장음표시 사용
791쪽
quo,sed intentione recipiendi: & quando non recipi ut queruntur,& tunc fiunt incusationes. dant igitur ut simulet honestateui:sed quia ut plurimu anteponunt utile,dant animo&intentione recipiendi,adeo ut si non dissoluatur & retribuatur simili modo ab amico, statim fiunt quere .conautas enim di donans spe fecit recipiedi quasi comodaret. cu postea non sit retributio ut sperabat, queritur non ut commodauerit, sed ut donauerit: veluti qui annulum dedisset innu-prijs amico animo recipiendi tantudem vel etia plus, si postea non recipit queritur ut donans , non aperiendo intentionem quam habuit in Irincipio cum dedit. Non enim dicit se male trarem,quia comodauerit,sed quia donauerit, &tamen inteliosita ruit ut coino daret,quare fiunt querimoniae.&assignat ratione Philosophus quod hoc euenire videtur: quia plerunque homines expetunt honestate,& tame postea I 2 anteponunt utilitatem, ut patet in textu. f Eubi itaque qui
potest. J Docet hac in parte Philosophus quona pacto eui- rari possint querimoniae tales, dicendo quod qui potest,retri
buere sponte debet, quia non est inuitus faciendus amicus. Nam si tu velles eum antic t ut datorem liberalem gratia honestatis.&ille quaerat utilitate,tunc si non retribuas sponte, videris velle facere tibi amicum inuitu,&nolente tali modo amicitiam tuam mam si ipse non vult esse amicus nili ob utilitate, spote reddendu est ei, si fieri potest,nec est trahendus inuitus ad amicitia secundu praescriptu tuum,quia ipse quaerit amicitia ob utilitate.quare vel accipe eu eo pacto amicu,& redde sibi sponte si habes facultate: vel si non vis amicum tali modo, redde ei quod debes,& noli secundu voluntatem tuam cotra id quod ipse vult,facere eum amicum: secus enim esset facere eum amicu nolente.quod non est faciendii, quia antea debes videre a quo accipias beneficiu virum ab amico fratis dante, an ab eo qui retributione quaerit. sed accepto eneficio retribuere debet suscipiens si fieri potest spote sua, ac si per pacta obligatus esset, ne oriantur querelae:& retribuere debet secudum dignitate eorum. sed utrum dantis an suscipientis sit statuere mensura beneficii, insequentibus mas3 nifeste declarabit Philosophus. E x i s T i T aute hoc loco quaestio. J Haec est quarta pars huius capituli, in qua Philosophus mouet dubitatione vςl quaestione quadam,& ea soluit.
792쪽
Dicit ergo dubitando,Si reddendum est secundum dignita
tem &conuenientiam,quaeritur quisnam mensuram ct exi
stimationem huius beneficii statuere debet an ille cui accepit,an is qui contulit Z Nam cum in iis non fiat certa pactio quid pro quo sit reddendum,ad hoc ut tollantur querelae, re tribuendum ut dignitas postulat& conueniens est. Sed dubitatur mensura huius retributionis accipienda ne sit ex utilitate suscipientis,an ex beneficio dantis. & de hac materia dicetur latius in nono libro . sed si nos vertimus ad partem suscipientium, semper tales minuunt beneficia: sin ad partem benefactorum, illi econtra augent beneficia sua.quare vide tur quoquo modo quod neuter istorum sit aptus ad talem mensuram statuendam retributionis. fati quia amicitia sit γ ob utilitatem. J Soluit quaestionem Philosophus,ostendendo quod mensura retributionis sumenda est ex parte suscipientis,ut sit tanta quanta fuit commoditas recipientis. aestimanda est igitur commoditas eius qui suscepit, & talis debet esse mensura. sed de hac materia latius loquetur in nono,ut
ibi patebit. Post haec dicit Philosophus quod in amicitia bo
na quae est ob virtutem, non fiunt querelae, nec talis solutio ibi requiritur. Nam electi ocu sit praecipuum in virtute,debet in tali amicitia esse mensura,& quasi cum benefactore dicere: C5tuli beneficium ob virtutem, debeo exigere retributionem &remunerationem 3 minime. habui enim quod expetebam:c5tuli studioso ob virtutem & honestatem,& ami co qui est alter ego, & produxi operationem studiosam ob ipsam dationem,& non ut inde reciperem aliquam utilitate, sed ut facerem opus virtutis,& contuli amico gratia ipsius.& sic electio erit mensura: electio,inquam,studiosi viri, Samici ,ut patet in textu.
