장음표시 사용
781쪽
dixit quod omnis amicitia cosistit in quadam societate:tame
aliquis merito distingueret amicitiam consanguinea &sodalitiam a caeteris amicitijs, quia ciues & contribules,&similes ut etiam sunt hospites, videtur habere societates constantes pactionibus. Confanguinea vero & sodalitia no eodem pacto. quare distinguedae sunt iste amicitiae, ut aliae magis,aliae minus in societate conlist ut, & ut aliae sunt quoquo modo in societate naturali, ut est cosanguinea:sodalitia vero quia videtur oriri ex couersatione sodalium a primis incunabulis, qui simul & nutriuntur & erudiutur,distinguitur ab illis aliis simul cum ipsa e5sanguinea:aliae autem in quadam pactione&conuetione consiliunt. Notandum quod amicitia quae est inter propinquos & consanguineos habet causam naturam eiusdem sanguinis,&eandem stirpem,&secundu respect iam quem habent ad illam fit coniunctio&amicitia: sodalitia habet causam conuersatione a primis incunabulis incoepta,quq videtur quasi naturaliter esse cotracta,& non ex electione: at ciuiles & contribules & huiusmodi,ex electione & pactionen videntur constituere amicitia. O CONsANGvINEA autem amicitia. J Haec est secunda pars huius capituli, in qua incipit determinare de amicitia quae est inter cosanguineos &propinquos, affer edo non ullas cosiderationes de ipsa. Est enim
multiplex,&multifaria ob multos gradus propinquitatis dicuntur tales amicitiae: omnes tamevidentur pedere & originem ducere a paterna,& in hoc couenire quod eode princi pio fluunt.& primo incipiedo ab amicitia paterna affert ratione mutui amoris inter se: deinde. comparat amicitias seu
amationes istas, scilicet ea quae est patris ad filiit,&ea quae filij ad patre,& ostendit quod parentes magis amant filios quam
filii amet paretes tribus rationibus.Prima ratio,Quo magis quiscognoscit causam ob qua amat, eo magisvidetur amare: sed paretes niagis cognoscut causam quare amat filios quam filii quare amant parentes: ergo parentes magis amant filios quam ecotra amentur ab illis. Patet ratio, quia paretes amant filios, quia sunt ipsoru aliquid: filij vero amant parentes,quia sunt ex illis. Magis aute cognoscut paret es hac causam, quia sint orti ex se quam nati,quod sunt ex illis. Secuta ratio, Quo magis est aliquis coniunctus alicui,eo magis amat illu: sed parens est coniunctior fili js quam filius pareti:ergo parens magis amat
782쪽
gis amat filium quam ametur ab eo .Na videntur sese habere ut totum se habet ad partem: pater enim est ut totum quoddam generans, filius ut pars quaedam generata quae videtur contineri a toto, sicut dens vel manus cotinetur ab eo qui habet illa,& habes est propinquior eis quam ea sint c5iunctiora,magis enim distare videtur filii,igitur sunt ut partes quae- dam seiunctae.Tertia ratio,Qui longiore tepore amant,vi dentur magis amare quam qui minus: sed parentes longiore tempore amant filios quam filij ament paretes: ergo paret es
magis amant illos. Patet ratio,quia amicitiae videntur tepore
suscipere incrementa. Ex iis autem patet cur magis. J Vi- 7 detur ex supradictis oriri ista pars,qua ostedit quod si amor
paternus comparetur cum materno,maior videtur esse maternus secundum rationes supradictas,id est duas, scilicet.Et quia matres magis cognoscut filios suos quam patres,& quia longiore tempore amat,ex eo quod prius incipiunt, & ideo secundu istas duas rationes quae supra allatae fueriit ad ostendendum quod maior erat amor parentum erga filios quam econtra, percipi etiam potest cur matres magis diligat natos quam patres diligant eosdem. sitis v PER parentes. JRe- sdit ad illam sententiam superiorem concludendo quod parentes magis amant filios quam ametur ab eis,quia amant natos quasi seipsos distinctos tamen quasi separatione. Notandum quod amor quo quispiam seipsum amat est vehementi iasimus,& talis videtur esse causa,vi Philosophus dicit inferius,
