장음표시 사용
801쪽
Probatur, Eum decet statuere remuneratione cui permisit qui contulit beneficiunt: sed recipiens est huiusmodi,ergo ad
recipientem pertinet statuere remunerationem.& hoc probat exemplo Protagorae. Post haec Philosophus affert nonullos qui multa polliceri solent,& accipiunt antea mercedem,
deinde nihil seruant promissor um,& ij sunt digni reprehensione,& compelluntur tales petere antea, quia nemo daret
postea pro iis quae sciunt,quia vana sunt quae scivi,&captios nes qusdam inanes pro quibus nihil debetur. I s v F Fici E N s socio. J Haec est sententia Hesiodi, & videtur innuis quod merces sit statuenda ab eo qui suscipit. Γs Eo eorum inter quos subministrationis. J Ostendit nunc Philosophus quomodo debet fieri remuneratio in ijs amicitijs & societatibus in quibus no fit pactio. Nam in praedictis cadit pactio vel requititio operis.Coductor enim alicuius operarii requirit& exigit operam ab illo,&discipulus flagitat doctrinam
a magistro,& tamen faciendum est sicut Protagoras. Et Hesiodus dicebat quod recipieti statuenda repentio,& oportet statuere sufficientem mercedem .verum sunt nonnullis amicitiae,in quibus non fit pactio , quia per seipsos exhibet amici. Itaque Philosophus primo ostendit quomodo statuendae
sint remunerationes in ijs quae sunt ob virtutem,deinde in ijs quae sunt ob utilitatem, aut ob voluptatem,in quibus nulla est pactio. Dicit igitur quod in amicitijs ob virtutem ubi n5 est pactio ulla remuneratio statuenda &facteda est electione,quia verus amicus dat amici gratia, nulla intentione recipiendi, sed pro liberalitate & operatione virtutis,& beneficentia qua priusvidetur respicere amicum quam extraneum: ideo absunt querelae ab huiusmodi amicitia.Sic etiam vid tur agendum in amicitiis quae sunt inter addiscentes & docentes philosophiam, quia neque praeceptor neque discipulus debet ponere determinatam mercedem,quia digna reperiri non potest dicit Philosophus: sed electio debet essem
sura,sicuti in virtute, cu philosophia obtinere videatur eam
rationem in intellectu speculativo quam obtinet virtus in activo vel in appetitu. Vuli igitur electio ut fiat sicut fieri potest:& si non potest fieri digna retributio, fiat secudum posi sibilitatem ut late patet in textu. si vero non hoc pacto.JDeclarat nunc Philosophus successive, quomodo debet
802쪽
bet fieri renumeratio & repensio in amicitijs quae sunt ob utilitatem aut voluptatem, in quibus non est pactio. Dicit ergo quod a recipiente beneficium etiam in istis videtur statuenda esse retributio. & primo probat hoc modo , Is qui magis scit quanti est beneficium collatum debet statuere reple --nsionem: sed is qui suscepit magis & melius, scit qua uti est
beneficium collatum: ergo is qui suscepit debet statuere repensionem . haec ratio & amicitiae ob utilitatem, de amicitiae ob iocunditatem potest esse communis. Probat idem exemplo rerum venalium,in quibus emptor videtur statuere pretium. Nam venditor petit plus, emptor vero aestimat quantum utilitatis aut iocunditatis sibi asterre potest, & ponit pretium quod sibi videtur commodum & congruum pro utilitare aut iocunditate recipienda. Probat etiam idem auctoritate legum nonnullarum , quae in quibusdam ciuitatibus vetant iudicia esse sponte contractarum rerum, id est contractuum
tui sint certa pactione sponte v b utroque contrahentium fa i. Nam ille qui credidit&dedit, videtur 1e permisisse fidei recipientis, oc putant esse seruandum.volunt enim viste tur fidei dc iudicio eius cui permisit cum fit repensio. sed debent, dicit Philosophus, i, qui suscipiunt beneficia aestima re,& statuere remunerationem secudum indigentiam quam habeant ante beneficii susceptionem , quia postea facile decipiuntur. Ex ijs omni bus patet quod is deb et statuere remunerationem qui accepit beneficia,non is qui contulit. de hoe videtur probasse Philosophus supra per totum tam in amici lijs Jc societatibus quae fiunt eu pactione,quamin ijs quae spo
te fiunt. Sin vero accideret ut animus conferentis responde rettudicio recipientis, tunc remuneratio esset utrisque acco
modata.&id est quod dicit Philosophus, oportet forsitan remunerationem fieri iudicio viroru nque: sed si id non accidat ut concurrant in iudicia & conueniant, tunc ex parte recipi entis repensio statuenda videtur,qui nouit & animaduertere debet quanti sit beneficium susceptum , & quantum sibi profuerit,& quanti aestimabat antequam susciperet.