De querelis amicitiae in excellentia , ct de abdica
excellentia consistunt. num uteri dignum existimat plus habere. A tq cum hoc no fit,
793쪽
est,plus habere oportere se putat. plus enim iribuendam est bono. Eadem censet, ex qui magis utilis est.Si nanque quispiam inutilis fit,non aequale,inquiunt, ipsum habere oportere. Subministrationem enim Cr non amicitiam itari dicunt, si non pro dignitate operum ea fuerint quae ab amicitia fiunt. Nam ut in pecuniarm societate plus ij capiunt qui plures pectinius construnt: c arbitratur Crinso amicitia fieri oportere . ni uero eget er qui est inferior, contra .ad amicum naris bonum spectare censit egentiabus opem irre. Quid enim prodest,inquiunt,amicu ese quempiam studiosio uiro aut potenti, si nihil consecuturus
97 sit indes Videtur aute uterq, recte censere.Atq; plus quiridem utrisq; est ex amicitia tribuendum, non tamen eiusae dem .sed excellenti quidem honoris,egenti autem lucri. Virtutis enim er beneficentiae praemium,honos est.ridiagetiae uero auxilium, lucrum .Hoc ita se habere ex inmeis bin publicis constat. Non enim is honoratur,qui nihil boni reipublicae praestat. Id enim quod est publicu ei tribui,
tur qui beneficia in rempublicam confert. At honor prablicum est. No enim fit ut mi quisquam pecunias area publica atq; honorem accipiat.nemo nans stri hn omniabus minus habere. Qui igitur in pecus s imminuitur, ei jῶ honorem tributit' qui uero inunera suscipit,ei pecunias dant. god enim sit pro dignitate,id aequat er conservat amicitiam, ut est dictum. Sic igitur cr ijs est agedum at congrediendu,qui impares sumt .Et is qui in pecurijs aut
uirtute utilitate accipit,reddat honore oportet,id reddendo quod potest. Amicitia nans id exposcit quod fieri potest,non id quod est pro dignitate. Neq; enm is omniblis
est, ut in honoribus erga deos, aut parentes. nemo enim
unquam dium reddere potest. Sed qui quoad potest
794쪽
obsequitur, bolim eraequ*s esse videtur. Quapropter co- 98 stat putrem quidem non licere filio abdicare:silium autem patri licere.Debetem enim reddere oportet. At quicquid
egerit,nihil unquam ijs dignum fecerit quae a patre susce
pit. metres per debet. Quibws autem debetur,potestas est dimittendi. igitur ex patri. Simul autem nemo forsitan inquamsese mouere uidetur, nisi ille exuperet pravitate. Nam absque amicitia naturali,humanum emauxilim no
negare. Illi autem fugiend- est, aut no studendum opem oberre, cum fit praugs. Plerique enim suscipere quidem
beneficia uolunt,conferre autem nolunt,ac Agilint ut mo
ntile. Sed de his quidem eo que sit dictum.