caeterorum amorum quibus amamus alios.cum igitur parens
amet filium ut aliquid sui, videtur seipsum amare: & ideo ta lis amor est vehente tissimus. DFRATRES etiam sese mutuo Isdiligunt.J Declarata amicitia patrum ad filios & filiorum ad patres, nunc declarat aliam consanguineam amicitiam, id est fraternam:& ostendit quod fratres sese mutuo diligunt quia sunt ab eisdem paretibus atq; ex eo sunt quodam odo idem. Probatur, Quaecunq; sunt uni & eidem,tertio eadem, illa inter se sunt eadem: sed fratres sunt parentibus eadem : ergo idem erunt intense Nec est intelligendum quod sint omnino idem,sed inquantu referunt ad illud tertium, id est ad parentem, & identitas parentum facit ut fratres sint quodammodo idem inter sese. unde dici solet quod fratres sunt eadestirps , & idem sanguis, & idem quodamodo in diuersis cor-
783쪽
poribus.Postea affert aliam causam quare fratres habet amicitiam vehementem inter se,& dicit educationem, quae fit sis mul,esse etiam caesam ingentis amoris, quia ut prouer bio dicitur:aequalis aequalem delectati unde etiam oritur sodalitia, cui similis esse videtur traterna amicitia, ut patet in tertiun P ATR v E L E s vero caeteriq;.J Affert amicitia alioru propinquorum successive per rectam linea qui sunt coiiancti inter se, quia sunt orti ex eisdem ,&ah, magis vel minus coniuncti secundum propinquitatem vel diliantiam eius unde originem habent. fAMiciri A autem ea quae filiorum est. l Quanain proprietates affert Philosophus quae videntur copetere supradictis amicitijs consanguineis, &propinquorum. dc primo ostendit quod amicitia filior uad parentes est amicitia ad aliquod excellens & bonum. Habet enim ter nituum bonum atque excellens. itaque consistit in excelle tia,& hoc patet: quia magnitudine beneficiorum pater excedit filium, mirum in modu ob generationem, & alia quae dicit Philosophus. Secunda proprietas est, quod ista amicitia habet maiorem iocunditatem tum etiam utilitate quam amicitia eoru qui non sunt coniuncti. Primo enim vivunt simul. praeterea parentes vident assidue filios,& fili j parentes sibi quoq; inuicem prosunt,& omnino eorum vita cum silcornunis, utilis est atq; iocunda. sues Tautem&in traterna amicitia. J Affert proprietates fraternae amicitiae dicendo quod ea fere omnia quae sunt in amicitia sodalitia sunt in amicitia
fraterna ut educatio,eruditio,&huiusmodi: quae omnia sint in amicitia fraterna,& praesertim bonorum fratrum. Deinde affert aliqua ob quae huiusmodi fratrum amicitia conseruatur. Primo quia ab ortu sese mutuo diligunt,& quia similium morum sunt tales boni,& quia simul sunt nutriti & educati,&alia quae dicit Philosophus.ex quibus fit vitalis ami- eo citia sit firma & constans. si Mici sunt modo.J Breuiter tangit proprietates a micitiarii reliquas quae sunt inter cosaaguineos. Sunt enim diuersae prout propinquiores aut loginquiores sunt in gradibus.& ideo dicit,ut ratio postulat: scili- licet sunt magis&minus, ut ratio& propinquitas postulat, quae est inter eos proportione seruata: omnes ta inedicet alii magis,alij minus, iure naturae eoiuncti esse amicitia debent. Saguinis enim coniunctio,vi inquit Cicero,& beneuol Etiadeuincit
784쪽
decinest homines chari tate. Magnum est enim habere monumenta maiorum,eisdem v ti sacris,sepulchra habere communia,&c. sv IRo autem dc uxori natura nimirum. l Haec est ei tertia pars huius capituli,in qua post consanguineam amici