Quod singulis pro dignitate sunt beneficia
803쪽
A bent aute Cr talia dubitet tione, Vtru oporteal omnia patri tribuere, in omnibusq; o temperare. an aegrotanti quide paredum ιmedico: deligenti uero ducem exercitu dueligendus fit rei militaris peritis mus homo. Simili modet, utrum amico fit potius, an studioso subministrandum. Et benOctori reddenda sit gratia,an sodali potius dandum:' si uirimque feri nequeat. Omnia igitur talia, exacte determinare non e cile. Multas enim ac uarias habet diffiis rentius: Cr magnituit ne er paruitate, ex honestae,at a nece 'itate. Verum non omnia eide esse tribuenda non estro obscurum . Ats beneficia plerim g reddenda sint potius, quam est largiendii amicis sciit cr mutuum redaendu est potius cui debeas, qui a dandu sodali. Fortasse autem nerique hoc agendum est semper. Vt redemptum a praedoniabus: virum eum qui ipse redemit,redimere uictim oporisteat quicires is sit: aut non capto quide, repeteti vero mutuam reddere:an red mere patrem s uidebitur en in patre potius quam se etiam redimere illum oportere . Debit igitur, ut diximus,simpliciter est reddendum . Si uero Daetio honestate aut nece ita te excedat,ad haec ipsa est decliis nandum. Interdum enim neque est aequum beneficiu remibuere: cum alter quidem iustudiosum scies studiosum est, contulit beneficiu, alter autem illum flagitiosum esse ex
stimat. Non quam enim nec ei qui mutuauit uicisim ea mutua adum . Nam ille quidem putans se recepturum, borano mutuauit uiro: hic autem non1perat a prauo recipere.
Silie igitur reuera hoc sic se habeat, non aequalis est dignituε. ue non ita quidem se habeat, putent autem c se habere, non videbintur absurdescere. Onod igitur sepe est
dictum, sermones qui de affectibus actibus e funi, per. iude
804쪽
uti habet definitionem, ut ea circa quae sunt. Non eadem uigitur viniue Us esse reddenda, neq, patri cuncta, quemaadmodum neque Ioui sacra omnia dantur,non est obscurirum. Quodsi diuersa tribuenda sunt parentibus, ex Distribus, Cr sodalibus, er beneficis tribuenda sunt singulis
sua, quaeque ad quemque accommodantur . Sic autem erjacere uidentur. Nam ad nuptiis uocant cognatos. genus enim ijs est commune, quare Cr actus qui circa hoc fu t. Et adstonsulta etiam maxime cognatos propter idem putant accedere oportere. Videbitur autem parentibus in xime alimentis filios ut debentes, opitulari oportere: Cr
honestius esse ijs qui causa sumt estendi, quam sibi psis
subuenire. Honorem etiam ut dijs tribuere oportet, non omnem autem parentibias: neque eli dem patri matrich,
neque sapienti,aut imperatori sed patri paternum, cr siis militer matri maternam. Omni quoque seniori honor est tribuendus,qui ad aetatem accommodatur, asurgendo,locos cedendo, Cr talibus. Sodalibus aulem atque fratribus praestanda est libertis,omniumq; communitis. Atque cognatis erijs qui sunt eiusdem tribus, Er ciuib s ac caeteris iuersis semper est enitendum, id quod accommodatur tribuere Cr comparare,quae insunt singulis ratione finiisti mus, cT uirtutis aut utilitatis. Eorum igitur qui generis sunt eiusdem, scile est iudiciam, differentiis autem est discilius. Non dimen ob hoc desistendum estsed ut feri potest,ta est distinguendum.