secudum capitulum huius tertij tractatus,in quo post ea quam declarauit quo pacto fiunt querelae in amici iijs aequalium per so narum: nunc ostendit quomodo fiunt in in amicitijs inaequalium personarum, quae dicuntur secudum excellentiam. Dividitur autem hoc capitulum in tres partes quae declarabuntur. In prima autem Philosophus asserendo controuersiam eorum qui sunt in amicitia secundum ex eellentiam, dicit quod ii dissentiunt ,& fiunt querelae ab iis, quia uterque amicorum putat debere plus habere quam ha beat:&asteri primo rationem querimoniae &controuersiae ex parte superioris,&superexcelletis.Si enim sit virtute praestantior,dignum iudicat ut plus ei tribuatur: sin sit utilior, eodem modo plus sibi deberi putat, ut exemplo eorum qui so-eietates ob utilitatem faciunt,ostendit Philosophus. DAT is scqui eget atque inferior. J Affert rationem ex parte inferioris siue sit inferior virtute siue utilitate. Dicit enim quod inferiores putant decere bimum ac potentem amicum prodesse,&opem afferre egetibus amicis. Secus enim quid prodesset amicitia talis si nihil cosequi posset inde. svi DAT vR aute uter- πque recte censere. JHaec est secunda pars huius capituli,in qua allatis querelis istorum inaequalium ,& rationibus utriusque
795쪽
partis,nunc videtur declarare veritatem, & postea redigeraeos ad concordiam. Unusquisque enim eorum recte putat debere,inquit Philosophus,habereptus,non tamen eiusdem rei: quare duae asser utur conclusiones. Prima ratio. Praemiuvirtutis tribuendum est praestatiori: sed honos videtur esse quoddain praemium virtutis, ergo honos tribuendus est
praestantiori. Secunda ratio. Id quod est subsidium indigentiae dandum est egenti, & inferiori: sed lucrum & pecunia est huiusmodi, ergo danda sunt egenti & inferiori. Patent rationes istae, quia honos videtur es le quaedam retributio pro operationibus virtutis , S pro beneficijs praestitis, quibus superexcellentes superant inferio res,&iucrum S pecunia videtur esse subsidium accommodatum indigentibus. Probat etiam Philosophus istas conclusiones exemplo rerupublicarum ubi haec seruari solet ,& adaequatio fieri pro di gnitate. Sic igitur is qui beneficium accipit,aut in pecunijs, aut in virtute debet benefactori de excellentiori retribuere honorem quoad fieri potest, ut constare tali adaequatione possint amicitiae. Verum sunt amicitiae nonnullae in quibus
non potest fieri digna retributio, ut filiorum ad parentes,&huiusmodi:ideo,dicit Philosophus, sufficit secundum possis 3 bilitatem. Γ v Α P Rop TE R constat utique patrem. JHaec est tertia pars huius capi tuli, in qua Philosophus affert
sententiam siue correlarium obortum ex antedictis. Nam
supra dixit quod in quibusdam non fit neque fieri potest digna retributio & recompensatio pro beneficiis acceptis,ue luti principalissime erga deum,postea erga patrem&statim infert sententiam duplicem, quod filio non licet repudiare&abijcere patre. Probatur, Qui semper est obligatus S debitor,non bebet abij cere creditorem: sed filius est semper debitor, ergo non debet abijcere creditorem suum perpe tuum,id est patrem. Ecotra licet creditori abi j cere & diruit terea sedebitorem: sed pater semper est creditor respectu
Nij,ergo patri licet. Post haee addit quod &si haec ita sint, pater non videtur sese mouere nisi ob excelletem prauitatem: quare pater non consueuit dimittere & abijcere filium, nisi ut filius vehementer pravus. nam praeter vinculum naturale,
quo pater astringitur filio, humanum est opem & subsidium asterre egenti:sed si filius sit valde prauus fugiendum est, vel
796쪽
Quae eonseruant amicitiam. CAPvΤ Ι.
F JUN omnibus autem inlicit ,quae sunt digi nul i specie, comparatio rationum aequat
atque conservat anticitiam, ut est dictum. in Crin ciuilisocietatefutori pro calcearimentiri. V textori,Cr cieteris pro digniante permutatio fit. Atq; hic quidem communis habetur mensura,namus ipse ad quem omnia referi tur, Cr quor rensurantur. In amatoria autem amicitia,interdam amar fitor queritur quod supra modum amans, non uic mi amatur, nihil habens forte amabile: interdum tis qui adamatatur, quod cum prius cuncta polliceretur, nunc nihil faecit.Fiuret autem talia: cum ille quidem ob voluptatem adaeamatum, hic autem ob utilitatem diligit amatorem. Crhaec non assunt utrisque. Nam cum propter haec sit amitaeitia, fit dissolutio: cum ea non sunt, gratiam quorum
amabant. Non enim se mutuo amabant, sed ea quae miserant, quae non permanent. QΠapropter tales er anuis citiae sunt. Norum uero amicitia clim per sest,permam
non studendum est a patre subsidium ei afferre,&subuenire, filius tamen patrem nunquam deserere debet: multi sunt autem qui beneficia suscipere volunt & non coferre,& non bene faciunt. Concludit postea imponedo finem octauo libro, ubi diffinita est amicitia, diui1a item, & differentiae amicitiarum allatae.