tiam declarat amicitiam coniugalem,quae etia non sit ex eo dem sanguine ut superio Ies, tamen natura videtur constare. Probat igitur in primis afferendo quasdam proprietates hane conclusionem & proprietatem , quod amicitia coni galis est naturalis hoc pacto, Homo est animal magis coniugale quam ciuile: sed est naturaliter ciuile:ergo multo maois erit coniugale natura. Patet ratio ista,&in Politicis ostentit Philo sopbus quod homo est ciuilis natura,& inclinatur naturaliter ad hoc ut sit sociabilis ciuili societate.Sed quod sit etiam magis coniugale natura quam ciuile,probatur duabus rationibus. Prima ratio , quia id est magis naturale homini quod est magis necessarium,& prius natura: sed esse coniugale,est prius dc magis necessariu quam esse ciuile: ergo est ma-ι gis naturale homini. Nam domus prius esse natura quam ciuitas,&magis necessaria ut dicit Philosophus. Secuda ratio, Id quod sequitur naturam totius generis animal tu,& est magis commune, est magis naturale: sed procreatio filiorum alquam ordinatur coniugalis societas videtur esse huiusinodi: ergo procreatio liberorum ex coiugali societate,& omnino coniugalis societas,uidetur esse magis naturalis quam societas ciuilis.ex quibus concluditur quod viri ad uxorem naturalis est amicitia. fATQ v E caeterorum quidem.J Affert gialiam proprietatem que est,quod haec societas viri & uxoris
conuenit in procreatione filiorum cum caeteris animalibus:
differt tamen,quod praeter prolem quae est terminus copula tionis alior uanimal tu,quaerit ea omnia quae pertinet ad vita humana:propterea ossicia eorum statim sunt distinista,ut vis procuret ea quae sunt foris,uxor seruet ea quae sunt domi,&mutuo sibi auxiliu ferant.& alia similia, ut in Oeconomicis&Politicis ostedit Philosophus.&sic patet quod talis soci tu non solii est naturalis,sed etia oeconomica. D VA PRO SI R hae in amieitia. J Ostendit Philo sophus quomodo se habet amicitia huius societatis ad illa tria, quae amicitiaru dia euntur obiecta:&dicit quod haec amicitia cotinet interdum non solu voluptatem &utilitatem:sed etiam virtute.Vtilitas
785쪽
inesse videtur quia consultuit ambo communi utilitati, voluptas quoq; ob generationem, virtus etiam adest quandoque si non sit virtus in uxore eius rationis cuius est virtur in viro tamen est accommodata qualitati foemethe: sunt autem viri virtutes proprie dictae,uxoris vero virtutes ei accomodatae,& proprie copetens sibi,ut in Oeconomicis & Po
liticis latissime ostendit Philosophus. quod si sint probi&studio si viriq; in genere suo,diliget vir uxo rem vehemeter,& diligetur ab ea,& iocundum erit coniugium Illud,&io cunda inter eos amicitia. Atque filii nexus. Docet Philosophus quo modo firmatur talis amicitia. Primo patet quod sunt liberi qui sunt nexus & nodus talis amicitiae: deinde patet etia per oppositu suum,quia id cuius absentia citius dis soluatur amicitia,praesentia magis coseruatur: sed absentia filiorum Sc priuatione citius dilioluitur talis amicitia: ergo praesentia magiS conseruatur dc firmatur.Item quia fili, sunt commune utrisque bonu,ut patet in textu .is Q v AE R E R Eautem quonam pacto. J Videtur respondere obiectioni quae oriri potuistet ex ante dictis, Assignasticum Aristotelera fas amicitiaru propinquorum,&coniugalis amIcitiae,&huiusmodi societatum tamen non dedisti regula vivendi cum
illis. Cui resp5det Philosophus,quod hoc nihil aliud est quaerere quam quona pacto sit iustu.Itaq; scire debet quod quale
est iustum, talis debet esse vivendi modus,®ula,& osticium :sed iustu est diuersum,ut in quinto vidimus: praeterea non eodem modo vel idem iustuni seritandum esse videtur, id amicum & extraneu.& sic de alijs simili-
fcijs latissime doctrinam tradit,quid deceat, & quomodo oporteat ossicia seruare in diuersis societatibusvitae diuersa enim sunt & iustu sintiliter est diuersum, ex quo patet quod amicitia videtur habere magna similitudinem eum iustitia,&in multis couenire ac si esset iustiua quaedam.Facere enim amicum quae decent erga amicum,opus videtur esse iustitiae. Consideranda est igitur conditio,& qualitas personarum,& societatum,& seruanda deinde secundum illa ossicia sunt,
di tecta ratio postulat, . . .
