1ocietate consistere ex eo,quia ambo similiter incrementa,
768쪽
i menta de decremeta suscipiunt, & magis & minus sunt iusta,& amicitia secundu diuer fas societate, , ut exemplis patris ad filium,& fratris ad fratrein, & similiuni percipi potest. Nam
licotentio quaedam & comparatio fiat, ut inquit Cicero,quibus plurimum sit officium tri buendunt, principes sunt, patria& paretes, proximi liberi &c. Quare haec, ut diximus, gradus suscipiunt,&incrementa & decrementa secundu diuersas societates,ut huiusmodi exemplis patere potest. OATo vaso Scietates omnes similes.J Haec est secunda pars huius capituli, in qua Philosophus declarat omnes alias societates similes esse partibus societatis ciuilis, S ad eam reduci tanu parte, adsilum totum:& primo ostendit quomodo conueniunt, dein de in quo differiit. Nam sicut primo similes,quia societates &conmeritiones omnes videntur respicere aliquod coinodum dc utilitatem aliquam,& idem fit in 1 ocietate ciuili. Nam de legumlatores publicam utilitatem respiciunt atque comunem: aliae quoq; societates particulares similes sunt in eo quod utilitatem commodumque affectant,ut nautaru& militii societas, Raliae quas in textu aperte tagit Philosophus. Sunt autem nonnullae quae constare videtur gratia volup tatis,ut sunt eorum qui simul exercent choros, ct conuiuia , & haec fieri videntur gratia sacrifici j & conuictus : sed& ciuitates quoque solennia faciut sacrificia,& festos dies celebrant, verum ex altera parte societas ciuilis. Et istae particulares differunt, quia illae versantur circa particulares utilitate, & commoda, civi lis vero communem utilitatem & omnem, no autem partem quaerit,& ut illae reducuntur tamen ad eam sicut partes ad totum. so MN Es autem hae sub ciuili. J Declarat Philosophus is quod omnes istae particulares societates sub ciuili collocari videntur tanquam partes sub toto,& excludendae sunt prauae societates, ut coniurationes,& factioso mim hominum contentiones. aliae autem,ut diximus,ad ciuilem reduci vi dentur. Probatur, Omnis societas quae est ob particularem utilitatem eollocari videtur sub ea quae est ob totam : sed societas ciuilis est ob totam & communem utilitatem, aliae vero particulares ob parte: ergo aliae particulares collocari videntur sub ciuili societate,& ad eam redigi laquam partes ad totum. Patet ratio quia sicut se habent partes utilitatis ad totatam utilitate: ita societates quae sunt circa partes utilitatis ad socie
769쪽
societatem quae complectitur totam, singulae autem societa tes respiciunt proprias & particulares utilitates, ut exemplo nautarum,& commilitonum & similium declarauit oso
phus uilis vero non praesentem, perpetu oad fierootest,& comunem utilitatem vitae humanae affectat . insa: quis afferat societates quae fiunt ob iocunditatem,istae quoque partem quaerere videntur, & propriam non totam,&cOmunem: ciuilis vero communem relaxationem quaerere videtur. unde prisci solebant sacrificia &coetus instituere post collectionem fructuum. Postea affert tanquam coclunonem quod omnes huiusmodi societates particularps sunt partes cirilis,& quod amicitiae tales sequuntur societates huiusmodi. Nam erit amicitia ubicuque est locietas, liue ob utilitatem 1-ue ob io cunditatem,& erit quaedam amicitia respectu totius,& communis utilitatis,& iocunditatis, & ista erat cuniis ana citia.Vnicuique nostrum,ut inquit Cicero, chari sunt parentes,chari sunt liberi, propinqui, familiares, sed omnes ominnium charitates patria una complexa est.& reliqua.
Ei autem publicae, tres sunt θecies, Cr loliisdem etiam transtriniones exquasi labes ilis lariam. Et illae quide sunt, gn*m,Cr optiuinorum potestas, π tertia est ea quae e centibus fit. auum censu potestatem dicere, accomodat Maetur.Plurimi autem rempublicam appellare consueuerint. Atque harum opima quidem est Regnum: deterrima a est ro censu potestas. Transgresio autem regni 1 demourannis est. In utraque enim unus est princeps sed inter eo se plurimum differ t. Nam orannm quidem busim, x
im eorum qui ab Ni re tum considera conro . Non est enim rex,nisisit exsesesufficiens, σ bonii mai
bus antecellat. Talta aulem nullin indiget rei. non ergo
sum ipse, sed eorum qui reguntur uli tales conjiderat.
770쪽
LIBER OCTA V V s. primi litans talis non est, sorte potius quidam est princeps
quam rex .Tγrannta aute est contraria regno. m nunc
bonum sequitur ipse tγranus. Quo magis patet ipsam esse pestinam. Pesimum enim id est quod est contrarium optimo .Fit autem in tγrannide ex regno transgresse. Drunis ms enim priscipatus est pravitas, in quo unus est prinis ceps .Pratius autem rex t orannus. Ex optimatam uera si
potestate ad paucoru potetiam' re stre io, uitio principum, qui res civitatis praeter dignitatem distribuunt, er cuncta bona sibi uel plurima tribuunt, Er magistratus semper eisdem pluinimi diuitiasjacientes . pauci igiturCrpraui pro optimis dominantur. Sed ex censu potestate ad Opopularem fit transgresila potestatem. Sunt enim hae finit C.nam σ censu potestas, multitudinis esse solet: crpares sunt omnes qui sunt in censu. Minime uero praul est popularis potestas .parum enim reipublicae transtreaditur 1peciem. Res igitur publicae hoc maxime modo mutantur. Minima enim sic atquesci ima fit ipsarum narratio. Similitudines autem ipsarum er quasi exempla quiso piam ex is dometbus accipere potest.Societas enim patris
adflios, regni prae se stri estigiem. Nati nanque patri
sunt curae. Hinc ex Homerus Iosem patre appellat. Ipsum nanque regnum, imperiam est suapte natura paternum. Patris autem apud Persas imperiam orannicum est. suis enim flijs ultitur ut βταου. Heri etiam ad seruos ιγranniacum est. nam is ipso utilitas agitur heri. Atque hoc quiadem rectum esse uidetur sed Persarum aberrat. diuersoαrtisi enim diuersasunt imperia. Viri autem er uxoris fora cietas natis optimatum potestati uidetur . pro dignitatenatis uir praesidet, Cr in ijs quae vir a decet. quae uero ori accommodantur haec illi tribuit. Quod β is omni.