C O M M E N T. HAE 3sNτ autem &huiuscemodi dubitationem.JHoc gest secundum capitulum huius tractatus, in quo affert quasda dubitationes circa officia & remunerationes quae fiunt ad amicos:& eas soluit, ostendedo quod cuique tribuendum est secundum dignitatem. Dividitur autem hoc BB a
805쪽
iicapitulum in duas partes. In prima affert dubitationes.In se cunda eas soluit.Primo igitur videtur asser re tres dubitationes quae pertinent ad osticia humana cuiusque perfectionis,& artis,videlicet. Prima ratio ,utrum oporteat filium tribu re omnia patri,& in omnibus obedire.& statim infert sententiam oppositam, & probationem innuere videtur exemplis, scilicet an aegrotanti filio parendusit magis medico quain patri.nec dubium hoc esse videtur,nam potius debet parere medico: nec videbitur in hoc c5tra ossicium facere, nec etiam si ad gubernationem exercitus eligat peritum rei militatis ducem potius quam ineptum quem pater expeteret. Secunda dubitatio est,an magis litamieo dandum an studioso viro. Tertia est, reddenda ne sit gratia benefactori,an sodali dandum s potius. Do MN IA igitur talia.JHaec est secunda pars huius capi tuti,in qua Philosophus incipit declarare has quaestiones:&primo videtur soluere in genere,& quoquo modo excusare, quod non potest omnino afferri exacta solutio propter varietatem,quia videbitur officiu potius faciendum ex eo quod est maius, nunc quia honestius nunc quia magis necessarium: varijs enim de causis quae variantur in vita ipsuin officium variari videtur, ut in libro etiam de Officijs ostendit Cicero, ut multa affert ad hanc materiam accommodata.verum si volumus dare quanda regulam uniueiote,dicere possismus quod non omnia eidem tribuenda sunt, sed unicuique ut decet, dero ut oportet tribuendum est. DAT v E beneficia plerianque
reddeda. Inci pit magis particulariter soluere Philosophus,& primo illas duas ultimas, id est secudam & tertiam quaestionem, dicendo quod ut plurimum benefactori & bene de nobis merito reddere potius beneficia debemus quam sodali coferre.Nam cum duo genera liberalitatis sint, ut inquit Cicero,vnu dandi beneficium,alterum reddendi,demus nec ne in nostra potestate est: non reddere bono viro non licet,si mo-
do id facere possit sine iniuria. Reddendum est igitur ut plu- riinunt. & dicit plerunque id faciendum esse, & non semper, quia euenire potest ut illud fieri non debeat vel aliud potius fieri,ut exemplo redimentis,& patris capti ostendit in textu. Simpliciter itaque debitum benefactori est reddendum, sed secundum quid id est interdum no videtur id esse agendum, veluti cum honestius vel magis necessarium est amico fame
806쪽
pereuli subueture,quam benefactori beneficiu referre: eo de pacto dicere possumus quod depositum simpliciter est retadendum: sed interdum euenit ut non sit reddendum, veluti siquis gladium apud te sana mete deposuerit, repetat insanus, non reddere, ut inquit Cicero,ossicium sit. Aliquando etiam beneficium retribuere non est aequum,ut boni,&praui,&mutuantis,& mutuo accipientis exemplo ostendit intextu Philosophus. sed excusat se postea ab exacta determinatione atque doctrina ob varietatem rerum quae circa hanc materiam contingunt de affectibus&actibus humanis. ses oti eadem II igitur uniuersis. J Soluit Philosophus illam primam quaestionem, ostendendo quod non eadem omnibus, sed unicuique,& singulis tribuenda sunt ea quae decent:& declarat quae parentibus, quae fratribus,& quae propinquis tribuenda viden tur,discurrit per singula officia,v t patet in textu de manifeste concludendo, quod semper enitendum est id quod accommodatur decetque tribuere: sunt enim ossicia, ut Cicero inquit,quae magis alijs quam alijs debeatur: ut vicinu citius adiuueris in fructibus percipiendis, quam fratrem aut familiaremiat silis in iudicio est, propinquu potius&amicu, quam vicinum defenderis.&similia.
Quando soluenda amicitia. CAPvT III.
si etiam dubitatio: si dissolueti sint amiciae it
ei ita, necneri eos qui non permanent .an ad eos qui ob utilitatem aut voluptatem amici A sunt,cum haecno habet. Nec est absurdum dissolui . Illorum enim erant amici, quibuis defcientibus, rationi consenum est non mare. Incusauerit autem quisis planis ob titilitate aut uolupi tem amaris,ob mores muritat amare. Q nod enim superius diximrus, plurimae sint incusationes inter amicos,cum no italiter optant er sent
cnuci. cum igitur quilpiam sua se opinione fefellerit, puis
taueritq; ob mores mari, nihil illo tale agente, tu seipsumis accusare debet. cum uero a mulatione illius deceptus Perit, tum eu qui decipit, iustum accofare: e magis quam
807쪽
eos qui nummos adulterinos cosciunt,quanto malefici is ipsum circa praestabilius est. Quod si acceptat ut bonum, si s est autem prauus, atque apparet, est e mandassAn imposibile est squidem non omne quodvis est amobile sed bonum . nes autem dignum est prauium amicum
habere, neque oportet. non enta amatorem pravor
esse oportet, neque simulem euadere prauo.Dictum est au - tem simule mili esse amicum. Est,e igitur statim amicitia dissoluenda, an non omnis: sed in qua est incurabilis ob pravitatem es Qui autem emendari possunt, ijs magis frorendum est in moribus auxilium quam in pecunijs,quanuto praestabiliores sunt magis amicitiae proprij. Nihil autem absurdi uidebiturfacere, qui amicitiam dissoluit.