as viri & uxoris,& alioru in Politicis regulat Philosophus.& Cicero quoq; in libro de ODAErga quos non eadesunt seruanda officia , ut
786쪽
De duplici iusto,& de compensanda amicitia. CΑΡvT XIII.
Vm ante tres sint amicitiae ut ab initio dictu 8s est Cris unaquas alii sint pares amici,al impares nam militer boni sunt amici, praestabilior deteriori:similiter cr iucudi,
er ob utilitate etia in comodis pares, π distretes pares quidem,tam amando,quam caeteris aequales esse oportet: impares autem id reddere quod excellentiae ratio flagitat. Fiunt autem in amicitia, quae utilitatis est gratia vel sola 8s uel maxime, incusationes non fine ratione atq; querela. nanq, sunt ob virtutem amici,prompti sunt ad beneae fcia sibi mutuo conferenda. hoc enim est Cr uirtutis ermicitiae. Ais cu ad hoc certatum properent,nullae prorvisus inter ipsos accusationes, nec rixae sunt. Nemo enimam li,o beneficia confereti succensit sed si sit gratus, beneficijs respondet. Atque qui in benefici s constrendis exuperaticu id assequatur quod cupit,non incusabit aniliscum.Vters enim bonum asciat. Nec in iis quae ob uolu 8 ptatem constant,querelae nimium sunt. Nam si simul deis gere gaudent i id simul utrisq; quod appetunt. Ridicuisius autem uidetur er est qui non delectantem incusat,cum liceat non conuersari. At ira ea quae utilitatis gratia conis 88put,locum incusationes habent,atque querelae. Nam cum sese mutuo pro utilitate utantur , semper indigent pluris .er minus quam oportet sese habere putant, Cr querunis titr ex eo quia non tot assequuntur quot indiget, cum sint digni. Qui uero conferunt beneficia, nequeunt tot con
787쪽
rulis,alia legitima esse. Fi t igitur incusationes iam inueso xime,cum no per eunde coimrint, atq; dissoluitur. Atq;κὶ διαλειν legitima quide est ea quae in definitis confiistit. Er quae ii est omnino sordida de manu in manum: qioeda liberalior
ad lepus,sed per pactione quid pro quo. est id quod debetur ign hac, manifestu, Cr non ambigitur. Habet aute diluistione ad amicitiam attinente. Quapropter apud nonustos inles non sunt iudicia. sed arbitratur eos oportere conten
M, tos esse, qui fide comutari t. Moralis autem non in de iis nitis consistit, sed ut amicum quide munere asticit, aut aliquid aliud in illum constri. Accipere autem dignum esse censet,aequale aut plu4:quasi non dederit,sed mutuauerit Aissi non ut comula uit dissolutiost,incusabit. hoc auteideo accidit: quia omnes uel plurimi, uolumi quide honeristi,anteponwnt autem ea quae profunt. Als honestu quiadem est beneficia conferre, non ut uicismi suscipiantur: γλ utile uerosuscipere. Si potest igitur, dignu reddere oportet beneficium iis quae accepit, er sponte quidem . inuitus enim non