797쪽
citharoedo pollicebatur, quanto melius cantaret, tanto sepIura daturum .Postridie uero reposcenti promissa, uoluptatem reddidisse dixit pro uoluptate . Si igitur uterque hoc affecturetasutis utique haberet. Sim uero iste uoluptatatem, hic lucrum affectabat, er alter habet, alter non Hisbet: non bene sese habet ipsa societas. Quorum enim irradiaget inusquisque,haec cr assequi uult, Exhorton gratia da A bit ea quae habet . Utrius autem est Mimalionem facere: em ne qui dat, an eiuου qui primo accepi, Nam qui dat,videtur illi permittere: quod quidem er Protagoram scisa se aiunt. cum enim docuisset ea quae profitebatur,discipulum aestimare iubebat,quanti ipsi videretur ea quiesciret, Cr tantum accipiebat. Nonnullis autem in talibus fausest istud,
s Qui uero prius acceperunt argentum, inde nihil eorumqμα promiserunt ob exuperationem promisionum effiaciunt,merito incusentur. Non enim perficiant ea quae pepigerunt. Hoc autem fortasseesopbistae facere competantur,quia nemo daret pro ijs quae sciunt argent .Hi liatur ea pro quibus acceperunt mercedem,non ejicientes)s merito accusantur. Eorum autem in quibuου subministratationis non sit pactis,qui propter seipsos exhibent,inci sationibus caret,i t dixim si . talis est enim ea armcitis,qπα ob virtutem coliatur, rei neratios facienda est electioisne . haec enim est amici ais uirtuus. Sic est aciendum cris societate quae fit ob philosophiam. Non enim tantae diagnitati pecumis aequari postri. nec honos paris i quam
fel momenti. sed suus esis uter ad deos atque paurentes,
798쪽
LIBER NON Vs. 749rentes, id quod fieri potest. Quod fi datio non sit risissed
pro aliquo, maxime quidem oportet forsitan retributione feri, ut utriusque videtur esse pro dignitate. Si uero hoc γnon accidit, non solum necessarium, verametiam iustam ipsum praehabentem hanc ipsum statuere. nam quantam hic utilin us habuit, aut pro quanto uol citem expetit, tantis ille receperit, dignam de hoc renumerationem habebit. Etenim in rebus uenalibus ita feri uidetur. Et quia bufdum in locis sunt leges quae uetant, stote actorum contractum iudicia esse, propterea quod oportet uinuqueninque ad eum qui credidit sc dissolutionei cere, visori tatem contraxit. Pumiit enim eam iustius esses latuere cui per sum est,quam eum qui pernasit. Etenim plerumquienon aeque aestimant qui habent, Cr qui accipere uolunt. Sua enim cuique, Cr ea quae dat, inulto videntur pretio digna. Attamen retributio sit e quam statuut 3 qui capiat, quantitate. Oportet autem fortasse non tanti aessimare, quanti uidetur dignum habenti: sed quanti aestimabat anaerea quam haberet.
IN OMNisus autem specierum dissimiliu amicitijs. l Hie 1 est nonus liber Ethicorum, in quo Philosophus per Luerat in tradenda doctrina de amicitia, &ils quae ad eam pertinent. Nam in praecedenti libro declarauit amicitiam ,eam distiniendo & diuidendo in suas species, scilicet ob utilitate, voluptatem,& virtute: & declarauit istas omnes no esse aeque amicitias. nam maxime & proprie amicitia dicitur illa, quae est ob virtutem, ut sit habitus qui est in animo , ut perfectio quaedam praesupponens omnem aliam virtutem, & pruden tiam, & etiam ad bonum externum. Diuisit aute eam in amia citiam aequalium & inaequalium,& utranque declarauit. Attulit praeterea omnes societates asserendo ciuilem ad quam eae terae reducuntur in quibus est vestigium amicitiae,quia amicitia videtur eosistere in societate,& qualis est societas talis vi
799쪽
detur esse amicitia. Declarauit etiam de querimoniis quae sie ri solent praecipue & maxime in amicitia quae est ob utilita