is non enim huic aut tali amicus erat . cum igitur mutatum ad priores mores redigere nequeat, sese ab illo sei: git. 16 Q nods ulter permaneat, alter magis bonsis euadat,inutituraq- virtute diserat,est ne viendum amico an feri neu quit In magna aulem distantia maxime manistam si,ut in amicitijs quae a pueritia cotrahuntur. Num fi alter mente permaneat puer,alter optimum in uirum euaserit, quoanam modo fuerint amici cum neque eadem ipsis placeant, neque eisiem gaudeant, doleanti . Neque enim haec erunt
in ipsis. Sine uero his ese amici non possunt. sonit enim ipsos uiuere imposibile est. Atque de his ante diximus.17 Oportet ne igitur ipsum non secus adissim sese habere, quam si amicus nunquam fuisset ansactae memoriam consuetudinis habere oportet s Atque ut amicis potius quam extraneis arbitramur gratificari oportere: sic ex iis qui fuerunt amici, tribuendum est aliquid ob amicitiam quae antea Lit. cum non ob exuperationem prauitatis est disesolutio ficta.
808쪽
Esr etia dubitatio si distbluendae sint. JHoc est tertium ΙΔ
capitulum huius tractatus ,in quo Philosophus postea qm praecedentibus declarauit quomodo debet fieri reni unerationes in amicitiis,&praesertiminutilibus&iocundis,& quomodo officia sint serua ada erga unumquenque, ct alia multa irae pertinere videbantur ad seruandam amici tiam, nunc asterre videtur dubitationes,&quaedam alia quae spectant ad dissolutioneni amicitiarum.&primo de amici iij sutilibus &iocundis soluere videtur:cum dubitando di Σerit virum sint amicitiae dissbluendae altero amicorum non permanente. Diuiditi ir autem hoc capitulum in duas partes. In prima,ut diximus,loquitur de amicitiis quae sint ob utili tatem aut iocunditatem. In secunda de amicitiis quae sunt ob
virtutem. Dicit igitur in primis quod dubitasset quispiam si
dissoluenda sit amicitia altero anticorum non permanente.& soluere videtur quod disto luendae sunt amicitiae illae quae propter utilitatem aut voluptatem constabunt,quia cessant caiisae amicitiae:deinde continuando dicit quod quispia eum incus ii, qui cum amaret ob voluptatem vel utilitatem,si mulabat se amare ob virtutem, & mores. Hinc enim quere lae in ijs S incusationes oriuntur .verum cum is decipitur credens se amat i ob virtutem cum nullum signum faciat ama tor amandi eum ob virtutem & mores,tunc debet accusare seipsum & ignorantiam suam. Sin vero deceptus fuit ob similitudinem amantis,tum accusare merito debet illum simulantem,& iure de eo conqueri,quia fraudem commilit circa amiciliam , quae no minor esse videtur quam circa nummos,
eum sit amicitia longe praeclarior quam numinus. Post amus etiam introducere hunc textum quod Philosophus quasi dicat dubitando, si reprehendendus sit amicus ab altero qui amans ob utilitatem vel . iocuditatem simulabat se amare ob virtutem,& postea quod Philosophus soluat, dicendo quod si amator nullum fecerit signum amandi ob virtutem, debet amatus teipsum arguere ii credit sediligi ob bonos mores:
sin udro decipiatur ob simulationem amantis, tunc iure conqueri debet de tali amico ficto. Q v o D si accepta ut bo- Isnu. JHaec est secunda pars huius capituli, in qua Philosophus videtur afferre quatuor dubitationes siue quaestiones cir-
809쪽
ea amicitias quae sunt ob virtute conflatae, & eas deinde sol uere, ut patebit. Prima quaestio est. V trum sit dissolueda amicitia ea,in qua alter amicoru bonus amabat alterum ut sti