est sciendus amicus. Ut errore igitur in principioscio, eν beneficio a quo accipere no oportebat suscepto no enim ab amico, nec ob idipsum idsciente dissisti uere ipsum oportet, ut beneficio pro definitis se scepto, atq; posticeri,cum posset reddere. Nam si no post, nec dignum is qui dedit ipsum suo munere censuerit. mare reddendiu est,si habeat scultatem. In principio autE confiderandum est, a quonam beneficiam, er pro quo constry3 tur: ut pro his suscipiat, aut nosuscipiat illud. Existit aua tem dubitatio, utru eius qui suscepit utilitate metiri oporteat id quod reddi debet,an eius qui contulit beneficiumsinu natis beneficium acceperunt, ex lenuantes idipsum,
788쪽
licebat accipere. I lli uero contra, ea quae maxima rerum erant suarum, quaeq; ab alijs assequi non poterant, ex in periculta aut nec statibus talibus. An quia inlicitia est s
ob utilitate, utilitas eiu3 qui beneficium suscepit, mensuisra est statuenda Hic est enim qui indiget: Cr huic stri ope
tit accepturus aequale. tantum igitur auxiliu fuit, quatum
titilitatis habuit hic. Et reddendii est igitur tantum, quanatum ipse consecutus est, uel etiam plus est enim magis hoaenestum. In amicitiis autem quae sunt ob virtutem, accusaaetiones quidem no sunt. Mensurae autem similis est clectio elui qui beneficium contulit. Id enim quod est virtutis ac
moris praecipuum, in electione confiistit.
v M autem tres sint amicitiae,ut ab initio diximus. JHie Ss est tertius tractatus huius octaui libri,in quo Philosophus posteaquam diuisit amicitiam, & unamquanque par tem declarauit,ut ostensum est, nunc ostendit quo pacto fant incusationes,& querelae in amiciti js. Diuiditur aute hietractatus in duo capitula . In primo declarat querimonias quae oriuntur in amiciti js aequalium per sonarum. In secundo ostendit querimonias quae fiunt in amiciti js inaequalium. Primum capitulum diuiditur inquatuor partes,quae suis locis patebunt. In prima igitur parte Pbilosophus docet narrando quo pacto in amici iijs possint evitari querelae: & dicit quod tres sunt species amicitiae, ut antea dixit, ea ratione qua triplex est obiectum scilicet aut utile aut iocundia, aut bonu:&in unaquaq; istarum triti reperiri amicitia potest tam aequa lium quam inaequaliu personarii.&hoc os edit Philosophus tangendo singulas species. Nam in amicitia quae ob bonum&ipsam virtutem, possunt amici fieri & illi qui sunt pariter boni &item illi quoru alter est melior &studiosor altero. Eodem modo in amicitia ob iocunditatem & ij qui pariter sunt iocundi,&il quoru alter est iocundior altero.Sic in amicitia ob utilitatem simili modo fieri possunt amici. verum si amici sint aequales de pares in quacunque amicitia , pariter C o M M E N T.