tem. Relinquebantur alia consideranda, ut sunt pio prietates multae quae com petunt no solum amicitiae pi opi te dictae, 1ed sunt etiam quae copetunt alijs,& similiter quaestiones ad amicitiam attinentes, quae omnia in hoc nono libro declarat Philosophus, ut patebit. Diuiditur autem hic liber in tres tractatus. In primo declarat ea quae pertinent ad conseruationem& dilthlutionem amicitiae, & quasdam operationes ad amicitiam pertinentes. In secundo mouet quasdam dubitationes ex parte amantis,& eas soluit. In tertio mouet dubitationes ex parte amati,&eas etiam soluit: ut cognitis proprietatibus,& 1olutis quaestionibuS ad hanc materiam pertinentibus, perfecta de amicitia & natura eius quoad fieri potest habeatur cognitio. Primus tractatus diuiditur in septem capitula, quae suis locis patebunt. Primum capitulum quoque diuiditur in duas partes. In prima narrat quomodo conseruatur amicitia dissimili uin,& quomodo fiunt querelae propter repentionem. In secunda affert remedia talium querelarum. Dicit igitur in primis quod in omnibus amicitiis dissimilium speciorum proportionalitas,& similitudo rationis conseruat amicitia.& hoc declarat exemplo societatis ciuilis, ubi fit repensio secundum fimilitudinem quandam rationis. Nam sutori pro calceis datur id quod est dignum & conueniens: & 1lini-litudo rationis conseruat amicitiam, dissimilitudo vero dissoluit. Dicit autem Philosophus amicitias dissimilium specieru In non eas quae sunt inter duos aequales ob item obi ctum, scilicet v tilitatis,vel voluptatis,vel virtutis: sed eas potius ubi alter amat ob utilitatem alter ob voluptatem vel virtutem: quae proprie dicuntur specierum dissimilium propter diuersa obiecta quantiis aliquo modo illae possint etiam dicidissimiles,quae sunt ob idem obiectu inter personas inaequa les. Amicitie igitur dissimilium specierum redigi possunt ad aequalitatem,si adaequentur repensione secundum similitudi-dem rationis,ut fit in ciuili societate in qua est nummus quasi communis quaedam mel ura, qua omnia adaequari possunt: veluti si faber domu facit sutori sutor calciameia fabro,aestimabitur domus&aestim abutur calciameta: si domus valet de in calciamenta unu, repetantur igitur decies secundu num muni
800쪽
mum ut aequent pretium domus, &sic fiet aequatio: verum in amicitia non est determinata nec manifesta mensura , sed vi detur esse id quod quisque expetit: ut 1i amicitia sit ob virtutem,erit virtus: si ob utilitatem, videtur esse utilitas. de sic de iocunditate.quare repensio &adaequatio fieri videtur in amicitijs dissimilibus secundum tales mensuras fIN amatoria au 2 tem amicitia.J Declarat hac in parte Philosophus quonam pacto querelae &discordiae oriuntur in amicitiis ex defectu repensionis:& hoc fieri videtur tribus modis .Primo,cuno fit repensio per affectum internum: veluti si amans amet,& non
ametur econtra.Secundo modo,cumnon fit repensio rerum cxternarum. Tertio, cum fit quidem repensio, non tamen earum rerum est quas ille petit: veluti si quaerit utilitatem, tu desei voluptatem.& hoc est, dicit Philosophus ac si nihil rependeres. Ad declarandos illos duos, Philosophus primo affert
exemplum amatoriae amicitiae,&amicitiae qua alter amat obvoluptatem, alter ob utilitatem. Cum igitur amatori non re penditur amor & affectus internus ut ipse vellet, tunc queritur talis amator,& immerito tame,dicit Philosophus, si non habet quod sit dignum amore. Secundus modus est,cum amatus queritur quoa non habet utilitatem ab amatore, & repensionem rerum externaru, ut ei pollicitus fuit amator. &statim addit Philosophus quod talis amicitia dis Ioluitur quia nose amabant: sed ille voluptatem ,hic utilitatem, & cessantibusi stis statim cessat amicitia,&talia cessant de facili, quia nossent stabilia, sed in bonis a inicitiis amatur virtus, quae est res firma& stabilis. solus ERvNT aute & cu alia. J Hic innuitur ter- 3tius modus, qui fit cum datur quidem repensio, sed n5 earum rerum quas talis exoptabat, ut exemplo citharoedi ostendit Philosophus: ubi cum non facta esset repensio conueniens appetitui eius, querelae ortae fuisse videntur in tali societate. Quare ex defectu repensionis , ut diximus, cum non fit
conueniens neque competens recompensatio, querelae ori
ri videntur. s v T R i v s autem est aestimationem pone- Αre.' Haec est seeunda pars huius primi capituli, in qua Philosophus afferre videtur remedia talium querelarum quae fiunt in huiusmodi amiciti js: sed primo affert dubitatio nem , dc soluit & ostendit quod ad recipientem beneficium pertinere videtur ponere aestimationem remunerationis, Proba