.diosum,&is postea, quem ille ut studiosum probabat euasit prauus. soluit Philosophus, dicendo quod oportet& decet soluere talem amicitiam, & ostedit quod durare non potesti Primo quia prauus no est amandus,praesertim a bono viro: deinde si vir bonus amaret amicum qui euasit prauus, tunc videretur euadere simis illi. Dictum est enim similesimili esse amicum. sed esset absurdum quod bonus similis euaderet prauo: ergo est dicendum quod bonus non eum amabitam i plius,nec ulterius inter eos c5stabit amicitia. EsT NE igitur statim amicitia. J Secunda est quaestio quae videtur praesupponere prima. Nam cum bonus vir soluere debeat amicitiam cum eo qui euasit prauus,statim ne est dissoluenda talis amicitia in dimittendus talis amicus dc respondere videtur Philosophus soluendo quod talis amicus aut ita est prauus factus ut possit curari & corrigi,aut ita ut sit insanabilis:si primo modo est ut sit sanabilis,lune adhibenda est cura & diligentia,ut ad bona fruge & pristinos mores bonos quoad fieri potest reuocetur,& liberetur aegritudine animi,& subsidiuferendum est ei quod longe magis ad officium pertinere videtur quam si pecunijs indigente iuuaret cum logesint prinstabiliores ipsi amores quam pecuniae: sin vero secundo modo est ut sit insanabilis, dissoluenda est omnino amicitia. H No Nenim tali. 'Scilicet prauo existenti erat amicus. Is Q vo o si alter eodem in statu.J Tertia quaestio est qua dubitado dicit Philosophus, Sint duo amici,alter maneat in
statu alter vero euadat studiosissimus, & excedat illum ait rum in virtute vehemetissime. quaeritur utrum ille valde studiosus habeat vel habere ipsum oporteat talem amicum, ubi
est tanta differentia. Soluit Philosophus dicendo quod fieri
non potest ut seruet amicitia cum eo propter nimia distano tiam&dissimilitudine:amicitia vero necessario coiistit in si nailitudine, unde postea oritur conuersatio qua maxime fit&coseruatur amicitia. quare Philosophus hoc probat ex plo amicitiae quae in pueritia cotrahitur,&probare videtur hoc modo, Qui no possunt couersari & viuere simul. no possunt esse amici: sed taliter distates sunt huiusmodi, ut no posi
810쪽
sint couersari di vivere simul,quia non delectatur nee dolentini de zergo n5poslunt esse vel coseruari amici. to PORTET i
ne igitur ipsum. J Quarta est quaestio quae videtur praesupponere praecedente, qua dubitado dicit an is amicus virtute ex
celles debet ita posthabereamicu qui remalit in statu suove se habeat ad eum laquam ad extraneu quenda qui nunquam sibi fuisset amicus. Soluit dicedo quod debet seruare memoriam eius,& illi magis succurrere & gratificari quam alienis, nisi ob magna prauitate dissoluta sit inter eos amicitia.Notandum pro iis quae dicta sunt in penultima quaestione, quod
si duo sint amici,&alter euadat studiosissimus, alter permaneat in eodem gradu, soluenda est amicitia. Hoc videtur dubium cum antea posuerit amicitia esse posse aliquam in excellentia inter personas inaequales&distantes inter se,cum tribuitur unicuique secundu digni tate. non ergo fiet dissolutio. Quare intelligendu quod Philosophus loquividetur hie de amicitia exactissima,& perfectissima,cum dicit quod inter huiusni odi distantes non erit vel non durabit amicitia, scilicet quae est periecta,&quae requirit similitudinem moru& aequalitate qualitatis,& eiusde perfectionis.Nam amicitia illa inaequaliu personaru& quae consistit in excelletia,forsitan esse poterit inter tales distates,si fiat adaequatio secunda dignitate &similitudine rationis,ut ille qui remansit in eodem gradu pribuat excelletiori quod ei tribuendu est: sed illa perfecta amicitia cosistens in aequalitate eiusde qualitatis&perfectionis ob virtute de qua nunc videtur loqui Philosophus,i n tanta distatia seruari non potest,cum studia, conuersationes,conuictiis, exercitia,& alia quibus fieri & coseruari tales amicitiae solent,sint apud tales diuersa.
Quae opera amicitiae, ct quod non sint prauorum. CAP vae IIII. A uσo quae ad amicos attinere, Cr quibus igamicitiae definiuntur, ex qs quae ad seipsi qui': scit prosecta esse uidentur. Pon t is
enim eam amicum ese,qui uult cr agit borina,vel quae videntum, amici gratia .aut eam qui vult esse