789쪽
debent in amore respondere,& in alijs quoq; ossicijspar pari referre: sin vero sint inaequales,& impares ob alteriuspartis excellentia,tunc tribui & retribui debet unicuique secundum dignitate&similitudine rationis. fp IvNTigit area in amicitia quae. J Haec est secu nda pars huius capi tuti,in qua Philosophus ostendit,& dicit quod in amicitijs ob utilitate contractis fiunt querelae tantu vel ut plurimuin illis, in studiosis vero amiciti js non fiunt .&hoc probat,quia in ea amicitia fiunt omnia quae exoptant amici,&illi tales amici prompti sunt ad facienda ea mutuo,& quasi certatim,quae sibi inuicems sunt grata & accepta. DN E C in iis etiam amicitijs.J Decla rat Philosophus quod in amicitia quae est ob voluptate non nimis fiunt querelae,& praesupponere videtur quod talesco
uersentur simul,quod ab v trisque expetitur, tunc vltra amicus ob voluptate aut gaudet couersatione alterius amici,aut non gaudet. Si gaudet, non accusabit amicu conuersando:si Vero no n gaudet, no etiam queretur de eo si non est sbi iocundus,cum sibi liceat quandoctique vult couersatione illius 28 euitare. DAT in ea quae como ditatis gratia c5stat. JHaec est tertia pars huius capituli in qua Philo sophus ostendit quod in amici ijs ob utilitate fiunt querelae:&primo declarat quod sunt deinde causas ostedit quibus ori titur, demii docet quomodo euitari possunt. Dicit igitur quod in amicitia quae est ob utilitate, querelae praecipue locu habent.Probatur, In ea amicitia in qua amici sibi mutuo no satisfaciut, querelae oriutur&fiunt: sed ami ilia ob utilitate est huiusmodi: ergo in amicitia ob utilitate querelae praecipue oriuntur & fiunt. Hugs ius argumetationis declaratio de se patet in textu. sv I DE
T v R. aute ut duplex est iustu.J Declarat Philosophus hac in parte unde,& ex quibus causis querimoniae fieri solent in huiusnodi amicitijs quae sunt ob utilitatem, & affert diuisione quanda talis amicitiae,dicendo quod sicut diuiditur iustum, ita&amicitiautilis distribuitur: sed iustum aliud scriptum, id est legitimu aliud non scriptit,id est naturale,& quasi ex comuni more genti vivi in quinto declarauimus:eodem modo
amicitia ob utilitatem quaeda est legitima que videtur in pactione c5sistere quaeda moralis,quae non ex pactione sed ex oonsuetudine quada oriri videtur .Hac diuisione stante dicit Philosophus quod querelae tum maxime fiunt cum non c
790쪽
mutant amici secudum eande speciem talis amicitiae utilis,id
est, cum alter amicoru comutat,&credit comutare secundum legitima,alter vero comutat,& credit comutare secundu moralem:&alter sequitur pactione,alter mores requirit &Ω-quitur.ex quo discordes fiunt,& oriuntur querelae &incusationes,&dissoluuntur, scilicet amicitiae:quauis nonulli exponant quod querelae fiunt cu non comutant,id est obligantur,&dissoluutur,id est cum dissolutiones fiunt, &ut ita loquar, disobligationes quasi cu obligationes fiant pactione secundum legitima,dissolutiones secundu moralem,tunc querelae ori utur. sed quicquid sit,hoc videtur velle Philosophus,quod
incusationes & querelae oriuntur cum alter amicoruin conimulationibus utilibus quae fiunt inter eos sequitur amicitiam legitima quae in pactione cosistit alter vero sequitur morale quae ex consuetudine pendet. s ATQ va legitima quide est soea. J Distributa amicitia ob utilitate legitimam&moralem, nunc ut partes istae clarius intelligatur declarat unuquodque membru Philosophus,& primo amicitia legitima quae in pactis consistit,dicendo quod ea non unifaria est, sed partim forensis&mechanica,in qua fit comutatio de manu in manum
sine dilatione teporis,quia statim reddit & retribuit ei a quo
accepit,ut inemptione&venditione,&incoinutatione mercimo niaru fieri solet ,cum res cu rebus, aut res cum numiS co- mutatur,nec amicorii fidei creditur: partim vero est libera
lis & ingenua magis si coparetur cum superiore,& ea est ubi conueniunt quid pro quo debeat dari, & manifestu est debitum, sed habeat dilatione temporis amicabile,ut ita loquar,& pertinetem ad comoditatem & fide amicor v. postea addit Philosophus, quod quibusda horum no sunt iudicia, sicut insuperioribus ubi non seruatur id quod pactione est manifestum, sed putant eos contentos esse debere qui fide permuta runt: veru querelae fieri possunt vel solent cu non seruatur id quod dignit videtur fide amicoru. MORALIs aute in pa- 9Ictionibus certis.JSumit nunc Philosophus alter u membrum diuisionis id est amicitia utilem quae dicitur moralis, no quia sit de se ingenua ut illa quae est ob virtute: sed quia inter istas amicitias ob utilitate est magis liberalis cu ex more pendere